100806447

SPIS TREŚCI

OD AUTORKI

9

Rozdział I. L ata 1945–1962

EDUKACJA

15

Rozdział II. L ata 1962–1964

NADZIEJA NA BUŁAWĘ MARSZAŁKOWSKĄ

43

Rozdział III. L ata 1964–1966

NIEPOWAŻNA PANNA KUSTOSZ

57

Rozdział IV. Rok 1965

DEBIUT PANNY KUSTOSZ OD WYCINKÓW

77

Rozdział V. Rok 1967

WYMARZONA PRACA

93

Rozdział VI. L ata 1967–1968

PARIS S’ÉVEILLE

129

Rozdział VII. 'UXJD SRïRZD URN X

ZIMNE SPOTKANIE Z RZYMEM

155

Rozdział VIII. Rok 1969

2 /2&,( 1$ .6,}¿<& , NOWA ZGADYWANKA – KRÓLEWNA SPRZED WIEKÓW 171 Rozdział IX. Rok 1970

ROZWIĄZYWANIA KRÓLEWSKICH ZAGADEK CIĄG DALSZY

189

Rozdział X. L ata 1971–1972

PRZYGODA Z RADIEM

205

Rozdział XI. L ata 1973–1974

KONIEC PRACY DOKTORSKIEJ

223

Rozdział XII. 2G ZLRVQ\ GR ]LP\

MOJA PIERWSZA KSIĄŻKA

241

Rozdział XIII. L ata 1975–1977

NIEZWYKŁA ZNAJOMOŚĆ

263

Rozdział XIV. L ata 1978 –1981

IDZIE NOWE

281

Rozdział XV. *RU]NL FLÈJ GDOV]\ URNX

ZAMACH NA PAPIEŻA

3 07

Rozdział XVI. L ata 1983–1984

NA DWORZE WAZÓW

337

Rozdział XVII. L ata 1985–1986

W STRONĘ RZYMU

355

Rozdział XVIII. L ata 1995–1996

DROGA PRZEZ MĘKĘ, CZYLI AUTORKA W POSZUKIWANIU WYDAWCY

379

Rozdział XIX. L ata 2000–2005

GAWĘDY W RADIO I ROZSTANIE Z UCZELNIĄ 395 EPILOG

413

ANEKSY

415

Pierwsza praca zawodowa Kiedy już formalnie przestałam być studentką, ale nie napisałam jeszcze pracy magisterskiej, podjęłam pierwszą pracę. Zatrudniłam się na trzymiesięczny okres próbny w Archiwum Głównym Akt Dawnych na pół etatu. Było to w styczniu 1963 roku, kiedy akurat nastała niezwykle sroga zima z największymi mrozami, jakie pamiętam – szkoły zamknięto, ale ja już byłam, niestety, dorosła, i do pracy musiałam jeździć bez względu na pogodę.

Dojeżdżałam z Mokotowa na ul. Długą i wysiadałam na ostatnim wtedy przystanku autobusu numer 125, na placu Zamkowym, nieosłoniętym jeszcze odbudowanym Zamkiem. Na dworze panował mróz poniżej 30 stopni, na dodatek lodowaty wiatr od Wisły, łzy zamarzały w oczach, bolał nos, po prostu koszmar. W archiwum też było zimno, bo okna były nieszczelne i słabo grzali. Moja praca polegała na porządkowaniu teczek z aktami poboru do carskiego wojska podczas pierwszej wojny światowej. Może dałoby się i w tym znaleźć coś ciekawego, ale pan Ch. nie pozwalał mi do tych teczek zaglądać, tylko spisywać cyferki z obwoluty. I tak ileś tam godzin dziennie.

3UDFD PL VLÚ QLH SRGRED -HVW SU]HUDěOLZLH QXGQD &]XMÚ VLÚ MDN XU]ÚGQLF]\QD WRQÈF\ Z SDSLHUDFK NDQFHODULL ¿DGQHM ğOR]RğL ZSURVW RGZURWQLH F]ïRZLHN JïXSLHMH %LHU]HV] SOLN EUXGQ\FK SDSLHUöZ ] URNX L F]\WDV] W\WXï SR URV\MVNX ķ2 ZRMHQQRM SRZLQQRVWL WDNRZR WR D WDNRZR 45

ROZDZIAŁ II

JUDĝGDQLQDĵ 3RWHP VSUDZG]DV] F]\ WR MHVW QU SDWU]\V] GR LQZHQWDU]D MDNL WDP MHVW QXPHU VNUHĂODV] ZSLVXMHV] QS L RGNïDGDV] , WDN JRG]LQ\ =Z\F]DMQD LQZHQWDU\]DFMD NWöUÈ VLÚ UREL QLH GODWHJR ĝHE\ VLÚ F]HJRĂ QDXF]\Ê D GODWHJR ĝH FDïH VWHUW\ W\FK DNW VÈ MHV]F]H QLHR]QDF]RQH L WU]HED MH XSRU]ÈGNRZDÊ 3UDFXMÚ X ERNX IDFHWD ] W\WXïHP GRNWRUD NWöU\ WR UREL RG ODW L ZFLÈĝ QD QRZR LQZHQWDU\]XMH &R ]UHV]WÈ RGFLVQÚïR QD QLP VZöM ĂODGĮ ļ $ SDQL PD MDNLHĂĮ MDN WR VLÚ QD]\ZDĮ LPLÚ" ļ -DN SDQ VRELH ĝ\F]\ WR QDZHW F]WHU\ ļ $ MDNLH MHĂOL ZROQR VS\WDÊ" ļ 3LHUZV]H %RĝHQD ļ %RĝHQD" &R WR ]D LPLÚ" &R ] W\P URELÊ" -DN WR VNUöFLÊ" %RĝHQND" 7R LQIDQW\OQLH %RĝHQD" 7R QLHSRUÚF]QHĮ $OH PL VLÚ WUDğï G]LDGHN $ URERWD EH]QDG]LHMQD ¿DGQHM FLHNDZRVWNL Z RJöOH RPLMDV] WUHĂÊ ER W\ONR W\WXï\ VÈ FL SRWU]HEQH =UHV]WÈ WD WUHĂÊ WHĝ PQLH QLH REFKRG]L ļ G]LĂ ZV]\VWNR GRW\F]\ PRELOL]DFML ZF]RUDM MDNLHĂ DNWD VNDUERZH VÈGRZH JXEHUQLDOQH ] ;,; ZLHNX 1XGD QXGD GUÚWZRWD ĂSLN QLHSU]HFLÚWQ\ L WÚVNQRWD ]D MDNLPLĂ ĝ\Z\PL OXGěPL $UFKLZXP WR WUXSLDUQLD

Nie wytrzymałam tej nudy, zwolniłam się przed upływem okresu próbnego. Jeszcze nie umiałam docenić archiwum, za parę lat przyjdzie czas, gdy z zachwytem w tej niedawnej „trupiarni” będę spędzać całe dnie, ale już jako użytkownik, no i nie nad wykazem żołnierzy w carskiej armii! A wtedy, po urwaniu się z archiwum, pomknęłam w góry złapać oddech i kończyć pisanie pracy magisterskiej.

Magisterium Wybrałam seminarium profesora Janusza Wolińskiego, ponieważ odpowiadało mi jego podejście do historii, nieco inne od innych 46

%LDï\ MHVW SROHURZQ\ DODEDVWU ] .DUUDU\ %LDïH POHNR SU]\VïDQH Z VLWRZLX ] NRV]DU\ %LDï\ ïDEÚGě L ELDï\P RNU\ZD VLÚ SLöUHP %LDïD SHUïD QLH F]ÚVW\P ]Dĝ\ZDQD V]QXUHP %LDï\ ĂQLHJ ĂZLHĝR VSDGï\ QRJÈ QLH GHSWDQ\ %LDï\ NZLDW OLOLRZ\ ]D ĂZLHĝD ]HUZDQ\ $OH ELHOV]D PHM SDQQ\ SïHÊ WZDU]\ L V]\MH 1Lĝ PDUPXU POHNR ïDEÚGě SHUïD ĂQLHJ OLOLMH

Oprócz poezji profesor Woliński wrażliwy był na kulturę bycia, zwracał naszą uwagę na zachowanie i dbał o maniery. Na przykład nie wpuszczał nikogo do gabinetu w płaszczu, a kiedy kolega pozwolił sobie wejść do sali na zajęcia z niedopałkiem papierosa w ustach, gniewnie wyrzucił go na stałe z grupy. Zawsze był bardzo uprzejmy, elegancki, schludny, życzliwy i w moich oczach jawił się jako wzór profesora starej daty. Jednak tematy, które mi podsuwał, jakoś mi nie pasowały. W rezultacie cała grupa już podjęła pracę nad rozprawą dyplomową, a ja ciągle wisiałam w powietrzu. Któregoś dnia profesor się zniecierpliwił i zapytał: – To o czym pani chce pisać?

– O ludziach! – wyrwało mi się spod serca. Bo dotychczasowe propozycje dotyczyły jakichś związków francuskiej siedemnastowiecznej literatury z polityką w twórczości Corneille’a i Racine’a: w ogóle mnie to nie pociągało.

47

L a ta 1962– 1 9 6 4 | NADZIEJA NA BUŁAWĘ MARSZAŁKOWSKĄ

wykładowców, bliższe życia i ludzi niż systemów i zagadnień.

Profesor uwrażliwiał nas na literaturę piękną, lubił cytować z pamięci jakieś fragmenty poezji. Szczególnie cenił barokową poezję Jana Andrzeja Morsztyna, znał na pamięć jego poemat o bieli, zapewne napisany – jak potem wyszperałam – w hołdzie dla dwórki królowej Ludwiki, Katarzyny Gordonówny, którą następnie poślubił:

ROZDZIAŁ II

– O jakich ludziach? – spytał zdziwiony. – O mężczyznach, o kobietach?

– O kobietach, bo o mężczyznach wszyscy pisali.

– O jakich kobietach? O Polkach, o cudzoziemkach?

– Może być o cudzoziemkach.

Zastanowił się, spojrzał na asystenta i powiada do niego: – To może damy pani Francuzki? Mieliśmy w Polsce dwie królowe Francuzki w XVII wieku, niech o nich pisze.

I tak się narodził temat: Kobiety Francuzki w Polsce w XVII wieku.

Choć temat brzmiał łatwo, to znalezienie do niego materiału okazało się niezwykle trudne. Przecież nie chodziło tylko o dwie królowe, lecz o żeńską część imigracji francuskiej. Opracowania tego rodzaju nie istniały, temat wymagał wielu miesięcy żmudnej kwerendy źródłowej, podjętej po raz pierwszy w życiu w archiwum.

PDMD URNX 1D ]DNRñF]HQLH VHPLQDULöZ PDJLVWHUVNLFK SURI - :ROLñVNL ĝHJQDMÈF VLÚ ] QDPL L ĝ\F]ÈF SRZRG]HQLD Z SUDF\ ]DF\WRZDï VWDURSROVNLH SRZLHG]HQLH ĝH NDĝG\ ĝRïQLHU] QRVL EXïDZÚ PDUV]DïNRZVNÈ Z WRUQLVWU]H D NLHG\ VLÚ QD WR JïRĂQR UR]HĂPLDïDP ]ZUöFLï VLÚ Z PRMÈ VWURQÚ L SRZLHG]LDï ĝH ZïDĂQLH PQLH PD QD P\ĂOL , ]DSURSRQRZDï PL GRNWRUDW $ MD MDN WR MD SRZLHG]LDïDP QD WR ļ $OHĝ SDQLH SURIHVRU]H MD MHVWHP ]D JïXSLD QD SUDFÚ GRNWRUVNÈ ļ 1LH ļ RGSRZLHG]LDï ļ Xĝ\ZDMÈF SDQL MÚ]\ND ZFDOH SDQL QLH MHVW JïXSLD -D PDP SRGVWDZ\ ĝHE\ WDN PöZLÊ ļ 3R F]\P GRGDï ĝH QLNRPX ] JUXS\ QLH PöZL F]HJRĂ WDNLHJR W\ONR ZïDĂQLH PQLH %\ïDP RJURPQLH VSHV]RQD ER ZV]\VF\ WHJR VïXFKDOL L GRP\ĂODP VLÚ ĝH QLH E\ïR WR GOD QLFK ZFDOH SU]\MHPQH 'RGDï QD NRñFX ĝH MHVWHP QDGPLHUQLH NU\W\F]QD Z VWRVXQNX GR VLHELH QD]E\W QHUZRZD UR]SURV]RQD L ]D EDUG]R VLÚ V]DUSLÚ ļ , QDMOHSLHM E\ E\ïR JG\E\ VLÚ SDQL VWDUDïD GRMĂÊ Z F]DVLH ZDNDFML GR MDNLHMĂ UöZQRZDJL QHUZRZHM L SRWHP SUDFRZDïD QDXNRZR ER VLÚ SDQL GR WHJR QDGDMH D W\ONR ZPDZLD SDQL VRELH ĝH QLH 48

PDMD = URF]Q\P SRĂOL]JLHP DOH MHGQDN ]ïRĝ\ïDP SUDFÚ PDJLVWHUVNÈ =DZG]LÚF]DP WR SU]HGH ZV]\VWNLP VLRVWURP ZL]\WNRP NWöUH XGRVWÚSQLï\ PL VZRMH DUFKLZXP 7DP ]QDOD]ïDP OLF]QÈ JURPDGÚ )UDQFX]HN VSURZDG]RQ\FK GR :DUV]DZ\ SU]H] /XGZLNÚ 0DULÚ 3UDFD RSDUWD QD PDïR ]QDQ\FK ěUöGïDFK VSRGREDïD VLÚ QLH ND]DOL QLF SRSUDZLDÊ SRFKZDOLOL RELHFDOL ĝH VSUöEXMÈ IUDJPHQW\ RSXEOLNRZDÊ 7R U]DGNR VLÚ ]GDU]D ĝHE\ SUDFD SRV]ïD EH] SRSUDZNL $ SU]HFLHĝ Z WDNLP WUXG]LH SRZVWDZDïD 7HM PÚNL WUXGQRĂFL Z ]QDOH]LHQLX PDWHULDïöZ ]QXĝHQLD ]ZÈWSLHQLD QLJG\ QLH ]DSRPQÚ 7\PF]DVHP SRGREQR MHVW GREUD DOH MD ZLHP R LOH PRJïDE\ E\Ê OHSV]D JG\E\ E\ïR R F]\P SLVDÊ PDMD =D WU]\ W\JRGQLH ]GDMÚ G\SORP 0öM VWUDFK VLÚJD QLHED ']LĂ SU]\V]ïD QD ĂZLDW FöUHF]ND PHJR EUDWD ]D NLOND GQL EÚG]LH WXWDM D MD ]DPLDVW VLÚ FLHV]\Ê ERMÚ VLÚ ĝH QLH GDP UDG\ VLÚ XF]\Ê SU]\ SïDF]ÈF\P QLHPRZODF]NX F]HUZFD =GDïDP UDQR HJ]DPLQ G\SORPRZ\ PRMD EUDWDQLF]ND 0DïJRVLD MHVW FLFKXWND 3URIHVRU PQLH SU]HUD]Lï ER NLHG\ ]DF]Èï VLÚ HJ]DPLQ ]H ĂPLHUWHOQÈ SRZDJÈ SRZLHG]LDï ķ1R Föĝ SDQL SUDFD VSUDZLïD PLĮ ļ 3R F]\P ]DZLHVLï JïRV D MD ]DPDUïDP F]HNDMÈF QD JURP D W\PF]DVHP GRNRñF]\ï ļ ĮGXĝÈ SU]\MHPQRĂÊ 0öZLÚ WR Z LPLHQLX QDV ZV]\VWNLFKĵ $ G]LHNDQ SURI /XGZLN %D]\ORZ GRGDï ĝH QDZHW ķR W\FK SDQL ZL]\WNDFK L V]DU\WNDFK F]\WDïHP ] ZLHONLP ]DLQWHUHVRZDQLHPĵ 1R ER WR PRMD NUöORZD VSURZDG]LïD GR 3ROVNL WH GZD ĝHñVNLH ]JURPDG]HQLD ]DNRQQH 3RWHP ND]DOL PL X]DVDGQLÊ ZDJÚ WHPDWX SU]HGVWDZLÊ SROLW\NÚ IUDQFXVNR SROVNÈ Z SRïRZLH ;9,, ZLHNX D QDVWÚSQLH SDGïR ZLHOH GDOV]\FK S\WDñ QD WHPDW VRMXV]öZ SROLW\F]Q\FK Z ;9,, L ;9,,, ZLHNX 49

L a ta 1962– 1 9 6 4 | NADZIEJA NA BUŁAWĘ MARSZAŁKOWSKĄ

Wzięłam się więc do roboty. Na razie do tropienia moich Francuzek.

Gotowa pani magister

Snułam rozważania na temat ewentualnej pracy naukowej.

Dostałam dwie propozycje doktoratu, od profesorki prowadzącej zajęcia z metodyki nauczania historii, co mnie nie interesowało, i od mego profesora, co kusiło.

OLSFD -DN WR MHVW F]\ SUDFD QDXNRZD MHVW QDSUDZGÚ WDND WUXGQD F]\ WR NDĝG\ PD W\OH ZÈWSOLZRĂFL" &]\ PRĝH MD MHVWHP JïXSV]D L QLH XPLHP SDWU]HÊ" *ïXSV]D QD SHZQR RG ZLHOX DOH SU]HFLHĝ FK\ED QLH RG ZV]\VWNLFK QDXNRZFöZ" $ PRĝH PRMH Z\PDJDQLD RG VDPHM VLHELH SU]HNUDF]DMÈ PRMH PRĝOLZRĂFL D Z\QLNL VÈ ]Z\F]DMQH Z QRUPLH" %R LP JïÚELHM ZGHSWXMÚ Z KLVWRULÚ W\P WUXGQLHMV]D PL VLÚ ]GDMH 3RZLNïDQD ]DSOÈWDQD QLH GR RGF\IURZDQLD 3U]\ QDMRJöOQLHMV]\P SU]HJOÈG]LH G]LHMöZ VSUDZ\ Z\GDMÈ VLÚ RF]\ZLVWH OHF] LP JïÚELHM ļ W\P ZLÚFHM ZÈWSOLZRĂFL L W\P FLHPQLHM 6NÈG PRĝQD ZLHG]LHÊ FRĂ QD SHZQR" 2GQDMG]LH VLÚ VHWQ\ GRNXPHQW L WU]HED ]PLHQLÊ ]GDQLH […] +LVWRULD PQLH SU]HUDĝD SU]\WïDF]D SRZRGXMH ]DZUöW JïRZ\ 7R VÈ SU]HFLHĝ W\VLÈFH W\VLÈFH GQL ĝ\FLD W\VLÚF\ OXG]L WRÊ MHGQHJR GQLD QLH PRĝQD Z SHïQL XFKZ\FLÊ D FR GRSLHUR FDïHM SU]HV]ïRĂFL

Ale nawet jeśli doktorat, to przecież nie etat, a z czegoś żyć trzeba.

Pisałam wtedy: &]XMÚ VLÚ WURFKÚ RV]XNDQD 7H ZV]\VWNLH JDGNL ]DFKZ\W\ QDG PRLPL ]GROQRĂFLDPL Z\U]ÈG]Lï\ PL NU]\ZGÚ %R VSRG]LHZDïDP VLÚ ĝH MHĂOL 51

L a ta 1962– 1 9 6 4 | NADZIEJA NA BUŁAWĘ MARSZAŁKOWSKĄ

L Z MDNLP VRMXV]X 3ROVND SRZLQQD E\ïD E\Ê" 3RWHP ]PLHQLOL WHPDW L ] SR OLW\NL SU]HQLHĂOL VLÚ QD SDU\VNLH VDORQ\ Z W\P VDP\P RNUHVLH L QD NRQLHF XVï\V]DïDP ĝH SUDFD QD L HJ]DPLQ QD L ]RVWDïDP SDQLÈ PDJLVWHU $ NLHG\ MXĝ Z\FKRG]LïDP ] VDOL SURI :ROLñVNL QLHPDO NU]\NQÈï ķ3DQL V]NRGD GR V]NROQLFWZD ĵ 7\ONR ĝH ] WHM V]NRG\ QLF QLH Z\QLNïR […] , FR MD WHUD] ] W\P G\SORPHP ]URELÚ" 'RNÈG SöMGÚ SUDFRZDÊ"

ROZDZIAŁ II

]GROQ\ F]ïRZLHN GREU]H NRñF]\ VWXGLD WR F]HND JR LQWHUHVXMÈFD SUDFD NWöUD NRPXĂ PRĝH SU]\QLHĂÊ SRĝ\WHN D MHPX ļ FKOHE 7\PF]DVHP QDW\NDP VLÚ ZV]ÚG]LH QD PHFKDQLF]QÈ SUDFÚ ELXURZÈ ļ LQZHQWDU\]DFMÚ V\JQRZDQLH NDWDORJRZDQLHĮ , WDN FRG]LHQQLH FDïH ĝ\FLH" […]

-HVW W\OH FLHNDZ\FK U]HF]\ D W\ F]ïRZLHNX SöMG]LHV] GR ELXUD L SU]H] JRG]LQ ]DSRPQLV] FR WR ĝ\FLH $ SR W\FK RĂPLX JRG]LQDFK EÚGÚ ]PÚF]RQD L NORSV -DN WR ]URELÊ ĝHE\ VLÚ QLH SRGGDÊ NLHUDWRZL" -DN XQLNQÈÊ ]QXG]HQLD GQLDPL W\JRGQLD MDN ]DFKRZDÊ Z VRELH WÚ FKÚÊ SDWU]HQLD RGNU\ZDQLD ZLHF]QÈ FLHNDZRĂÊ" 7X SU]\SRPLQD PL VLÚ VNDUJD PïRGHJR %DO]DND Z\UDĝRQD Z OLĂFLH GR VLRVWU\ NLHG\ SU]\V]ï\ SLVDU] E\ï MHV]F]H QD JDUQXV]NX URG]LFöZ XSLHUDMÈF VLÚ SU]\ W\P ĝH FKFH ]RVWDÊ SLVDU]HP D ZHGïXJ URG]LQ\ EUDNïR PX ]XSHïQLH WDOHQWX L ]QDMRPL SUöERZDOL ]QDOHěÊ PX MDNÈĂ SRĝ\WHF]QÈ SRVDGÚ ķ=GDMH PL VLÚ ļ SLVDï GR /DXU\ ļ ĝH SDQ * V]XND GOD PQLH SR FLFKX SRVDG\ VWUDV]Q\ F]ïRZLHN =JLQÈïHP MHĂOL PQLH QDNU\MÈ W\P JDVLGïHP ]RVWDQÚ NRQLHP Z PDQHĝX NWöU\ REFKRG]L VZöM NUÈJ F]WHUG]LHĂFL UD]\ QD JRG]LQÚ MH SLMH L ĂSL R SRUDFK R]QDF]RQ\FK ] JöU\ , QD]\ZDMÈ ĝ\FLHP WR PDFKLQDOQH NUÚFHQLH VLÚ Z NöïNR WHQ ZLHNXLVW\ NRïRZUöW W\FK VDP\FK U]HF]\ ĵ6 , MD ZELïDP VRELH GR JïRZ\ SLVDQLH L MXĝ &DïNLHP MDN %DO]DN L WHQ -DQRV OXGRZ\ U]HěELDU] JöUDO NWöU\ U]HěELï ĂZLÈWNL =DS\WDQ\ SU]H] G]LHQQLNDUNÚ FR E\ URELï JG\E\ JRĂFLH QLH NXSRZDOL MHJR ĂZLÈWNöZ" 2GSRZLHG]LDï ķ-HVW Z FïRZLHNX VLïD WDND ]H PXVLRïE\ L WDN >FLRVDÊ ļ wszystkie przypisy B.F.] ]H ]\FLD E\ GOD QLHJR LQDFHM QLH E\ïRĵ

Nieudane wakacje Na razie zagroził mi inny „wiekuisty kołowrót”. Tydzień po moim egzaminie magisterskim Mama złamała fatalnie nogę na stopniu

6 H. Balzac, Pisma, t. 12, przeł. T. Żeleński-Boy, PIW 1958, s. 137–138.

52

3LV\ZDOL OXG]LVND NURQLNL Z ĂUHGQLRZLHF]X D MDNĝH 3LV\ZDOL L SRWHP ĝH ODWR FDïH SOXJDZH DOER ĝH NOÚVND JïRGX F]\ ĝH PRUV QLJUD JUDVXMH 0RĝH L WH QÚG]QH NDUWNL EÚGÈ QRVLFLHONDPL ZDĝQ\FK GQL ER FLÚĝNLH F]DV\ SU]\V]ï\ Z -XJRVïDZLL WU]ÚVLHQLH ]LHPL X QDV XSDï\ L SRWZRUQD VXV]D D L F]DUQD ĂPLHUÊ QD KRU\]RQFLH /LĂFLH ] GU]HZ VSDGDMÈ ZDU]\ZD VXFKH .DĝGHJR GQLD QD QDV]\P WHUPRPHWU]H RNLHQQ\P Z VïRñFX EUDNXMH SRG]LDïNL FKRÊ VNDOD WHUPRPHWUX VLÚJD GR VWRSQL : FLHQLX E\ïR SR VWRSQL D Z SRNRMX PLDïDP SRZ\ĝHM -HG]HQLH VLÚ SVXMH .DĝG\ UXFK D QDZHW EH]UXFK L F]ïRZLHN RSï\ZD SRWHP /XG]LH VïDEQÈ QD XOLF\ Z\EXFKDMÈ SRĝDU\ &RG]LHQQLH SDUQRWD ]DSRZLDGD EXU]Ú FRG]LHQQLH JURPDG]È VLÚ FKPXU\ VïRñFH F]ÚVWR ]DFKRG]L QD F]HUZRQR DOH NURSOD GHV]F]X QLH VSDGD $ ĝHE\ VXV]D L XSDï\ QLH E\ï\ RVDPRWQLRQH Z QÚNDQLX XPÚF]RQ\FK OXG]L SU]\V]ïD RVSD .LHG\ L VNÈG ļ QLH ZLDGRPR 3RGREQR ] ,QGLL F]\ ] ,QGRFKLQ =DF]ÚïR VLÚ RG ZRMHZöG]WZD ZURFïDZVNLHJR D WHUD] MHVW MXĝ L Z :DUV]DZLH 3UDZLH ZV]\VF\ VLÚ V]F]HSLÈ QD UD]LH GREURZROQLH -D WDNĝH VLÚ ]DV]F]HSLïDP L F]HNDP QD HIHNW -HĂOL UÚND VSXFKQLH EÚG]LH GRGDWNRZ\ NïRSRW ER QLH PD ZRG\ Z NUDQLH :LVïD Z\VFKïD MHV]F]H W\ONR VWRSQL EUDNXMH GR VWDQX DODUPRZHJR 3U]\QRV]Ú ZRGÚ ] NRWïRZQL DOER ïDSLÚ Z PLHV]NDQLX NLHG\ VLÚ SRND]XMH QD SDUÚ FKZLO $QL JRWRZDÊ DQL ]P\ZDÊ DQL VLÚ P\Ê

7 Tadeusz Fabiani, prawnik, rozstrzelany w wieku 33 lat w czerwcu 1940 roku.

53

L a ta 1962– 1 9 6 4 | NADZIEJA NA BUŁAWĘ MARSZAŁKOWSKĄ

w tramwaju, kiedy wracała z Palmir. Była na grobie Ojca7 podzielić się radością z mego dyplomu. Ze szpitala przywiozło ją pogotowie z nogą w gipsie, unieruchomioną na całe sześć tygodni. Moje wakacje wzięły w łeb. Trzeba było zająć się chorą, sprzątaniem i gotowaniem, które nigdy nie było moją mocną stroną. W lipcu pisałam:

Grób Ojca Autorki na cmentarzu w Palmirach

VLHUSQLD 1LHVSRG]LDQLH PRMH SLVDUVWZR VDPR VRELH Z\EUDïR NLHUXQHN ]PLHQLïR VLÚ QL VWÈG QL ]RZÈG Z NSLQÚ JURWHVNÚ VDW\UÚ 3U]\EUDïR IRUPÚ NUöFLXWNLFK GLDORJöZ F]\ PRQRORJöZ $ WHPDW SRGSRZLDGD VDPR ĝ\FLH .LOND GQL WHPX NXSLïDP EXFLNL QDVWÚSQHJR GQLD MH ZïRĝ\ïDP L RG UD]X SÚNï\ Z MHGQ\P PLHMVFX SU]\ SDOFDFK 2GQLRVïDP GR VNOHSX L SRND]XMÚ VSU]HGDZF]\QL D RQD QD WR ļ :LGRF]QLH MH SDQL ZïRĝ\ïD ļ -DN WR" ļ S\WDP ļ 1R WDN WR ZFLVQÚïD MH SDQL QD QRJL L SÚNï\ ļ $OH SU]HFLHĝĮ ļ &R DOH SU]HFLHĝ FR DOH SU]HFLHĝ" :\MÚïD MH SDQL ] SXGHïND" ļ 1R Z\MÚïDP ļ $ MDN OHĝDï\ VSRNRMQLH WR SÚNï\" ļ 1R QLHĮ ļ 6DPD SDQL ZLG]L 7U]HED MH E\ïR WDP ]RVWDZLÊ D QLH UR]S\FKDÊ L SRWHP PLHÊ SUHWHQVMHĮ , KXPRUHVND JRWRZD 7D NSLQD RJURPQLH PL RGSRZLDGD ļ PDïD IRUPD QLH Z\F]HUSXMH PRMHM FLHUSOLZRĂFL D XPLHMÚWQRĂFL SLVDUVNLFK Z\VWDUF]D QD RĂZLHWOHQLH MDNLHMĂ VSUDZ\ $OH NXVL MHV]F]H FRĂ LQQHJR RSRZLDGDQLH QRZHOD .XVL WHĝ VïXFKRZLVNR %\ïDE\P RJURPQLH V]F]ÚĂOLZD JG\E\ XGDïR PL VLÚ GRVWDÊ SUDFÚ Z NWöUHM PRMH FKÚFL SLVDUVNLH ]QDOD]ï\E\ XMĂFLH &KRÊE\ QDMVNURPQLHM FKRÊE\ PRĝQD E\ïR W\ONR WURFKÚ SRNSLÊ QS Z UDGLR SDěG]LHUQLND 1DGDO EH] SUDF\ R SRVDGÚ QLH ïDWZR : $UFKLZXP URERWD E\ E\ïD DOH WDNLHM QLH FKFÚ 55

L a ta 1962– 1 9 6 4 | NADZIEJA NA BUŁAWĘ MARSZAŁKOWSKĄ

OLSFD $OER WR RVSD DOER JU\SD -HVWHP UR]ELWD JïRZD RF]\ SOHF\ ļ ZV]\VWNR EROL &RĂ ] ĝRïÈGNLHP ]DV]F]HSLRQD UÚND SXFKQLH VZÚG]L JUXF]Rï SRZLÚNV]RQ\ $OH SU]\QDMPQLHM G]LREDWD QLH EÚGÚ MDN VLRVWUD QDV]HM %DEFL