101130003

Spis treści

1. ALERGOLOGIA W POLSCE W 2023 R. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

1

Karina Jahnz-Różyk

1.1. Lekarze alergolodzy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

1.2. Choroby objęte opieką alergologiczną . . . . . . . . . . . . .

1.3. Konsultant krajowy w dziedzinie alergologii . . . . . . . . . .

1.4. Konsultanci wojewódzcy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

1.5. Polskie Towarzystwo Alergologiczne . . . . . . . . . . . . . . . . .

1.6. Specjalizacja z alergologii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

1.7. Szkolenie i ocena potrzeb kadrowych . . . . . . . . . . . . . . .

1.8. Świadczenia w alergologii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

1.9. Wybrane problemy terapii chorób alergicznych . . . . .

6

1.9.1. Alergenowa swoista immunoterapia (ASIT) . . . . . . . . .

6

1.9.2. Alergologia – programy lekowe . . . . . . . . . . . . . . . . . .

7

1 1 2 3 4 4 5 6

1.10. Inne rozwiązania systemowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 1.10.1. Opieka koordynowana w podstawowej opiece zdrowotnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 1.10.2. Dzieci z alergią w przedszkolu, szkole, na koloniach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10

1.11. Podsumowanie i wnioski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10

2. ANAFILAKSJA I WSTRZĄS ANAFILAKTYCZNY . . . . . . . . . . . . . . . . 11 Karina Jahnz-Różyk

2.1. Definicja i epidemiologia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

2.2. Patomechanizm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

2.3. Rozpoznanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

2.4. Diagnostyka różnicowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

2.5. Leczenie wstrząsu anafilaktycznego . . . . . . . . . . . . . . . . .

2.6. Adrenalina do samodzielnego podawania . . . . . . . . . .

2.7. Prewencja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

2.8. Najnowsze wytyczne EAACI Task Force dotyczące postępowania w anafilaksji (2022) . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

11 12 12 15 16 18 20 20

2.8.1. Wytyczne w zakresie rozpoznania anafilaksji . . . . . . . 21

Spis treści

XXIII

2.8.2. Wytyczne w zakresie diagnostyki . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 2.8.3. Wytyczne odnoszące się do terapii i postępowania długoterminowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21

2.9. Podsumowanie – niezaspokojone potrzeby anafilaksji . . 23 3. ZASTOSOWANIE DIAGNOSTYKI MOLEKULARNEJ W ALERGOLOGII . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 Łukasz Błażowski

3.1. Informacje podstawowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 3.2. CCD . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 3.3. Główne rodziny, podrodziny i grupy białek będących alergenami . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 3.3.1. Białka pochodzenia roślinnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 3.3.2. Białka pochodzenia zwierzęcego . . . . . . . . . . . . . . . . 34

4. NADWRAŻLIWOŚĆ NA POKARMY . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 Zbigniew Bartuzi, Krzysztof Pałgan, Natalia Ukleja-Sokołowska, Kinga Lis

4.1. Wprowadzenie i definicja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 4.2. Epidemiologia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 4.3. Etiologia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 4.3.1. Podział i patogeneza alergii na pokarmy . . . . . . . . . . 45

4.4. Obraz kliniczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49 4.5. Rozpoznanie i diagnostyka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 4.5.1. Badanie przedmiotowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58

4.6. Leczenie alergii pokarmowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64 4.6.1. Leczenie dietetyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64 4.6.2. Immunoterapia alergenowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 4.6.3. Leczenie biologiczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67

5. NADWRAŻLIWOŚĆ NA LEKI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73 Grażyna Bochenek, Joanna Glück, Aleksandra Wardzyńska

5.1. Definicja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73 5.2. Epidemiologia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73 5.3. Etiologia i patogeneza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74 5.3.1. Czynniki ryzyka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74 5.3.2. Patogeneza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75

5.4. Obraz kliniczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78

XXIV

Część I. Alergologia w praktyce klinicznej

5.5. Diagnostyka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79 5.5.1. Badania in vivo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79 5.5.2. Badania in vitro . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82

5.6. Leczenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84 5.6.1. Postępowanie bezpośrednio po wystąpieniu reakcji na lek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84

5.7. Nadwrażliwość na poszczególne grupy leków . . . . . . . 86 5.7.1. Nadwrażliwość na antybiotyki β-laktamowe . . . . . . . 86 5.7.2. Nadwrażliwość na inne antybiotyki i chemioterapeutyki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90 5.7.3. Nadwrażliwość na niesteroidowe leki przeciwzapalne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 5.7.4. Nadwrażliwość na leki znieczulenia miejscowego . . . 101 5.7.5. Nadwrażliwość na leki oraz inne substancje stosowane podczas zabiegów operacyjnych . . . . . . 102 5.7.6.

Nadwrażliwość na radiologiczne środki kontrastowe . . 105

5.7.7. Nadwrażliwość na leki stosowane w chemioterapii nowotworów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 5.7.8. Nadwrażliwość na leki biologiczne . . . . . . . . . . . . . . . 111 5.7.9. Nadwrażliwość na kortykosteroidy . . . . . . . . . . . . . . . . 114 5.7.10. Nadwrażliwość na inhibitory pompy protonowej . . . . 116 5.7.11. Nadwrażliwość na preparaty żelaza podawane dożylnie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116 5.7.12. Nadwrażliwość na heparyny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 5.7.13. Nadwrażliwość na inhibitory konwertazy angiotensyny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 5.7.14. Nadwrażliwość na substancje pomocnicze . . . . . . . . . 120

6. SWOISTA IMMUNOTERAPIA ALERGENOWA . . . . . . . . . . . . . . . . 123 Radosław Gawlik

6.1. Mechanizm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 6.2. Wskazania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 128 6.2.1. Alergeny stosowane do ITA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129

6.3. Przeciwwskazania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130 6.4. Kryteria diagnostyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 131 6.5. Praktyczne prowadzenie ITA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132 6.6. Bezpieczeństwo ITA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 6.7. Ocena skuteczności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139 6.7.1. Astma oskrzelowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140

6.8. Przyszłość ITA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143

Spis treści

XXV

7. ALERGIA NA JAD OWADÓW BŁONKOSKRZYDŁYCH . . . . . . . . 151 Marita Nittner-Marszalska, Ewa Cichocka-Jarosz, Marek Niedoszytko

7.1. Definicja i patogeneza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 7.2. Czynniki etiologiczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 7.3. Jad żądlących gatunków owadów błonkoskrzydłych odpowiedzialnych za HVA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153 7.4. Epidemiologia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157 7.5. Objawy kliniczne po użądleniu przez osy i pszczoły oraz zalecane postępowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157 7.5.1. Niealergiczna reakcja miejscowa . . . . . . . . . . . . . . . . 157 7.5.2. Uczulenie bezobjawowe klinicznie . . . . . . . . . . . . . . . . 158 7.5.3. Duża reakcja miejscowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158 7.5.4. Alergiczne reakcje systemowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159

7.6. Reakcje nietypowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161 7.7. Rozpoznanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162 7.7.1. Wywiad i badanie przedmiotowe . . . . . . . . . . . . . . . . 162 7.7.2. Badania diagnostyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162 7.7.3. Testy skórne, SPT i IDT . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163 7.7.4. Ocena stężenia sIgE w surowicy (ssIgE) . . . . . . . . . . . . 163 7.7.5. Test aktywacji bazofilów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165 7.7.6. Próba prowokacji z żywym owadem . . . . . . . . . . . . . . 166 7.7.7. Ocena stężenia tryptazy w surowicy . . . . . . . . . . . . . . 166

7.8. Kryteria rozpoznania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166 7.8.1. Rozpoznanie różnicowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167

7.9.

Leczenie farmakologiczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 7.9.1. Zabezpieczenie w adrenalinę . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167

7.10. Immunoterapia jadem owadów błonkoskrzydłych . . . 168 7.10.1. Wskazania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168 7.10.2. Przeciwwskazania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169 7.10.3. Typy szczepionek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169 7.10.4. Skuteczność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174 7.10.5. Bezpieczeństwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174

7.11. Alergia na jad i immunoterapia jadem w wybranych grupach pacjentów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 175 7.11.1. Dzieci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 175 7.11.2. Chorzy na mastocytozę i zespół aktywacji komórek tucznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176

XXVI

Część I. Alergologia w praktyce klinicznej

7.11.3. Pszczelarze i grupy zawodowe z nieprzeciętnie wysoką ekspozycją na jad . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177

7.12. Alergia na mrówki ogniste . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 178 8. ODRĘBNOŚCI CHORÓB ALERGICZNYCH U DZIECI . . . . . . . . . 181 Anna Bręborowicz, Paulina Sobkowiak

8.1. Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181 8.2. Naturalna historia chorób alergicznych – marsz alergiczny/atopowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181 8.3. Naturalna historia reakcji IgE-zależnych . . . . . . . . . . . . . . 183 8.4. Atopowe zapalenie skóry . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185 8.4.1. Definicja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185 8.4.2. Epidemiologia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185 8.4.3. Rozpoznanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185 8.4.4. Leczenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 186

8.5. Alergiczny nieżyt nosa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 187 8.5.1. Definicja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 187 8.5.2. Epidemiologia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 188 8.5.3. Rozpoznanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 188 8.5.4. Leczenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 189

8.6. Astma . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 8.6.1. Definicja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 8.6.2. Epidemiologia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 8.6.3. Rozpoznanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 191 8.6.4. Leczenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 192

8.7. Alergia pokarmowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 193 8.7.1. Definicja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 193 8.7.2. Epidemiologia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 194 8.7.3. Rozpoznanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 195 8.7.4. Leczenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198

8.8. Anafilaksja u dzieci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 8.8.1. Definicja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 8.8.2. Epidemiologia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 8.8.3. Rozpoznanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 200 8.8.4. Leczenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201

8.9. Diagnostyka alergologiczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 203

Spis treści

XXVII

9. CHOROBY ALERGICZNE ZWIĄZANE Z PRACĄ ZAWODOWĄ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209 Cezary Pałczyński, Piotr Łacwik, Beata Kręcisz

9.1. Astma związana z pracą zawodową . . . . . . . . . . . . . . . . 209 9.1.1. Definicja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209 9.1.2. Epidemiologia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210 9.1.3. Etiologia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210 9.1.4. Patogeneza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 212 9.1.5. Diagnostyka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 9.1.6. Leczenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 214 9.1.7. Profilaktyka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 214

9.2. Nieżyt nosa związany z pracą zawodową . . . . . . . . . . . 215 9.3. Zapalenia spojówek związane z pracą zawodową . . . 215 9.4. Anafilaksja o etiologii zawodowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216 9.5. Zawodowe zewnątrzpochodne alergiczne zapalenia pęcherzyków płucnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216 9.6. Alergiczne zawodowe choroby skóry . . . . . . . . . . . . . . . . 219 9.7. Zasady orzecznictwa o chorobach zawodowych . . . . 222 10. WRODZONE BŁĘDY ODPORNOŚCI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 225 Ewa Więsik-Szewczyk

10.1. Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 225 10.2. Klasyfikacja wrodzonych błędów odporności . . . . . . . . 225 10.3. Etiologia zakażeń w różnych typach niedoborów odporności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 228 10.4. Przykłady wrodzonych błędów odporności . . . . . . . . . . 228 10.4.1. Wrodzone błędy odporności związane z nieprawidłowościami limfocytów B . . . . . . . . . . . . . . 228 10.4.2. Defekty limfocytów T . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 232

10.5. Zespoły dysregulacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 235 10.5.1. Defekty limfocytów T regulatorowych . . . . . . . . . . . . . 235 10.5.2. Zespół APECED . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 235 10.5.3. Defekty apoptozy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 236 10.5.4. Defekty cytotoksyczności limfocytów związane z zapaleniem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 236

10.6. Zespoły syndromiczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 236 10.6.1. Zespoły hiper-IgE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 237

XXVIII

Część I. Alergologia w praktyce klinicznej

10.7. Defekty fagocytozy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 238 10.7.1. Defekty liczby: neutropenie wrodzone . . . . . . . . . . . . 238 10.7.2. Defekty funkcji komórek fagocytujących . . . . . . . . . . 239

10.8. Wrodzone błędy oporności skutkujące zwiększoną podatnością na specyficzne zakażenia . . . . . . . . . . . . . 240 10.8.1. Defekty odpowiedzi związanej z IFN-ɣ . . . . . . . . . . . . . 241 10.8.2. Błędy odporności związane z receptorami Toll-podobnymi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 241 10.8.3. Błędy odporności skutkujące zwiększoną podatnością na zakażenia grzybicze . . . . . . . . . . . . . 242

10.9. Wrodzone defekty układu dopełniacza . . . . . . . . . . . . . 242 10.10. Podsumowanie: sygnały ostrzegawcze . . . . . . . . . . . . . . 242 SKOROWIDZ – CZĘŚĆ 1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 245

Spis treści

XXIX

Autorzy część 1–2

Prof. dr hab. n. med. Zbigniew Bartuzi Katedra i Klinika Alergologii, Immunologii Klinicznej i Chorób Wewnętrznych, Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Dr hab. n. med. Łukasz Błażowski, prof. UR Klinika Alergologii i Pneumonologii, Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc Oddział Terenowy im. Jana i Ireny Rudników w Rabce-Zdroju; Zakład Patofizjologii Człowieka, Instytut Nauk Medycznych, Uniwersytet Rzeszowski Prof. dr hab. n. med. Grażyna Bochenek Klinika Pulmonologii, II Katedra Chorób Wewnętrznych im. Prof. Andrzeja Szczeklika, Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum w Krakowie Dr n. med. Ewa Bogacka Specjalistyczna Praktyka Lekarska we Wrocławiu Lek. Olga Branicka Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych, Alergologii i Immunologii Klinicznej, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach Prof. dr hab. n. med. Anna Bręborowicz Klinika Pneumonologii, Alergologii Dziecięcej i Immunologii Klinicznej, Instytut Pediatrii, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Dr hab. n. med. Zenon Brzoza, prof. UO Instytut Nauk Medycznych, Uniwersytet Opolski Dr hab. n. med. Ewa Cichocka-Jarosz Klinika Chorób Dzieci, Katedra Pediatrii, Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum w Krakowie Dr hab. n. med. Ewa Czarnobilska, prof. UJ Zakład Alergologii Klinicznej i Środowiskowej, Katedra Toksykologii i Chorób Środowiskowych, Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum w Krakowie; Centrum Alergologii Klinicznej i Środowiskowej, Szpital Uniwersytecki w Krakowie

Autorzy

V

Lek. Urszula Drzewiecka-Kotwica Centrum Alergologii Klinicznej i Środowiskowej, Szpital Uniwersytecki w Krakowie, Zakład Alergologii Klinicznej i Środowiskowej, Katedra Toksykologii i Chorób Środowiskowych, Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum w Krakowie Prof. dr hab. n. med. Radosław Gawlik Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych, Alergologii i Immunologii Klinicznej, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach Dr hab. n. med. Joanna Glück, prof. SUM Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych, Alergologii i Immunologii Klinicznej, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach Dr n. med. Anna Groblewska Klinika Okulistyki, Instytut Centrum Zdrowia Matki Polki w Łodzi Dr hab. n. med. Andrea Horvath Klinika Pediatrii, Warszawski Uniwersytet Medyczny Prof. dr hab. n. med. Karina Jahnz-Różyk Klinika Chorób Wewnętrznych, Pneumonologii, Alergologii i Immunologii Klinicznej, Wojskowy Instytut Medyczny – Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie Prof. dr hab. n. med. Dariusz Jurkiewicz Klinika Otolaryngologii i Onkologii Laryngologicznej z Klinicznym Oddziałem Chirurgii Czaszkowo-Szczękowo-Twarzowej, Wojskowy Instytut Medyczny – Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie Dr hab. n. med. Beata Kręcisz, prof. UJK Klinika Dermatologii, Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Dr n. med. Aleksandra Kucharczyk Klinika Chorób Wewnętrznych, Pneumonologii, Alergologii i Immunologii Klinicznej, Wojskowy Instytut Medyczny – Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie Prof. dr hab. n. med. Maciej Kupczyk Klinika Chorób Wewnętrznych, Astmy i Alergii, Uniwersytet Medyczny w Łodzi Dr n. med. Kinga Lis Katedra Alergologii, Immunologii Klinicznej i Chorób Wewnętrznych, Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Dr n. med. Piotr Łacwik Klinika Chorób Płuc i Alergologii, Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach

VI

Część I. Alergologia w praktyce klinicznej

Prof. dr hab. n. med. Marek Niedoszytko Klinika Alergologii i Pneumonologii, Oddział Alergologii, Uniwersyteckie Centrum Kliniczne w Gdańsku Dr hab. n. med. Marita Nittner-Marszalska, prof. UM Klinika Chorób Wewnętrznych, Pneumonologii i Alergologii, Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu Prof. dr hab. n. med. Witold Owczarek Klinika Dermatologii, Wojskowy Instytut Medyczny – Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie Prof. dr hab. n. med. Cezary Pałczyński Klinika Chorób Płuc i Alergologii, Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Dr hab. n. med. Krzysztof Pałgan, prof. UMK Katedra i Klinika Alergologii, Immunologii Klinicznej i Chorób Wewnętrznych, Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Dr hab. n. med. Michał Panek, prof. UM II Katedra Chorób Wewnętrznych, Uniwersytet Medyczny w Łodzi Dr n. med. Elżbieta Puścińska II Klinika Chorób Płuc, Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie Dr n. med. Piotr Rapiejko Klinika Otolaryngologii i Onkologii Laryngologicznej z Klinicznym Oddziałem Chirurgii Czaszkowo-Szczękowo-Twarzowej, Wojskowy Instytut Medyczny – Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie Lek. Lesia Rozłucka Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych, Alergologii i Immunologii Klinicznej, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach Dr hab. n. med. Paulina Sobkowiak Klinika Pneumonologii, Alergologii Dziecięcej i Immunologii Klinicznej, Instytut Pediatrii, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Lek. Katarzyna Stachyra II Klinika Chorób Płuc, Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie Prof. dr hab. n. med. Paweł Śliwiński II Klinika Chorób Płuc, Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie

Autorzy

VII

Dr n. med. Agnieszka Terlikowska-Brzósko Klinika Dermatologii, Wojskowy Instytut Medyczny – Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie Dr hab. n. med. Natalia Ukleja-Sokołowska Katedra i Klinika Alergologii, Immunologii Klinicznej i Chorób Wewnętrznych, Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Dr hab. n. med. Aleksandra Wardzyńska Klinika Immunologii i Alergii, Uniwersytet Medyczny w Łodzi Dr n. med. Ewa Więsik-Szewczyk Klinika Chorób Wewnętrznych, Pneumonologii, Alergologii i Immunologii Klinicznej, Wojskowy Instytut Medyczny – Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie

VIII

Część I. Alergologia w praktyce klinicznej

Wprowadzenie

Drodzy Czytelnicy!

Drogie Koleżanki i Drodzy Koledzy!

W 2023 r. wszyscy stanęliśmy przed wieloma wyzwaniami, które dotknęły zarówno nasze życie osobiste, zawodowe, jak i społeczne. Przyczyny tych zjawisk są złożone i odnoszenie się do nich przekracza łamy podręcznika.

Przed ważnym wyzwaniem znajduje się także polska alergologia. Znowelizowana Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz.U. z 2020 roku, poz. 514, 567, 1291) oraz Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 31 sierpnia 2020 r. w sprawie specjalizacji lekarzy i lekarzy dentystów zmieniają m.in. sposób nauczania tego przedmiotu i zasady zdawania egzaminu, a przecież bardzo zależy nam, aby alergolodzy w Polsce byli dobrze przygotowani do zawodu, a w efekcie pacjenci byli właściwie diagnozowani i leczeni.

Oddajemy w Państwa ręce dwuczęściowy podręcznik Alergologia w praktyce klinicznej, w którym wybitni naukowcy i specjaliści omówili najnowsze – krajowe i międzynarodowe – zalecenia, potrzebne w codziennej praktyce alergologicznej.

Działaliśmy pod niespotykaną dotychczas presją czasu i z tego miejsca chcemy podziękować wszystkim, którzy przyczynili się do powstania tego podręcznika i wykazali wielkie zrozumienia dla idei jego utworzenia.

Mamy nadzieję, że treści zawarte w podręczniku będą pomocne zarówno dla studentów uczących się alergologii, jak również dla osób zainteresowanych poruszaną w nim wielodyscyplinarną problematyką.

Z wielkim szacunkiem dla Autorów Prof. Karina Jahnz-Różyk, Prof. Maciej Kupczyk, Prof. Radosław Gawlik

Wprowadzenie

IX