Medycyna od zawsze pozostaje dziedziną, w której rozwój nauki nierozerwalnie łączy się z odpowiedzialnością wobec człowieka. Choć zmieniają się metody diagnostyki i leczenia, niezmienna pozostaje potrzeba rzetelnych, wiarygodnych źródeł wiedzy. Od 1945 roku PZWL wspiera polskie środowisko medyczne, dostarczając publikacje towarzyszące kolejnym pokoleniom specjalistów na wszystkich etapach kształcenia i praktyki zawodowej.
Osiemdziesiąt lat działalności to przede wszystkim świadectwo wspólnej historii. Jesteśmy dumni, że nasze publikacje stały się ważnym elementem edukacji studentów, lekarzy oraz przedstawicieli zawodów medycznych. To dorobek, który dokumentuje przemiany polskiej medycyny, jej przełomy i osiągnięcia, a zarazem stanowi trwałą podstawę dalszego rozwoju.
Oddawany w Państwa ręce album powstał, aby uczcić tę rocznicę i spojrzeć w przyszłość. Rozmowy o medycynie gromadzą refleksje wybitnych ekspertów dotyczące kierunków zmian w ochronie zdrowia — od ewolucji specjalizacji i wyzwań systemowych po wartości, które pozostają niezmienne: odpowiedzialność, relację lekarza z pacjentem i etos zawodu.
Choć zmieniają się realia medycyny, jej centrum nadal stanowi człowiek. Refleksje zebrane w tym tomie podkreślają, że rozwój nauki i doświadczenie kliniczne są nierozerwalnie związane z empatią, uważnością i szacunkiem wobec pacjenta.
Wierzymy, że ta jubileuszowa publikacja będzie świadectwem bogatej historii PZWL, a także inspiracją dla kolejnych pokoleń studentów, lekarzy oraz wszystkich, którzy tworzą przyszłość polskiej medycyny.
Z wdzięcznością dla Autorów i Czytelników współtworzących tę wyjątkową drogę — zapraszamy do lektury.
Z wyrazami szacunku
Natalia Wojciechowska
Prezes Zarządu Wydawnictwo Naukowe PWN S.A.
SPIS ROZMÓWCÓW
WALDEMAR BANASIAK
ANDRZEJ BOHATYREWICZ
GRZEGORZ HENRYK BRĘBOROWICZ
PIOTR CHŁOSTA
JAROSŁAW CZUBAK
LESZEK CZUPRYNIAK
ANDRZEJ DEPKO
LESZEK DOMAŃSKI
MARZENA DOMINIAK
TOMASZ DREWA
DOMINIKA DUDEK
JAN DUŁAWA
KRZYSZTOF J. FILIPIAK
ROBERT FLISIAK
ROBERT MACIEJ GAŁĄZKOWSKI
PIOTR GAŁECKI
ROBERT GIL
MARIAN GRZYMISŁAWSKI
TOMASZ HRYNIEWIECKI
GRAŻYNA IWANOWICZ-PALUS
TERESA JACKOWSKA
ŁUKASZ JANKOWSKI
WIESŁAW WIKTOR JĘDRZEJCZAK
BARTOSZ KARASZEWSKI
BEATA KOS-KUDŁA
GRZEGORZ KOSTELECKI
DARIUSZ M. KOWALSKI
WOJCIECH KOZUBSKI
PAWEŁ KRAWCZYK
PIOTR KRYST
MACIEJ KRZAKOWSKI
MARIUSZ KUŚMIERCZYK
BRYGIDA KWIATKOWSKA
MICHAŁ LEW-STAROWICZ
JERZY ROBERT ŁADNY
MARIOLA ŁODZIŃSKA
WALDEMAR MACHAŁA
MARIA MAJDAN
ARTUR MAMCARZ
MICHAŁ JAN MARKUSZEWSKI
AGNIESZKA MASTALERZ-MIGAS
MAŁGORZATA MYŚLIWIEC
KRZYSZTOF NARKIEWICZ
WOJCIECH KAZIMIERZ NOSZCZYK
GRZEGORZ OPOLSKI
LUCYNA OSTROWSKA
RADOSŁAW OWCZUK
JAROSŁAW PEREGUD-POGORZELSKI
JANUSZ PIEKARSKI
KAROLINA PIOTROWICZ
MARCIN PODGÓRSKI
MAREK POSTUŁA
ANNA RACIBORSKA
MANSUR RAHNAMA-HEZAVAH
BOŻENA ROMANOWSKA-DIXON
MAREK RUCHAŁA
LIDIA RUDNICKA
PIOTR RUTKOWSKI
PIOTR SIEROSZEWSKI
KRZYSZTOF SIMON
HENRYK SKARŻYŃSKI
JAROSŁAW SŁAWEK
BARBARA STEINBORN
TOMASZ SZCZEPAŃSKI
JACEK SZEPIETOWSKI
JANUSZ ŚWIETLIŃSKI
DARIUSZ TIMLER
GRZEGORZ WALLNER
EWA WENDER-OŻEGOWSKA
KATARZYNA WIECZOROWSKA-TOBIS
ANNA WIELA-HOJEŃSKA
MIROSŁAW WIELGOŚ
KATARZYNA WINSZ-SZCZOTKA
JERZY WORDLICZEK
MIROSŁAW ZĄBEK
WOJCIECH ZEGARSKI
MICHAŁ ZEMBALA
KRZYSZTOF ZIENIEWICZ
DOROTA ZOZULIŃSKA-ZIÓŁKIEWICZ
ZBIGNIEW ŻUBER
PROF. DR HAB. N. MED. WALDEMAR BANASIAK
Specjalista chorób wewnętrznych oraz
kardiologii. Kierownik Ośrodka Chorób
Serca w 4. Wojskowym Szpitalu Klinicznym we Wrocławiu. Przewodniczący Rady Dyscypliny
Naukowej Nauki Medyczne na Wydziale
Medycznym Politechniki Wrocławskiej. Konsultant krajowy w dziedzinie kardiologii.
Po pracy z przyjemnością poświęca czas żonie, dzieciom, wnukom oraz przyjaciołom.
Kardiologię
czeka dalszy dynamiczny
rozwój ze względu na dane demograficzne i konieczność spojrzenia na chorych nie tylko
poprzez choroby sercowo-naczyniowe, ale także przez pryzmat szeregu współistniejących problemów internistycznych.
Największym wyzwaniem, przed którym stanie medycyna w najbliższych latach, będzie… Permanentnie zwiększająca się liczba pacjentów powyżej 85. roku życia z wielochorobowością i w zaawansowanych stadiach szeregu schorzeń, zarówno kardiologicznych, jak i niekardiologicznych. W tych przypadkach bardzo często nie można stosować standardowych metod postępowania terapeutycznego, w związku z czym problemy zdrowotne tych osób będą wyzwaniem dla nich samych, ich rodzin oraz systemu opieki zdrowotnej w naszym kraju.
Dla przyszłych pokoleń lekarzy najważniejsze będzie… Przygotowanie się merytoryczne i mentalne do poradzenia sobie z rozwiązywaniem wspomnianych wcześniej problemów zdrowotnych u pacjentów w podeszłym wieku, które staną się „chlebem powszednim” w ich codziennej pracy zawodowej.
Zastosowanie sztucznej inteligencji/nowych technologii w medycynie pozwoli na…
Zredukowanie prawdopodobieństwa pomyłki diagnostycznej w trakcie badań obrazowych oraz zminimalizowanie ryzyka podjęcia niekorzystnej decyzji terapeutycznej dla leczonego.
Rozwój telemedycyny sprawi, że…
Większa liczba pacjentów będzie mogła skorzystać z profesjonalnego kontaktu z lekarzem i pielęgniarką, którzy w wielu przypadkach doradzając, zmniejszą liczbę pacjentów docierających na SOR i wzywających zespół ratownictwa medycznego.
Moją specjalizację czeka…
Dalszy dynamiczny rozwój ze względu na dane demograficzne i konieczność spojrzenia na chorych nie tylko przez choroby sercowo-naczyniowe, ale także przez pryzmat szeregu współistniejących problemów internistycznych.
System ochrony zdrowia potrzebuje… Rozsądnych ludzi zarządzających naszą służbą zdrowia, którzy nie tylko rozwiążą obecne problemy zdrowotne Polaków, ale także będą mieli prospektywne myślenie, jak zaradzić w niedalekiej i odległej przyszłości „schorzeniom” trapiącym nasz system opieki zdrowotnej.
Postęp w medycynie doprowadzi do…
Wydłużenia życia ludzkiego, ale jednocześnie wygeneruje szereg problemów zdrowotnych, socjalnych i ekonomicznych, które będą problemem następnych pokoleń.
Święty Graal medycyny to…
Przedłużenie życia naszym pacjentom, ale pod warunkiem zachowania ich dobrostanu psychofizycznego.
Kiedy jestem pacjentem, to…
Zupełnie inaczej postrzegam sytuację pacjenta oraz rolę personelu medycznego.
Pacjent, którego nie zapomnę…
Pacjent, u którego musiałem po raz pierwszy w swoim życiu zawodowym stwierdzić zgon. Było to na dyżurze w pogotowiu ratunkowym, kiedy byłem jeszcze lekarzem stażystą.
Z okazji 80-lecia życzę PZWL…
Kolejnych lat wypełnionych sukcesami w docieraniu z najbardziej aktualną wiedzą do całego świata medycznego w naszym kraju. Spełnienie tych życzeń odbędzie się z akceptacją nie tylko środowiska medycznego, ale przede wszystkim ze strony naszych pacjentów.
PROF. DR HAB. N. MED.
ANDRZEJ BOHATYREWICZ
Specjalista ortopedii i traumatologii narządu ruchu.
Kierownik Katedry i Kliniki Ortopedii, Traumatologii i Onkologii Narządu Ruchu Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie. Były wiceprezydent Międzynarodowego Towarzystwa Ortopedycznego i Traumatologicznego (SICOT), były prezes Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Ortopedycznego i Traumatologicznego. Uznany wykładowca i autor licznych publikacji. Poza pracą poszukuje innych znaczących aktywności, kierując się zasadą, że człowiek, który przestaje myśleć i się ruszać, zaczyna umierać.
Nie wierzę, że sztuczna inteligencja zastąpi lekarzy
czy podniesie poziom świadczeń zdrowotnych.
Największym wyzwaniem, przed którym stanie medycyna w najbliższych latach, będzie…
Największym wyzwaniem będzie pogodzenie postępu dokonującego się w naukach teoretycznych i klinicznych w medycynie z możliwościami finansowymi systemów ochrony zdrowia. Postęp naukowy prowadzi do powstawania coraz doskonalszych leków, nowych generacji urządzeń diagnostycznych, a w ortopedii – nowoczesnych implantów i zaawansowanego oprzyrządowania do ich wszczepiania, w tym robotów chirurgicznych. Poszerza się zakres możliwych i koniecznych do leczenia chorób. Wszystko to wiąże się z coraz wyższymi kosztami, a równolegle – wraz z wydłużaniem średniej długości życia i powszechnym starzeniem się populacji – rośnie zapotrzebowanie na profilaktykę i leczenie. Koszty świadczeń zdrowotnych, także społecznych, zwiększają się w tempie niemal geometrycznym. Czy w przyszłości wystarczy nam środków, aby w pełni korzystać z osiągnięć dokonującego się postępu w medycynie? Obawiam się odpowiedzi na to pytanie.
Dla przyszłych pokoleń lekarzy najważniejsze będą…
Za najważniejsze dla przyszłych pokoleń lekarzy uważam efektywną dostępność do wiedzy niezbędnej w obrębie własnej specjalności, łatwy i szybki dostęp do wiedzy z innych dziedzin (współpraca) oraz przejrzystość zasad regulujących system świadczeń medycznych, obejmujących prawa i obowiązki zarówno świadczeniodawców (terapeutów), jak i świadczeniobiorców (pacjentów).
Zastosowanie sztucznej inteligencji/nowych technologii w medycynie pozwoli na…
Sztuczna inteligencja umożliwi szybki dostęp do niezbędnej wiedzy, pozwalający na jej realnie najskuteczniejsze zastosowanie w leczeniu pacjentów. Nie wierzę jednak, że sztuczna inteligencja zastąpi lekarzy czy w sposób zasadniczy podniesie poziom świadczeń zdrowotnych.
Moją specjalizację czeka…
Ortopedię i traumatologię narządu ruchu czeka dalszy dynamiczny rozwój. Sukcesy innych specjalności lekarskich będą prowadzić do znaczącego wydłużenia życia, co z kolei przyczyni się do wzrostu częstości chorób i urazów wynikających ze „zużycia narządu ruchu” w populacji osób starszych. Wszystko to będzie wymagało leczenia, rehabilitacji, a także odpowiedniej opieki nad wyleczonymi i częściowo wyleczonymi pacjentami. Konieczne stanie się zapewnienie odpowiedniej bazy szpitalnej, opiekuńczej i hospicyjnej.
Możemy antycypować powszechne wprowadzenie robotów operacyjnych, nowych implantów i technik operacyjnych.
Rozwój telemedycyny sprawi, że…
Dzięki telemedycynie bezcenne informacje medyczne będą mogły przepływać bez zbędnej straty czasu. W związku z tym medycyna będzie dostępniejsza dla pacjentów, uwalniając wielu z nich od konieczności czasochłonnych i kosztownych wizyt tylko po to, aby dotrzeć do lekarza.
System ochrony zdrowia potrzebuje…
Nasz polski system ochrony zdrowia potrzebuje długofalowości planowania i działania, przejrzystości reguł organizacji i finasowania, a także zarządzania ponadpartyjnego − a nie ciągłej karuzeli zmieniających się koncepcji rozwoju i politycznie warunkowanej obsady personalnej (zmienności) stanowisk.
Postęp w medycynie doprowadzi do…
Postęp najprawdopodobniej doprowadzi – jak już wcześniej wspomniałem – do trudności w jego powszechnym zastosowaniu. Paradoksalnie, im skuteczniejsze staje się leczenie, tym szybciej rośnie liczba coraz bardziej skomplikowanych przypadków chorobowych, które wymagają dłuższego i bardziej złożonego postępowania.
Święty Graal medycyny to…
Wierzę, że wszystko, co dotyczy zdrowia, zależy od nas samych, i motywacji, żeby to dla siebie wykorzystać. Nie wierzę w istnienie Graala, jak w przekazach biblijnych czy mitologiach.
Pacjent, którego nie zapomnę… Niezapomniani pacjenci, to ci, którzy mnie nie posłuchali, a mimo wszystko poszło im dobrze w ich leczeniu. Tacy pacjenci dają szansę na kolejne doświadczenia lekarskie i w końcu postęp wiedzy medycznej.
Z okazji 80-lecia życzę PZWL… Oczekuję zmiany obecnej nazwy PZWL na Polski Zakład Wydawnictw Lekarskich i pod tym szyldem rozwoju i sukcesów, jakich życzymy naszej Ojczyźnie. Skrót pozostałby ten sam.
PROF. DR HAB. N. MED.
GRZEGORZ HENRYK BRĘBOROWICZ
Specjalista w dziedzinie ginekologii i położnictwa.
Wybitny ekspert w zakresie perinatologii. Wieloletni kierownik Katedry i Kliniki Perinatologii i Ginekologii
Uniwersytetu Medycznego im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu. Rektor Akademii Medycznej w Poznaniu (2002–2007) i Uniwersytetu Medycznego im.
K. Marcinkowskiego w Poznaniu (2007–2008).
Autor i redaktor licznych publikacji naukowych i monografii, promotor wielu doktoratów i habilitacji.
Członek polskich i zagranicznych towarzystw oraz kolegiów redakcyjnych. Prywatnie pasjonat literatury i podróży, o ile pozwalają na to czas i zdrowie.
Medycyna nie powinna poszukiwać Świętego Graala, a wręcz przeciwnie − dążyć do nowych technologii diagnostycznych i możliwości terapeutycznych.
Największym wyzwaniem, przed którym stanie medycyna w najbliższych latach, będzie… Odpowiednie poznanie i wykorzystanie możliwości związanych z zastosowaniem sztucznej inteligencji. Oznacza to nie tylko zrozumienie potencjału nowej technologii, ale także jej ograniczeń i konsekwencji etycznych, tak aby mogła być bezpiecznie i skutecznie implementowana w praktyce klinicznej.
Dla przyszłych pokoleń lekarzy najważniejsze będzie… To, co powinno być aktualne również obecnie – intensywne, ciągłe kształcenie, a nie zakończenie edukacji wraz z uzyskaniem dyplomu. Tylko systematyczne poznawanie nowych metod diagnostycznych i terapeutycznych, których wraz z rozwojem sztucznej inteligencji będzie coraz więcej, zagwarantuje właściwe wykonywanie zawodu lekarza.
Zastosowanie sztucznej inteligencji/nowych technologii w medycynie pozwoli na…
Stworzenie możliwości rozwoju nowych narzędzi diagnostycznych oraz lepsze poznanie patomechanizmów wielu schorzeń, co w efekcie przełoży się na skuteczniejsze leczenie.
Moją specjalizację czeka…
Ginekologię i położnictwo czeka poprawa diagnostyki wewnątrzmacicznej dobrostanu płodu, co pozwoli na wcześniejsze i bardziej precyzyjne rozpoznawanie zagrożeń oraz skuteczniejsze prowadzenie terapii jeszcze w okresie prenatalnym.
Rozwój telemedycyny sprawi, że…
Skróci się czas oczekiwania na diagnozę, a pacjentki szybciej uzyskają dostęp do konsultacji specjalistycznych. W mojej specjalizacji oznacza to możliwość wcześniejszego wykrywania zagrożeń ciąży, lepszy monitoring jej przebiegu oraz bardziej efektywne wsparcie kobiet, zwłaszcza w mniejszych ośrodkach, gdzie dostęp do opieki perinatologicznej jest ograniczony.
System ochrony zdrowia potrzebuje… Mnóstwa pieniędzy, ale – co ważniejsze – ludzi, którzy będą wiedzieli, jak je zainwestować.
Postęp w medycynie doprowadzi do… Poznawania nowych metod profilaktyki i terapii, co może znacząco wydłużyć ludzkie życie. Kluczowe jednak będzie, aby towarzyszył mu odpowiedni komfort, co stanie się możliwe dzięki wprowadzeniu nowoczesnych metod profilaktyki i wczesnego rozpoznawania chorób.
Święty Graal medycyny to… Medycyna nie powinna poszukiwać Świętego Graala, a wręcz przeciwnie − dążyć do uzyskania nowych technologii diagnostycznych i możliwości terapeutycznych.
Kiedy jestem pacjentem, to…
Dostrzegam to, czego nie widzę jako lekarz. Często jest to brak poszanowania czasu pacjenta, jego niezauważanie, a nierzadko również brak profesjonalizmu – zarówno w zakresie wiedzy, jak i właściwego zachowania.
Pacjent, którego nie zapomnę…
Przed wielu laty, w nieco innych czasach, przeprowadzałem kontrolę pooperacyjną u starszej pacjentki. Okazało się, że wynik operacji był co najmniej zadowalający i z tą dobrą informacją pożegnałem się z nią. Ku mojemu zaskoczeniu po kilkudziesięciu minutach pacjentka wróciła, trzymając w dłoni serwetkę. Powiedziała, że jest tak szczęśliwa z efektów leczenia, iż postanowiła pójść do kawiarni i kupić dwie porcje kawy, aby urozmaiciły moje śniadanie. Byłem tym gestem nie tylko zaskoczony, ale i wzruszony. Trzeba dodać, że mówię o czasach, gdy kawa była towarem deficytowym, co czyniło ten drobny upominek jeszcze cenniejszym.
Z okazji 80-lecia życzę PZWL…
Aby jeszcze przez wiele lat dostarczało światu medycznemu wartościowej i ciekawej lektury oraz pozostawało wiodącym wydawnictwem propagującym naukę. W czasach, gdy książka dla wielu przestaje być przyjacielem, nie jest to łatwe zadanie, ale właśnie od takich instytucji, jak m.in. PZWL, zależy, czy uda się pokonać tę przeszkodę.
PROF. DR HAB. N. MED. PIOTR CHŁOSTA
Specjalista w dziedzinie urologii i chirurgii.
Kierownik Katedry i Kliniki Urologii Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum w Krakowie.
Kiedy nie pracuje, to gra ostrego rock’n’rolla z formacją Trzynasta w Samo Południe, a okazjonalnie również z Markiem Piekarczykiem (TSA), Olkiem Klepaczem (Formacja Nieżywych Schabuff ),
Januszem Grzywaczem (Laboratorium), Ornette i Skaldami. Od 10 lat organizuje krakowski Festiwal KultURO − połączenie sztuki i edukacji zdrowotnej w dziedzinie chorób układu moczowego. W inspirujący i angażujący sposób promuje profilaktykę zdrowia poprzez sztukę i muzykę rockową.
Dzisiaj
w każdej sekundzie można się z kimś
połączyć online, zobaczyć czyjąś twarz i usłyszeć głos, ale bezpośrednich kontaktów żadna technologia nie jest w stanie zastąpić.
Pielęgnujmy dobre relacje między ludźmi!
Największymi wyzwaniami, przed którymi stanie medycyna w najbliższych latach, będą… Ujednolicenie systemu szkoleń specjalistów w Europie, rosnące znaczenie komunikacji online, dostępność personelu medycznego, rozwój telemedycyny i zmniejszenie biurokracji.
Dla przyszłych pokoleń lekarzy najważniejsza będzie… Umiejętność pracy w zespole, zdolność do pielęgnowania relacji uczeń–mistrz oraz poczucie misyjności zawodu. Nieograniczony dostęp do wiedzy lekarze już mają.
Rozwój telemedycyny sprawi, że… Konieczne staną się zwiększenie nakładów inwestycyjnych na nowoczesne oprogramowanie i narzędzia, a także zmiana organizacji pracy oraz szkoleń pracowników. Dodatkowo stworzy szansę na zwiększenie dostępności usług medycznych, zmniejszenie kosztów obsługi pacjenta i przyciągnięcie nowej grupy docelowej − tzw. pacjentów cyfrowych.
Moją specjalizację czeka…
Dalszy dynamiczny rozwój oparty na urotechnologii i zmniejszającej się inwazyjności operacji.
System ochrony zdrowia potrzebuje…
Lidera o niekwestionowanym autorytecie i kompetencjach oraz nakładów inwestycyjnych nie mniejszych niż te, które są przeznaczone na zbrojenie.
Postęp w medycynie doprowadzi do…
Wzrostu średniej długości życia lepszej jakości.
Święty Graal medycyny to…
Stałe poszukiwanie najlepszego sposobu na relacje między ludźmi. W legendach arturiańskich Święty Graal symbolizuje mądrość, dążenie do postawionego sobie celu oraz spełnienia się w życiu.
Uważam, że w medycynie jest nim właśnie nieustanna praca nad doskonaleniem poziomu etyki zawodowej najmłodszych pokoleń. Podstawowe funkcje etyki zawodowej polegają dzisiaj na regulowaniu stosunków wewnątrz grupy. Są nimi: szacunek do swojego mistrza i nauczyciela (moim jest prof. Andrzej Borówka − jeden z najwybitniejszych urologów przełomu ubiegłego i bieżącego stulecia), solidarność zawodowa, udostępnianie wiedzy młodszym koleżankom i kolegom, wzajemna pomoc i zachowanie zdrowej konkurencji. Etyka zawodowa ma też określać stosunek młodych lekarzy do przedmiotu pracy. Myślę, że jest to bardzo istotne w przypadku kontaktów z drugim człowiekiem. Ponadto etyka zawodowa ma na celu ochronę życia, zdrowia, majątku, jak również poszanowanie godności oraz brak dyskryminacji. Mamy już internetową globalną wioskę z ustabilizowaną pozycją we współczesnym świecie nauki i edukacji. Czy to jest dobre i użyteczne? Z pewnością tak, bo w każdej sekundzie można się z kimś połączyć online, zobaczyć czyjąś twarz i usłyszeć głos, ale bezpośrednich kontaktów żadna technologia nie jest w stanie zastąpić. Pielęgnujmy dobre relacje między ludźmi!
Kiedy jestem pacjentem, to…
Jestem posłuszny i „unoszę się jak korek na fali”. Boję się jedynie stomatologa. Pewnie dlatego, że moja żona nim jest.
Pacjent, którego nie zapomnę…
Każdy, któremu można byłoby pomóc, gdyby się regularnie badał i przyszedł z chorobą ograniczoną do narządu, z intencją wyleczenia i zastosowania małoinwazyjnych metod − a przychodzi z chorobą zaawansowaną miejscowo i/lub przerzutową.
Z okazji 80-lecia życzę PZWL…
Kolejnych 80 lat utrzymywania pozycji lidera w dziedzinie literatury medycznej w Polsce.
