Spis treści
Podziękowania
Przedmowa do wydania polskiego .
Wprowadzenie
1. Dżihad w Koranie i literaturze komentatorskiej
Jakie jest podstawowe znaczenie słowa „dżihad”?
Jak często słowo „dżihad” występuje w Koranie?
Czy Koran odnosi się do różnych form dżihadu?
Czy Koran odnosi się do dżihadu duchowego?
Czy w okresie mekkańskim dżihad miał znaczenie militarne?
Co oznaczał
Czy w Koranie dozwolona jest wyłącznie walka defensywna?
Czy dżihad w Koranie odnosi się do świętej wojny?
Czy muzułmanie mogą nadal walczyć, gdy wróg przestaje walczyć i pragnie pokoju?
Czy wersety pokojowe w Koranie są uchylone przez „werset miecza”?
Czy Koran nakazuje walkę z chrześcijanami i Żydami?
Czy Koran mówi muzułmanom, aby nie przyjaźnili się z Żydami i chrześcijanami?
Czy Koran wspiera ofensywną działalność wojskową mającą na celu szerzenie islamu?
Czy dżihad wojskowy jest stałym obowiązkiem religijnym w Koranie?
Jakie były przyczyny podbojów militarnych, które nastąpiły po śmierci Mahometa?
Co Koran mówi o męczeństwie?
Czy status religijny męczennika militarnego jest wyższy niż innych muzułmanów?
Czy Koran dopuszcza samobójstwo?
2. Dżihad w literaturze hadisów
Co oznacza „dżihad” w literaturze hadisów?
Czy hadisy opisują, jak należy przeprowadzić wojskowy dżihad?
Jak powinniśmy rozumieć hadis, który nakazuje muzułmanom walczyć z niemuzułmanami, dopóki ci nie zaakceptują islamu?
Co literatura hadisów mówi o męczeństwie?
Skąd można mieć pewność, że ktoś osiągnął męczeństwo?
Czy istnieją hadisy, które wydają się zaprzeczać Koranowi odnośnie do męczeństwa?
Czy istnieje hadis, który obiecuje męczennikom na polu bitwy nagrodę w postaci siedemdziesięciu dwóch dziewic?
Czy literatura hadisów zachęca do poszukiwania męczeństwa?
Czy istnieją wyraźne poglądy szyickie na temat męczeństwa?
hadisów mówi o samobójstwach i terroryzmie?
Czym są wielki i mniejszy dżihad?
Czy tradycyjne zbiory zawierają hadisy, które opisują pozamilitarne aspekty dżihadu?.
3. Dżihad w literaturze prawniczej
Jak prawnicy muzułmańscy rozumieli dżihad?
Jakie są poglądy prawników na temat tego, w jaki sposób i przez kogo powinna być wypowiadana wojna?
Czy ludność cywilna może być celem ataku wojskowego?
Jak prawnicy postrzegali męczeństwo?
Jak należy traktować jeńców wojennych?
Czy muzułmanie mogą walczyć pod rozkazami zdeprawowanych władców?
Czy prawnicy zezwalali na ofensywny dżihad wojskowy?
Czy prawnicy uważali wojskowy dżihad za świętą wojnę?
Czy kobiety mogą brać udział w dżihadzie militarnym?
Czy Żydzi, chrześcijanie i inni niemuzułmanie mogą brać udział w dżihadzie wojskowym?
Dlaczego średniowieczni prawnicy podzielili świat na Siedzibę Islamu (Dar al-Islam) i Siedzibę Wojny (Dar al-Harb)?
Czy podział świata na Siedzibę Islamu i Siedzibę Wojny nadal obowiązuje w okresie nowożytnym?
Czy prawnicy zezwalali na ataki samobójcze?
Jakie są poglądy prawników na temat terroryzmu?
4. Dżihad w literaturze moralnie budującej, etycznej i mistycznej
Co oznacza dżihad w codziennym życiu przeciętnego wierzącego?
Czy dżihad wojskowy jest uważany za najwyższą formę walki człowieka?
Na czym polega wielka walka?
Dlaczego niektórzy ludzie zaprzeczają idei, że dżihad duchowy jest prawdziwą częścią dżihadu?
Czy walka duchowa dotyczy głównie mistyków?
Czy we wczesnych pismach islamskich pojawiają się odniesienia do niemilitarnych form dżihadu?
W jaki sposób mistycy muzułmańscy praktykują wewnętrzny, wielki dżihad?
Czy prawnicy odnosili się w swoich pismach do dżihadu duchowego?
5. Dżihad w koncepcjach współczesnych rewolucjonistów politycznych i bojowników
W jaki sposób współcześni bojownicy świata islamu rozumieją dżihad?
Którzy pierwsi myśliciele wpłynęli na współczesnych rewolucjonistów politycznych i bojowników?
Kto jeszcze ma znaczny wpływ na stanowisko współczesnych grup bojowników?
Czym jest dżahilijja?
W jaki sposób bojownicy islamscy usprawiedliwiają swoje brutalne ataki na innych muzułmanów i niemuzułmanów?.
Czy w XX wieku myśliciele szyiccy wzywali do rewolucji politycznej jako formy dżihadu?
Jakie były poglądy Osamy bin Ladena na temat dżihadu?
Czym są „operacje męczeńskie” i kiedy się rozpoczęły?
W jaki sposób bojownicy islamscy usprawiedliwiają ataki samobójcze?
W jaki sposób ISIS usprawiedliwia swoje brutalne działania jako dżihad?
Gdzie są „umiarkowani” muzułmanie i dlaczego nie potępiają ekstremizmu? . . . 119
6. Dżihad w poglądach współczesnych badaczy głównego nurtu . .
Jak współcześni uczeni muzułmańscy rozumieją dżihad wojskowy?
Co mówią współcześni uczeni muzułmańscy na temat abrogacji w Koranie? . . . 122
Czy istnieją uczeni muzułmańscy, którzy kwestionują poglądy bojowników islamskich?
Czy są muzułmańscy uczeni, którzy potępili poglądy Osamy bin Ladena i jego zwolenników po atakach z 11 września?
Czy muzułmańscy uczeni wypowiadają się przeciwko zamachom samobójczym?
Dlaczego muzułmańscy uczeni kolektywnie nie potępiają terroryzmu?
Czy uczeni muzułmańscy potępili ISIS i jego bojowe poglądy?
Jakie są główne różnice poglądów w kwestii przemocy między bojownikami a uczonymi głównego nurtu islamu?
7. Dżihad jako pokojowa walka i przywracanie pokoju
Czy w islamie istnieje pacyfizm?
Czy dżihad można rozumieć jako pokojową walkę i przywracanie pokoju?
Którzy myśliciele muzułmańscy rozumieją dżihad jako walkę bez przemocy?
Co spowodowało współczesny zwrot w kierunku myślenia o dżihadzie jako o walce bez użycia przemocy?
Czy w islamie istnieją teologiczne podstawy do promowania pokoju?
Czy muzułmańscy działacze pokojowi odrzucają dżihad wojskowy?
8. Dżihad i jego recepcja na Zachodzie
Czy istnieje zachodni odpowiednik dżihadu militarnego?
Czy islam ma wpływ na rozwój współczesnego prawa międzynarodowego?
Czy klasyczne islamskie prawo narodów jest zgodne ze współczesnym prawem międzynarodowym?
Czy istnieją współcześni muzułmańscy krytycy koncepcji siedzib wojny i pokoju?.
W jaki sposób zachodnie media przedstawiają dżihad?
Czy amerykańskie media pokazują akty przemocy dokonywane przez muzułmanów w inny sposób niż te dokonywane przez niemuzułmanów?
W jaki sposób Hollywood portretuje dżihad i muzułmanów?
W jaki sposób Internet wpływa na społeczne postrzeganie dżihadu na Zachodzie?. .
161
Czy istnieją zachodni bojownicy, na których ma wpływ islamofobiczna retoryka o dżihadzie?
W jaki sposób można kwestionować antyislamskie dyskursy, które zniekształcają znaczenie dżihadu?
Czy instytucje edukacyjne mogą odgrywać rolę w dostarczaniu zrównoważonych informacji o dżihadzie?
Słowniczek: ważne nazwy, miejsca, wydarzenia i terminy
Bibliografia
Słowa mają konsekwencje. Agresywna retoryka z Internetu i popularnych mediów, coraz częściej przyjmowana przez urzędników rządowych i członków Kongresu USA, doprowadziła do gwałtownego wzrostu przemocy wobec amerykańskich muzułmanów. Według Southern Poverty Law Center, które śledzi ekstremizm w Stanach Zjednoczonych, liczba aktywnych grup nienawiści w tym kraju wzrosła drugi rok z rzędu w 2016 roku, napędzana częściowo przez włączenie do głównego nurtu skrajnie prawicowej retoryki przez prezydencję Trumpa, zwłaszcza w takich kwestiach, jak imigracja i islam. Najwięcej powstało ugrupowań antymuzułmańskich – ich liczba wzrosła z 34 w 2015 roku do 101 w 2016 roku. W swoim raporcie rocznym Southern Poverty Law Center stwierdziło, że w 2016 roku w Stanach Zjednoczonych działało 917 znanych grup nienawiści, co stanowi wzrost w stosunku do 892 w 2015 roku i 784 rok wcześniej. W ciągu pierwszych dziesięciu dni po wyborze Trumpa Centrum udokumentowało 867 incydentów związanych z uprzedzeniami, w tym ponad 300, które były wymierzone w imigrantów lub muzułmanów.
Meczety pozostają kuszącym celem zbrodni z nienawiści. Raport przygotowany przez American Civil Liberties Union w maju 2020 roku udokumentował jedenaście lub więcej ataków na meczety w siedmiu stanach od 2005 roku. Kolejnych czternaście stanów zgłosiło od pięciu do dziesięciu ataków; w pozostałych stanach nastąpiły od jednego do czterech incydentów wymierzonych w meczety w tym okresie.
Szczegółowa lista prominentnych islamofobów i organizacji islamofobicznych znajduje się w raporcie Center for American Progress z 2011 roku Fear, Inc.: The Roots of the Islamophobic Industry in America; dostępnym również na ich stronie internetowej (https:// www.americanprogress.org).
W jaki sposób można kwestionować antyislamskie dyskursy, które zniekształcają znaczenie dżihadu?
Na świecie istnieje wiele jednostek akademickich, ośrodków analitycznych i grup interesów, które aktywnie starają się angażować i stawić czoła rosnącej
fali islamofobii i jej toksycznym konsekwencjom. Oczywistym sposobem na podważenie zorganizowanych, dobrze przygotowanych kampanii dezinformacyjnych prowadzonych przez grupy antyislamskie w Stanach Zjednoczonych jest dostarczanie w ich miejsce dokładnych, dobrze zbadanych i udokumentowanych informacji oraz udostępnianie ich jak najszerszemu gronu odbiorców.
Jedna z najnowszych i najskuteczniejszych inicjatyw w tym zakresie została uruchomiona przez Prince Alwaleed bin Talal Center for Muslim-Christian Understanding (Centrum im. Alwaleeda bin Talala na rzecz Porozumienia Muzułmańsko-Chrześcijańskiego, ACMCU) na Uniwersytecie Georgetown w Waszyngtonie. Jest również znana pod nazwą Bridge Initiative (Inicjatywa Pomostowa), a częściowo jej misję określono następująco:
Rozpoczęta w 2015 roku Inicjatywa przyciągnęła uwagę tych, którzy szukają alternatywy dla zwykłych mediów oraz poszukują zrównoważonych relacji opartych na faktach o muzułmanach w Stanach Zjednoczonych i innych krajach. Ankieta przeprowadzona na stronie internetowej Bridge Initiative pokazuje, że tacy ludzie stale monitorują popularne media i regularnie informują o incydentach islamofobicznych na całym świecie. W ramach przeciwdziałania panującym stereotypom na temat muzułmanów jako wewnętrznie agresywnych i niebezpiecznych Inicjatywa opracowała arkusze informacyjne i raporty koncentrujące się na historycznym i naukowym rozumieniu dżihadu. Udokumentowała również różne sposoby, w jakie muzułmanie amerykańscy i z innych krajów kwestionują radykalne rozumienie polityki i religii, które jest im przypisywane przez aktywistów antyislamskich. Naszym zdaniem, aby chronić nasze bezpieczeństwo narodowe i utrzymać podstawowe wartości Ameryki, musimy powrócić do dyskursu obywatelskiego opartego na faktach, dotyczącego wyzwań, przed którymi stoimy jako naród i świat […]. Pierwszym krokiem w kierunku uczciwego, obywatelskiego dyskursu są ujawnienie i marginalizacja wpływu jednostek i grup tworzących islamofobiczną sieć w Ameryce przez dzielenie Amerykanów za pomocą dezinformacji [tłum. A.A.-K.].
Dżihad i jego recepcja na Zachodzie
Dżihad w koncepcjach współczesnych rewolucjonistów politycznych i bojowników
W najnowszej historii trudno przeoczyć wzrost politycznych ruchów rewolucyjnych i grup bojowników w krajach większości muzułmańskiej. Światowe media często donoszą o ich działaniach, a Internet dostarcza obfitych informacji o ich ideologiach i różnych programach. Takie grupy nie powstały w próżni, a ich pojawienie się na światowej scenie wymaga kontekstualizacji. Przenieśmy się zatem do XVIII wieku, kiedy islamskie ruchy odrodzeniowe zaczęły kształtować się w cieniu rosnącej penetracji europejskiej terytoriów muzułmańskich. Ruchy odrodzenia nabrały dynamiki w trakcie szczytu zachodniego kolonializmu w połowie XIX i na początku XX wieku i trwały w okresie postkolonialnym, czyli mniej więcej od połowy XX wieku. Dramatyczne zmiany w strukturze społecznej i kulturowej społeczeństw, w których muzułmanie stanowili większość, w tych okresach wywołały silne i zróżnicowane reakcje wśród wielu muzułmańskich uczonych, myślicieli i aktywistów. Zniesienie kalifatu przez republikańskich Turków w 1924 roku spowodowało głęboki kryzys polityczny i psychologiczny
w świecie większości muzułmańskiej. Pojawiły się próby ożywienia tej instytucji. Powstanie islamskich partii politycznych w pierwszej połowie XX wieku było pod wieloma względami reakcją na tę polityczną próżnię. Partie obiecywały wolność i sprawiedliwość społeczną ludziom marginalizowanym politycznie i społecznie w swoim środowisku, a nawet starały się je umieścić w zakresie islamskiego słownictwa dotyczącego reform i egalitaryzmu. W 1928 roku założono w Egipcie Bractwo Muzułmańskie (Stowarzyszenie Braci Muzułmanów), aby przeprowadzić kampanię reform przeciwko temu, co było określane jako materializm i sekularyzm tamtych czasów. Bractwo dążyło przede wszystkim do politycznego wzmocnienia pozycji zwykłych Egipcjan przeciwko skorumpowanym elitom rządzącym, uważanym za wykonawców rozkazów zachodnich rządów.
Nie wszystkich pociągała tego rodzaju polityczna rewolucyjna retoryka. Ale, podobnie jak w przypadku komunizmu i innych ruchów utopijnych, idealne społeczeństwo obiecane przez islamizm (czyli islam traktowany jako system polityczny) było atrakcyjne dla tych, którzy żyli pod represyjnymi rządami powstałymi w wielu krajach muzułmańskich pod koniec okresu kolonialnego. Wiele z tych postkolonialnych rządów było zdecydowanie świeckich i było uważanych przez lokalną ludność za służące interesom imperialistycznego Zachodu, a nie ludności lokalnej. Pamięć o upokorzeniach, których doświadczały ludy muzułmańskie od europejskich kolonizatorów chrześcijańskich, pozostawała silna przez cały XX wiek i zdeterminowała rewolucjonistów politycznych, aby uniknąć takich upokorzeń w przyszłości. Ustanowienie żydowskiego państwa Izrael w 1948 roku przez mocarstwa zachodnie na terenach, które przez wieki były w przeważającej mierze ziemią arabską, spowodowało wysiedlenie setek tysięcy Palestyńczyków. Stanowiło to bolesne i przejmujące przypomnienie o politycznej bezsilności muzułmanów w skali globalnej. Wojny arabsko-izraelskie z 1967 i 1973 roku spowodowały utratę jeszcze większej ilości ziemi arabskiej na rzecz państwa syjonistycznego, co bardziej pogłębiło problem uchodźców palestyńskich i w rezultacie spowodowało jeszcze więcej skarg.
Mroczne wspomnienia europejskiej okupacji kolonialnej ożyły pod koniec XX i na początku XXI wieku z powodu nowych zachodnich, przede wszystkim
amerykańskich, penetracji Bliskiego Wschodu podczas pierwszej i drugiej wojny w Zatoce Perskiej (odpowiednio w latach 1990–1991 i 2003–2011). Amerykańskie (i europejskie) wsparcie dla autorytarnych rządów na Bliskim Wschodzie i w innych częściach świata, gdzie żyje większość muzułmańska, nadal podsyca konsternację i rozczarowanie zachodnimi rządami i ich lokalnymi politykami. W takich niepokojących i kryzysowych okolicznościach wezwania do rewolucyjnej walki zbrojnej ze wszystkimi reżimami uważanymi za opresyjne padają na podatny grunt. W świecie po 11 września stały się one bardziej zdecydowane w niektórych kręgach, a brutalne grupy panują teraz nad sceną światową przez militarną i agresywną retorykę i taktykę terroru.
W jaki sposób współcześni bojownicy świata islamu rozumieją dżihad?
Na początku XX wieku dżihad militarny był coraz częściej postrzegany przez islamskich bojowników jako środek do przeprowadzenia reform społeczno-politycznych w społeczeństwach większości muzułmańskiej przez usunięcie – przemocą lub innymi środkami – rdzennych autorytarnych rządów świeckich. Jest to nowy wymiar dżihadu, niespotykany w okresie przednowoczesnym, który narodził się w następstwie współczesnych programów nacjonalistycznych.
Ostatnimi czasy globalne grupy bojowników mają tendencję do rozpatrywania dżihadu jako kosmicznej (uniwersalnej) bitwy, która musi być prowadzona do końca czasu i w której tylko jednej strona – prawomyślni muzułmanie, stanowiący obóz sprawiedliwych faworyzowany przez Boga (to jest głównie oni sami) – zwycięży nad innymi, a mianowicie nad muzułmanami głównego nurtu i niemuzułmanami. Wiele z tych grup postrzega siebie same jako prowadzące obronny (defensywny) dżihad w odwecie przeciwko wszystkim krzywdom, rzeczywistym i domniemanym, które zostały im wyrządzone przez innych.