Spis treści
1. Choroba zwyrodnieniowa stawów zlokalizowana w stawie kolanowym Wybrane zagadnienia praktyczne – Dariusz Białoszewski.................
1.1. Wstęp ...............................................................
1.2. Gonartroza. Wybrane zagadnienia epidemiologiczne
1.3. Gonartroza. Wybrane zagadnienia kliniczne
1.3.1. Artrozy zwyrodnieniowe – podział nozologiczny ................ 4
1.3.2. Artrozy zwyrodnieniowe – wybrane zagadnienia patofizjologiczne w aspekcie praktycznym
1.4. Symptomatologia schyłkowych okresów gonartrozy
2. Endoprotezoplastyka stawu kolanowego w aspekcie rehabilitacji
Białoszewski
2.1. Wstęp
2.2. Rodzaje endoprotezoplastyki stawu kolanowego
2.3. Klasyfikacja endoprotez kolana. Uwagi praktyczne dla procesu rehabilitacji ......................................................... 11
2.4. Mocowanie elementów protezy a proces rehabilitacji ................. 11
2.5. Czas użytkowania endoprotez stawu kolanowego .................... 12
2.6. Wpływ rodzaju zastosowanego dostępu operacyjnego na postępowanie rehabilitacyjne ........................................ 13
2.7. Wybrane powikłania po całkowitej aloplastyce stawu kolanowego .... 16
2.7.1. Niestabilności stawu kolanowego po jego całkowitej aloplastyce .................................................... 18
2.7.2. Powikłania po całkowitej aloplastyce stawu kolanowego związane ze stawem rzepkowo-udowym ....................... 22
2.7.3. Zaburzenia ruchomości stawu kolanowego po całkowitej aloplastyce stawu kolanowego ................................. 23
2.8. Podsumowanie ...................................................... 24
3. Fizjoterapia przedoperacyjna – przygotowanie do zabiegu
3.1. Wstęp
3.2. Trening aerobowy
3.3. Ćwiczenia siły mięśniowej i zakresu ruchu stawu kolanowego .........
3.4. Ćwiczenia siły mięśniowej kończyn górnych
3.5. Nauka ćwiczeń, pionizacji i chodu o kulach ...........................
3.6. Przygotowanie domu na powrót pacjenta
4. Rehabilitacja po zabiegu endoprotezoplastyki stawu kolanowego
4.1. Główne założenia i cele rehabilitacji u pacjentów po zabiegu endoprotezoplastyki stawu kolanowego .............................
4.1.1. Cele i założenia rehabilitacji u pacjentów po zabiegu całkowitej aloplastyki stawu kolanowego
4.1.2. Fazy rehabilitacji po zabiegu całkowitej aloplastyki stawu kolanowego
4.1.3. Rehabilitacja pacjentów po zabiegu endoprotezoplastyki stawu kolanowego w zależności od zastosowanego dojścia
4.1.4. Realizacja świadczeń rehabilitacyjnych po zabiegu całkowitej aloplastyki stawu kolanowego w
4.2.1. Faza szpitalna
4.2.2.
4.3. Pośrednia i późna faza rehabilitacji
4.3.1. Pośrednia faza rehabilitacji (2–6 tygodni)
4.3.2. Późna faza rehabilitacji (6–12 tygodni)
4.4. Funkcjonalne aspekty i problemy w rehabilitacji pacjentów po zabiegu całkowitej aloplastyki stawu kolanowego ....................
4.4.1. Ćwiczenia zakresu ruchu .......................................
4.4.2. Ćwiczenia zwiększające siłę mięśniową
4.4.3. Ćwiczenia propriocepcji, równowagi i koordynacji ruchowej.....
4.4.4. Wydolność aerobowa
4.5. Fizykoterapia w procesie usprawniania pacjentów po zabiegu całkowitej aloplastyki stawu kolanowego ............................
4.5.1. Standardowe procedury stosowane w fizjoterapii pacjentów po zabiegu całkowitej aloplastyki stawu kolanowego ...........
4.5.2. Innowacyjne metody fizykoterapii ..............................
4.6. Faza powrotu do aktywności .........................................
5. Rehabilitacja w powikłaniach po zabiegu całkowitej aloplastyki stawu kolanowego – Magda Stolarczyk .........................................
5.1. Niestabilności stawu kolanowego po zabiegu całkowitej aloplastyki ..
5.1.1. Niestabilność w wyproście (extension instability) ................
5.1.2. Niestabilność w zgięciu (flexion instability) ......................
5.1.3. Niestabilność globalna .........................................
5.2. Powikłania po zabiegu całkowitej aloplastyki stawu kolanowego związane ze stawem rzepkowo-udowym .............................
5.2.1. Osłabienie mięśnia czworogłowego uda, zwłaszcza głowy przyśrodkowej .................................................
5.2.2. Nadmierne napięcie pasma biodrowo-piszczelowego i mięśni bocznej strony uda .............................................
5.2.3. Zrosty w okolicy stawu rzepkowo-udowego ....................
5.2.4. Zaburzenia osi operowanej kończyny i wzorca chodu
5.3. Zaburzenia ruchomości stawu kolanowego po zabiegu całkowitej aloplastyki stawu kolanowego .......................................
5.3.1. Indywidualny dobór procedur fizjoterapeutycznych
5.4. Podsumowanie ......................................................
6. Reedukacja chodu – Anna Hadamus
6.1. Zaburzenia chodu u pacjentów po zabiegu całkowitej aloplastyki stawu kolanowego ..................................................
6.2. Ocena chodu
6.3.
7. Edukacja pacjentów leczonych aloplastyką stawu kolanowego – Dariusz Białoszewski, Anna Hadamus, Magda Stolarczyk
7.1. Wstęp ...............................................................
7.2. Edukacja przedoperacyjna ...........................................
7.3. Edukacja pooperacyjna ..............................................
7.4. Profilaktyka wtórna i codzienna aktywność fizyczna
7.5. Edukacja w zakresie aktywności seksualnej ...........................
7.6. Powrót do aktywności sportowej.....................................
TABELA 2.1.
Rodzaje dostępów operacyjnych najczęściej stosowanych w aloplastykach stawu kolanowego oraz ich wpływ na głowy mięśnia czworogłowego (MQF – quadriceps femoris muscle) oraz okołostawowe tkanki miękkie – zestawienie własne
Rodzaje dostępów operacyjnych
Uszkodzone struktury anatomiczne
Głowa prosta MQF
Głowa pośrednia MQF
Ścięgno MQF
Ścięgno i głowa przyśrodkowa
AMAMMPAMMVAMSVAQDS
Rozcięgno głowy przyśrodkowej MQFoo++o
Troczki przyśrodkowe rzepki +++++
Torebka stawowa w części przyśrodkowej +++++
AMA – dostęp przednio-przyśrodkowy (anteromedial approach); MMPA – dostęp przyśrodkowo-przyrzepkowy (mini-medial parapatellar approach); MMVA – dostęp typu midvastus (mini-midvastus approach); MSVA – dostęp typu subvastus (mini-subvastus approach); QDS – dostęp oszczędzający mięsień czworogłowy (quadriceps sparing arthrotomy)
+ – duża ingerencja; +/– – mała ingerencja; o – brak ingerencji
2.7.
Wybrane powikłania po całkowitej aloplastyce stawu kolanowego
Jak już pisano, pierwotna całkowita endoprotezoplastyka stawu kolanowego jest preferowanym sposobem leczenia schyłkowej choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego, w wyniku którego uzyskuje się zredukowanie lub usunięcie dolegliwości bólowych, przywrócenie funkcji protezowanego stawu oraz poprawę ogólnej wydolności narządu ruchu i jakości życia chorych. Niestety, jak każda procedura inwazyjna, jest obarczona ryzykiem wystąpienia powikłań, które mogą zmniejszyć lub zniszczyć zakładany dobroczynny dla chorego wynik operacji.
Powikłania te można podzielić na ogólnoustrojowe i miejscowe/ortopedyczne. Do pierwszej grupy zalicza się przede wszystkim różne postaci żylnej choroby zatorowo-zakrzepowej (zakrzepica żył głębokich z następowym zespo-
łem pozakrzepowym i obarczona wysokim ryzykiem zgonu zatorowość płucna) oraz często obserwowaną niedokrwistość pooperacyjną, która na dość długo znacznie obniża wydolność wysiłkową operowanego pacjenta.
Powikłania ortopedyczne ściśle związane z implantami i miejscem operowanym mogą wymagać albo jedynie miejscowego leczenia i stosowanego rutynowo postępowania fizjoterapeutycznego (infekcje powierzchowne, krwiaki, obrzęki, powikłania naczyniowo-nerwowe), albo być przyczyną kwalifikacji pacjentów do operacji rewizyjnych. W przypadku nieudanej TKA lub wystąpienia złamania okołoprotezowego rewizyjna częściowa lub całkowita endoprotezoplastyka stawu kolanowego (rTKA) jest procedurą ratunkową. Niesie ona jednak ze sobą większe ryzyko w porównaniu z interwencją pierwotną i stawia większe wyzwania przed zespołem specjalistów zajmujących się potem procesem rehabilitacji pooperacyjnej.
Według danych wieloośrodkowych najczęstszymi przyczynami rTKA są kolejno: zakażenia miejsca operowanego powierzchowne i głębokie (wczesne, późne i odległe);
zwichnięcia komponentu(ów) endoprotezy; aseptyczne powikłania mechaniczne powodujące ostre i przewlekłe niestabilności pooperacyjne.
Nierzadkie, późne aseptyczne obluzowanie elementu(ów) endoprotezy powodujące niestabilność stawu kolanowego jest powikłaniem trudnym diagnostycznie, które rozwija się podstępnie na przestrzeni wielu lat i stopniowo zmniejsza komfort życia pacjentów przyzwyczajających się do powoli pogarszającej się niewydolności czynnościowej i narastającego bólu. Decyzja dotycząca kwalifikacji tych pacjentów do rTKA wymaga dobrej współpracy trzonu zespołu terapeutycznego (ortopeda – lekarz specjalista rehabilitacji medycznej – fizjoterapeuta). Niezbędne są tu także długofalowa obserwacja i wnikliwe etapowe badanie kliniczne przeprowadzane podczas kolejnych sesji kompleksowego leczenia rehabilitacyjnego, z którego tacy pacjenci przewlekle korzystają.
U niektórych chorych po dokładnej diagnostyce warto przed decyzją o reoperacji podjąć próby leczenia zachowawczego. Dotyczy to zwłaszcza przewlekłych pooperacyjnych niestabilności o podłożu niewydolności więzadłowo-torebkowej oraz przewlekłych, uporczywych zespołów bólowych przedniego przedziału kolana i dysfunkcji ze strony stawu rzepkowo-udowego.
Wybrane powikłania po całkowitej aloplastyce stawu kolanowego
4.1.3.
Rehabilitacja pacjentów po zabiegu endoprotezoplastyki stawu kolanowego w zależności od zastosowanego dojścia operacyjnego
Przedstawione w rozdziale 2 różne rodzaje dostępu operacyjnego wykorzystywane podczas zabiegu endoprotezoplastyki stawu kolanowego istotnie wpływają na przebieg rehabilitacji, szczególnie we wczesnym okresie pooperacyjnym. W zależności od zastosowanego dostępu dochodzi do mniejszej lub większej traumatyzacji tkanek, co prowadzi do modyfikacji biomechaniki operowanego stawu oraz ma wpływ na przebieg gojenia się uszkodzonych tkanek. Dlatego każdy program usprawniania powinien być dobrany indywidualnie, szczególnie w zakresie wdrażania ćwiczeń oporowych, mobilizacji rzepki i tempa odzyskiwania funkcji stawu.
Uwzględniając rodzaj dostępu operacyjnego, rekomendowane jest zastosowanie takich samych procedur fizjoterapeutycznych, ale wdrażanych w różnym czasie i ze zmienną intensywnością. Najczęściej stosowanymi dojściami w zabiegach TKA są: dostęp przednio-przyśrodkowy (AMA – anteromedial approach) oraz dostępy małoinwazyjne (MIS – minimally invasive surgery), w tym MIS typu midvastus (MMVA – mini-midvastus approach) i subvastus (MSVA – mini-subvastus approach). Rzadziej wykorzystuje się dostęp przyśrodkowy-podrzepkowy (MMPA – mini-medial parapatellar approach) i dostęp oszczędzający ścięgno mięśnia czworogłowego uda (QDS – quadriceps sparing arthrotomy).
We wszystkich wymienionych dostępach dochodzi do mniejszej lub większej traumatyzacji troczków przyśrodkowych rzepki oraz przyśrodkowej części torebki stawowej. W przypadku klasycznego dostępu przednio-przyśrodkowego dodatkowo uszkadzane są struktury mięśnia czworogłowego uda: ścięgno, głowa prosta i głowa pośrednia mięśnia. Stąd w programie usprawniania szczególnie należy uwzględnić czas na regenerację aparatu wyprostnego stawu. Początkowo ćwiczenia wzmacniające mają formę izometrycznych. Ćwiczenia z oporem wprowadza się w okresie około trzech tygodni po zabiegu. Należy też uwzględnić, że większa traumatyzacja tkanek często wiąże się ze wzmożonymi dolegliwościami bólowymi w stosunku do dostępów małoinwazyjnych. Stąd powrót funkcji stawu, szczególnie czynnego wyprostu, może być nieco wolniejszy.
Podczas zabiegu TKA z wykorzystaniem dostępu przednio-przyśrodkowego dochodzi do bocznego zwichnięcia rzepki. Umożliwia to precyzyjne opracowa-
nie powierzchni stawowych, jednocześnie wiąże się z ryzykiem zaburzeń toru rzepki i występowaniem konfliktu rzepkowo-udowego. Dlatego bardzo ważne jest wdrożenie w terapii technik mobilizacji rzepki w kierunku przyśrodkowym i dystalnym już we wczesnych dobach po zabiegu. W przypadku dostępów małoinwazyjnych traumatyzacja tkanek jest znacznie oszczędniejsza. W dostępach MIS typu midvastus i subvastus dochodzi do przecięcia troczków przyśrodkowych i przyśrodkowej części torebki stawowej, a dodatkowo w dostępie midvastus – niewielkiej ingerencji podlegają ścięgno i głowa mięśnia czworogłowego uda. Oba dojścia mają na celu zachowanie aparatu wyprostnego stawu kolanowego, co w stosunku do klasycznego dojścia przedkłada się na: mniejsze dolegliwości bólowe; szybszy powrót funkcji; krótszy czas hospitalizacji; lepszą kontrolę stawu rzepkowo-udowego.
W tabeli 4.3 przedstawiono porównanie dostępów operacyjnych stosowanych podczas zabiegu TKA w odniesieniu do procesu rehabilitacji.
TABELA 4.3.
Dostępy operacyjne stosowane podczas zabiegu całkowitej endoprotezoplastyki stawu kolanowego (TKA – total knee arthroplasty) w procesie rehabilitacji
Dostęp przednio-przyśrodkowy (przecięcie ścięgna, głowy pośredniej i prostej mięśnia czworogłowego uda)
Ćwiczenia z oporem
Wczesna faza: ćwiczenia izometryczne
Ćwiczenia z oporem: około 3 tygodnie po zabiegu
Mobilizacja rzepki
Niezbędna już we wczesnej fazie po zabiegu
Kierunek mobilizacji: doogonowo i przyśrodkowo
Dostęp MIS midvastus (częściowe uszkodzenie głowy przyśrodkowej mięśnia czworogłowego uda)
Wczesna faza: ćwiczenia izometryczne
Ćwiczenia z oporem: około 2 tygodnie po zabiegu
Wskazana, ale z mniejszą intensywnością niż w dojściu AMA
Dostęp MIS subvastus (bez uszkodzenia mięśnia czworogłowego uda)
Możliwe już w 1.–2. dobie po zabiegu
Szybszy powrót do aktywnego wyprostu
Wykonywana profilaktycznie
Zalecana w przypadku ograniczenia zgięcia mięśnia czworogłowego uda
4.1. Główne założenia i cele
aplikacja maści/żelu przyspieszającego wchłanianie krwiaka; chłodzenie operowanego stawu za pomocą zimnych okładów (np. żelowych okładów schładzanych do temperatury 5–8ºC) albo systemów chłodząco-uciskowych typu Cryo/Cuff, które dodatkowo powodują kompresję okolicy operowanego stawu; wdrożenie ruchu biernego, na przykład za pomocą szyny ciągłego ruchu biernego (CPM – continuous passive motion); zastosowanie pończoch uciskowych (najbardziej rekomendowany jest II stopień kompresji) – najczęściej dobór pończoch odbywa się podczas pobytu pacjenta w szpitalu i zawsze powinien być poprzedzony dokładnym pomiarem długości i obwodu kończyn; noszenie pończoch rekomendowane jest w ciągu dnia, nocą nie ma konieczności ich użycia (ryc. 4.2).
RYCINA 4.2.
Zastosowanie pończoch uciskowych kończyny dolnej w elewacji
zastosowanie plastrowania dynamicznego w postaci limfatycznej aplikacji kinesiotapingu; pomocna w redukcji obrzęku i krwiaka w obrębie tkanek otaczających staw może być aplikacja kinesiotapingu, która wspomaga odpływ nagromadzonych płynów do najbliższych węzłów chłonnych.
4. Rehabilitacja
kolanowego
Inne postępowanie rekomendowane będzie w przypadku występowania krwiaka śródstawowego, zlokalizowanego w jamie stawowej operowanego stawu. Charakterystyczne objawy krwiaka śródstawowego to: obrzęk operowanego stawu, najczęściej nadający mu kulisty kształt; ból nasilający się przy ruchu; ograniczenie zakresu ruchu; fluktuacja przy palpacji; czasem podwyższona temperatura skóry nad stawem.
Obecność krwiaka śródstawowego wymaga dokładniejszej diagnostyki obrazowej w celu wykluczenia ewentualnych urazów wewnątrzstawowych. W pierwszej kolejności podejmowane są następujące działania terapeutyczne: odpoczynek i ograniczenie aktywności fizycznej; ułożenie kończyny w elewacji w wyproście operowanego stawu kolanowego; leki przeciwbólowe; chłodzenie stawu kolanowego za pomocą zimnych okładów albo systemu Cryo/Cuff; ćwiczenia na szynie ciągłego ruchu biernego CPM, które wspomagają resorpcję krwiaka, redukcję obrzęku oraz utrzymanie zakresu ruchu bez obciążania stawu, ograniczając ryzyko powstawania przykurczów i zrostów tkanek miękkich okolicy operowanego stawu kolanowego.
W przypadku rozleglejszych krwiaków, niepodatnych na leczenie zachowawcze, podejmowane są bardziej inwazyjne działania, tj. punkcja czy też płukanie stawu.
Przez pierwsze dni po zabiegu pacjent może odczuwać znaczne dolegliwości bólowe. Jest to odczucie subiektywne, ale też należy uwzględnić warunki
4.2.2.
Wczesna faza poszpitalna
Po zakończonej hospitalizacji pacjent w warunkach domowych powinien kontynuować wszystkie zalecenia, które otrzymał w szpitalu. W szczególności należy pamiętać o: kontynuacji ćwiczeń wedle instruktażu przedstawionego w szpitalu; regularnym przyjmowaniu leków zgodnie z zaleceniami lekarza; odpoczynku i odpowiednim czasie snu; pełnowartościowych posiłkach i regularnym nawadnianiu; pielęgnacji i ochronie rany pooperacyjnej; obserwacji niepokojących objawów, mogących być na przykład objawami infekcji.
Higiena i prawidłowe gojenie się rany pooperacyjnej są bardzo istotne w procesie szybkiego powrotu do zdrowia i zapobieganiu infekcjom. Zalecenia dotyczące pielęgnacji rany pooperacyjnej powinny obejmować: oczyszczanie rany za pomocą sterylnego roztworu, na przykład soli fizjologicznej; niewskazane jest stosowanie substancji na bazie alkoholu, gdyż mogą podrażnić skórę (ryc. 4.7);
RYCINA 4.7. Rana po endoprotezoplastyce stawu kolanowego.
utrzymanie rany w suchym stanie, unikanie nadmiernej wilgoci; zabezpieczanie rany jałowym opatrunkiem, który należy zmieniać zgodnie z zaleceniami lekarza, najczęściej co 1–2 dni (ryc. 4.8); monitorowanie rany pod kątem objawów infekcji, tj. ból, zaczerwienienie, obrzęk, nadmierne ucieplenie, gorączka.
RYCINA 4.8.
Rana pooperacyjna zabezpieczona jałowym opatrunkiem
Wczesna faza poszpitalna jest kontynuacją działań podejmowanych podczas pobytu pacjenta w szpitalu, z uwzględnieniem progresji w zakresie ćwiczeń i codziennych aktywności zgodnie z możliwościami pacjenta. Celem wczesnej rehabilitacji poszpitalnej w zakresie funkcjonalnym w warunkach domowych jest: redukcja obrzęku i dolegliwości bólowych; pielęgnacja rany i blizny pooperacyjnej; kontynuacja ćwiczeń zwiększających zakres ruchu zgięcia i wyprostu; kontynuacja ćwiczeń zwiększających siłę mięśniową; ćwiczenia obciążania operowanej kończyny.
Wczesna faza pooperacyjna
do ograniczenia zakresu ruchu oraz występowania dolegliwości zbliżonych do objawów zespołu bocznego przyparcia rzepki, tj.: uczucie przeskakiwania i tarcia w stawie; ból po bocznej stronie operowanego stawu kolanowego; nasilenie dolegliwości podczas ekscentrycznej pracy mięśnia czworogłowego uda.
W celu redukcji objawów lub profilaktyki ich wystąpienia zaleca się: mobilizację rzepki w kierunku dystalno-proksymalnym i przyśrodkowym, w różnych ustawieniach kątowych operowanego stawu kolanowego;
mobilizację rzepki z jednoczesnym ruchem zgięcia operowanego stawu kolanowego; poizometryczną relaksację mięśni i rozciąganie tylnej grupy mięśni uda; poizometryczną relaksację mięśni i rozciąganie bocznej grupy mięśni uda;
rozluźnianie bocznej grupy mięśni uda, na przykład poprzez techniki powięziowe, masaż głęboki albo rolowanie; elektrostymulację głowy przyśrodkowej mięśnia czworogłowego uda; aplikację kinesiotapingu odciążającą staw rzepkowo-udowy i korygującą ustawienie rzepki w bruździe międzykłykciowej kości udowej (ryc. 4.21);
Rehabilitacja po zabiegu endoprotezoplastyki stawu kolanowego
RYCINA 4.21.
Aplikacja kinesiotapingu korygująca ustawienie stawu rzepkowo-udowego
wzmacnianie głowy przyśrodkowej mięśnia czworogłowego uda, ze szczególnym uwzględnieniem ostatniej fazy wyprostu, na przykład:
– wyprost stawu kolanowego z pozycji 20 stopni zgięcia w otwartym łańcuchu kinematycznym z oporem,
– w pozycji stojącej wyprost stawu kolanowego z jednoczesnym dociskiem dużej piłki do ściany.
4.4.2.
Ćwiczenia zwiększające siłę mięśniową
Ograniczenie aktywności wywołane występowaniem dolegliwości bólowych u pacjentów z zaawansowaną gonartrozą prowadzi do znacznego osłabienia siły mięśni nie tylko operowanej kończyny dolnej, ale również struktur mięśniowych całego organizmu. Badania potwierdzają, że u osób z zaawansowaną chorobą
TABELA 5.1. cd.
Rodzaj niestabilności
Niestabilność zgięciowa (flexion instability)
Objawy kliniczne
Niestabilności w płaszczyźnie strzałkowej w 90 stopniach zgięcia stawu kolanowego
Zaburzenia funkcjonalne
Trudności ze wstawaniem z pozycji siedzącej
Ból w tylnej części stawu kolanowego Możliwy „+” test szuflady tylnej
Zalecenia fizjoterapeutyczne
Wzmacnianie tylnej grupy mięśni uda i mięśni pośladkowych Funkcjonalne ćwiczenia w zakresie zgięcia Ćwiczenia siadania i wstawania z krzesła Ćwiczenia chodu po schodach z kontrolą utrzymania prawidłowego toru ruchu Ćwiczenia dynamicznej stabilizacji w zgięciu
Niestabilność
śródzgięciowa (mid-flexion instability)
Niestabilność występująca w 30–60 stopniach zgięcia stawu w płaszczyźnie czołowej i strzałkowej
Niestabilność globalna Niestabilność we wszystkich płaszczyznach i zakresach ruchu
Zaburzona faza podporu podczas chodu
Uczucie przeskakiwania w stawie
Występowanie
objawów podczas zmiany kierunku ruchu
Ćwiczenia równoważne w środkowym zgięciu stawu kolanowego na zmiennym podłożu Dynamiczny trening koordynacyjny Dynamiczne ćwiczenia mięśni stabilizujących staw kolanowy
Kontrola osi kończyny podczas ćwiczeń Ćwiczenia reedukacji chodu, np. z wykorzystaniem PNF
Znaczne ograniczenie funkcji stawu całej kończyny dolnej
Częste epizody
„uciekania” kolana i przeskakiwania w stawie
Ćwiczenia wzmacniające wszystkie grupy mięśniowe kończyny dolnej w zamkniętych łańcuchach kinematycznych
Trening stabilizacji centralnej
Zastosowanie wspomagających ortez stabilizujących
Możliwość zabiegu rewizji TKA
Powikłania po zabiegu całkowitej aloplastyki
stawu
kolanowego związane ze stawem rzepkowo-udowym
Ból przedniego przedziału stawu kolanowego to jedna z najczęstszych przyczyn niezadowolenia pacjentów po zabiegu endoprotezoplastyki stawu kolanowego. Dysfunkcja może być wynikiem wielu czynników, zarówno mechanicznych, jak i funkcjonalnych, z których część jest podatna na rehabilitację, a inne wymagają dodatkowej ingerencji chirurgicznej. W rozdziale 2 dokładnie przedstawiono przyczyny powstawania dolegliwości, w przypadku których fizjoterapia może przynieść niewielki efekt lub okazać się zupełnie nieskuteczna. Do tych czynników najczęściej należą błędy śródoperacyjne związane z nieprawidłowym osadzeniem komponentów endoprotezy, uszkodzenia lub obluzowanie implantu rzepkowego oraz urazy rzepki i aparatu wyprostnego kolana. Jednak częściej podłożem bólu przedniego przedziału stawu kolanowego u pacjentów po TKA są zaburzenia funkcjonalne, w przypadku których rehabilitacja może przynieść zadowalające efekty. Wszelkie działania fizjoterapeutyczne zawsze powinny być poprzedzone dokładną diagnostyką, określającą przyczynę lub przyczyny występowania dolegliwości bólowych. Diagnostyka powinna uwzględniać: badanie kliniczne, w tym testy funkcjonalne, ocenę toru ruchu rzepki i badanie siły mięśnia czworogłowego uda; zdjęcie RTG w pozycji Marchanta w celu oceny ustawienia rzepki; dokładną analizę chodu.
Poniżej przedstawiono najczęstsze przyczyny występowania bólu przedniego przedziału kolana o podłożu funkcjonalnym oraz zalecenia rehabilitacyjne.
5.2.1.
Osłabienie mięśnia czworogłowego uda, zwłaszcza głowy przyśrodkowej
Po zabiegu TKA zazwyczaj dochodzi do znacznego osłabienia mięśnia czworogłowego uda, co zaburza dynamiczną stabilizację rzepki, która nadmiernie przesuwa się w kierunku bocznym, zwiększając kompresję na powierzchnię stawową.