100868652

Spis treści Wstęp 4 OD PREHISTORII DO POSTRENESANSU

1. Sztuka prehistoryczna 6 2. Sztuka starożytnego Egiptu 11 3. Sztuka grecka w okresie klasycznym 16 4. Sztuka buddyjska 20 5. Sztuka bizantyńska 24 6. Sztuka gotycka 29 7. Wczesny renesans 33 8. Dojrzały renesans 37 9. Manieryzm 42

ROZWÓJ NOWYCH NAUK

10. Barok 46 11. Złoty Wiek malarstwa holenderskiego 50 12. Rokoko 54 13. Klasycyzm 58 14. Romantyzm 62 15. Akademizm 67 16. Ukiyo-e 72 17. Bractwo Prerafaelitów 76 NARODZINY MODERNIZMU

18. Realizm 80 19. Impresjonizm 84 20. Symbolizm i estetyzm 88 21. Postimpresjonizm 92 22. Neoimpresjonizm 96 23. Secesja 100 24. Fowizm 104 25. Ekspresjonizm 108

26. Kubizm 113 27. Futuryzm 117 28. Shin Hanga 122 WYZWANIE I ZMIANA

29. Dadaizm 126 30. Suprematyzm 130 31. Konstruktywizm 134 32. Neoplastycyzm 138 33. Bauhaus 142 34. Malarstwo metafizyczne 147 35. Renesans harlemski 151 36. Muralizm meksykański 156 37. Neue Sachlichkeit 161 38. Surrealizm 166 39. Realizm społeczny 170 40. Ekspresjonizm abstrakcyjny 175 41. Malarstwo barwnych płaszczyzn 179 NOWE KIERUNKI

42. Pop-art 184 43. Op-art 188 44. Minimalizm 193 45. Konceptualizm 198 46. Performance 202 47. Sztuka ziemi 206 48. Neoekspresjonizm 211 49. Hiperrealizm 215 50. Sztuka nowych mediów 220 Słowniczek 225 Indeks 228

23 6HFHVMD

(1890–1905)

7Xĝ SU]HG SU]HïRPHP ;,; Lb ;; ZLHNX HQHUJLF]QH SRNROHQLH PDODU]\ LbJUDğNöZ SRVWDQRZLïR VWZRU]\Ê QRZRF]HVQ\ PLÚG]\QDURGRZ\ VW\O 3RG ZLHORPD Z]JOÚGDPL QXUW ZbV]WXFH LbZ]RUQLFWZLH NWöU\ VLÚ Z\ïRQLï E\ï RGSRZLHG]LÈ QD UHZROXFMÚ SU]HP\VïRZÈ *G\ VHFHVMD UR]SU]HVWU]HQLïD VLÚ SR FDï\P JORELH ZbUöĝQ\FK NUDMDFK UöĝQLH MÈ LQWHUSUHWRZDQR FKRFLDĝ ZV]ÚG]LH Z\ND]\ZDïD IXQGDPHQWDOQH SRGRELHñVWZD Około 1890 roku zrodziła się koncepcja, że nadejście nowego stulecia powinien obwieścić zupełnie nowy styl w sztuce i wzornictwie. Na całym świecie malarze i graficy akceptowali nowe technologie, odkrycia i materiały lub przeciwnie, odrzucali maszynowo wytwarzane dobra i wracali w przeszłość. Secesja była owocem tego zamieszania, kombinacją sprzecznych obrazów i koncepcji, wyrażanych przez różnych praktyków na całym świecie. Nurt secesyjny pragnął uczynić sztukę czymś więcej niż tylko tym, co widzowie oglądają na ścianach galerii, i znieść barierę oddzielającą sztuki piękne od sztuki użytkowej.

Wężowate linie Większość malarzy i grafików secesyjnych żywiła żarliwe przekonanie, że sztuka dekoracyjna powinna zostać włączona do sztuk pięknych i odejść od retrospektywnych lub konserwatywnych koncepcji w sztuce i wzornictwie. Secesja uprościła wiele zdobnych lub przesadnie dekoracyjnych licznych stylów wiktoriańskich. Znajdowała się pod wpływem symbolizmu oraz sztuki celtyckiej i japońskiej. Wywarła silny i dalekosiężny wpływ na wzornictwo i sztukę, który trwał jeszcze w XX wieku, mimo że za koniec secesji przyjmuje się rok 1905.

LINIA CZASU (rok) 1874

1882

1883

1889

3LHUZV]D Z\VWDZD $QWRQLR *DXGt UR]SRF]\QD :UHQ·V &LW\ &KXUFKHV RNâDGND %XGRZD ZLHī\ (L੖D LPSUHVMRQLVWyZ EXGRZċ NRğFLRâD 6DJUDGD NVLĆīNL DXWRUVWZD $UWKXUD +H\JDWH D QD :\VWDZċ ĞZLDWRZĆ Z 3DU\īX )DPLOLD Z %DUFHORQLH 0DFNPXUGR Z &KLFDJR SRZVWDMH Z 3DU\īX SLHUZV]\ QD ğZLHFLH GUDSDF] FKPXU

6HFHVMD

‘

101

Charakteryzowały ją stylizowane, zakrzywione, pła¿\FLH WR OLĂFLH NWöUH skie, wężowate i asymetryczne kształty, roślinne formy NV]WDïWXMÈ Lbĝ\ZLÈ URĂOLQÚ i powtarzalne, ornamentalne wzory. Pojawiały się po- DbV]WXND MHVW NZLDWHP NWöU\ staci kobiece, zwierzęta i rośliny; często skupiano się XFLHOHĂQLD MHM ]QDF]HQLH na kwiatach, liściach, wiciach, falujących włosach lub piórach. Również materiały były nowoczesne; często &KDUOHV 5HQQLH 0DFNLQWRVK używano szkła, cyny, żelaza i srebra. Kolory były łagodne i przygaszone lub odważne i mocne jak w grafice japońskiej.

’

Secesja W Austrii artyści z kręgu secesji wiedeńskiej praktykowali lokalną odmianę art nouveau, znaną pod nazwą Sezessionstil („styl secesyjny”). Należeli do nich malarze, rzeźbiarze i architekci. Wśród założycieli ruchu, który powstał 3 kwietnia 1897 roku, znaleźli się: Gustav Klimt (1862–1918), Koloman Moser (1868–1918), Josef Hoffmann (1870–1956), Joseph Maria Olbrich (1867–1908) i inni.

Klimt był pierwszym przewodniczącym Zmienne nazwy ugrupowania Secesja. Artyści secesyjni Nazwa „art nouveau” pochodzi od Maison sprzeciwiali się skostniałemu konserde l’Art Nouveau, galerii dekoracji wnętrz, watyzmowi Künstlerhaus, wiedeńskiej otwartej w Paryżu w 1896 roku z myślą galerii, w której odbywały się oficjalne o promowaniu nowoczesnej sztuki. Nurt wystawy sztuki, i pragnęli prezentować ten zasłynął w różnych krajach pod różnymi prace bardziej postępowych artystów niż nazwami. W Niemczech nazywano go Juci, których zwykle pokazywano. Artyści gendstil od czasopisma pod takim tytułem. należący do secesji wiedeńskiej nie mieli We Włoszech otrzymał nazwę Stile Liberty jednego spójnego stylu ani metody. Skuod nazwiska właściciela sklepu w Londynie, piali się przede wszystkim na badaniu Arthura Lasenby’ego Liberty, lub „Floreale”. możliwości sztuki poza ograniczeniami W Hiszpanii zwany był Modernista, we Francji akademickiej konwencji. Pragnęli stwo– art nouveau (lub Style Nouille – „styl makaronowy”), w Austrii – Sezessionstil. rzyć całkiem nowy styl. Nad wejściem do siedziby Secesji wyrzeźbili motto:

1894

1896

1902

*LVPRQGD $OIRQV 0XFKD 3DZLD VXNQLD $XEUH\ %HDUGVOH\

&KDUOHV 5HQQLH 0DFNLQWRVK UR]SRF]\QD SURMHNWRZDQLH :LOORZ 7HDURRPV Z *ODVJRZ 7KH 'HFRUDWLYH ,OOXVWUDWLRQ RI %RRNV :DOWHU &UDQH

Beethoven Frieze /RXLV &RPIRUW 7L੔DQ\ *XVWDY .OLPW WZRU]\ MHGHQDğFLH ZLWUDī\ GOD NRğFLRâD %URZQ 0HPRULDO Z %DOWLPRUH

1905

102

NARODZINY MODERNIZMU

Trzy etapy życia kobiety Znany także pod tytułem Matka i dziecko, to pierwszy duży obraz olejny pędzla Klimta, przedstawiający trzy główne etapy życia kobiety: dzieciństwo, macierzyństwo i starość.

Zgodnie z secesyjnym stylem Klimt wydłużył postaci, lecz zawarł je w płynących, falistych konturach i efektach dekoracyjnych. Obraz ten zalicza się do sztuki pięknej, lecz dzięki ornamentom, krzywiznom, kolorom i teksturom nawiązuje też do wzornictwa. Wyraźnie widać tu wpływ symbolizmu, a Klimt oświadczył: „Ktokolwiek pragnie dowiedzieć się czegoś o mnie – jako artyście, ponieważ to jedyna rzecz godna uwagi – powinien uważnie przyjrzeć się moim obrazom i spróbować wyczytać z nich, kim jestem i co chcę robić”.

Trzy etapy życia kobiety, Gustav Klimt, 1905, olej na płótnie

Der Zeit ihre Kunst, der Kunst ihre Freiheit („Epoce jej sztukę, sztuce jej wolność”) i orędowali za tą ideą w magazynie „Ver Sacrum”, ilustrowanym w bardzo dekoracyjnym secesyjnym stylu.

Międzynarodowy ruch W reakcji na XIX-wieczną sztukę akademicką, roślinne, kwiatowe i płynne formy art nouveau pojawiały się we wszystkich dziedzinach, od sztuk pięknych po meble, architekturę, biżuterię i nie tylko, a tkwił za tym zamysł, by sztuka stała się częścią codziennego życia. Początkowo ruch znajdował się pod silnym wpływem Arthura Heygate’a Mackmurdo (1851–1942) i Alfonsa Muchy (1860–1939). W 1883 roku projekt okładki autorstwa Mackmurdo do książki Wren’s City Churches wzbudził sensację. Był asymetryczny, pełen krzywizn i odmienny od tego, co widziano dotychczas.

W 1894 roku Mucha wykonał w Paryżu plakat reklamujący spektakl Gismonda, w którym występowała Sarah Bernhardt. Wydłużone, płynne elementy wzbudziły jeszcze większy entuzjazm dla nowego stylu artystycznego.