Spis treści
Preface
1. Kurs walutowy i rynek walutowy
1.1. Kurs walutowy – konwencje notowań
1.2. Rynek walutowy spot i instrumenty terminowego rynku walutowego
1.2.1. Wymiana walutowa spot i kontrakty
1.2.2. Kontrakty terminowe
1.2.3. Walutowe kontrakty opcyjne
1.3. Transakcje walutowe przedsiębiorstwa
1.3.1. Transakcje walutowe służące rozliczeniu umów handlowych i finansowych
1.3.2. Transakcje spekulacyjne na rynku walutowym
1.3.3. Transakcje arbitrażowe
1.3.4. Transakcje hedgingowe
1.4. Zadania do samodzielnego rozwią
1.5. Pytania testowe i otwarte
2. Prognozowanie kursu walutowego w przedsiębiorstwie w oparciu o relacje parytetowe
2.1. Teoria relacji parytetowych i jej założenia
2.2. Parytet siły nabywczej
2.2.1. Odchylenie od parytetu i transakcje arbitrażowe na rynku towarowym .
2.2.2. Prognozowanie kursu walutowego w oparciu o parytet siły nabywczej
2.2.3. Parytet siły nabywczej a zmiany realnego kursu walutowego .
2.2.4. Niedowartościowanie/przewartościowanie waluty według indeksu Big Mac
2.3. Efekt Fishera
2.4. Międzynarodowy efekt Fishera
2.4.1. Założenia międzynarodowego efektu Fishera
2.4.2. Prognozowanie kursu walutowego w oparciu o międzynarodowy efekt Fishera
2.5. Efekt predykcji
2.6. Zadania do samodzielnego rozwiązania
2.7. Pytania testowe i otwarte
2.8. Summary
3. Krótkoterminowe inwestycje na rynku pieniężnym w walucie zagranicznej
3.1. Analiza stopy zwrotu z inwestycji w walucie zagranicznej
3.2. Transakcje carry trade na międzynarodowym rynku pieniężnym
3.2.1. Carry trade w świecie bez podatków
3.2.2. Carry trade w świecie z podatkami
3.3. Zadania do samodzielnego rozwiązania
3.4. Pytania testowe i otwarte
3.5. Summary .
4. Walutowe finansowanie dłużne w przedsiębiorstwie
4.1. Dług a kapitał własny .
4.2. Szacowanie kosztu długu denominowanego w walucie zagranicznej
4.3. Wpływ prowizji na koszt długu
4.3.1. Prowizja wyceniana po kursie kupna waluty zagranicznej
4.3.2. Prowizja wyceniana po kursie sprzedaży waluty zagranicznej
4.4. Wpływ podatków na koszt długu
4.4.1. Prowizja wyceniana po kursie kupna waluty zagranicznej
4.4.2. Prowizja wyceniana po kursie sprzedaży waluty zagranicznej
4.5. Wielookresowy dług w walucie zagranicznej
4.6. Zadania do samodzielnego rozwiązania
4.7. Pytania testowe i otwarte
4.8. Summary
5. Transakcje swap
5.1. Rynek transakcji swap
5.2. Kwotowanie i wykorzystanie swapów stopy procentowej
5.3. Kwotowanie i wykorzystanie swapów walutowych
5.3.1. Swap walutowy fixed for fixed (CIRS)
191
194
5.3.2. Swap walutowy floating for floating (basis swap)
5.3.3. Inne przykłady swapów walutowych
5.4. Reforma rynku transakcji OTC po wybuchu ogólnoświatowego kryzysu gospodarczego
5.4.1. Instytucje regulacyjne na globalnym rynku finansowym
5.4.2. Kierunki reform rynku instrumentów OTC
5.5. Zadania do samodzielnego rozwiązania
5.6. Pytania testowe i otwarte
5.7. Summary .
6. Ryzyko walutowe w działalności przedsiębiorstwa
6.1. Rodzaje ekspozycji walutowej .
6.2. Strategie hedgingowe w zakresie transakcyjnej ekspozycji walutowej
6.2.1. Wewnętrzne techniki hedgingowe
6.2.2. Zewnętrzne techniki hedgingowe
6.3. Zadania do samodzielnego rozwiązania
6.4. Pytania testowe i otwarte
6.5. Summary
7. Ekonomiczna i księgowa ekspozycja walutowa w przedsiębiorstwie
7.1. Ekonomiczna ekspozycja walutowa
7.1.1. Długookresowe zmiany kursów walut a wartość przedsiębiorstwa
7.1.2. Strategie hedgingowe w zakresie ekonomicznej ekspozycji walutowej
7.2. Księgowa (przeliczeniowa) ekspozycja walutowa
7.2.1. Wpływ zmian kursowych na jednostkowe sprawozdanie finansowe
7.2.2. Wpływ zmian kursowych na skonsolidowane sprawozdanie finansowe
7.2.3. Znaczenie ekspozycji księgowej w przedsiębiorstwie
7.3. Zadania do samodzielnego rozwiązania
7.4. Pytania testowe i otwarte
7.5. Summary
8. Case study: transakcje zabezpieczające przed ryzykiem walutowym i relacje inwestorskie w czasach kryzysu – przypadek PKM Duda S.A.
8.1. Wstęp .
8.2. Wyjaśnienia Prezesa Zarządu
8.3. Reakcja uczestników rynku kapitałowego
8.4. Nagrody dla przedsiębiorców – PKM Duda i jej Prezes
8.5. Informacje o firmie – rozwój spółki i jej pozycja na tle konkurentów
8.6. Eksport oraz strategia zabezpieczająca przed ryzykiem kursu walutowego – mechanizm strategii asymetrycznej
8.7. Efekty transakcji opcyjnych
8.8. Załączniki .
8.9. Pytania do case study wraz ze wskazówkami
8.10. Dodatkowe informacje dotyczące rozwoju sytuacji opisanej w studium przypadku
8.11. Lista wykorzystanych źróde
Spis tabel
Spis rysunków
Spis przykładów
Spis kazusów „Świat finansów”
Odpowiedzi do pytań testowych
Załącznik 1. Case study: Currency hedging strategies and investor relations in times of crisis – the case of PKM Duda S.A. . .
Załącznik 2. Lista alfabetycznych i numerycznych kodów walut
Słowo wstępne
W podręczniku zostały przedstawione wybrane zagadnienia z obszaru międzynarodowych finansów przedsiębiorstw, których znajomość jest niezbędna dla właściwego zrozumienia funkcjonowania sfery finansowej w biznesie międzynarodowym, tj. znaczenie kursu walutowego w działalności przedsiębiorstwa, rodzaje transakcji walutowych w działalności przedsiębiorstwa, wykorzystanie walutowych instrumentów rynku pozagiełdowego (OTC) i giełdowego w działalności międzynarodowej przedsiębiorstwa, prognozowanie kursów walutowych w oparciu o mechanizmy relacji parytetowych, krótkoterminowe inwestycje na rynku pieniężnym w walucie zagranicznej, wykorzystanie przez przedsiębiorstwo finansowania dłużnego w walucie zagranicznej, znaczenie i rola finansowych transakcji swap w przedsiębiorstwie, zarządzanie ryzykiem walutowym w działalności przedsiębiorstwa, strategie hedgingowe w zakresie ekspozycji walutowej (ekonomicznej, transakcyjnej i księgowej).
W książce nacisk położono na praktyczne ujęcie omawianej tematyki międzynarodowych finansów przedsiębiorstwa. W poszczególnych rozdziałach zostały zaprezentowane ilustracje omawianych problemów zaczerpnięte z życia gospodarczego (kazusy „Świat finansów”) oraz praktyczne przykłady z wykorzystaniem rzeczywistych danych pochodzących z baz danych, m.in. Thomson Reuters Eikon, EMIS Professional, International Financial Statistics czy World Development Indicators. Przy prezentacji zagadnień szczególną uwagę zwrócono na aktualność przedstawianych informacji, przykładów i danych, co jest istotne w kontekście dynamicznych zmian w obszarze finansów międzynarodowych w ostatnich latach. Przy rozwiązywaniu przykładów praktycznych przedstawiono m.in. wykorzystanie kalkulatora finansowego Texas Instruments BA II Plus Professional, który jest oficjalnie dopuszczony podczas międzynarodowego egzaminu CFA (Chartered Financial Analyst) i polskiego egzaminu na doradcę inwestycyjnego.
W książce zaprezentowano również studium przypadku dotyczące zarządzania ryzykiem kursu walutowego w polskim przedsiębiorstwie PKM Duda S.A., przygotowane w ramach programu Leonardo da Vinci finansowanego przez Unię Europejską „Transfer of experiential and innovative teaching methods for business education”. Case study ułatwia zrozumieć problem hedgingu i wykorzystania technik osłony przed ryzykiem walutowym poprzez prezentację błędów popełnionych przez zarządzających przedsiębiorstwem
w zakresie strategii hedgingowej. Studium przypadku stymuluje słuchaczy do zaangażowania w ożywioną wymianę poglądów poprzez prezentację kontrastujących spojrzeń na przedsiębiorstwo PKM Duda: z jednej strony cieszącą się uznaniem spółkę giełdową, a z drugiej strony firmę, która podjęła niewłaściwe decyzje finansowe w zakresie walutowych instrumentów pochodnych. Oprócz zagadnień związanych z międzynarodowymi finansami przedsiębiorstwa, zarządzaniem ryzykiem kursowym czy strategiami zabezpieczającymi przed ryzykiem walutowym, w case study zostały poruszone problemy dotyczące relacji inwestorskich w spółkach giełdowych oraz etyki w biznesie.
Przygotowując podręcznik, autor wykorzystał polską i zagraniczną literaturę przedmiotu, aktualne dane i statystyki finansowe, a także własną wiedzę i doświadczenie zdobyte podczas wieloletniej pracy dydaktycznej na studiach dziennych, podyplomowych oraz MBA w zakresie m.in. następujących przedmiotów: Międzynarodowe finanse przedsiębiorstw, International corporate finance, Global financial management, International investment, Corporate finance, Fundamentals of finance, International finance, a także International strategies of financing.
Książka przeznaczona jest dla studentów studiów magisterskich i licencjackich uczelni wyższych o profilu ekonomicznym, słuchaczy studiów podyplomowych oraz MBA, pracowników przedsiębiorstw wszystkich branż (działów finansowych) oraz instytucji finansowych (banków czy funduszy inwestycyjnych), a także innych osób pragnących poszerzyć swoją wiedzę z zakresu międzynarodowych finansów przedsiębiorstwa i transakcji walutowych.
Opracowanie może być wykorzystane jako pozycja, w oparciu o którą prowadzone będą zajęcia wykładowe i ćwiczeniowe z przedmiotu Międzynarodowe finanse przedsiębiorstw. Układ książki może być wskazówką metodyczną dla wykładowców prowadzących zajęcia z tego przedmiotu. Dodatkowo podręcznik może być zalecany jako literatura uzupełniająca do innych przedmiotów z obszaru finansów przedsiębiorstwa, finansów międzynarodowych, transakcji walutowych, zarządzania ryzykiem finansowym czy inwestycji międzynarodowych.
Podręcznik składa się z ośmiu rozdziałów. W rozdziale pierwszym zaprezentowano podstawowe zagadnienia związane z kursem walutowym i rynkiem walutowym, ze szczególnym uwzględnieniem rodzajów transakcji walutowych (w tym spekulacyjnych i arbitrażowych) oraz wykorzystania walutowych instrumentów pochodnych (kontraktów forward, futures i opcji walutowych) w działalności przedsiębiorstwa. W rozdziale drugim przedstawiono problematykę prognozowania kursów walutowych w oparciu o mechanizmy relacji parytetowych, ze szczególnym uwzględnieniem parytetu siły nabywczej, międzynarodowego efektu Fishera i efektu predykcji. Omówiono również zagadnienie niedowartościowania/przewartościowania realnego kursu walutowego. W rozdziale trzecim zaprezentowano problematykę analizy stóp zwrotu z krótkoterminowych inwestycji na rynku pieniężnym denominowanych w walucie zagranicznej. Szczególny nacisk położono na inwestycje typu carry trade, prezentując koncepcję analizy stóp zwrotu w świecie bez podatków i z podatkami. Rozdział czwarty dotyczy finansowania dłużnego w walucie zagranicznej. Przedstawiono w nim zagadnienie szacowania kosztu długu walutowego
i jego determinant, w tym w świecie bez podatków i z podatkami. W rozdziale piątym omówiono wykorzystanie finansowych transakcji swap w przedsiębiorstwie (swapów stopy procentowej i swapów walutowych). Przybliżono również problematykę reform regulacyjnych na rynku kontraktów swap i innych transakcji OTC, wdrożonych po wybuchu ogólnoświatowego kryzysu finansowego, w tym zaprezentowano nowe obowiązki przedsiębiorstw uczestniczących w tym rynku, a także publiczne źródła informacji na temat zawieranych transakcji. Rozdział szósty został poświęcony zarządzaniu ryzykiem walutowym w działalności przedsiębiorstwa. Zaprezentowano w nim strategie hedgingowe w zakresie transakcyjnej ekspozycji walutowej (wewnętrzne i zewnętrzne techniki osłonowe). W rozdziale siódmym omówiono znaczenie ekonomicznej i księgowej ekspozycji walutowej w przedsiębiorstwie. Poruszono problem wpływu długookresowych zmian kursowych na pozycję konkurencyjną przedsiębiorstwa. Przeanalizowano również konsekwencje zmian kursu walutowego z perspektywy jednostkowego i skonsolidowanego sprawozdania finansowego. W rozdziale ósmym przedstawiono studium przypadku spółki PKM Duda S.A. dotyczące transakcji zabezpieczających przed ryzykiem kursu walutowego oraz relacji inwestorskich w spółce giełdowej.
Każdy z rozdziałów podręcznika zawiera zbiór zadań do samodzielnego rozwiązania, a także pytań testowych i otwartych. Służą one utrwaleniu wiedzy oraz wskazaniu najistotniejszych informacji zawartych w danym rozdziale. Ułatwiają także przyswojenie tekstu i motywują czytelników do własnych przemyśleń. Mogą one zostać wykorzystane przez wykładowców podczas zajęć ze studentami, a także jako zadania domowe oraz inspiracja do pytań na kolokwium zaliczeniowym lub egzaminie.
Po przeczytaniu niniejszego rozdziału czytelnik będzie w stanie odpowiedzieć na następujące pytania:
1. Jak zdefiniować kurs walutowy i jaka jest istota transakcji walutowej?
2. Jakie są konwencje notowań na rynku walutowym i jak interpretować zmiany poziomu kursu walutowego?
3. Czym charakteryzują się transakcje na walutowym rynku spot oraz wybrane instrumenty terminowego rynku walutowego?
4. Jakie pozycje walutowe można zająć na walutowym rynku spot oraz na rynku walutowych instrumentów pochodnych?
5. Od czego uzależnione są zyski/straty powstałe w związku z wykorzystaniem w przedsiębiorstwie wybranych walutowych instrumentów pochodnych (derywatów)?
6. Jakie są motywy zawierania przez przedsiębiorstwo transakcji wymiany walut?
7. W jaki sposób przeprowadza się transakcje spekulacyjne na rynku walutowym spot i forward?
8. Jaka jest istota i mechanizm transakcji spekulacyjnej z wykorzystaniem walutowego kontraktu futures?
9. Jaka jest istota i mechanizm transakcji arbitrażu trójwalutowego?
10. Jakie są determinanty terminowego kursu walutowego (kursu forward)?
11. Jaka jest istota i mechanizm transakcji arbitrażu stopy procentowej pokrytego na rynku terminowym (covered interest rate arbitrage)?
1.1. Kurs walutowy – konwencje notowań
We współczesnym świecie w związku z zaawansowaniem procesu globalizacji większość przedsiębiorstw przeprowadza transakcje, które skutkują przepływami pieniężnymi denominowanymi zarówno w walucie krajowej, jak i w walutach zagranicznych. Transakcje denominowane w walutach zagranicznych (transakcje walutowe) mogą mieć charakter handlowy (np. transakcje importowe lub eksportowe przedsiębiorstw krajowych) lub finansowy (np. zaciąganie i obsługa kredytów w walutach zagranicznych, inwestycje portfelowe lub bezpośrednie w walutach zagranicznych). Parametrem, który decyduje o finansowej efektywności transakcji walutowych, jest kurs walutowy. Kurs walutowy to cena jednej waluty wyrażona w drugiej walucie (relacja wymienna pomiędzy dwoma walutami). Cena ta może być zaprezentowana na dwa sposoby:
• jako cena jednostki waluty zagranicznej wyrażona w walucie krajowej (w tym przypadku mówimy o tzw. notowaniu bezpośrednim kursu walutowego),
• jako cena jednostki waluty krajowej wyrażona w walucie zagranicznej (w tym przypadku mówimy o tzw. notowaniu pośrednim/odwrotnym)1.
W większości krajów notowania prezentowane są w formie bezpośredniej, np. w Polsce kursy walut zagranicznych wyrażane są w polskim złotym (np. 1 EUR = 3,9678 PLN), a w Czechach kursy walut zagranicznych wyrażane są w koronach czeskich (np. 1 GBP = 26,685 CZK). Nie jest to jednak regułą, np. kurs euro prezentowany jest zwyczajowo w krajach Unii Gospodarczej i Walutowej w formie notowania pośredniego (np. 1 EUR = 1,2322 USD). Podobnie jest z kursem funta brytyjskiego2.
W żargonie na rynku walutowym walutę, dla której jednostki (lub jej wielokrotności) cena podawana jest w innej walucie, nazywamy walutą bazową. Natomiast walutę, w której wyrażana jest cena jednostki (lub jej wielokrotności3) innej waluty, nazywamy walutą kwotowaną (notowaną, notowania, kwotowania). Używając tej terminologii, notowanie bezpośrednie można zdefiniować jako notowanie, w którym waluta krajowa jest walutą notowania. Natomiast notowanie pośrednie to notowanie, w którym waluta krajowa jest walutą bazową
Oprócz podziału notowań na bezpośrednie i pośrednie w żargonie na rynku walutowym w odniesieniu do kursów dolara amerykańskiego wyróżnia się także notowania amerykańskie i europejskie. Notowanie amerykańskie to notowanie, w którym USD występuje jako waluta kwotowana (np. 1 EUR = 1,2322 USD). Notowanie europejskie to notowanie, w którym USD jest walutą bazową (1 USD = 3,3634 PLN).
Notowanie kursu walutowego zazwyczaj jest prezentowane jako pięć cyfr (np. 1 USD = 2,8544 PLN)4. W żargonie na rynku walutowym dwie pierwsze cyfry nazywane są figurami, a pozostałe cyfry pestkami (lub pipsami).
Każda waluta ma przyporządkowany trzyliterowy kod zgodnie ze standardem ISO 4217 przyjętym przez Międzynarodową Organizację Normalizacyjną (International Organisation for Standardization, ISO, www.iso.org). Pierwsze dwie litery kodu to oznaczenie państwa (zgodne z normą kodowania państw, terytoriów oraz ich jednostek administracyjnych – ISO 3166), a trzecia litera określa walutę (np. USD – dolar amerykański, LTL – lit litewski). Oprócz kodu alfabetycznego dla poszczególnych walut ISO
1 Należy podkreślić, że w celu określenia rodzaju notowania (bezpośrednie czy pośrednie) należy sprawdzić, w którym kraju jest ono podawane (która waluta jest walutą krajową). Notowanie o tej samej postaci w kraju pierwszej waluty będzie określane jako bezpośrednie, a w kraju drugiej waluty jako pośrednie. Przykładowo notowanie o postaci 1 EUR = 3,9678 PLN jest notowaniem pośrednim w UGiW, a notowaniem bezpośrednim w Polsce.
2 Notowania euro i funta brytyjskiego względem innych walut prezentowane są zazwyczaj w formie, w której waluty te są walutami bazowymi.
3 W przypadku większości walut kurs prezentowany jest zwyczajowo dla jednostki waluty. Istnieją jednak waluty, w przypadku których kurs podawany jest dla wielokrotności jednostki waluty, np. 100 HUF (funtów węgierskich), 100 ISK (koron islandzkich), 100 JPY (jenów japońskich), 100 KRW (wonów koreańskich), 10 000 IDR (rupii indonezyjskich).
4 W niniejszej książce w wybranych przykładach kursy walutowe są podane z mniejszą dokładnością dla uproszczenia analizy.
przyporządkowała trzycyfrowe kody numeryczne (np. złoty jest oznaczony kodem 985).
W poniższej tabeli zaprezentowano kody dla wybranych walut (pełna lista znajduje się w załączniku 2 do podręcznika).
Tabela 1.1. Kody wybranych walut według standardu ISO 4217
Państwo, terytorium
Argentyna
Białoruś
Bułgaria
Chiny
Chorwacja
Dania
Japonia
Norwegia
Polska
Republika Czeska
Rumunia
Stany Zjednoczone
Szwecja
Ukraina
Unia Europejska
(Unia Gospodarcza i Walutowa)
Węgry
Wielka Brytania
Waluta, nazwa angielska waluty Kod alfabetyczny Kod numeryczny
Peso argentyńskie, Argentine PesoARS032
Rubel białoruski, Belarussian RubleBYN933
Lew bułgarski, Bulgarian Lev BGN975
Renminbi, Yuan Renminbi CNY156
Kuna chorwacka, Croatian KunaHRK191
Korona duńska, Danish KroneDKK208
Jen japoński, Yen JPY392
Korona norweska, Norwegian KroneNOK578
Złoty, Zloty PLN985
Korona czeska, Czech Koruna CZK203
Lej rumuński, Romanian Leu RON946
Dolar amerykański, US dollar USD840
Korona szwedzka, Swedish KronaSEK752
Ukraińska hrywna, Hryvnia UAH980
Euro, Euro EUR978
Forint węgierski, Forint HUF348
Funt brytyjski, Pound Sterling GBP826
Źródło: opracowanie własne na podstawie (SNV 2018).
Handel na rynku walutowym odbywa się w oparciu o notowania podwójne. Instytucje finansowe handlujące walutami podają notowania w formie kursów kupna i sprzedaży. Nazewnictwo to odzwierciedla punkt widzenia instytucji handlującej walutami, tzn. po tzw. umownym kursie kupna (bid price) danej waluty instytucje skupują od swoich klientów tę walutę, natomiast po tzw. umownym kursie sprzedaży (ask, offer price) zbywają ją swoim klientom. Różnica pomiędzy kursem sprzedaży a kursem kupna nazywana jest
marżą kursową (bid-ask spread). Marża kursowa (wyrażona w postaci absolutnej) stanowi zysk instytucji kwotującej z handlu jednostką danej waluty. Marża kursowa często wyrażana jest w formie relatywnej jako wskaźnik rentowności handlu walutami:
askbid ask ss mk s = (1.1)
gdzie:
s bid umowny kurs kupna waluty, s ask − umowny kurs sprzedaży waluty.
Przykładowo przy kursie 1 USD = 2,7744 – 2,8634 PLN marża kursowa wynosi 3,11%. Warto podkreślić, że marża kursowa stanowi koszt transakcyjny dla klientów instytucji handlujących walutami5.
W celu właściwego doboru kursu do rozliczenia transakcji walutowej pomocne jest precyzyjne zdefiniowanie umownego kursu kupna i umownego kursu sprzedaży. Precyzyjnie ujmując, umowny kurs kupna to kurs, po którym dealer walutowy (instytucja handlująca walutami) skupuje od klientów walutę bazową (kurs kupna waluty bazowej). Inaczej mówiąc, jest to kurs, po którym dealer walutowy sprzedaje klientom walutę notowania (kurs sprzedaży waluty notowania)6. Z kolei umowny kurs sprzedaży to kurs, po którym dealer sprzedaje klientowi walutę bazową (kurs sprzedaży waluty bazowej) i kupuje od klienta walutę notowania (kurs kupna waluty notowania).
Przeanalizujmy rozliczanie transakcji walutowej na przykładzie notowania 1 USD = = 2,7744 – 2,8634 PLN. Jeśli klient sprzeda dealerowi 100 USD, transakcja zostanie rozliczona po umownym kursie kupna (kursie kupna USD, kursie sprzedaży PLN), tj. 2,7744 PLN/USD (klient otrzyma 277,44 PLN). Jeśli klient kupi od dealera 100 USD, transakcja zostanie rozliczona po umownym kursie sprzedaży (kursie sprzedaży USD, kursie kupna PLN), tj. 2,8634 PLN/USD (klient zapłaci 286,34 PLN). Jeśli klient kupi od dealera 100 PLN, transakcja zostanie rozliczona po umownym kursie kupna (kursie kupna USD, kursie sprzedaży PLN), tj. 2,7744 PLN/USD (klient zapłaci 36,04 USD, co wynika z podzielenia 100 PLN przez 2,7744 PLN/USD). Jeśli klient sprzeda dealerowi 100 PLN, transakcja zostanie rozliczona po umownym kursie sprzedaży (kursie kupna PLN, kursie sprzedaży USD), tj. 2,8634 PLN/USD (klient otrzyma 34,92 USD, co wynika z podzielenia 100 PLN przez 2,8634 PLN/USD)7.
5 Z tego względu podmioty, które zaciągnęły kredyty walutowe, zazwyczaj bacznie obserwują poziom marży kursowej dla notowań w banku kredytującym.
6 Warto podkreślić, że każda transakcja walutowa to kupno określonej waluty i jednoczesna sprzedaż drugiej waluty.
7 Przy rozliczaniu transakcji walutowych pomocna może być także następująca zasada: jeśli klient w transakcji z dealerem kupuje/sprzedaje walutę bazową, to transakcja zostaje rozliczona przez przemnożenie kupowanej/sprzedawanej kwoty przez mniej korzystny dla klienta kurs. Z kolei, jeśli klient w transakcji z dealerem kupuje/sprzedaje walutę notowania, to transakcja zostaje rozliczona przez podzielenie kupowanej/sprzedawanej kwoty przez mniej korzystny dla klienta kurs.
W sytuacji, gdy w tabeli notowań kursowych nie została wskazana bezpośrednia relacja wymienna dwóch interesujących nas walut, konieczne jest obliczenie tzw. kursu krzyżowego (cross rate). Kurs krzyżowy dwóch walut jest liczony na podstawie notowań tych dwóch walut względem tej samej trzeciej waluty. Metodyka obliczania kursu krzyżowego została zaprezentowana w poniższym przykładzie. W przykładzie tym na podstawie notowań GBP (funta brytyjskiego) i EUR (euro) względem USD (dolara amerykańskiego) zaprezentowano sposób obliczania kursu krzyżowego EUR względem GBP.
Przykład 1.1
Kurs krzyżowy
Notowania wyjściowe:
1 GBP = 1,5742 – 1,5788 USD GBP waluta bazowa
1 EUR = 0,9852 – 0,9866 USD EUR waluta bazowa
Kurs krzyżowy:
1 GBP = kk – ks EUR (GBP waluta bazowa, EUR waluta kwotowana)
Według umownego kursu kupna (kk) rozliczana jest transakcja sprzedaży przez klienta do instytucji podającej notowanie (np. dealera bankowego) 1 GBP w zamian za określoną przez kurs kupna ilość EUR. Transakcję sprzedaży 1 GBP w zamian za określoną przez kurs kupna ilość EUR możemy przedstawić jako wymianę 1 GBP na USD, a następnie sprzedaż USD w zamian za EUR, czyli:
SGBP KEUR = SGBP KUSD oraz SUSD KEUR
⋅⋅= USD1 1GBP1,5742 1,5956EUR. USD GBP 0,9866 EUR
Według umownego kursu sprzedaży (ks) rozliczana jest transakcja kupna od instytucji podającej notowanie (np. banku) 1 GBP w zamian za określoną przez kurs sprzedaży ilość EUR. Transakcję kupna 1 GBP w zamian za określoną przez ks ilość EUR możemy przedstawić jako sprzedaż określonej przez kurs sprzedaży ilości EUR w zamian za USD, a następnie sprzedaż USD w zamian za 1 GBP, czyli:
SEUR KGBP = SEUR KUSD oraz SUSD KGBP
1USD1GBP1,57881,6025EUR. USD GBP 0,9852 EUR
⋅⋅=
Kurs krzyżowy ma zatem postać: 1 GBP = 1,5956 – 1,6025 EUR.
Podsumowując, aby obliczyć krzyżowy kurs kupna, podzieliliśmy kurs kupna GBP z pierwszego notowania wyjściowego przez kurs sprzedaży EUR z drugiego notowania wyjściowego oraz, aby obliczyć krzyżowy kurs sprzedaży, podzieliliśmy kurs sprzedaży GBP z pierwszego notowania wyjściowego przez kurs kupna EUR z drugiego notowania wyjściowego.
1 GBP = 1,5742 – 1,5788 USD
1 EUR = 0,9852 – 0,9866 USD
=− 1,57421,5788 1GBP EUR, 0,98660,9852
gdzie:
kk – kurs kupna, ks – kurs sprzedaży, S – sprzedaż danej waluty przez klienta, np. SEUR oznacza sprzedaż EUR instytucji podającej notowanie (np. bankowi), K – kupno danej waluty przez klienta, np. KGBP oznacza kupno GBP od instytucji podającej notowanie (np. od banku),
GBP – funt brytyjski,
EUR – euro, USD – dolar amerykański.
Kursy walutowe, podobnie jak inne ceny w gospodarce, zmieniają się. Zwiększenie wartości danej waluty określamy zasadniczo mianem aprecjacji, natomiast obniżenie wartości mianem deprecjacji. Jeśli zmiany kursu nie są wynikiem działania sił rynkowych, lecz decyzji władz monetarnych danej gospodarki (w przypadku systemu tzw. kursu regulowanego), wówczas wzrost wartości danej waluty jest określany mianem rewaluacji, a obniżenie wartości dane waluty mianem dewaluacji8. Jeśli waluta bazowa aprecjonuje (deprecjonuje) względem waluty notowania, to waluta notowania deprecjonuje (aprecjonuje) względem waluty bazowej. Relatywną zmianę wartości waluty bazowej wskazuje poniższa formuła:
t wb ss s 0 0 . Δ= (1.2)
8 Przykładowo w międzynarodowym systemie walutowym Bretton Woods (funkcjonującym w latach 1944–1973) władze monetarne mogły zmieniać stałe kursy poszczególnych walut wobec USD (dokonywać rewaluacji lub dewaluacji) w przypadku „fundamentalnej nierównowagi” w bilansie płatniczym gospodarki. Od upadku systemu Bretton Woods kursy walut wielu krajów na świecie zmieniają się głównie na skutek działania sił rynkowych. Można jednak wskazać istotne wyjątki, np. Chiny, które utrzymują stały (regulowany) kurs walutowy względem USD (por. Bernaś 2006, Krugman i Obstfeld 2007, także Lutkowski 2007).
Z kolei relatywną zmianę wartości waluty notowania wskazuje poniższa formuła9:
gdzie:
st kurs walutowy na koniec okresu, s0 − kurs walutowy na początek okresu.
Znając wielkość relatywnej zmiany wartości waluty A względem waluty B, możliwe jest obliczenie wielkości relatywnej zmiany wartości waluty B względem A za pomocą poniższej formuły:
gdzie:
wA relatywna zmiana wartości waluty A, wB relatywna zmiana wartości waluty B.
Przykład 1.2
Zmiana wartości waluty (aprecjacja/deprecjacja)
W okresie 1–22.03.1995 r. kurs peso meksykańskiego (MXN) wobec USD zmienił się z poziomu 5,96 MXN/USD do poziomu 7,23 MXN/USD10. Ile wyniosła procentowa zmiana wartości MXN wobec USD oraz procentowa zmiana wartości USD w notowaniu z MXN?
W analizowanym okresie USD (waluta bazowa) aprecjonował wobec MXN o 21,3% () 7,23 5,96 1, a MXN (waluta notowania) zdeprecjonowało względem USD o 17,6% () 5,96 7,23 1. Alternatywnie, aby obliczyć wielkość deprecjacji MXN na podstawie informacji o wielkości aprecjacji USD, można wykorzystać formułę (1.4):
USD 11 1 10,17617,6%. 1 10,213 Δ=−=−=−=− +Δ+
Warto podkreślić, że analizując wartości bezwzględne, aprecjacja waluty A wobec waluty B jest zawsze większa niż deprecjacja waluty B wobec waluty A (w analizowanym przykładzie 21,3% > 17,6%). Wynika to z faktu, że wielkość aprecjacji zmierza do nieskończoności (wielkość aprecjacji jest teoretycznie nieograniczona), natomiast wartość bezwzględna deprecjacji zmierza do 100% (waluta teoretycznie może stracić 100% swojej początkowej wartości, czyli stać się bezwartościowa).
9 Formułę tę można wyprowadzić z formuły poprzedzającej.
10 Źródło danych na temat kursu walutowego MXN: Titi Tudorancea (2011).
Opinie kadry profesorskiej na temat książki: Sobański, K., Międzynarodowe finanse przedsiębiorstw, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2018
Wybitni eksperci z obszaru problematyki książki z najważniejszych ośrodków akademickich w Polsce jednogłośnie uznają książkę „Międzynarodowe finanse przedsiębiorstw” autorstwa Pana Konrada Sobańskiego za pozycję wyróżniającą się na rynku polskim. Eksperci ci jednocześnie wskazują na szerokie możliwości wykorzystania przez nich omawianej książki w ich działalności naukowo-dydaktycznej, a także praktyce gospodarczej.
I. Fragmenty opinii Prof. Danuty Marciniak-Neider
Układ i struktura podręcznika oraz wysoka jakość przedstawionych przykładów wyróżnia tę publikację na rynku wydawniczym. Jednocześnie decyduje o jej wysokiej przydatności zarówno dla studentów, słuchaczy studiów podyplomowych, praktyków, jak i dydaktyków akademickich, zajmujących się kształceniem z tego zakresu. (…)
Warto pokreślić, że przyjęta w książce perspektywa jest perspektywą problemową. Autor stawia problem przed czytelnikiem, np. dotyczący wyboru waluty finansowania i rozwiązuje go, jednocześnie tłumacząc poszczególne etapy działań. Rozważania, prowadzone są w oparciu o rozbudowane przykłady, obrazujące i pozwalające prześledzić cały tok rozumowania, a jednocześnie bazują na rzeczywistych danych rynkowych, co jest niezwykle wartościowe. Takie podejście prowadzi czytelnika ku „samodzielności” w rozwiązywaniu realnych problemów ekonomicznych, dając mu narzędzia i poczucie, że będzie wiedział, jak sobie poradzić w realnej gospodarce.(…)
Bardzo wartościowym elementem publikacji jest case study PKM Duda S.A., przetłumaczony również na język angielski. Biorąc pod uwagę tendencje w nauczaniu studentów, wprowadzenie case study ułatwi dydaktykom prowadzenie zajęć z ich wykorzystaniem. A więc jest to cenny podręcznik również z punktu widzenia dydaktyków.(…)
Podręcznik ten może być wykorzystany dla realizacji szerokiego spektrum przedmiotów wykładanych na kierunkach ekonomicznych. Na Wydziale Ekonomicznym UG dotyczy to nie tylko przedmiotów związanych z finansami, takich jak finanse międzynarodowe, rozliczenia międzynarodowe, międzynarodowy rynek walutowy, ale również innych np. analiza przypadków biznesowych i Business Case Studies (w jez. angielskim), w ramach których z powodzeniem historia przedsiębiorstwa PKM Duda SA zostanie wykorzystana.
Zawarte w publikacji podsumowania w jęz. angielskim i tłumaczenie case study skłaniają do zachęcenia Autora do publikacji tego typu podręcznika w języku angielskim, biorąc pod uwagę, że na wielu kierunkach ekonomicznych w polskich uczelniach oferowane są studia w języku angielskim, jak również studiuje w Polsce coraz większa liczba zagranicznych studentów.
Prof. Danuta Marciniak-Neider, Zakład Międzynarodowych Rynków Finansowych Uniwersytetu Gdańskiego
II. Fragmenty opinii Dr hab. Jacka Mizerki
Książka Międzynarodowe Finanse Przedsiębiorstw w zamierzeniu Autora powstała jako podręcznik skierowany do studentów studiów ekonomicznych (w szczególności osób studiujących na kierunkach finansowych), słuchaczy studiów podyplomowych i studiów MBA. Już nawet pobieżna lektura tej pracy sprawia, że czytelnik nabiera przekonania o znacznie szerszych możliwościach wykorzystania książki autorstwa Konrada Sobańskiego, niż tylko do nauczania młodych adeptów trudnej sztuki zarządzania finansami.
O możliwości wykorzystania książki przez praktyków, a więc pracowników działów finansowych przedsiębiorstw, banków czy też funduszy inwestycyjnych w dużej mierze decyduje fakt, że wywody Autora zostały bogato zilustrowane przykładami z praktyki gospodarczej. Przykłady praktyczne zilustrowano danymi zaczerpniętymi z takich baz danych jak Thomson Reuters, Eikon, EMIS Professional, International Financial Statistics, World Development Indicators. Zaznaczyć jednak należy, że Autor bynajmniej nie rezygnuje z przedstawiania (w przystępny sposób) teorii. Świadczy o tym m.in. rozdział drugi poświęcony relacjom parytetowym i prognozowaniu kursu walutowego. Duży nacisk Autor położył także na zagadnienie ekspozycji przedsiębiorstwa na ryzyko walutowe i zabezpieczenie przed tym ryzykiem z wykorzystaniem instrumentów pochodnych. Swoistym podsumowaniem pracy uzmysławiającym konieczność holistycznego podejścia do zarządzania ryzykiem walutowym, jest rozdział ósmy, który poświęcony został analizie przypadku, czyli transakcjom zabezpieczającym przed ryzykiem walutowym, stosowanym w firmie PKM Duda S.A.
O wysoką jakość dydaktyczną swojej książki Autor zadbał nie tylko przez to, że w treść wywodów wplatał liczne przykłady. Na końcu każdego z rozdziałów czytelnik znajdzie całkiem liczne zadania do samodzielnego rozwiązania i pytania testowe (zamknięte i otwarte). Ponadto każdy z rozdziałów opatrzony został podsumowaniem w j. angielskim.
Gorąco polecam książkę dra Konrada Sobańskiego wykładowcom przedmiotów związanych z zarządzaniem finansami i ryzykiem finansowym. Sam w przyszłości zamierzam wykorzystywać książkę Konrada Sobańskiego jako literaturę obowiązkową do wykładanego przeze mnie przedmiotu Zarządzanie ryzykiem finansowym.
Dr hab. Jacek Mizerka, prof. UEP, Kierownik Katedry Finansów Przedsiębiorstw Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu III. Fragmenty opinii Prof. Eugeniusza Najlepszego
Autor prezentuje wszechstronną i pogłębioną wiedzę dotyczącą kwantytatywnej analizy decyzji finansowych w zakresie oceny parametrów rynku zagranicznego (stóp procentowych i kursów walut), wyboru instrumentów finansowych czy wreszcie sposobów i technik zabezpieczających przepływy walutowe przed fluktuacją kursów walut zagranicznych. (…)
Praca składa z 8 rozdziałów, z których każdy kończy się pytaniami testowymi oraz streszczeniem w języku angielskim. Kolejne rozdziały uporządkowane są hierarchicznie w
myśl oryginalnej koncepcji metodycznej, dotychczas niespotykanej w klasycznych podręcznikach finansów przedsiębiorstw. (…)
Prezentowane opracowanie można zaliczyć do nowatorskich przedsięwzięć wydawniczych na tle dostępnych na rynku krajowym publikacji przeznaczonych do nauczania międzynarodowych finansów przedsiębiorstw. Jego oryginalność polega w szczególności na umiejętnym połączeniu ważnych treści teoretycznych z potrzebami praktyki zarządzania operacjami finansowymi. Poszukiwanie własnych rozwiązań dydaktycznych owocuje jednocześnie wprowadzeniem do poszczególnych rozdziałów pracy nowych, często rzadko analizowanych tematów w standardowych podręcznikach. (…)
Analiza treści poszczególnych rozdziałów książki wskazuje na umiejętność interpretacji wyników badań teoretycznych i empirycznych z zakresu finansów prezentowanych w literaturze krajowej i zagranicznej na przestrzeni ostatnich lat. (…)
Lektura powyższych tematów dostarcza wielu cennych informacji, które mogą okazać się przydatne nie tylko dla studentów studiów ekonomicznych na poziomie licencjackim i magisterskim, w trybie stacjonarnym i zaocznym. Jeszcze większe znaczenie może bowiem odegrać na polu praktycznego zarządzania finansami międzynarodowymi przez menedżerów przedsiębiorstw podejmujących decyzje walutowe. (…)
Podsumowując bogatą tematykę podręcznika, wyczerpującą najnowsze doświadczenia i rozwiązania w obszarze optymalizacji decyzji finansowych przedsiębiorstw, pragnę zauważyć, że: zawiera ona najnowszą wiedzę z zakresu wykorzystywanych metod zarządzania finansami zagranicznymi przedsiębiorstw, prezentuje najbardziej nowoczesne ujęcie i problemy podejmowania decyzji finansowych w wymiarze międzynarodowym, ułatwia, dzięki walorom dydaktycznym, opanowanie trudnej ale niezbędnej wiedzy finansowej w dobie pogłębiającej się globalizacji
Na wyróżnienie zasługuje bardzo klarowna treść wywodów, niezwykle komunikatywny sposób prowadzenia rozważań i zwięzłość stylu redakcji, co zwiększa atrakcyjność tej publikacji dla mniej zaawansowanego czytelnika. Autor, dzięki swojej bogatej wiedzy teoretycznej wieloletniej praktyce dydaktycznej, przygotował podręcznik który oceniam jako wyróżniający się
Prof. Eugeniusz Najlepszy, były Kierownik Katedry Finansów Międzynarodowych Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu
