Lekcje z polskiego II – Część poglądowa

Maksi Kozińska, Janusz Kulczycki

LEKCJE Z POLSKIEGO część II

................................................................................

Imię i nazwisko

.......................................

Klasa

..........................

Rok szkolny

................................................................................

Nazwa polskiej szkoły sobotniej/ placówki edukacyjnej

................................................................................

Imię i nazwisko nauczyciela/ nauczycielki

PODRĘCZNIK DO NAUKI JĘZYKA POLSKIEGO I KULTURY POLSKIEJ JAKO ODZIEDZICZONYCH DLA UCZNIÓW I UCZENNIC NA DRUGIM ETAPIE EDUKACYJNYM 10–13 LAT

Lekcje z polskiego Część II Podręcznik do nauki języka polskiego i kultury polskiej jako odziedziczonych dla uczniów i uczennic na drugim etapie edukacyjnym 10–13 lat zgodny z Podstawą programową dla uczniów polskich uczących się za granicą i dostosowany do brytyjskiego egzaminu z języka polskiego jako obcego na poziomie GCSE. The coursebook is aimed at learning Polish as a heritage language and culture for students at the end of KS2 and the beginning of KS3, consistent with the core curriculum for Polish students studying abroad and adapted to the British exam in Polish as a foreign language at the GCSE level.

Maksi Kozińska Janusz Kulczycki

Serię podręczników pt. „Lekcje z polskiego” wspierają:

M4-Education

by Maksi A. Kozińska

Podręcznik do nauki języka polskiego i kultury polskiej jako odziedziczonych dla uczniów i uczennic na drugim etapie edukacyjnym 10–13 lat zgodny z Podstawą programową dla uczniów polskich uczących się za granicą (Ministerstwo Edukacji Narodowej, Warszawa 2020) i dostosowany do brytyjskiego egzaminu z języka polskiego jako obcego na poziomie GCSE (Podstawa programowa AQA GCSE Polish 8688, 2017).

Wydanie I, nakład I Wydawca: MakJanEdu: Maksi Kozińska i Janusz Kulczycki, Toruń 2022 ISBN: 978-83-954532-2-9

© Maksi Kozińska, Janusz Kulczycki

Autorzy: Maksi Kozińska, Janusz Kulczycki Korekta: Magdalena Dziurdzik, Marcin Koziński Projekt okładki: Katarzyna Wójcik Pomysł ilustracji na okładce: Maksi Kozińska, Janusz Kulczycki Opracowanie graficzne, skład i łamanie: Katarzyna Wójcik, VIOLET STUDJO studio graficzne

Kontakt: redakcjalekcjezpolskiego@gmail.com Strona internetowa: www.lekcjezpolskiego.co.uk Facebook: fb.com/lekcjezpolskiego

Autorzy podjęli starania mające na celu dotarcie do właścicieli i dysponentów praw autorskich wszystkich zamieszczonych utworów i zdjęć. Autorzy, przytaczając w celach dydaktycznych zdjęcia, utwory lub ich fragmenty, postępują zgodnie z art. 29 Ustawy o prawie autorskim. Żadne naruszenie ewentualnych praw autorskich nie jest zamierzone. W przypadku wątpliwości prosimy o niezwłoczny kontakt.

Od Autorów Gdy pisaliśmy z Januszem pierwszą część podręcznika, nie przeszło nam nawet przez myśl, że świat stanie na głowie, a dotychczasowy sposób nauczania oraz uczenia się ulegnie tak diametralnym zmianom. Jednak pomimo wymagającej sytuacji, a w związku z bardzo ciepłym odbiorem pierwszej książki i żywym oczekiwaniem naszej kolejnej propozycji edukacyjnej, zdecydowaliśmy się na napisanie drugiej części „Lekcji z polskiego”.

Nie byłoby to możliwe, gdyby nie zaangażowanie i nieustający optymizm Janusza, którymi zarażał za każdym razem, gdy zapał nieco przygasał. Jestem mu za to niezmiernie wdzięczna i wyczekuję dziesięciolecia naszej przyjaźni, które już spogląda na nas zza rogu.

Serdecznie dziękuję WSZYSTKIM moim koleżankom i kolegom z wyjątkowej Polskiej Sobotniej Szkoły im. św. Królowej Jadwigi Forest Gate/Ilford w Londynie, która w 2021 roku obchodziła swoje 65-lecie, a ostatnie 10 lat historii tej szkoły jest i moim udziałem. Justynko, Aniu, Madziu i Agnieszko – duże dzięki za Wasze zaufanie i wiarę we mnie! W szczególności dziękuję – Monice Hoch-Zielonce. Moniko, dziękuję za Twoje wsparcie i przyjaźń.

Pragnę z całego serca podziękować mojemu mężowi Marcinowi, który zawsze jest pierwszym i niezwykle cierpliwym czytelnikiem wszystkich moich prac. Mojej córce Mai dziękuję za inspiracje oraz przepiękne słowa wsparcia. To jej dedykowałam część I „Lekcji z polskiego”. Drugą część dedykuję mojemu synkowi Maksymilianowi, który pokazuje mi świat w zupełnie nowy sposób, a także bezustannie uwrażliwia na piękno inności. Marcinku, Majciu, Maksymciu! Dziękuję za to, że mogę z Wami podróżować przez życie.

– Maksi Anna Kozińska Poznaliśmy się z Maksi na studiach podyplomowych „Nauczanie języka i kultury polskiej jako drugich” w Londynie. To był niezwykły czas wytężonej pracy i nauki. Polubiliśmy się już podczas pierwszych zajęć. Mimo że jest między nami 20 lat różnicy, to rozumiemy się bardzo dobrze i wciąż uzupełniamy. Cenię Maksi za rzetelność, ambicję, pracowitość, za Jej dobroć i życzliwość w stosunku do innych ludzi. Maksi dodaje mi skrzydeł i daje mi poczucie, że warto robić więcej, niż się powinno.

Chciałbym, żeby nasza przyjaźń przetrwała na zawsze.

Podjęliśmy wyzwanie opracowania 16 zajęć z języka polskiego w 2018 roku z okazji 100. rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości. Wiedzieliśmy, że wspólnymi siłami możemy napisać tę książkę dla młodego pokolenia Polaków i Polek oraz dla naszych dzieci.

Od napisania pierwszej części podręcznika minęły trzy lata. Mimo zawirowań życiowych i różnorodnych zmian na świecie, razem z Maksi pozostajemy niezłomni i chcemy oddać kolejną cząstkę siebie w postaci drugiej części podręcznika. Tych 10 wspólnych lat „na dobre i na złe” pokazuje, że zawsze warto podejmować nowe wyzwania i współpracować dla dobra innych, ale również i dla siebie, aby nie stać w miejscu i zmierzać do wyznaczonego celu.

Dziękuję mojej Żonie Anecie za cierpliwość i pomoc, a moim Córkom – Oli, Natalce i Hani – życzę, żeby nigdy nie zapomniały, skąd pochodzą.

Szczególne podziękowania składam całej Społeczności ABC Polskiej Sobotniej Szkoły w Poole – za nieustanną inspirację edukacyjną i ośmioletnią działalność dla polskiej diaspory.

– Janusz Kulczycki Drodzy Nauczyciele, Rodzice, Uczniowie!

Książka, którą trzymacie Państwo w dłoniach, jest owocem ponad rocznej pracy (w czasach globalnej pandemii) dwojga nauczycieli, którzy żonglowali czasem między obowiązkami zawodowymi a domowymi. Mamy nadzieję, że nasze zaangażowanie i determinacja w tworzeniu tej publikacji przyniosą wymierny wpływ na edukację dzieci polonijnych w Wielkiej Brytanii. Dziękujemy naszym cudownym koleżankom ze Stowarzyszenia Polish Language Communication Centre in London – Monice Ozgovercin i Basi Szczotce. Dziękujemy również odbiorczyniom pierwszej części podręcznika, które podzieliły się z nami swoimi uwagami, sugestiami oraz bogatą informacją zwrotną, która pozwala nam nieustannie ulepszać nasze materiały edukacyjne. Serdeczne dzięki!

Szczególne podziękowania po raz kolejny przesyłamy Profesorowi Władysławowi Miodunce, który zainspirował nas do dzielenia się swoją pasją z innymi nauczycielami i nauczycielkami. Dziękujemy!

– Autorzy

5

Wstęp

Drodzy Rodzice, Opiekunowie, Uczniowie i Uczennice! Szanowni Nauczyciele, Szanowne Nauczycielki!

Nauczanie języka polskiego w ciągu ostatnich kilkunastu lat zmieniło swoją formę. Zmieniły się również treści szkolnych podręczników. Po akcesji Polski do Unii Europejskiej, a co za tym idzie – migracji Polaków i Polek po starym kontynencie, zdecydowanie wzrosło zapotrzebowanie na materiały dydaktyczne służące nauczaniu oraz doskonaleniu języka ojczystego młodych Polaków i Polek wychowujących się i dorastających m.in. na Wyspach Brytyjskich.

Jednym z największych wyzwań dla nauczyciela/nauczycielki jest dostosowanie materiałów oraz treści językowych dla dzieci i młodzieży posługujących się językiem polskim jako drugim bądź odziedziczonym. Wybór podręcznika uzależniony jest od wieku uczniów/uczennic, ich możliwości i poziomu znajomości języka. Jednak sam wiek, w przypadku nauczania języka polskiego jako drugiego, czy odziedziczonego, nie warunkuje poziomu zaawansowania językowego.

Nasz podręcznik skierowany jest do uczniów/uczennic w wieku 10–13 lat. Na tym etapie edukacyjnym to duża rozbieżność, dlatego sugerowane przez nas w każdym rozdziale zadania, mogą być łatwe dla ucznia/uczennicy w wieku 10 lat, a trudne w wieku 13 lat. W związku z tym w tej publikacji znajdują się zadania o zróżnicowanym poziomie trudności, tak aby każdy uczeń mógł/ każda uczennica mogła się wykazać i rozwinąć kompetencje językowe. Dla zobrazowania wieku dzieci względem klas przedstawiamy poniższą tabelę porównującą wiek dzieci w poszczególnych klasach w dwóch systemach edukacyjnych, tj. angielskim i polskim.

SYSTEM SZKOLNICTWA ANGIELSKIEGO

SYSTEM SZKOLNICTWA POLSKIEGO

Rocznik dziecka decydujący o przyjęciu do konkretnej klasy obejmuje okres między: wrześniem a sierpniem (kolejnego roku)

styczniem a grudniem

Dzieci uczęszczają do szkoły podstawowej (Primary School) w wieku 4–11 lat, a potem przechodzą do szkoły średniej (Secondary School) w wieku 11–16 lat.

Dzieci uczęszczają do szkoły podstawowej w wieku 6–15 lat, a potem przechodzą do szkoły średniej w wieku 15–18 lat.

Klasa w brytyjskiej szkole

Wiek dzieci

Klasa w polskiej szkole

year 5

9–10 lat

year 6

10–11 lat

klasa 3 klasa 4

year 7

11–12 lat

klasa 5

year 8

12–13 lat

klasa 6

year 9

13–14 lat

klasa 7

year 10

14–15 lat

year 11

15–16 lat

(ostatnia klasa szkoły podstawowej)

klasa 8

(ostatnia klasa szkoły podstawowej)

Często uczniowie/uczennice posługują się pewnymi strukturami językowymi bez znajomości procesów gramatycznych i leksykalnych, które za nimi stoją. Nie znają również odpowiedniego metajęzyka, aby opisać te procesy. W drugiej części podręcznika kontynuujemy te elementy językowe i gramatyczne, które z naszej perspektywy, jako praktyków nauczających wielojęzyczne dzieci, są elementami wymagającymi u nich wsparcia i rozwinięcia.

Proponowane przez nas treści nauczania wynikają z Podstawy programowej dla polskich uczniów uczących się za granicą (Ministerstwo Edukacji Narodowej, Warszawa 2020), w której znajdujące się kompetencje językowe i kręgi tematyczne stanowiły punkt wyjścia do naszej pracy. Kolejnym założeniem było powiązanie podstawy programowej i skorelowanie jej z egzaminami z języka polskiego jako obcego w Wielkiej Brytanii na poziomie General Certificate of Secondary Education (GCSE) oferowanych przez AQA. Dlatego nauczyciele, nauczycielki, korepetytorzy, korepetytorki, uczniowie i uczennice wybierający pracę z tym podręcznikiem umożliwiają sobie lepsze przygotowanie do tego egzaminu. Staraliśmy się również, aby zagadnienia gramatyczne powiązane były z wymaganiami anglojęzycznego systemu edukacji i tutejszego egzaminu szóstoklasisty z zakresu gramatyki.

7

Opracowanie w naszym podręczniku różnorodnej tematyki wynika z dostosowania do współczesnych potrzeb ucznia/ uczennicy i zmieniającego się świata, który go/ją otacza, a jednocześnie łączy elementy przeszłości i przyszłości. Seria „Lekcje z polskiego” ma na celu przygotowanie ucznia/uczennicy do komunikacji pisemnej na początku XXI wieku, swobodnego wypowiadania się w różnych sytuacjach komunikacyjnych i rozumienia zróżnicowanych materiałów tekstowych.

Poniżej zamieszczamy kilka sugestii dotyczących pracy z podręcznikiem: Zajęcia powinny być rozpoczęte DYSKUSJĄ w ramach rozgrzewki językowej. Taka forma pracy odnosi się do doświadczeń ucznia/uczennicy, postrzegania otaczającego świata i umiejętności słuchania opinii innych osób. Tematy wyszczególnione w DYSKUSJI mogą również z powodzeniem służyć jako tematy prac pisemnych.

Zawsze przed wykonaniem ćwiczeń powinno się przeczytać tekst, a następnie podkreślić i wyjaśnić nowe, niezrozumiałe dla ucznia/uczennicy słownictwo.

Rozdziały czasami się zazębiają. Można więc zawsze do czegoś powrócić, coś utrwalić lub też uzupełnić.

W zależności od poziomu umiejętności językowych, tempa pracy i zaangażowania uczniów i uczennic MISJE DO WYKONANIA można zrealizować na różnych etapach lekcji. Uczeń/uczennica (grupa uczniów i uczennic) może wykonać je na zajęciach lub w formie pracy domowej. Niektóre MISJE DO WYKONANIA zachęcają do samodzielnego działania.

Są również i takie, w których uczeń powinien/ uczennica powinna współpracować z innymi osobami, np. z rodzicem, opiekunem, z koleżanką/kolegą z klasy.

Rodzaje zadań wykonywanych po przeczytaniu czy słuchaniu różnorodnych tekstów nawiązują do sposobu sprawdzenia poszczególnych umiejętności podczas egzaminu GCSE z języka polskiego według nowej podstawy programowej.

Pomimo sformułowań w pierwszej i drugiej osobie liczby pojedynczej trybu rozkazującego, np. napiszę, odpowiedz, większość zadań można wykonać w grupie. W ten sposób pozwoliliśmy nauczycielowi prowadzącemu/ nauczycielce prowadzącej zajęcia na dostosowanie form pracy do potrzeb i możliwości danej klasy.

Większość rozdziałów w tym podręczniku zawiera zadania rozwijające wszystkie pięć sprawności, tj. mówienie, czytanie, pisanie, słuchanie oraz mediacje, które często są pomijane w pomocach edukacyjnych, a stanowią niezbędną część życia codziennego młodzieży pochodzenia polskiego w Wielkiej Brytanii. Języki – polski i angielski (a i nierzadko inne) – nie występują bowiem w odosobnieniu, a współistnieją, dzieląc się jedynie dominacją w konkretnych dziedzinach życia.

Od ponad dekady pracujemy z młodzieżą polonijną, znamy też realia pracy w polskich szkołach sobotnich, dlatego staraliśmy się, aby podręcznik stanowił pomoc w realizowaniu treści zgodnie z wolą i możliwościami dzieci oraz placówki edukacyjnej. W związku z tym treści i zagadnienia obejmujące ten podręcznik nie muszą być realizowane w chronologiczny sposób, tj. rozdział po rozdziale, a same rozdziały proponują różne możliwości ułożenia materiału językowego podczas lekcji. Każdy rozdział zaczyna się dyskusją, a kończy misjami do wykonania. Jednak podczas fazy testowania podręcznika w szkołach polonijnych i podczas zajęć indywidualnych, stosowaliśmy przeróżne konfiguracje kolejności zadań. W trakcie zajęć w ramach pracy metodą projektu wykonywaliśmy bowiem zadania z sekcji MISJE DO WYKONANIA, a bogatą dyskusją kończyliśmy zajęcia. Cieszymy się, że przygotowana przez nas pomoc edukacyjna pozwala na różnorodne ujęcie zagadnień wypunktowanych w podstawie programowej.

Nasza propozycja edukacyjna nie wyczerpuje wachlarza ćwiczeń. Właściwie stanowi zapowiedź kolejnych części podręcznika. Z tego względu bylibyśmy wdzięczni za każdą sugestię, uwagę i informację zwrotną, jak również określenie innych obszarów problematycznych, które kolejne części tej publikacji powinny zawierać. Z pewnością posłużą nam one jako drogowskaz przy tworzeniu następnych „Lekcji z polskiego”. Wiadomości można wysyłać na adres: redakcjalekcjezpolskiego@gmail.com.

Z życzeniami cudownych zajęć edukacyjnych – Autorzy

8

Spis treści Od Autorów ..............................................................................................................................................................

5

Wstęp .........................................................................................................................................................................

7

Rozkład materiału ...................................................................................................................................................

10

Tablice gramatyczne ...............................................................................................................................................

12

Mapa Europy ............................................................................................................................................................

14

Rozdział I PALUSZEK I GŁÓWKA TO SZKOLNA WYMÓWKA ..........................................................................

15

Rozdział II MOJA MAŁA OJCZYZNA ...................................................................................................................

20

Rozdział III MIMOZAMI JESIEŃ SIĘ ZACZYNA ..................................................................................................

25

Rozdział IV TO POLSKA SZKOŁA, SOBOTNI CZAS ............................................................................................

33

Rozdział V ŁĄCZY NAS POLSKA ...........................................................................................................................

40

Rozdział VI (...) ZACHOWUJ SIĘ PRZYZWOICIE .................................................................................................

47

Rozdział VII GDZIE MIŁOŚĆ PANUJE, TAM NIEWIELE BRAKUJE ....................................................................

53

Rozdział VIII N(E)TYKIETA, CZYLI O KULTURZE W INTERNECIE .....................................................................

59

Rozdział IX OJCZYZNA POLSZCZYZNA ..............................................................................................................

65

Rozdział X NIE TYLKO NOBLIŚCI, CZYLI SŁAWNI POLACY I SŁAWNE POLKI ..............................................

71

Rozdział XI W ŚWIECIE KINA I TEATRU ................................................................................................................

77

Rozdział XII WIEM, CO JEM ...................................................................................................................................

83

Rozdział XIII PIENIĄDZE SZCZĘŚCIA NIE DAJĄ .................................................................................................

88

Rozdział XIV ŚPIEWAMY, TAŃCZYMY I GRAMY .................................................................................................

93

Rozdział XV NASI PUPILE .......................................................................................................................................

99

Rozdział XVI NIE NISZCZMY ŚWIATA DLA SIOSTRY I BRATA! ........................................................................

103

Słowniczek ...............................................................................................................................................................................

110

Transkrypcje nagrań ............................................................................................................................................................

119

Klucz odpowiedzi ..................................................................................................................................................................

124

Wykaz zdjęć .............................................................................................................................................................................

134

9

ROZDZIAŁ

I

TEMAT

KRĄG TEMATYCZNY

PALUSZEK I GŁÓWKA TO SZKOLNA WYMÓWKA

Życie codzienne · moja klasa i szkoła

MOJA MAŁA OJCZYZNA

Dom i otoczenie · najbliższa okolica · atrakcje w miejscu zamieszkania

MIMOZAMI JESIEŃ SIĘ ZACZYNA

Środowisko naturalne

TO POLSKA SZKOŁA, SOBOTNI CZAS

Wiedza o Polsce · święta, tradycje i zwyczaje · polonica w miejscu zamieszkania

ŁĄCZY NAS POLSKA

Polonica w miejscu zamieszkania i na świecie

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

N(E)TYKIETA, CZYLI O KULTURZE W INTERNECIE

OJCZYZNA POLSZCZYZNA

10

· pogoda · pory roku · terminy z zakresu wiedzy o literaturze · związki frazeologiczne wiązane z opadami atmosferycznymi

· migracja · wielojęzyczność

(...)

Ja i moi bliscy · zachowania ZACHOWUJ SIĘ Dom i otoczenie · relacje międzyludzkie PRZYZWOICIE · różnice kulturowe

GDZIE MIŁOŚĆ PANUJE, TAM NIEWIELE BRAKUJE

IX

LEKSYKA

GRAMATYKA

KOMUNIKACJA

· wypowiadanie własnej opinii · mediacje · dziennik pogodowy · parafraza · rozumienie tekstów pisanych · pisanie sprawozdań · zdania proste i złożone · ankieta · koniugacja w pierwszej · opinie o miejscu osobie liczby pojedynczej zamieszkania · rozumienie ze słuchu · folder turystyczny, ulotka · pisanie notatek · wypowiadanie własnej · wyrażenia liczbowe opinii w rzymskim systemie · mediacje zapisywania liczb · transformacje gramatyczne · dziennik pogodowy · parafraza · rozumienie ze słuchu · rozumienie tekstów pisanych · ulotka · pisownia nazw świąt · wyszukiwanie informacji i tradycji dużą i małą · opisy zwyczajów i tradycji literą szkolnych i polonijnych · pisownia miesięcy i pór · piosenki tematyczne roku w języku polskim · rozumienie ze słuchu i angielskim · rozumienie tekstów · czasownik pisanych · liczebnik jeden · czas przeszły, teraźniejszy · ankieta · wiersz Juliusza Słowackiego i przyszły pt. „W pamiętniku Zofii Bobrówny” · rodzaj gramatyczny w liczbie pojedynczej · rodzaj gramatyczny w liczbie mnogiej

· umiejętność poprawnego zachowania się w środowisku polskojęzycznym · rozumienie ze słuchu · mediacje · dyskusja i argumentacja Ja i moi bliscy · uczucia, emocje · transformacje gramatyczne · rozumienie tekstów · stopnie pokrewieństwa pisanych · rozumienie ze słuchu · fragmenty noweli Bolesława Prusa pt. „Katarynka” · wiersz Joanny Kulmowej pt. „Co to jest radość?” · transformacje zdań · umiejętność poprawnego Technika i media · rozwój informatyki zachowania się · Internet w przestrzeni internetowej · synonimy · rozumienie ze słuchu · antonimy · mediacje · cyfryzacja · parafraza · dyskusja i argumentacja Język nauki · podstawowe terminy · idiomy językowe · fakty na temat języka z zakresu wiedzy o języku · poprawność językowa polskiego · etykieta językowa i unikanie błędów · budowanie dialogów · łamańce językowe · wypowiedzi o charakterze informacyjnym i użytkowym · rozumienie ze słuchu · przyimki · budowanie zdań złożonych z opinii oraz uzasadnienia

ROZDZIAŁ

X

TEMAT

GRAMATYKA

KOMUNIKACJA

Wiedza o Polsce · wybitni twórcy kultury, NIE TYLKO nauki, polityki NOBLIŚCI, CZYLI SŁAWNI POLACY I SŁAWNE POLKI

· określanie dat w mianowniku, dopełniaczu i narzędniku · liczebniki

W ŚWIECIE KINA I TEATRU

Ja i moi bliscy

· przysłówki

· notatki biograficzne o Polakach i Polkach · informacje na osi czasu, zapisywanie dat · wyszukiwanie informacji · informacje o kinie i teatrze · notatka i sprawozdanie · opisy filmów i spektakli teatralnych · recytacja wierszy · rozumienie ze słuchu

WIEM, CO JEM

Życie codzienne · zakupy (artykuły spożywcze), · przyimki proste i wyrażenia przyimkowe posiłki i potrawy, · tryb rozkazujący Zdrowie i sport ich przygotowywanie, · pisanie wypracowania sposoby odżywiania się · zdrowa żywność

XI

XII

XIII

PIENIĄDZE SZCZĘŚCIA NIE DAJĄ

ŚPIEWAMY, TAŃCZYMY I GRAMY

XIV

NASI PUPILE

XV

XVI

KRĄG TEMATYCZNY

LEKSYKA

· kino i teatr (rozrywka) · emocje i przeżycia, świat Życie codzienne wyobraźni · zachowanie w kinie i teatrze

· przepisy kulinarne · porady zdrowotne · notatka · wymiana informacji o własnych upodobaniach kulinarnych · recytacja wierszy · rozumienie ze słuchu · pisanie wypracowań typu GCSE Życie codzienne · zakupy (waluty, sklepy · aspekt czasownika · dzieje pieniądza i pieniądze) · konwencje zapisu walut · opis obrazu · mediacje · rozumienie ze słuchu · rozumienie tekstów pisanych · opisywanie konkursów · formy rzeczownikowe, Ja i moi bliscy · zainteresowania, hobby · rozumienie testów · uczucia, emocje, marzenia, czasownikowe piosenek i ich przekaz i przymiotnikowe świat wyobraźni · czas przeszły, teraźniejszy · rozumienie ze słuchu · zawody i umiejętności i przyszły · koniugacja w pierwszej osobie liczby pojedynczej Ja i moi bliscy Środowisko naturalne

NIE NISZCZMY Środowisko ŚWIATA DLA naturalne SIOSTRY I BRATA!

· uczucia, emocje, marzenia · zaimki osobowe, dzierżawcze i zwrotne · zwierzęta

· ekologia · ochrona przyrody

· opisy zwierząt i ich zachowań, odgłosy zwierząt · pisanie opinii na wybrane tematy · korzystanie z czasopism edukacyjnych · mediacje · rodzaj gramatyczny · biernik liczby pojedynczej · pisanie podziękowań · rozumienie ze słuchu rzeczowników żeńskich i męskich zakończonych · rozumienie tekstów pisanych w mianowniku na -a

11

CZĘŚCI ZDANIA Zdanie to kilka wyrazów, które razem tworzą logiczną całość/wypowiedź. W każdym zdaniu znajduje się orzeczenie.

Każde zdanie rozpoczynamy wielką literą, a kończymy właściwym znakiem interpunkcyjnym: kropką, pytajnikiem, wykrzyknikiem lub wielokropkiem.

. ? ! ...

Podmiot – (ang. subject/ sentence subject) kto? co?

Podmiot nazywa wykonawcę/wykonawczynię czynności, o którym/której mowa w orzeczeniu. Może być wyrażony różnymi częściami mowy, np. rzeczownikiem (ang. noun), zaimkiem (ang. pronoun) lub liczebnikiem (ang. numeral): · podmiot gramatyczny – wyrażony w mianowniku; Przykłady: Maksymilian śpiewa piosenkę.

Ona czyta blog. · podmiot logiczny – wyrażony w dopełniaczu; Przykład: Nie ma czasu. · podmiot domyślny – dający się wywnioskować z form orzeczenia; Przykłady: Gotuję obiad. (ja) Gotuje obiad. (on/ona/ono) Piszemy list. (my) · podmiot szeregowy – kilkoro wykonawców/wykonawczyń.

Przykład: Maja i Hania były zachwycone wyjazdem.

Przydawka – (ang. modifier) jaki? jaka? jakie? który? która? które? czyj? czyja? czyje? ile? ilu? czego? z czego?

Przydawka jest określeniem rzeczownika. Nazywa cechę rzeczownika, którego jest określeniem: · przydawka przymiotnikowa – kolorowa (jaka?) ławka · przydawka rzeczowna – rzeka Wisła · przydawka liczebna – pierwszy (który?) dom · przydawka dopełniaczowa – zamknięcie (czego?) szkoły · przydawka przyimkowa – kanapka z serem.

Dopełnienie – (ang. object) Dopełnienie jest określeniem czasownika. Nazywa przedmiot wykonywanej czynności. Odpowiada na pytania przypadków (oprócz mianownika i wołacza): · dopełnienie bliższe – przy zmianie zdania ze strony czynnej na bierną staje się ono podmiotem. Przykład: Kasia zjadła obiad. Obiad został zjedzony przez Kasię. · dopełnienie dalsze – zmiana z dopełnienia na podmiot jest niemożliwa. Przykład: Antek zachwyca się krajobrazem.

12

Orzeczenie – (ang. verb/predicate) co robi? co się z nim/nią dzieje?

Orzeczenie informuje o tym, co podmiot robi, w jakim jest stanie lub jakiemu procesowi podlega. Orzeczenie wyrażone jest osobową formą czasownika (lub formą zakończoną na -no, -to): · orzeczenie czasownikowe (proste) – wyrażone osobową formą czasownika; Przykład: Ola strzeliła gola. · orzeczenie imienne (złożone) – składa się z dwóch elementów: łącznika (być, zostać, stać się – w odpowiedniej formie osobowej) i orzecznika (np. rzeczownika, przymiotnika, przysłówka lub liczebnika); Przykłady: Michał jest aktorem.

Robert będzie piłkarzem.

Okolicznik – (ang. adverbial) Nazywa jakąś okoliczność wykonania czynności wyrażonej przez czasownik, np. miejsce, czas, sposób, cel, przyczynę itp.: 1. okolicznik sposobu: jak? w jaki sposób?

2. okolicznik miejsca: gdzie? dokąd? skąd? którędy?

3. okolicznik czasu: kiedy? jak długo?

4. okolicznik celu: po co? w jakim celu?

5. okolicznik przyczyny: dlaczego? z jakiej przyczyny?

6. okolicznik przyzwolenia: mimo co? mimo czego?

7. okolicznik warunku: pod jakim warunkiem?

8. okolicznik stopnia i miary: w jakim stopniu? jak bardzo?

Przykłady: 1. Zosia pisze wolno.

2. Lecę do Polski.

3. Wczoraj byłam w polskiej szkole.

4. Idę po długopis.

5. Sprawdzian został odwołany z powodu zamknięcia szkół.

6. Pomimo zamknięcia lekcje kontynuowano online.

7. W razie pożaru zbij szybkę.

8. Sprawdzian był bardzo trudny.

Przypadki (ang. cases) Deklinacja – odmiana wyrazu przez przypadki i liczby.

W języku polskim deklinacji podlegają rzeczowniki, przymiotniki, imiesłowy przymiotnikowe, zaimki (rzeczowne, przymiotne i liczebne) oraz liczebniki.

Przypadek Mianownik Dopełniacz Celownik Biernik Narzędnik Miejscownik Wołacz

ang. case Nominative Genitive Dative Accusative Instrumental Locative Vocative

pytania kto? co? kogo? czego? komu? czemu? kogo? co? z kim? z czym? o kim? o czym?

Przykład odmiany rzeczownika SZKOŁA (rodzaj żeński) przez przypadki i liczby. . ? ! ...

Przypadek Mianownik Dopełniacz Celownik Biernik Narzędnik Miejscownik Wołacz

Pytania kto? co? kogo? czego? komu? czemu? kogo? co? z kim? z czym? o kim? o czym?

szkoło

Liczba pojedyncza szkoła szkoły

szkole szkołę szkołą szkole szkoło

Liczba mnoga szkoły

szkół szkołom szkoły szkołami szkołach szkoły

Wypowiedzenie Wypowiedzenie – pewna skończona myśl, po której pojawia się kropka, pytajnik lub wykrzyknik (w formach pisanych) albo dłuższa pauza, zawieszenie głosu (w formach mówionych). Każde wypowiedzenie składa się z różnych połączonych ze sobą części mowy. Wypowiedzenia mogą być proste lub złożone, pisane lub mówione.

Ważne jest to, że wypowiedzenia coś komunikują, a więc mają swojego nadawcę i odbiorcę. Przeważnie za pomocą wypowiedzeń przekazujemy informacje, o coś pytamy, ale również wyrażamy nasze żądania lub emocje.

Składnia to dział gramatyki, który opisuje wypowiedzenia. Wśród wypowiedzeń znajdujemy: · zdania, · równoważniki zdań, · wykrzyknienia, · zawiadomienia.

Źródło: https://zpe.gov.pl/a/wypowiedzenia-i-ich-rodzaje/D1Eikt9tC

Czasowniki (ang. verbs) Odmieniają się przez liczby, czasy, tryby i strony, a nawet przez rodzaje (w czasie przeszłym i w trybie przypuszczającym).

Formy osobowe – pisała, grasz.

Formy nieosobowe (odmienne) – imiesłowy przymiotnikowe czynne (np. piszący, grający) i bierne (np. pisany, grany).

Formy nieosobowe (nieodmienne) – bezokoliczniki, imiesłowy przysłówkowe współczesne (czytając) i uprzednie (przeczytawszy), a także formy z przyrostkami -no, -to, -ano, -ono (kupiono, zrobiono).

13

EUROPA Kontynent europejski to część świata położona na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej (granicę wyznacza południk 0° przechodzący przez Wielką Brytanię, Francję i Hiszpanię).

Jego powierzchnia to 10,5 mln km². Liczy 46 krajów, które zamieszkuje prawie 750 milionów ludzi.

Najwięcej ludności, bo aż 93%, posługuje się językami z rodziny indoeuropejskiej. W tej rodzinie są języki słowiańskie, np. polski i ukraiński, języki germańskie, np. angielski i niemiecki oraz języki romańskie, np. hiszpański, włoski i francuski.

Nazwa kontynentu pochodzi z mitologii greckiej, a oznacza „to, co łagodnie się wznosi” lub „zachód”.

Zadania do wykonania na konturze mapy Europy: A. Wpisz nazwy Polski i Wielkiej Brytanii.

B. Zaznacz i nazwij miejsce, w którym obecnie mieszkasz.

C. Zaznacz i nazwij miejsce, w którym mieszka twoja rodzina w Polsce.

D. Pokaż i nazwij kraje, które odwiedziłeś/ odwiedziłaś podczas swoich podróży.

E. Przygotuj razem z kolegami/ koleżankami inne zadania, które możecie wykonać na podstawie konturu mapy Europy.

14

ROZDZIAŁ I

PALUSZEK I GŁÓWKA TO SZKOLNA WYMÓWKA

DYSKUSJA • Opowiedz o swoim typowym dniu w brytyjskiej szkole.

• Które przedmioty szkolne są dla ciebie najbardziej interesujące? Dlaczego?

• Opowiedz o swoim typowym dniu w polskiej szkole sobotniej.

• Których przedmiotów szkolnych nie lubisz? Dlaczego?

• Czy twoim zdaniem w szkole są potrzebne oceny?

Podaj plusy i minusy wystawiania ocen.

• Czy chciałbyś/chciałabyś w przyszłości zdawać egzamin z języka polskiego na poziomie GCSE? Dlaczego?

• Czy szkoła powinna być obowiązkowa? Dlaczego?

• Czy chodziłeś/chodziłaś kiedyś do szkoły w Polsce lub innym kraju? Opowiedz o tym. Jak wyglądał twój dzień?

Zadanie 1. Przeanalizuj poniższą tabelę, a następnie odpowiedz na pytania.

OSOBOWY

LICZBA POJEDYNCZA (singular) TEN TA RODZAJ MĘSKI RODZAJ ŻEŃSKI ŻYWOTNY NIEŻYWOTNY

TO RODZAJ NIJAKI

Przykłady:

Przykłady:

Przykłady:

Przykłady:

Przykłady:

uczeń nauczyciel wychowawca wykładowca egzaminator chłopiec student słuchacz dyrektor

pies kot chomik słoń ptak leniwiec

ołówek długopis piórnik kątomierz zegar ścienny dyplom plecak

uczennica nauczycielka wychowawczyni wykładowczyni egzaminatorka dziewczyna studentka słuchaczka dyrektorka książka śniadaniówka edukacja

dziecko boisko słuchowisko biurko okno świadectwo śniadanie

Uczeń był w szkole.

Kot był przed szkołą.

Plecak był w szkole.

Uczennica była w szkole.

Dziecko było w szkole.

15