101035655

SPIS TREŚCI Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

XIII

1. Wstęp Małgorzata Kulesa-Mrowiecka. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

1.1. Wywiad specjalistyczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

1.2. Wybrane zagadnienia z anatomii i biomechaniki stawów skroniowo-żuchwowych . . . . .

1.3. Biomechanika stawów skroniowo-żuchwowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

1 3 8 13

2. Wybrane aspekty diagnostyki i leczenia dysfunkcji czaszkowo-żuchwowych Barbara Czerwińska-Niezabitowska, Małgorzata Kulesa-Mrowiecka . . . . . . . . . . . . . . . .

2.1. Aksjografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

2.2. Oprzyrządowana analiza ruchów żuchwy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

2.3. Ocena aksjogramu i programowanie artykulatora . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

2.4. Elektroniczna aksjografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

2.5. Prawidłowy zapis aksjograficzny. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

2.6. Analiza położenia kłykci w zaartykułowanych modelach . . . . . . . . . . . . . . . . . .

2.7. MPI – procedura kliniczna i laboratoryjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Słownictwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

15 15 17 29 32 41 52 53 74

3. Wybrane zagadnienia fizjoterapii stomatognatycznej w zaburzeniach skroniowo-żuchwowych Małgorzata Kulesa-Mrowiecka . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

3.1. Bruksizm u dzieci i dorosłych – postępowanie w rehabilitacji zaburzeń czaszkowo-żuchwowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

3.2. Etiologia bruksizmu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

3.3. Podział bruksizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

3.4. Diagnostyka bruksizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

3.5. Diagnostyka i rehabilitacja w bruksizmie u dzieci i młodzieży . . . . . . . . . . . . . . .

3.6. Metody rehabilitacji w bruksizmie u dorosłych; szynoterapia, terapia manualna, fizykoterapia, kinezyterapia, terapia ustno-twarzowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

3.7. Fizjoterapia orofacjalna i autoterapia w koncepcji CRANIA – algorytm własny . . . . . . . .

83 83 86 87 88 90 93 97

XII

Spis treści

4. Postawa ciała a układ stomatognatyczny Małgorzata Kulesa-Mrowiecka . . . . . . . . . . .

4.1. Posturologia i reedukacja posturalna w zaburzeniach skroniowo-żuchwowych w modelu holistycznym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

4.2. Teoria połączeń powięziowo-mieśniowych i zjawisko tensegracji . . . . . . . . . . . . . .

4.3. Asymetrie i skoliozy kranialne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

4.4. Testy kinezjologiczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

105 106 108 110

5. Odcinek szyjny kręgosłupa, połączenie głowowo-szyjne a układ stomatognatyczny Małgorzata Kulesa-Mrowiecka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

5.1. Biomechaniczne powiązania odcinka szyjnego i stawów skroniowo-żuchwowych . . . . .

5.2. Powiązania powięziowo-mięśniowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

113 116 118

6. Leczenie chirurgiczne stawów skroniowo-żuchwowych Krzysztof Dowgierd . . . . . . . .

6.1. Diagnostyka obrazowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

6.2. Możliwości leczenia. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

6.3. Fizjoterapia. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

6.4. Zaawansowane leczenie małoinwazyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

6.5. Fizjoterapia pooperacyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

6.6. Rekonstrukcja alloplastyczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

6.7. Inne procedury rekonstrukcyjne. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

6.8. Inżynieria tkankowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

6.9. Zmiany nowotworowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

123 127 128 129 129 141 141 144 146 148

7. Opis przypadków Barbara Czerwińska-Niezabitowska, Małgorzata Kulesa-Mrowiecka . . . . .

7.1. Przypadek 1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

7.2. Przypadek 2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

7.3. Przypadek 3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

7.4. Przypadek 4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

151 151 177 188 192

105

PRZEDMOWA Powstawanie książki zbiegło się z wieloma trudnymi wydarzeniami na świecie; pandemią COVID-19, wojnami, w tym wojną w Ukrainie, niepokojami w kraju. W tych trudnych czasach jakże aktualną staje się łacińska dewiza Plus ratio quam vis (więcej znaczy rozum niż siła). Także rozwój technologiczny i szybkość przepływu informacji niejednokrotnie sprzecznych (niezgodnych z EBM), promocja nauki w mediach społecznościowych, eksperci prowadzący blogi niezgodne z ich wykształceniem i doświadczeniem sprawiły, iż spotykamy się z coraz mniej rzetelnym przekazem wiedzy opartej na jednostkowej opinii. W obszarze leczenia dysfunkcji układu stomatognatycznego pojawiają się również trendy dyktowane potrzebą chwili lub promocji produktu, urządzenia pomiarowego.

Niniejsza publikacja przedstawia wieloaspektowe, interdyscyplinarne podejście do diagnostyki, leczenia i rehabilitacji układu stomatognatycznego. Zaczynając od podstaw, aż do rozwoju technik cyfrowych pozwalających dokonać analizy i pewnego wyboru w zastosowaniu metod bez narzucania dogmatów. Publikacja podejmuje próbę obiektywizacji dostępnych technik, metod diagnostycznych i rehabilitacji w dysfunkcjach skroniowo-żuchwowych. Doświadczenie kliniczne w połączeniu z prowadzeniem badań naukowych pozwoliło autorom zobiektywizować i spojrzeć na leczenie oraz rehabilitację z szerszej perspektywy. Publikacja jest próbą odpowiedzi na wiele pytań lekarzy współpracujących, uczestniczących w naszych szkoleniach: Jaką formę szynoterapii wybrać? Jak poprowadzić leczenie i rehabilitację? Cytuję wówczas moją mentorkę – doktor Barbarę Czerwińską-Niezabitowską – która podkreśla, iż na szczyt góry prowadzi wiele szlaków: zielony, żółty, czerwony – zależy jaką obierzemy drogę. Jeśli szynoterapia, to zawsze spersonalizowana i zależna od wady zgryzu.

Rozdziały książki oparte są na wieloletnim doświadczeniu w leczeniu i rehabilitacji pacjentów z dysfunkcjami skroniowo-żuchwowymi, również lekarzy współpracujących w ramach szkoleń systemu CRANIA, dzielących się wiedzą zdobywaną na całym świecie, a także na podstawie EBM – przeglądu współczesnego piśmiennictwa.

Wielospecjalistyczna diagnostyka pozwala obrać dobry kierunek w budowaniu warunków fizjologicznej, jak najbardziej stabilnej okluzji, a kolejno można wybrać drogę ortodontyczną lub protetyczną, w zależności od warunków okluzyjnych oraz zaburzeń skroniowo-żuchwowych.

Małgorzata Kulesa-Mrowiecka Kraków, 2022

AUTORZY Dr n. med. Barbara Czerwińska-Niezabitowska Specjalistyczny Gabinet Ortodontyczny Leczenia Dysfunkcji Narządu Żucia w Kielcach Dr n. med. Krzysztof Dowgierd Katedra Pediatrii Klinicznej, Klinika Chirurgii Głowy i Szyi dla Dzieci i Młodzieży, Wydział Lekarski, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski; Centrum Wad Twarzoczaszki Chirurgii Twarzowo-Szczękowej z Oddziałem Chirurgii Twarzowo-Szczękowej i Rekonstrukcyjnej, Wojewódzki Specjalistyczny Szpital Dziecięcy w Olsztynie Dr n. med. Małgorzata Kulesa-Mrowiecka Zakład Rehabilitacji w Chorobach Wewnętrznych, Wydział Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum; Fizjoterapia i Klinika Stomatognatyczna w Krakowie