Spis treści
Wykaz skrótów
Przedmowa .
1. Wprowadzenie
1.1. Mikrobiom powierzchni oka – Agnieszka Kubicka-Trząska .
1.2. Ogólnoustrojowe przeciwzakaźne mechanizmy obronne –Janusz Marcinkiewicz
1
. 1
5
1.2.1. Funkcje, narządy i komórki układu immunologicznego 5
1.2.2. Odporność wrodzona. Ostry odczyn zapalny .
1.2.3. Wykrywanie patogenów przez komórki odporności wrodzonej
1.2.4. Odporność nabyta. Swoista antygenowo odporność humoralna i komórkowa
1.2.5. Mechanizmy obronne błon śluzowych (układ MALT) .
1.2.6. Odporność przeciwbakteryjna i przeciwgrzybicza
1.2.7. Odporność przeciwwirusowa
8
9
10
11
12
13
1.2.8. Podsumowanie 14
1.3. Miejscowe mechanizmy obronne w zakażeniach narządu wzroku –Agnieszka Kubicka-Trząska 15
1.3.1. Brwi, powieki i rzęsy. Odruch mrugania
15
1.3.2. Gruczoły łzowe i łzy 16
1.3.3. Czynniki łez biorące udział w reakcjach obronnych powierzchni oka
1.3.4. Spojówka. .
1.3.5. Rogówka
17
19
20
1.3.6. Przednia komora oka 23
1.3.7. Mechanizmy obronne naczyniówki i siatkówki
1.4. Techniki pobierania materiału mikrobiologicznego –Dorota Zielińska, Agnieszka Kubicka-Trząska .
24
28
1.4.1. Powieki, spojówka i rogówka 28
1.4.2. Płyny wewnątrzgałkowe .
1.5. Testy diagnostyczne . . . . . . . . . . . .
1.5.1. Podłoża hodowlane i transportowe – Łukasz Ścibik .
31
47
1.5.2. Metody oznaczania lekowrażliwości – Łukasz Ścibik . . . . . . 53
1.5.3. Techniki barwienia preparatów – Małgorzata Siewierska 58
1.5.4. Metody immunoenzymatyczne – Joanna Wilańska . . . . . . . 65
1.5.5. Metody immunofluorescencyjne –Agata Pietrzyk, Joanna Wilańska . . .
67
1.5.6. Metoda immunoblotu – Joanna Wilańska 78
1.5.7. Polimerazowa reakcja łańcuchowa, sondy genetyczne i hybrydyzacja DNA – Marek Sanak .
80
1.6. Zasady systemowej antybiotykoterapii w okulistyce – Jarosław Woroń 86
1.6.1. Antybiotykoterapia systemowa w zakażeniach okulistycznych 86
1.6.2. Wankomycyna w zakażeniach okulistycznych
1.6.3. Inne drogi podawania antybiotyków w zakażeniach okulistycznych.
1.6.4. Zakażenia tkanek oczodołu .
1.6.5. Bezpieczeństwo stosowania fluorochinolonów systemowych w okulistyce
1.6.6. Interakcje antybiotyków
1.6.7. Nieprawidłowo dobrana farmakoterapia zakażeń okulistycznych
1.7. Ogólne zasady antybiotykoterapii w okulistyce –Agnieszka Kubicka-Trząska
2. Zakażenia bakteryjne .
2.1. Oczodół – Grażyna Wyszyńska-Pawelec, Jan Zapała
2.1.1. Przedprzegrodowe zapalenie tkanek oczodołu
2.1.2. Zapalenie tkanek oczodołu
2.2. Drogi odprowadzające łzy – Małgorzata Woś, Jan Woś
2.2.1. Przewlekle zapalenie kanalików łzowych
2.2.2. Zapalenie woreczka łzowego. .
2.3. Powieki
2.3.1. Jęczmień zewnętrzny i jęczmień wewnętrzny –Bożena Romanowska-Dixon
2.3.2. Gradówka – Bożena Romanowska-Dixon
2.3.3. Zapalenia brzegów powiek – Bożena Romanowska-Dixon .
91
135
137
2.3.4. Kątowe zapalenie powiek – Anna Markiewicz 147
2.3.5. Liszajec zakaźny – Anna Markiewicz .
151
2.3.6. Róża – Anna Markiewicz 155
2.3.7. Martwicze zapalenie powięzi – Anna Markiewicz . .
159
2.4. Spojówki i rogówka 164
2.4.1. Proste bakteryjne zapalenia spojówek –Marta Świerczyńska, Agnieszka Tronina, Erita Filipek .
164
2.4.2. Rzeżączkowe zapalenie rogówki i spojówek –Agnieszka Tronina, Marta Świerczyńska, Erita Filipek . . . . . 172
2.4.3. Bakteryjne zapalenia rogówki – Dariusz Dobrowolski 186
2.5. Zapalenia wnętrza gałki ocznej – Agnieszka Kubicka-Trząska .
. 198
2.5.1. Zapalenie wnętrza gałki ocznej po operacji zaćmy 199
2.5.2. Zapalenie związane z zakażeniem pęcherzyka filtracyjnego . . 210
2.5.3. Zapalenie wnętrza gałki ocznej po przeszczepieniu rogówki . . . 210
2.5.4. Zapalenie wnętrza gałki ocznej po zabiegu witrektomii przez pars plana .
211
2.5.5. Zapalenie wnętrza gałki ocznej po iniekcji doszklistkowej 213
2.5.6. Profilaktyka zapalenia wnętrza gałki ocznej po zabiegach wewnątrzgałkowych 215
2.5.7. Pourazowe zapalenie wnętrza gałki ocznej .
2.5.8. Endogenne bakteryjne zapalenie wnętrza gałki ocznej .
216
218
2.6. Gruźlica – Natalia Mackiewicz 225
2.6.1. Epidemiologia
225
2.6.2. Etiopatogeneza 225
2.6.3. Objawy kliniczne
2.6.4. Diagnostyka
2.6.5. Diagnostyka różnicowa
2.6.6. Leczenie ogólne
2.6.7. Leczenie miejscowe
2.6.8. Rokowanie
2.7. Kiła – Katarzyna Żuber-Łaskawiec
2.7.1. Epidemiologia
2.7.2. Etiopatogeneza
2.7.3. Objawy kliniczne
2.7.4. Diagnostyka
2.7.5. Diagnostyka różnicowa
2.7.6. Leczenie
2.7.7. Rokowanie
2.8. Leptospiroza – Katarzyna Michalska-Małecka, Katarzyna Sikorska, Zofia Janicka 251
2.8.1. Etiopatogeneza
2.8.2. Epidemiologia
2.8.3. Objawy kliniczne
2.8.4. Diagnostyka
2.8.5. Diagnostyka różnicowa
2.8.6. Leczenie
2.8.7. Rokowanie
2.9. Borelioza (choroba z Lyme) – Barbara Biziorek
2.9.1. Epidemiologia
2.9.2. Etiopatogeneza
2.9.3. Objawy kliniczne
2.9.4. Diagnostyka
2.9.5. Diagnostyka różnicowa
2.9.6. Leczenie
2.9.7. Rokowanie
2.10. Trąd – Dawid Bugara
2.10.1. Epidemiologia
2.10.2. Etiopatogeneza
2.10.3. Objawy kliniczne
2.10.4. Diagnostyka
2.10.5. Diagnostyka różnicowa
2.10.6. Leczenie
2.10.7. Rokowanie
2.11. Choroba kociego pazura – Agnieszka Filemonowicz-Skoczek
2.11.1. Epidemiologia
2.11.2. Etiopatogeneza
2.11.3. Objawy kliniczne
2.11.4. Diagnostyka
2.11.5. Diagnostyka różnicowa
2.11.6. Leczenie
2.11.7. Rokowanie
2.12. Bruceloza – Jakub Jarczak
2.12.1. Epidemiologia
2.12.2. Etiopatogeneza
2.12.3. Objawy kliniczne
2.12.4. Diagnostyka
2.12.5. Diagnostyka różnicowa
2.12.6. Leczenie
2.12.7. Rokowanie
3. Zakażenia wywołane przez chlamydie – Marek Prost
3.1. Wprowadzenie
3.2. Chlamydiowe zapalenie spojówek noworodków
3.2.1. Epidemiologia i etiopatogeneza
3.2.2. Objawy kliniczne
3.2.3. Diagnostyka
3.2.4. Diagnostyka różnicowa
3.2.5. Leczenie
3.3. Chlamydiowe zapalenie spojówek u dorosłych
3.3.1. Epidemiologia i etiopatogeneza
3.3.2. Objawy kliniczne
3.3.3. Diagnostyka
3.3.4. Diagnostyka różnicowa
3.3.5. Leczenie
3.4. Jaglica
3.4.1. Epidemiologia i etiopatogeneza
3.4.2. Objawy kliniczne
3.4.3. Leczenie
3.5. Ziarnica weneryczna pachwin
3.5.1. Epidemiologia i etiopatogeneza
3.5.2. Objawy kliniczne
3.5.3. Diagnostyka i leczenie
3.6. Objawy oczne w przebiegu innych chlamydioz
4. Zakażenia wywołane przez wirusy
4.1. Adenowirusowe zapalenie rogówki i spojówek – Wojciech Luboń, Ewa Mrukwa-Kominek
4.1.1. Epidemiologia
4.1.2. Etiopatogeneza
4.1.3. Objawy kliniczne
4.1.4. Diagnostyka .
4.1.5. Diagnostyka różnicowa
4.1.6. Leczenie
Rokowanie
4.2. Wirus opryszczki pospolitej –Monika Sarnat-Kucharczyk, Ewa Mrukwa-Kominek
4.2.1. Epidemiologia
4.2.2. Etiopatogeneza i cykl życiowy HSV.
4.2.3. Objawy kliniczne
4.2.4. Klasyfikacja opryszczki ocznej
4.2.5. Diagnostyka
4.2.6. Diagnostyka różnicowa
4.2.7. Leczenie farmakologiczne
4.2.8. Leczenie chirurgiczne
4.2.9. Rokowanie
4.3. Wirus ospy wietrznej i półpaśca – Katarzyna Jadczyk-Sorek, Julia Janiszewska-Salamon, Ewa Mrukwa-Kominek
4.3.1. Epidemiologia
4.3.2. Etiopatogeneza
4.3.3. Objawy kliniczne
4.3.4. Diagnostyka
4.3.5. Diagnostyka różnicowa
4.3.6. Leczenie
4.3.7. Rokowanie
Szczepienia
4.3.9. Podsumowanie
4.4. Mięczak zakaźny – Bożena Romanowska-Dixon
4.4.1. Wprowadzenie
4.4.2. Etiologia i patogeneza
4.4.3. Objawy kliniczne
4.4.4. Diagnostyka
4.4.5. Diagnostyka różnicowa
4.4.6. Leczenie
4.5. Ostra martwica siatkówki – Marta Misiuk-Hojło, Karolina Czajor
4.5.1. Epidemiologia
4.5.2. Etiopatogeneza
4.5.3. Objawy kliniczne
4.5.4. Diagnostyka
4.5.5. Diagnostyka różnicowa
4.5.6. Leczenie
4.5.7. Rokowanie
4.6. Postępująca martwica zewnętrznej siatkówki – Marta Misiuk-Hojło, Karolina Czajor
4.6.1. Epidemiologia
4.6.2. Etiopatogeneza
4.6.3. Objawy kliniczne
4.6.4. Diagnostyka
4.6.5. Diagnostyka różnicowa
4.6.6. Leczenie
4.6.7. Rokowanie
4.7. Zapalenie siatkówki wywołane przez wirusa cytomegalii –Anna Turno-Kręcicka
4.7.1. Epidemiologia
4.7.2. Etiopatogeneza
4.7.3. Objawy kliniczne
4.7.4. Diagnostyka
4.7.5. Diagnostyka różnicowa
4.7.6. Leczenie
4.7.7. Rokowanie
4.8. Zapalenie siatkówki wywołane przez wirusa różyczki –Anna Turno-Kręcicka
4.8.1. Etiopatogeneza
4.8.2. Objawy kliniczne
4.8.3. Diagnostyka
4.8.4. Leczenie
4.8.5. Rokowanie
4.9. Wirusowe choroby tropikalne tropikalne – Katarzyna Michalska-Małecka, Katarzyna Sikorska, Zofia Janicka
4.9.1. Wprowadzenie .
4.9.2. Żółta febra (żółta gorączka)
4.9.3. Gorączka denga
4.9.4. Gorączka Zachodniego Nilu
4.9.5. Gorączka Doliny Rift
4.9.6. Gorączka krwotoczna z zespołem nerkowym
4.9.7. Gorączka krwotoczna Ebola
4.9.8. Gorączka chikungunya
4.10. Zespół nabytego niedoboru odporności (AIDS) –Aleksander Garlicki
4.10.1. Definicja
4.10.2. Epidemiologia
4.10.3. Etiologia
4.10.4. Patogeneza
4.10.5. Objawy kliniczne
4.10.6. Diagnostyka
4.10.7. Leczenie antyretrowirusowe (ARV).
4.10.8 Objawy oczne występujące w przebiegu AIDS – Piotr Jurowski, Maja Mikosińska, Joanna Pietrzak, Zofia Pniakowska
5. Zakażenia wywołane przez grzyby
5.1. Mukormykoza nosowo-oczodołowo-mózgowa –Grażyna Wyszyńska-Pawelec, Jan Zapała
5.1.1. Etiopatogeneza i epidemiologia
5.1.2. Objawy kliniczne
5.1.3. Diagnostyka
5.1.4. Diagnostyka różnicowa
5.1.5. Leczenie .
5.1.6. Rokowanie
5.2. Aspergiloza oczodołowa – Grażyna Wyszyńska-Pawelec, Jan Zapała 464
5.2.1. Etiopatogeneza i epidemiologia
5.2.2. Objawy kliniczne 464
5.2.3. Diagnostyka
5.2.4. Diagnostyka różnicowa
5.2.5. Leczenie
5.2.6. Rokowanie
5.3. Grzybicze zapalenia rogówki – Dariusz Dobrowolski
5.3.1. Wprowadzenie
5.3.2. Epidemiologia
5.3.3. Objawy kliniczne
5.3.4. Diagnostyka
5.3.5. Leczenie
5.3.6. Rokowanie
5.4. Kandydoza – Izabela Domagała
5.4.1. Wprowadzenie
5.4.2. Epidemiologia i czynniki ryzyka
5.4.3. Etiopatogeneza
5.4.4. Objawy kliniczne
5.4.5. Diagnostyka
5.4.6. Diagnostyka różnicowa 488
5.4.7. Leczenie
5.4.8. Rokowanie 491
5.5. Kryptokokoza – Magdalena Dębicka-Kumela
5.5.1. Epidemiologia i etiopatogeneza
494
494
5.5.2. Objawy kliniczne 496
5.5.3. Diagnostyka różnicowa
498
5.5.4. Diagnostyka 499
5.5.5. Leczenie
501
5.5.6. Rokowanie 503
5.6. Kokcydioidomykoza – Monika Węglarz
505
5.6.1. Wprowadzenie 505
5.6.2. Epidemiologia
5.6.3. Etiopatogeneza
505
505
5.6.4. Objawy kliniczne 506
5.6.5. Diagnostyka różnicowa
506
5.6.6. Diagnostyka 508
5.6.7. Leczenie .
509
5.6.8. Rokowanie 510
5.7. Histoplazmoza – Sławomir Teper
512
5.7.1. Wprowadzenie 512
5.7.2. Epidemiologia
5.7.3. Etiopatogeneza
512
513
5.7.4. Objawy kliniczne 513
5.7.5. Diagnostyka
514
5.7.6. Diagnostyka różnicowa
5.7.7. Leczenie 516
5.7.8. Rokowanie
5.8. Grzybicze endogenne zapalenie wnętrza gałki ocznej –Agnieszka Kubicka-Trząska
5.8.1. Wprowadzenie
5.8.2. Etiopatogeneza i epidemiologia 518
5.8.3. Objawy kliniczne
5.8.4. Diagnostyka 521
5.8.5. Leczenie
6. Zakażenia wywoływane przez pierwotniaki
6.1. Zapalenie rogówki wywołane przez Acanthamoeba –Ewa Mrukwa-Kominek
6.1.1. Wprowadzenie
6.1.2. Epidemiologia zakażeń wywołanych przez Acanthamoeba
6.1.3. Epidemiologia zapalenia rogówki wywołanego przez Acanthamoeba 530
6.1.4. Etiopatogeneza i patofizjologia
6.1.5. Objawy kliniczne
6.1.6. Rozpoznanie i diagnostyka różnicowa
6.1.7. Leczenie
6.1.8. Rokowanie
6.2. Toksoplazmoza – Joanna Brydak-Godowska, Piotr K. Borkowski
6.2.1. Epidemiologia 564
6.2.2. Cykl życiowy Toxoplasma gondii
6.2.3. Etiopatogeneza
6.2.4. Objawy kliniczne
6.2.5. Diagnostyka 571
6.2.6. Diagnostyka różnicowa
6.2.7. Leczenie
6.2.8. Rokowanie
6.2.9. Podsumowanie
578
578
6.3. Pneumocystoza – Sławomir Teper 582
6.3.1. Epidemiologia
582
6.3.2. Etiopatogeneza 582
6.3.3. Objawy kliniczne
583
6.3.4. Diagnostyka 583
6.3.5. Diagnostyka różnicowa .
6.3.6. Leczenie .
6.3.7. Rokowanie
584
585
585
6.4. Malaria – Katarzyna Michalska-Małecka, Katarzyna Sikorska, Zofia Janicka 586
6.4.1. Epidemiologia
586
6.4.2. Epidemiologia 587
6.4.3. Objawy kliniczne
588
6.4.4. Diagnostyka 591
6.4.5. Diagnostyka różnicowa
592
6.4.6. Leczenie .
6.4.7. Rokowanie
593
594
6.5. Leiszmanioza – Katarzyna Michalska-Małecka, Katarzyna Sikorska, Zofia Janicka 596
6.5.1. Etiopatogeneza
596
6.5.2. Epidemiologia 596
6.5.3. Objawy kliniczne .
598
6.5.4. Diagnostyka 600
6.5.5. Leczenie .
6.5.6. Rokowanie
7. Zakażenia wywoływane przez robaki
603
7.1. Toksokaroza – Izabella Karska-Basta 603
7.1.1. Epidemiologia
603
7.1.2. Etiopatogeneza 604
7.1.3. Objawy kliniczne
604
7.1.4. Diagnostyka 607
7.1.5. Diagnostyka różnicowa
7.1.6. Leczenie .
608
610
7.1.7. Rokowanie 611
7.2. Onchocerkoza – Weronika Pociej-Marciak
7.2.1. Epidemiologia 615 7.2.2. Etiopatogeneza
615
7.2.3. Objawy kliniczne 616
7.2.4. Diagnostyka
617
7.2.5. Diagnostyka różnicowa 618
7.2.6. Leczenie
7.2.7. Rokowanie
618
619
7.3. Echinokokoza – Weronika Pociej-Marciak 621
7.3.1. Epidemiologia
621
7.3.2. Etiopatogeneza 621
7.3.3. Objawy kliniczne
622
7.3.4. Diagnostyka 623
7.3.5. Diagnostyka różnicowa
624
7.3.6. Leczenie 624
7.3.7. Rokowanie
7.4. Cysticerkoza – Katarzyna Roguska
625
627
7.4.1. Epidemiologia 627
7.4.2. Etiopatogeneza
627
7.4.3. Objawy kliniczne 629
7.4.4. Diagnostyka
631
7.4.5. Diagnostyka różnicowa 633
7.4.6. Leczenie
7.4.7. Rokowanie 635
8. Zakażenia wywołane nużeńcami – Monika Udziela, Jacek P. Szaflik . .
639
8.1. Epidemiologia 639
8.2. Etiopatogeneza
8.3. Objawy kliniczne
8.4. Diagnostyka 644
8.5. Diagnostyka różnicowa
8.6. Leczenie 646
8.7. Rokowanie
9. Objawy oczne w przebiegu COVID-19 – Monika Sarnat-Kucharczyk, Andrzej Grzybowski
9.1. Epidemiologia 649
9.2. Etiopatogeneza
9.3. Objawy kliniczne 650
9.3.1. Objawy ogólne
650
9.3.2. Objawy oczne 650
9.4. Oczne zdarzenia niepożądane po szczepieniu przeciwko COVID-19 . . 657
9.5. Diagnostyka
9.6. Diagnostyka różnicowa
9.7. Leczenie
658
659
9.8. Profilaktyka przeciwwirusowa 659
9.9. Rokowanie
Skorowidz