Spis treści
Wprowadzenie.
ROZDZIAŁ 1
Wojna powietrzna – wyobrażenia i pierwsze doświadczenia
1.1. Wizje i prognozy wojny powietrznej przed rokiem
1.2. Pierwsza wojna światowa
ROZDZIAŁ 2
Międzywojenne koncepcje wojny powietrznej
2.1. Włochy
2.2. Wielka Brytania
2.3. Stany Zjednoczone Ameryki
2.4. Niemcy
2.5. Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich
2.6. Francja.
2.7. Polska
Spis treści
ROZDZIAŁ 3
Koncepcje wojny powietrznej ery zimnowojennej
3.1. Koncepcja jądrowej wojny powietrznej dowództwa strategicznych sił powietrznych USA
3.2. Koncepcje wojny powietrznej przedstawicieli studiów strategicznych
3.3. Koncepcje bitwy powietrzno-lądowej i atakowania drugich rzutów
3.4. Koncepcje operacji powietrznej w poglądach planistów Układu Warszawskiego
ROZDZIAŁ 4
Koncepcje użycia sił powietrznych w środowisku informacyjnym.
4.1. Działania powietrzne w koncepcjach informacyjnego paraliżu strategicznego
4.2. Działania powietrzne w koncepcjach walki sieciocentrycznej oraz działań opartych na oczekiwanych rezultatach
4.3. Działania powietrzne w aktualnych założeniach doktrynalnych
1.2. Pierwsza wojna światowa
1.2. Pierwsza wojna światowa
Wielkość zaangażowanych sił i różnorodność działań realizowanych przez lotnictwo, wykorzystanie balonów, sterowców, samolotów i środków przeciwlotniczych pozwala nazwać pierwszą wojnę światową także pierwszą w dziejach świata wojną powietrzną. W rzeczywistości aeronautyka balonowa i sterowcowa stała się częścią składową nowoczesnych armii znacznie wcześniej46, natomiast w wojnie turecko-włoskiej w Trypolitanii (1911) i w pierwszej wojnie bałkańskiej (1912) podejmowano próby stosowania nielicznych samolotów do zadań innych niż obserwacyjne, jednak z niewielkim powodzeniem. Dopiero pierwsza wojna światowa, a zwłaszcza jej trzyletni okres walk pozycyjnych na forcie zachodnioeuropejskim, sprawiła, że tak naprawdę lotnictwo było używane do tego wszystkiego co współcześnie, z wyjątkiem transportu powietrznego. „Powietrzny” akcent wybrzmiał nawet w bezpośrednim powodzie rozpoczęcia wojny. Baron Wilhelm von Schoen, ambasador niemiecki w Paryżu, 3 sierpnia 1914 roku poinformował premiera Francji René Vivianiego o wypowiedzeniu przez jego kraj wojny, za przyczynę podając między innymi naruszenie przez francuskie samoloty niemieckiej przestrzeni powietrznej i zrzucenie bomb na Norymbergę47. Kłamstwo zawarte w deklaracji wojennej okazało się zbyt wielkie nawet dla samych Niemców, dlatego do wieczora 3 sierpnia 1914 roku zmienili go na pretekst wiarygodniejszy. W oficjalnej nocie rządowej [...] znalazło się następujące sformułowanie: Samoloty, z których zrzucono bomby, przybyły do Wielkiego Księstwa Badenii, dotarły do Nadrenii i usiłowały zniszczyć nasze środki komunikacji48 . 46 Etatowe pododdziały balonowe zostały sformowane w Niemczech (1872), we Francji (1877), w Wielkiej Brytanii (1879), we Włoszech (1885), w Rosji (1885), Stanach Zjednoczonych (1892) oraz w Austro-Węgrzech (1893), zob. H. Mordawski, op. cit., s. 11.
47 R. Martel, op. cit., s. 11.
48 Ibidem, s. 12.
ROZDZIAŁ 1. Wojna powietrzna – wyobrażenia i pierwsze doświadczenia
Przed wybuchem pierwszej wojny światowej i w pierwszych tygodniach działań wojennych głównym i jedynym oficjalnie uznawanym zadaniem lotnictwa wchodzącego w skład sił lądowych było rozpoznanie i obserwacja – załogi lotnicze były „oczami” armii lądowych. Kiedy jednak drogi zapełniły się kolumnami maszerujących wojsk, piloci obu walczących stron z własnej inicjatywy starali się atakować je każdą dostępną bronią. Działania te władze wojskowe zaczęły sankcjonować w październiku 1914 roku i zachęcać załogi do ofensywnego (ogniowego) wykorzystywania samolotów. Kwatera główna brytyjskiego Królewskiego Korpusu Lotnictwa (Royal Flying Corps, RFC) zarządzała:
Odnotowano wiele przypadków, gdy przeciwko celom dogodnym do atakowania nie podejmowano żadnych działań. W pr zyszłości każdy aeroplan podczas zadań rozpoznawczych ma przenosić bomby i kiedykolwiek trafi się cel podatny na atak, ma zostać nimi obrzucony49 .
Jednak w październiku 1914 roku na froncie zachodnioeuropejskim wojna straciła charakter manewrowy, a tak opłacalne obiekty, jak kolumny wojsk w marszu, stały się rzadkością. Natomiast zarówno francuscy, jak i niemieccy lotnicy z własnej inicjatywy zaczęli atakować cele poza polem walki, na przykład węzły kolejowe czy miasta.
Pierwszym atakiem niemieckim na miasto francuskie była akcja pojedynczego samolotu przeprowadzona 4 sierpnia 1914 roku, 24 godziny po wypowiedzeniu Francji wojny. Obiektem ataku przy użyciu trzech bomb zrzuconych z wysokości 1500 m była miejscowość Lunéville w Lotaryngii, znana z podpisanego tam 9 grudnia 1801 roku traktatu pokojowego między napoleońską Francją a Austrią. Natomiast Niemcy utrzymywały, że była to odpowiedź na przeprowadzony dzień wcześniej francuski atak lotniczy na Norymbergę. Z własnej inicjatywy pilota porucznika von Hiddesena, wykonującego lot rozpoznawczy na samolocie „Taube”, 14 sierpnia 1914 roku dwie 4-funtowe bomby spadły na przedmieścia Paryża50.
49 Za L. Kenneth, Developments to 1939, [w:] Case Studies in the Development of Close Air Support, red. B.F. Cooling, Washington 1994, s. 15.
50 T.D. Biddle, op. cit., s. 20.
3.3. Koncepcje bitwy powietrzno-lądowej i atakowania drugich rzutów
podstawowym środkiem głębokich działań bojowych na rozszerzonym polu walki. BAI pozwala na blokowanie sił przeciwnika poprzez odcięcie dopływu rezerw i zaopatrzenia oraz ograniczenie im możliwości manewrowania. Służy także niszczeniu, opóźnianiu i rozbijaniu podchodzących jednostek drugorzutowych i odwodowych przed ich wprowadzeniem do walki 595 .
Siła jednostek pierwszoliniowych
* Okna działań
Rys. 2. Wpływ izolacji pola walki na przebieg bitwy lądowej Źródło: na podstawie TRADOC Pamphlet 525-5, US Army Operational Concepts: The AirLand Battle and Corps 86, marzec 1981
Wpływ izolacji pola walki (nie tylko lotniczej) na przebieg bitwy lądowej generał Starry zademonstrował za pomocą wykresu z przeprowadzonych symulacji, których przedmiotem były hipotetyczne działania zbrojne między siłami NATO i UW w warunkach europejskiego teatru wojny, przy założonej przewadze ilościowej przeciwnika (rys. 2). Przebieg górnej krzywej wskazuje, że bez izolacji pola walki przeciwnik jest zdolny do utrzymania stałej przewagi na linii styczności bojowej wojsk. W tym samym czasie maleją siła obrony i swoboda działania, a nieprzyjaciel zwiększa możliwości eksploracji
595 Army Field Manual FM 100-5 Operations, 1982, s. 8-4.
4.1. Działania powietrzne w koncepcjach informacyjnego paraliżu strategicznego
Przywództwo narodowe (system kierowania)
Kluczowa produkcja
Infrastruktura kraju
Populacja
Elementy walczące
Rys. 3. Model strategiczny pięciu pierścieni J. Wardena Źródło: opracowanie własne na podstawie: J. Warden, The Enemy as a System, „Airpower Journal” 1995
Przedstawiony model nie jest bezpośrednim wskazaniem do planowania działań powietrznych w operacji połączonej czy samodzielnej operacji powietrznej. Jest to model, na którego podstawie można przeprowadzić analizę przeciwnika zmierzającą do zidentyfikowania jego środków ciężkości. Warto przy tym analizować nie tylko poszczególne elementy (podsystemy) opisanego modelu, lecz także relacje zachodzące między nimi633.
Zdaniem Wardena najkrytyczniejszym dla funkcjonowania państwa elementem jest podsystem kierowania (rządzenia, dowodzenia siłami zbrojnymi), ponieważ jest to jedyny element, który jest w stanie ukierunkować wysiłki państwa na wytyczony przez siebie cel, a zarazem jedyny, który jest w stanie skoordynować działania wszelkich innych podsystemów. Ten podsystem również składa się z różnych elementów: przywódców i ich sztabów, podsystemu łączności, podsystemu ochrony. Gdyby zastosować model pięciu
633 Ibidem.