100930394 by WN PWN

Spis treści

1. Przegląd mikrobiologii – podstawy – Eugenia Gospodarek-Komkowska, Małgorzata Prażyńska 1

1.1. Taksonomia drobnoustrojów – Eugenia Gospodarek-Komkowska 2

1.2. Klasyfikacja, budowa, genetyka i replikacja wirusów

– Eugenia Gospodarek-Komkowska 3

1.3. Klasyfikacja, budowa, genetyka i namnażanie się bakterii

– Eugenia Gospodarek-Komkowska 7

1.4. Klasyfikacja, budowa, genetyka i rozmnażanie się grzybów – Małgorzata Prażyńska ......................................................................................................................... 17

1.5. Występowanie i właściwości fizjologiczne drobnoustrojów – Eugenia Gospodarek-Komkowska 20

2. Mikrobiota fizjologiczna człowieka – Eugenia Gospodarek-Komkowska

2.1. Mikrobiota skóry człowieka

2.2. Mikrobiota jamy ustnej

2.3. Mikrobiota dróg oddechowych

2.4. Mikrobiota przewodu pokarmowego

2.5. Mikrobiota układu moczowo-płciowego 33

2.6. Mikrobiota fizjologiczna człowieka – znaczenie w zdrowiu 33

2.6.1. Interakcje mikrobiota fizjologiczna–gospodarz

3. Podstawy immunologii – Agnieszka Mikucka, Dagmara Depka

3.1. Budowa i funkcje układu immunologicznego

3.1.1. Narządy pierwotne (centralne) 40

3.1.2. Narządy wtórne (obwodowe) .......................................................................................

3.2. Główne elementy odpowiedzi immunologicznej 40

3.2.1. Limfocyty T

3.2.2. Limfocyty B

3.2.3. Immunoglobuliny

3.2.4. Komórki prezentujące antygen ...................................................................................

3.3. Mechanizmy odporności

3.3.1. Odporność nieswoista (wrodzona, naturalna) 43

3.3.2. Odpowiedź swoista (nabyta, adaptacyjna)

3.3.3. Układ dopełniacza (komplement, aleksyna)

3.3.4. Fagocytoza .................................................................................................................................

3.4. Odporność w zakażeniach wirusowych, bakteryjnych, grzybiczych, pasożytniczych

3.5. Układ odpornościowy skóry

6.1. Charakterystyka wirusów przenoszonych drogą krwi przez przerwanie

6.2. Charakterystyka wirusów wywołujących zmiany skórne

6.2.1. Charakterystyka enterowirusów

6.2.2. Charakterystyka parwowirusa B19

6.2.3. Charakterystyka wirusa różyczki 74

6.2.4. Charakterystyka wirusa ospy wietrznej i półpaśca 75

6.2.5. Charakterystyka HHV-6 i HHV-7 77

6.3. Charakterystyka wirusów przenoszonych drogą kropelkową – Alicja Sękowska 77

6.3.1. Charakterystyka wirusów z rodziny Orthomyxoviridae 77

6.3.2. Charakterystyka wirusów z rodziny Paramyxoviridae 79

6.3.3. Charakterystyka wirusów z rodziny Pneumoviridae 80

6.3.4. Charakterystyka wirusów z rodziny Coronaviridae ........................................ 81

6.3.5. Charakterystyka rinowirusów 82

6.3.6. Charakterystyka wirusów z rodziny Adenoviridae 82

6.4. Charakterystyka wirusów przenoszonych drogą płciową – Alicja Sękowska 82

6.4.1. Charakterystyka wirusa opryszczki pospolitej ................................................. 83

6.4.2. Charakterystyka wirusa opryszczki narządów płciowych 84

6.4.3. Charakterystyka wirusa mięczaka zakaźnego 85

6.4.4. Charakterystyka wirusów brodawczaka ludzkiego 85

6.4.5. Charakterystyka ludzkiego wirusa upośledzenia odporności 86

6.4.6. Charakterystyka wirusa mięsaka Kaposiego ..................................................... 87

7. Bakterie – znaczenie w zakażeniach skóry – Eugenia Gospodarek-Komkowska, Agnieszka Mikucka 89

7.1. Ziarenkowce Gram-dodatnie 91

7.1.1. Staphylococcus spp. – Eugenia Gospodarek-Komkowska ........................... 91

7.1.2. Streptococcus spp. – Eugenia Gospodarek-Komkowska 95

7.1.3. Paciorkowce grupy viridans – Agnieszka Mikucka 98

7.2. Pałeczki Gram-dodatnie – Agnieszka Mikucka 99

7.2.1. Corynebacterium spp. 99

7.2.2. Cutibacterium spp. ................................................................................................................ 100

7.2.3. Actinomyces spp. 101

7.3. Pałeczki Gram-ujemne – Eugenia Gospodarek-Komkowska 102

7.3.1. Pseudomonas aeruginosa 102

7.4. Bakterie kwasooporne – Mycobacterium spp. – Eugenia Gospodarek-Komkowska 107

8. Grzyby – znaczenie w dermatologii, wenerologii, medycynie estetycznej i kosmetologii – Małgorzata Prażyńska, Joanna Kwiecińska-Piróg

8.1. Grzybice powierzchniowe 109

8.1.1. Czynniki predysponujące do zakażeń grzybiczych 110

8.1.2. Dermatofity 111

8.1.3. Drożdże 114

8.1.4. Grzyby pleśniowe .................................................................................................................. 117

9. Pasożyty – znaczenie w dermatologii – Anna Michalska 119

9.1. Charakterystyka wybranych pasożytów wywołujących zarażenia skóry i jej przydatków 119

9.1.1. Pediculus spp i Pthirus spp. 120

9.1.2. Demodex spp. 120

9.1.3. Sarcoptes scabiei 121

9.1.4. Enterobius vermicularis ....................................................................................................... 121

9.2. Zarażenia pasożytami – aspekt kliniczny 121

10. Wybrane zakażenia odzwierzęce w dermatologii – Patrycja Zalas-Więcek, Anna Michalska, Joanna Kwiecińska-Piróg 125

10.1. Zakażenia o etiologii Borreliella burgdorferi 125

10.2. Zakażenia o etiologii Pasteurella spp. 127

10.3. Zakażenia o etiologii Bartonella spp 129

10.4. Zakażenia o etiologii Capnocytophaga spp. 132

11. Zakażenia skóry i jej przydatków – aspekty kliniczne – Waldemar Placek, Agata Bechtold, Marta Kasprowicz-Furmańczyk, Jana Przekwas, Anna Budzyńska, Eugenia Gospodarek-Komkowska 135

11.1. Choroby wirusowe skóry – Waldemar Placek, Agata Bechtold, Marta Kasprowicz-Furmańczyk 135

11.1.1. Opryszczka pospolita (herpes simplex)

11.1.2. Ospa wietrzna (varicella, chickenpox)

11.1.3. Półpasiec (zoster, herpes zoster, shingles)

11.1.4. Mięczak zakaźny (molluscum contagiosum) .......................................................

11.1.5. Zakażenia wirusami brodawczaka ludzkiego

11.2. Choroby bakteryjne skóry – Waldemar Placek, Agata Bechtold, Marta Kasprowicz-Furmańczyk

11.2.1. Zakażenia gronkowcowe

11.2.2. Zakażenia paciorkowcowe .............................................................................................

11.2.3. Mieszane zakażenia gronkowcowo-paciorkowcowe

11.3. Grzybice skóry – Waldemar Placek, Agata Bechtold, Marta Kasprowicz-Furmańczyk

11.3.1. Dermatofitozy – zakażenia wywoływane przez dermatofity (grzybice właściwe)

11.4. Rany przewlekłe – Jana Przekwas, Anna Budzyńska, Eugenia Gospodarek-Komkowska

11.4.3. Rola biofilmu bakteryjnego

12. Charakterystyka drobnoustrojów wywołujących choroby przenoszone drogą płciową – Agata Białucha, Anna Michalska, Patrycja Zalas-Więcek, Katarzyna Grudlewska-Buda, Małgorzata Prażyńska 157

12.1. Bakteryjne czynniki etiologiczne chorób przenoszonych drogą płciową 157

12.1.1. Neisseria gonorrhoeae

12.1.2. Treponema pallidum

12.1.3. Chlamydia trachomatis

12.1.4. Mycoplasma hominis

12.1.5. Ureaplasma spp.

12.1.6. Inne bakterie ............................................................................................................................. 164

12.2. Grzybicze czynniki etiologiczne chorób przenoszonych drogą płciową 164

12.3. Pasożyty jako czynniki etiologiczne chorób przenoszonych drogą płciową 166

12.3.1. Trichomonas vaginalis 166

13. Zakażenia przenoszone drogą płciową – aspekty kliniczne – Waldemar Placek, Małgorzata Orylska-Ratyńska, Aleksandra Znajewska-Pander 169

13.1. Kiła (lues, syphilis) 169

13.2. Rzeżączka (gonorrhea) ........................................................................................................................... 172

13.3. Nierzeżączkowe zapalenie cewki moczowej 174

14. Ogólne zasady diagnostyki mikrobiologicznej – Eugenia Gospodarek-Komkowska 177

14.1. Metody barwienia drobnoustrojów ............................................................................. 178

14.2. Podłoża do hodowli drobnoustrojów .......................................................................... 180

15. Pobieranie i transport materiału klinicznego do badań mikrobiologicznych w zakażeniach skóry i jej przydatków, tkanki podskórnej oraz w zakażeniach przenoszonych drogą płciową – Tomasz Bogiel, Małgorzata Prażyńska, Anna Michalska 185

15.1. Badania w kierunku wirusów – Tomasz Bogiel 185

15.2. Badania w kierunku bakterii – Tomasz Bogiel 187

15.3. Badania w kierunku grzybów – Małgorzata Prażyńska .................................................. 191

15.4. Badania w kierunku pasożytów – Anna Michalska 194

16. Podstawy diagnostyki mikrobiologicznej w zakażeniach skóry, jej przydatków i tkanki podskórnej – Mateusz Rzepka, Tomasz Bogiel, Małgorzata Prażyńska, Anna Michalska ...................................................................................................... 197

16.1. Badania wirusologiczne – Mateusz Rzepka, Tomasz Bogiel 197

16.1.1. Izolacja wirusa 198

16.1.2. Wykrywanie antygenów i przeciwciał 198

16.1.3. Wykrywanie kwasów nukleinowych 199

16.2. Badania bakteriologiczne – Mateusz Rzepka 200

16.3. Badania mykologiczne – Małgorzata Prażyńska 203

16.4. Badania parazytologiczne – Anna Michalska 207

16.5. Metody molekularne diagnostyki mikrobiologicznej stosowane w dermatologii – Tomasz Bogiel 208

17. Diagnostyka mikrobiologiczna zakażeń przenoszonych drogą płciową – Agata Białucha, Anna Michalska, Patrycja Zalas-Więcek, Małgorzata Prażyńska, Tomasz Bogiel, Dagmara Depka 211

17.1. Badania wirusologiczne 211

17.2. Badania bakteriologiczne 213

17.3. Badania mykologiczne .......................................................................................................................... 215

17.4. Badania parazytologiczne 216

17.5. Metody molekularne stosowane w diagnostyce zakażeń przenoszonych drogą płciową 218

18. Podstawy leczenia przeciwdrobnoustrojowego w zakażeniach skóry i jej przydatków, tkanki podskórnej oraz w zakażeniach przenoszonych drogą płciową – Aleksander Deptuła 223

19. Działania prewencyjne w dermatologii, wenerologii oraz medycynie estetycznej i kosmetologii – Katarzyna Jachna-Sawicka, Anna Michalska, Patrycja Zalas-Więcek, Krzysztof Skowron, Natalia Wiktorczyk-Kapischke, Katarzyna Grudlewska-Buda ...............................................................................................................................

19.1. Sterylizacja – Krzysztof Skowron

19.1.1. Podział metod sterylizacji

19.1.2. Kontrola procesu sterylizacji 231

19.2. Dezynfekcja – Katarzyna Jachna-Sawicka, Patrycja Zalas-Więcek 231

19.2.1. Środki dezynfekcyjne ......................................................................................................... 232

19.2.2. Dezynfekcja powierzchni 240

19.2.3. Dezynfekcja narzędzi

19.2.4. Dezynfekcja skóry 244

19.3. Aseptyka i antyseptyka – Katarzyna Jachna-Sawicka, Patrycja Zalas-Więcek 244

19.4. Środki ochrony leków i kosmetyków 246

19.4.1. Konserwanty stosowane w lekach i kosmetykach

Anna Michalska

19.4.2. Testy konserwacji kosmetyków – Natalia Wiktorczyk-Kapischke, Krzysztof Skowron, Katarzyna Grudlewska-Buda 247

19.4.3. Bezpieczeństwo użytkowania leków i kosmetyków

– Anna Michalska 254

20. Bezpieczeństwo mikrobiologiczne w gabinetach dermatologicznych, wenerologicznych oraz medycyny estetycznej i kosmetologicznych

– Aleksander Deptuła, Agnieszka Kaczmarek, Anna Budzyńska, Ewa Suszkiewicz, Krzysztof Skowron, Katarzyna Grudlewska-Buda, Natalia Wiktorczyk-Kapischke 259

20.1. Drobnoustroje stanowiące zagrożenie epidemiologiczne

– Aleksander Deptuła 259

20.2. Drobnoustroje zanieczyszczające surowce, leki i kosmetyki

– Agnieszka Kaczmarek, Anna Budzyńska

261

20.2.1. Czynniki wpływające na rozwój drobnoustrojów 262

20.2.2. Kryteria czystości mikrobiologicznej leki i kosmetyki

264

20.3. Właściwości preparatów do higieny rąk – Aleksander Deptuła 267

20.4. Zasady higieny rąk – Aleksander Deptuła 268

20.5. Plan higieny i zasady dekontaminacji sprzętu i przestrzeni pracy – Aleksander Deptuła, Ewa Suszkiewicz

20.5.1. Podstawowe pojęcia

20.5.2. Zasady utrzymywania czystości ogólnej w placówkach medycznych i gabinetach kosmetologicznych

20.5.3. Zasady postępowania z narzędziami 277

20.6. Zasady stosowania środków ochrony indywidualnej – Aleksander Deptuła

20.7. Postępowanie z odpadami – Krzysztof Skowron, Katarzyna Grudlewska-Buda, Natalia Wiktorczyk-Kapischke

Autorzy

Lek. Agata Bechtold

Miejski Szpital Zespolony w Olsztynie

Dr n. med. Agata Białucha

Katedra Mikrobiologii, Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Dr n. med. Tomasz Bogiel

Katedra Mikrobiologii, Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu; Zakład Mikrobiologii Klinicznej, Szpital Uniwersytecki nr 1 im. dr. Antoniego Jurasza w Bydgoszczy

Dr n. med. Anna Budzyńska

Katedra Mikrobiologii, Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Mgr Dagmara Depka

Dr hab. n. med. Aleksander Deptuła, prof. UMK p.o. kierownika Katedry Propedeutyki Medycyny i Profilaktyki Zakażeń, Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu; Sekcja Antybiotykoterapii i Kontroli Zakażeń Szpitalnych, Szpital Uniwersytecki nr 1 im. dr. Antoniego Jurasza w Bydgoszczy

Prof. dr hab. n. med. Eugenia Gospodarek-Komkowska

Kierownik Katedry Mikrobiologii, Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu; Kierownik Zakładu Mikrobiologii Klinicznej, Szpital Uniwersytecki nr 1 im. dr. Antoniego Jurasza w Bydgoszczy

Mgr Katarzyna Grudlewska-Buda

Katedra Mikrobiologii, Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Dr n. med. Katarzyna Jachna-Sawicka Laboratorium Medyczne Synevo w Łodzi

Dr n. med. Agnieszka Kaczmarek

Katedra Mikrobiologii, Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Lek. Marta Kasprowicz-Furmańczyk

Katedra i Klinika Dermatologii, Chorób Przenoszonych Drogą Płciową i Immunologii Klinicznej, Collegium Medicum, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie

Dr n. med. Joanna Kwiecińska-Piróg

Dr n. med. Anna Michalska

Dr n. med. Agnieszka Mikucka

Katedra Mikrobiologii, Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu; Zakład Mikrobiologii Klinicznej, Szpital Uniwersytecki nr 1 im. dr. Antoniego Jurasza w Bydgoszczy

Lek. Małgorzata Orylska-Ratyńska

Miejski Szpital Zespolony w Olsztynie

Prof. dr hab. Waldemar Placek

Kierownik Katedry i Kliniki Dermatologii, Chorób Przenoszonych Drogą Płciową i Immunologii Klinicznej, Collegium Medicum, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie

Dr n. med. Małgorzata Prażyńska

Katedra Mikrobiologii, Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu; Zakład Mikrobiologii Klinicznej, Szpital Uniwersytecki nr 1 im. dr. Antoniego Jurasza w Bydgoszczy

Mgr Jana Przekwas

Katedra Mikrobiologii/Szkoła Doktorska, Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu; Zakład Mikrobiologii Klinicznej, Szpital Uniwersytecki nr 1 im. dr. Antoniego Jurasza w Bydgoszczy

Mgr Mateusz Rzepka

Katedra Mikrobiologii Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu; Zakład Mikrobiologii Klinicznej, Szpital Uniwersytecki nr 1 im. dr. Antoniego Jurasza w Bydgoszczy

Dr n. med. Alicja Sękowska

Dr hab. n. med. inż. Krzysztof Skowron, prof. UMK

Katedra Mikrobiologii, kierownik Zakładu Oceny Działań Przeciwdrobnoustrojowych, Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Mgr Ewa Suszkiewicz

Sekcja Antybiotykoterapii i Kontroli Zakażeń Szpitalnych, Szpital Uniwersytecki nr 1 im. dr. Antoniego Jurasza w Bydgoszczy

Mgr Natalia Wiktorczyk-Kapischke

Katedra Mikrobiologii, Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Dr n. med. Patrycja Zalas-Więcek

Aleksandra Znajewska-Pander

Katedra i Klinika Dermatologii, Chorób Przenoszonych Drogą Płciową i Immunologii Klinicznej, Collegium Medicum, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie

Wprowadzenie

Eugenia Gospodarek-Komkowska

Wygląd zewnętrzny i schorzenia skórne budziły zainteresowanie już w epoce starożytnej. Dostrzegalne gołym okiem zmiany były przedmiotem dociekań medyków greckich i rzymskich. Szczególnego znaczenia nabrał ogląd zmian skórnych w czasach rozprzestrzeniania się trądu i dżumy (przede wszystkim w okresie średniowiecza, w czasie epidemii „czarnej śmierci”). Wczesne wykrycie zmian występujących w ostrych chorobach zakaźnych mogło decydować o losach całej społeczności. Dopiero narodziny anatomii patologicznej i zastosowanie mikroskopu (XVIII i XIX w.) otworzyły drogę nowoczesnej dermatologii.

Pierwsze kosmetyki wytwarzano w Egipcie około 7300 r. p.n.e. Pierwotnie kosmetologia zajmowała się nie tylko dbaniem o urodę ale i, tzw. kosmetyką negatywną (wypalanie, tatuowanie czy barwienie skóry). W cywilizacjach pierwotnych ciało zdobiono w ten sposób w związku z ważnymi wydarzeniami w życiu społecznym (śmierć, narodziny, osiągnięcie wieku dojrzałości). Rozwój kosmetologii na przestrzeni dziejów związany był z rozwojem nauk medycznych. Aż do końca XVII w. obowiązywała nauka Hipokratesa. Wiek XVIII był przełomowy w rozwoju kosmetologii. Skórę uznano wtedy za odrębny i ważny organ ludzkiego organizmu. W XIX w. zaczęła się masowa produkcja preparatów kosmetycznych w laboratoriach przyaptecznych, czemu towarzyszyło tworzenie się wielu firm kosmetycznych. Proces ten nabrał szczególnego znaczenia w I połowie XX w., a w II połowie XX w. kosmetyki i zabiegi kosmetyczne zyskały jeszcze wyższą rangę. Wówczas kosmetologia stała się też dziedziną akademicką – w Polsce od 1997 r.

W ostatnich latach nastąpił intensywny rozwój medycyny. Powstały nowe jej dziedziny, a wprowadzane nowe osiągnięcia technologiczne służą poprawie diagnozowania chorób oraz doskonaleniu stanu zdrowia i urody. Jedną z dziedzin medycyny jest dermatologia (gr. derma – skóra, gr. logos – nauka) zajmująca się badaniem struktury i funkcji skóry, a także chorobami skóry i jej przydatków oraz niektórymi chorobami ogólnoustrojowymi, ujawniającymi się głównie na skórze. Z dermatologii wywodzi się wiele nauk: wenerologia (łac. Veneris, Venus – rzymska bogini miłości) zajmująca się rozpoznawaniem i leczeniem chorób przenoszonych drogą płciową; kosmetologia (gr. kosmetes – sługa

toaletowy, kosmetikós – upiększający, kosmos – porządek, ład, ozdoba) odnosząca się do przywracania oraz zwiększania za pomocą środków kosmetycznych atrakcyjności fizycznej ciała ludzkiego, ze szczególnym uwzględnieniem skóry, włosów i paznokci, osiąga to metodami nieinwazyjnymi (kosmetykami, zabiegami pielęgnacyjnymi, metodami farmakologicznymi, fizykoterapeutycznymi), powiązana z higieną życia i odżywiania, medycyną estetyczną i chirurgią plastyczną; medycyna estetyczna – zorientowana na dbanie o zdrowy i piękny wygląd ciała za pomocą leków oraz zabiegów inwazyjnych.

Każda z wymienionych nauk, wywodzących się z dermatologii, ma charakter interdyscyplinarny, z praktycznym zastosowaniem współczesnych osiągnięć mikrobiologii. Mają one wspólne obszary badań oraz perspektywy, przez co mikrobiologia jest nauką, która je łączy. Ogromna zmienność drobnoustrojów (wirusów, bakterii, grzybów, pierwotniaków) wyrażana w taksonomii oraz ich znaczeniu w zdrowiu i patogenezie zakażeń, poznawana za pomocą nowych narzędzi badawczych sprawia, że powinniśmy być gotowi do aktualizacji i poszerzania wcześniej zdobytej wiedzy. Stąd, powstał pomysł napisania książki z zakresu mikrobiologii dedykowanej studentom i pracownikom zainteresowanym dermatologią, wenerologią, medycyną estetyczną i kosmetologią.

Coraz większe wymagania stawiane lekarzom i kosmetologom sprawiają, że przygotowanie do pracy w tym zawodzie musi być rzetelne, interdyscyplinarne, zarówno pod względem przekazywanej wiedzy, jak i umiejętności praktycznych. Praca ta musi przebiegać w bezpiecznym środowisku i dla pacjenta/ klienta, i dla lekarza/kosmetologa. Wiedza i umiejętności lekarzy oraz kosmetologów, a także przestrzeganie standardów muszą być takie, by oczekującym na prawidłową diagnozę i wyleczenie, poprawę jakości życia, uzyskanie atrakcyjnego wyglądu nie szkodziły, a jedynie przywracały zdrowie, upiększały i pomagały zachować urodę (łac. primum non nocere, po pierwsze nie szkodzić). Niewłaściwe przestrzeganie procedur, nieprawidłowe przechowywanie oraz używanie leków i kosmetyków mogą stać się źródłem wielu zakażeń występujących zarówno u klientów, jak i u personelu gabinetów lekarskich i kosmetologicznych. Przy każdej ingerencji w tkanki człowieka należy liczyć się z możliwością rozwoju zakażenia, zwłaszcza że mimo coraz doskonalszych narzędzi badawczych nadal nie jesteśmy w stanie precyzyjnie określić naturalnej mikrobioty człowieka – jej liczebności oraz gatunków i jej rozmieszczenia.

Dlatego przydatna jest wiedza z zakresu znajomości postępowania w celu prewencji wystąpienia zakażeń.

Z uwagi na szerokie zadanie postawione autorom podręcznika, które przypadło na trudny okres rozwoju pandemii SARS-CoV-2, czego nie można pominąć, specjalne podziękowanie należy się zespołowi redaktorów wydawcy, a przede wszystkim Pani Marcie Rozwadowskiej za taktowny sposób komunikacji i pokonywania wielu trudności powstających przy pisaniu i redagowaniu tego dzieła zbiorowego.

Mam nadzieję, że odbiorcy podręcznika dobrze go przyjmą i uznają za przydatny w poszukiwaniu istotnych informacji dotyczących znaczenia drobnoustrojów w zdrowiu człowieka i w zakażeniach w dermatologii, wenerologii, medycynie estetycznej i kosmetologii, zarówno podczas szkolenia przed-, jak i podyplomowego oraz w codziennej praktyce.