Wprowadzenie
1.1. Czym zajmuje si ekonomia mi dzynarodowa?
1.1.1. Korzy ci z handlu
1.1.2. Struktura handlu mi dzynarodowego
1.1.3. Rozmiary wymiany handlowej
1.1.4. Bilans p atniczy
1.1.5. Ustalanie kursu walutowego
1.1.6. Koordynacja mi dzynarodowej polityki gospodarczej
1.1.7. Mi dzynarodowy rynek kapita owy
1.2. Ekonomia mi dzynarodowa: handel i finanse
Kto z kim handluje?
2.1.1. Wielko ma znaczenie: model grawitacyjny handlu
Model grawitacyjny w praktyce: w poszukiwaniu anomalii
2.1.3. Ograniczenia handlu: odleg o , bariery i granice
2.2. Zmieniaj ca si struktura handlu wiatowego
2.2.1. Czy wiat staje si mniejszy?
2.2.2. Co jest przedmiotem handlu?
2.2.3. Offshoring us ug
2.3. Czy stare zasady wci maj zastosowanie?
Podsumowanie
G ówne poj cia
Problemy i zadania
Literatura dodatkowa
3. Wydajno pracy a przewaga komparatywna: Model Davida Ricardo
3.1. Koncepcja przewagi komparatywnej
3.2. Gospodarka z jednym czynnikiem produkcji
3.2.1. Mo liwo ci produkcyjne
3.2.2. Wzgl dne ceny i poda
3.3. Handel w wiecie z jednym czynnikiem produkcji
3.3.1. Ustalanie si relatywnej ceny przy istnieniu wymiany handlowej
3.3.2. Korzy ci z wymiany
3.3.3. Relatywne p ace
3.4. B dne przekonania na temat przewagi komparatywnej
3.4.1. Wydajno a konkurencyjno
3.4.2. Argument dotycz cy wyzysku si y roboczej
3.4.3. Wymiana oparta na wyzysku
3.5. Przewaga komparatywna w modelu z wieloma dobrami
3.5.1. Konstrukcja modelu
3.5.2. Relatywne p ace a specjalizacja
3.5.3. Wyznaczanie relatywnej p acy w modelu z wieloma dobrami
3.6. Koszty transportu i dobra nieb d ce przedmiotem wymiany handlowej
3.7. Empiryczna weryfikacja modelu Ricardo
Podsumowanie
G ówne poj cia
Problemy i zadania
Literatura dodatkowa
4. Model czynników specyficznych i podzia dochodu
4.1. Model czynników specyficznych
Za o enia modelu
4.1.2. Mo liwo ci produkcyjne
4.1.3. Ceny, p ace a alokacja pracy
4.1.4. Ceny wzgl dne a podzia dochodu
4.2. Handel mi dzynarodowy w modelu czynników specyficznych
4.3. Podzia dochodów a korzy ci z handlu
4.4. Polityczna ekonomia handlu: wst pne uj cie
4.4.1. Podzia dochodów a polityka wobec handlu
4.5. Mi dzynarodowa mobilno pracy
Podsumowanie
G ówne poj cia
Problemy i zadania
Literatura dodatkowa
Dodatek: Wi cej szczegó ów na temat czynników specyficznych
Produkt kra cowy i ca kowity
Wzgl dne ceny a podzia dochodu
5. Wyposa enie w zasoby a handel: model Heckschera–Ohlina
5.1. Model gospodarki dwuczynnikowej
5.1.1. Ceny a wielko produkcji
5.1.2. Wybór kombinacji nak adów czynników produkcji
5.1.3. Ceny czynników produkcji a ceny dóbr
5.1.4. Wyposa enie w zasoby a wielko produkcji
5.2. Skutki handlu mi dzynarodowego mi dzy krajami posiadaj cymi dwa czynniki produkcji
5.2.1. Wzgl dne ceny a struktura handlu
5.2.2. Handel a podzia dochodu
5.2.3. Ukierunkowane na umiej tno ci zmiany technologiczne a nierówno dochodów
5.2.4. Wyrównywanie si cen czynników produkcji
5.3. Empiryczna weryfikacja modelu Heckschera–Ohlina
5.3.1. Handel dobrami jako substytut handlu czynnikami: Zawarto czynników produkcji w handlu
5.3.2. Struktura eksportu z krajów rozwini tych i rozwijaj cych si
5.3.3. Implikacje bada empirycznych
Podsumowanie
G ówne poj cia
Problemy i zadania
Literatura dodatkowa
Dodatek: Ceny czynników, ceny dóbr oraz wybór nak adów
Wybór techniki produkcji
Ceny dóbr a ceny czynników produkcji
Wi cej na temat zasobów i produkcji
Dodatek matematyczny: Model wzgl dnej obfito ci czynników
Ceny czynników produkcji a koszty
Ceny dóbr a ceny czynników produkcji
Poda czynników produkcji i dóbr .
6. Standardowy model handlu
6.1. Standardowy model gospodarki zaanga owanej w wymian handlow
6.1.1. Mo liwo ci produkcyjne a wzgl dna poda
6.1.2. Wzgl dne ceny a popyt
6.1.3. Efekt dobrobytowy zmian terms of trade
6.1.4. Okre lanie wzgl dnych cen
6.1.5. Wzrost gospodarczy: przesuni cie krzywej RS
6.1.6. Wzrost a granica mo liwo ci produkcyjnych
6.1.7. Wzgl dna wiatowa poda a terms of trade
6.1.8. Mi dzynarodowe skutki wzrostu
6.2. C a i subsydia eksportowe: równoczesne przesuni cia krzywych RS i RD
6.2.1. Wp yw c a na wzgl dny popyt i wzgl dn poda
6.2.2. Skutki subsydium eksportowego
6.2.3. Konsekwencje zmian terms of trade: kto zyskuje, a kto traci?
6.3. Mi dzynarodowe po yczanie i udzielanie po yczek
6.3.1. Mi dzyokresowe mo liwo ci produkcyjne a handel
6.3.2. Realna stopa procentowa
6.3.3. Mi dzyokresowa przewaga komparatywna
Podsumowanie
G ówne poj cia
Problemy i zadania
Literatura dodatkowa
Dodatek: Wi cej na temat handlu mi dzyokresowego
Dodatek matematyczny: Wymiana w gospodarce wiatowej
Popyt, poda i równowaga rynkowa
Poda , popyt i stabilno stanu równowagi
Skutki zmian poda y i popytu
Wzrost gospodarczy
7. Zewn trzne korzy ci skali a mi dzynarodowa lokalizacja produkcji
7.1. Korzy ci skali a handel mi dzynarodowy: wprowadzenie
7.2. Korzy ci skali a struktura rynku
7.3. Teoria efektów zewn trznych
7.4. Wyspecjalizowani dostawcy
7.5. Wyspecjalizowani pracownicy
7.6. Dyfuzja wiedzy .
7.6.1. Efekty zewn trzne a równowaga rynkowa
7.7. Efekty zewn trzne a handel mi dzynarodowy
7.7.1. Efekty zewn trzne, wielko produkcji i ceny
7.7.2. Efekty zewn trzne a struktura handlu zagranicznego
7.7.3. Handel a dobrobyt w warunkach istnienia efektów zewn trznych
7.7.4. Dynamiczne rosn ce przychody skali
7.8. Handel mi dzyregionalny a geografia ekonomiczna
Podsumowanie
G ówne poj cia
Problemy i zadania
Literatura dodatkowa
8. Firmy w globalnej gospodarce: dzia alno eksportowa, outsourcing i przedsi biorstwa wielonarodowe
8.1. Teoria niedoskona ej konkurencji
8.1.1. Monopol: krótka powtórka
8.1.2. Konkurencja monopolistyczna
8.2. Konkurencja monopolistyczna a handel mi dzynarodowy
8.2.1. Skutki zwi kszonych rozmiarów rynku
8.2.2. Korzy ci z rynku zintegrowanego: przyk ad liczbowy
8.2.3. Znaczenie handlu wewn trzga ziowego
8.3. Odpowied firm na handel mi dzynarodowy: zwyci zcy, przegrani i wyniki ekonomiczne ca ej ga zi
8.3.1. Ró nice w wynikach ekonomicznych mi dzy producentami
8.3.2. Skutki zwi kszonych rozmiarów rynku
8.4. Koszty handlu a dzia alno eksportowa
8.5. Dumping .
8.6. Firmy wielonarodowe i outsourcing
8.7. Decyzje firmy dotycz ce zagranicznych inwestycji bezpo rednich
8.7.1. Outsourcing
8.7.2. Skutki dzia alno ci firm wielonarodowych i zagranicznego outsourcingu
Podsumowanie
ówne poj cia
Problemy i zadania
Przychód kra cowy
matematyczny: Model konkurencji monopolistycznej
CZ II. POLITYKA HANDLOWA
9. Narz dzia polityki handlowej
9.1. Podstawowa analiza c a
9.1.1. Poda , popyt i handel w pojedynczej ga zi
9.1.2. Skutki stosowania c a
9.1.3. Mierzenie stopnia protekcji
9.2. Koszty c a i korzy ci z jego stosowania
9.2.1. Nadwy ka konsumenta i nadwy ka producenta
9.2.2. Mierzenie kosztów i korzy ci
9.3. Inne narz dzia polityki handlowej
9.3.1. Subsydia eksportowe: teoria
9.3.2. Kwoty importowe: teoria
9.3.3. Dobrowolne ograniczenia eksportowe (VER)
9.3.4. Przepisy domieszkowe
9.3.5. Inne narz dzia polityki handlowej
9.4. Skutki polityki handlowej: podsumowanie
Podsumowanie
G ówne poj cia
Problemy i zadania
Literatura dodatkowa
Dodatek: C o i kwota w warunkach monopolu
Model z wolnym handlem
10. Ekonomia polityczna a polityka handlowa
10.1. Argumenty na rzecz wolnego handlu
10.1.1. Wolny handel a efektywno
10.1.2. Dodatkowe korzy ci z wolnego handlu
10.1.3. Poszukiwanie rent ekonomicznych
10.1.4. Polityczne argumenty przemawiaj ce za wolnym handlem
10.2. Argumenty przeciwko wolnemu handlowi powo uj ce si na dobrobyt kraju
10.2.1. Argument za utrzymaniem ce dla poprawy terms of trade
10.2.2. Zawodno rynku krajowego jako argument przeciwko wolnemu handlowi
10.2.3. Jak bardzo przekonuj cy jest argument zawodno ci rynku krajowego?
10.3. Podzia dochodu a polityka handlowa
10.3.1. Konkurencja wyborcza
10.3.2. Dzia anie zbiorowe
10.3.3. Modelowanie procesu politycznego
10.3.4. Kto podlega ochronie?
10.4. Mi dzynarodowe negocjacje a polityka handlowa
10.4.1. Zalety negocjacji
10.4.2. Mi dzynarodowe porozumienia handlowe: krótka historia
10.4.3. Runda Urugwajska
10.4.4. Liberalizacja handlu
10.4.5. Reformy od GATT do WTO
10.4.6. Korzy ci i koszty
10.5. Koniec uk adów o wolnym handlu?
10.5.1. Preferencyjne porozumienia handlowe
10.5.2. Partnerstwo transpacyficzne
Podsumowanie
ówne poj cia
o i dobrobyt spo eczny kraju
11. Polityka handlowa w krajach rozwijaj cych si
11.1. Uprzemys owienie antyimportowe
11.1.1. Argument na rzecz protekcjonizmu wychowawczego
11.1.2. Pobudzanie produkcji przemys owej przez protekcjonizm
11.2. Efekty faworyzowania przemys u: problemy z uprzemys owieniem antyimportowym
11.3. Liberalizacja handlu po 1985 r.
11.4. Handel i wzrost: „cud wschodnioazjatycki”
Podsumowanie
G ówne poj cia
Problemy i zadania
Literatura dodatkowa
12. Dylematy polityki handlowej
12.1. Wyrafinowane argumenty na rzecz aktywnej polityki handlowej
12.1.1. Technologia i efekty zewn trzne
12.1.2. Niedoskona a konkurencja i strategiczna polityka handlowa . .
12.2. Globalizacja a nisko op acana praca
12.2.1. Ruch antyglobalistów
12.2.2. O handlu i p acach raz jeszcze
12.2.3. Warunki pracy a negocjacje handlowe
12.2.4. Problemy ochrony rodowiska i kultury
12.2.5. WTO a suwerenno krajów
12.3. Globalizacja a rodowisko naturalne
12.3.1. Globalizacja, wzrost gospodarczy a zanieczyszczenie rodowiska
12.3.2. Problem „przystani nieczysto ci”
12.3.3. Dyskusja o c ach „w glowych”
12.4. Szoki handlowe i ich wp yw na lokalne spo eczno ci
Podsumowanie
G ówne poj cia
Problemy i zadania
Literatura dodatkowa
Indeks rzeczowy
Indeks nazwisk
W podręczniku wprowadzamy i wyjaśniamy podstawowe pojęcia i metody ekonomii międzynarodowej oraz ilustrujemy je przykładami z praktyki gospodarczej w różnych krajach. Duża część książki poświęcona jest dawnym teoriom, które jednak wciąż mają taką wartość jak niegdyś: XIX-wieczna teoria handlu Davida Ricardo, a nawet XVIII-wieczna analiza Davida Hume’a mają ciągle zastosowanie do gospodarki światowej w XXI wieku. Jednocześnie staraliśmy się jak najbardziej zaktualizować prezentowaną analizę. W szczególności kryzys finansowy, który zaczął się w 2008 r., stworzył nowe, istotne wyzwania dla gospodarki światowej. Ekonomiści z powodzeniem stosowali wobec nowych wyzwań dotychczasowe narzędzia analizy, ale równie często byli zmuszeni do przemyślenia na nowo wielu istotnych kwestii. Co więcej, pojawiły się nowe podejścia do starych problemów, takich jak oddziaływania zmian w polityce pieniężnej i fiskalnej. Próbujemy zatem przekazać nowe, zasadnicze koncepcje, które pojawiły się w wyniku ostatnio podejmowanych badań, ciągle jednak podkreślając przydatność starych narzędzi analitycznych.
Cele dydaktyczne
Po przeczytaniu tego rozdziału będziesz umiał:
• rozróżniać problemy gospodarki krajowej od problemów występujących w skali międzynarodowej;
• wyjaśnić, dlaczego w ekonomii międzynarodowej stale pojawia się siedem tematów, oraz ocenić ich znaczenie;
• rozróżniać handlowe i finansowe aspekty ekonomii międzynarodowej.
1.1.
Czym zajmuje się ekonomia międzynarodowa?
Ekonomia międzynarodowa stosuje takie same podstawowe narzędzia analizy jak inne działy ekonomii, ponieważ motywy i zachowania jednostek są takie same zarówno w wymianie międzynarodowej, jak i w transakcjach wewnętrznych. Sklepy z żywnością na Florydzie sprzedają kawę pochodzącą z Meksyku i Hawajów: bieg zdarzeń, które spowodowały, że kawa ta trafiła do sklepu, w obu tych przypadkach może się zasadniczo nie różnić, choć kawa importowana z Meksyku przebyła znacznie mniejszy dystans! Przedmiot analizy ekonomii międzynarodowej pozostaje jednak nieco odmienny, gdyż handel i inwestycje międzynarodowe odbywają się między niezależnymi krajami. Stany Zjednoczone i Meksyk, w przeciwieństwie do Hawajów i Florydy, są bowiem niezależnymi krajami. Dostawy meksykańskiej kawy do sklepów na Florydzie mogą zostać zakłócone, gdy rząd amerykański zdecyduje się na ilościowe ograniczenie importu. Kawa pochodząca z Meksyku mogłaby nagle stać się tańsza dla nabywców amerykańskich, gdyby peso
dowiedzieli my si , e granica mo liwo ci produkcyjnych pokazuje, co gospodarka jest w stanie wytworzy ; w tym przypadku informuje nas, jak wielko produkcji ywno ci ta gospodarka jest w stanie wytworzy przy danej ilo ci tkaniny i na odwrót.
Produkcja, QC
QC = QC (K, LC)
Ilość pracy, LC
Rysunek 4.1. Funkcja produkcji tkaniny
Im wi kszy nak ad pracy jest w o ony w produkcj tkaniny, tym wi ksza jest produkcja. Jednak w wyniku zmniejszaj cych si przychodów ka da kolejna osobogodzina zwi ksza produkcj o mniej ni poprzednia, co przedstawia krzywa zale no ci produkcji od nak adów pracy, która staje si bardziej p aska dla wy szych poziomów zatrudnienia.
Krańcowy produkt pracy, MPLC
Ilość pracy, LC
Rysunek 4.2. Kra cowy produkt pracy
Kra cowy produkt pracy w sektorze tkaniny, równy nachyleniu funkcji produkcji przedstawionej na rysunku 4.1, zmniejsza si wraz ze wzrostem wykorzystania pracy w tym sektorze.
MPLC
Rysunek 4.3 jest czterocz ciowy. W prawej dolnej wiartce pokazujemy raz jeszcze wykres funkcji produkcji tkaniny z rysunku 4.1. Tym razem jednak obracamy rysunek o 90 stopni zgodnie z ruchem wskazówek zegara: przesuwanie si wzd u osi pionowej odpowiada wzrostowi nak adów pracy w sektorze wytwarzaj cym tkanin , podczas gdy przesuni cie w prawo wzd u osi poziomej przedstawia wzrost produkcji tkaniny. Z kolei w lewej górnej wiartce przedstawiamy w analogiczny sposób funkcj produkcji ywno ci; ta cz wykresu jest równie odwrócona tak, aby ruch w lewo wzd u osi poziomej wskazywa na wzrost nak adów pracy w sektorze produkcji ywno ci, podczas gdy ruch w gór wzd u osi pionowej wskazuje na wzrost produkcji ywno ci.
Funkcja produkcji żywności
Nakład pracy w żywności, LF (rosnący ←)
Produkcja żywności, QF (rosnąca ↑)
Krajowa granica możliwości produkcyjnych żywności (PP )
Produkcja tkaniny QC (rosnąca →)
Krajowa alokacja pracy (AA)
Nakład pracy w tkaninie, LC (rosnący ↓)
= QC (K, LC )
Funkcja produkcji tkaniny
Rysunek 4.3. Granica mo liwo ci produkcyjnych w modelu czynników specyficznych
Produkcja tkaniny i ywno ci jest okre lana przez alokacj si y roboczej. W lewej dolnej wiartce alokacj pracy mi dzy sektorami mo na zilustrowa punktami na linii AA, które przedstawiaj wszystkie kombinacje nak adów pracy w sektorze tkaniny i ywno ci, sumuj ce si do ca kowitej poda y pracy L. Konkretny punkt po o ony na AA, np. punkt 2, przedstawia nak ad pracy w sektorze tkaniny (LC2) i nak ad pracy w sektorze ywno ci (LF2). Krzywe w prawej dolnej wiartce i górnej lewej wiartce przedstawiaj odpowiednio funkcje produkcji dla tkaniny i ywno ci; pozwalaj one okre li wielko produkcji (QC 2 , QF2) przy danym nak adzie pracy. Nast pnie w prawej górnej wiartce krzywa PP pokazuje, jak zmienia si produkcja obu dóbr w miar tego, jak praca przesuwana jest z sektora ywno ci do sektora tkaniny, wed ug punktów produkcji 1 , 2 , 3 odpowiadaj cych alokacji si y roboczej 1, 2, 3. Z powodu malej cych przychodów PP jest krzyw , a nie lini prost .
RynekKrajuRynekświatowyRynekZagranicy
Rysunek 9.4. Skutki stosowania c a C o podnosi cen w Kraju i obni a cen w Zagranicy. Wolumen handlu si zmniejsza.
wprowadzeniu c a). Przy wielko ci handlu QT popyt importowy Kraju jest równy poda y eksportowej Zagranicy, gdy TT PPt. ∗ −=
Wzrost ceny w Kraju z PW do PT jest mniejszy od wielko ci c a t, poniewa cz taryfy celnej znajduje odzwierciedlenie w spadku zagranicznej ceny eksportowej, a zatem nie przenosi si na konsumentów w Kraju. Jest to normalny skutek zastosowania c a czy jakiego innego narz dzia polityki handlowej, które ogranicza import. Jednak w praktyce si a tego oddzia ywania na cen w kraju eksportera jest cz sto bardzo niewielka. Gdy ma y kraj nak ada c o, a jego wyj ciowy udzia w wiatowym rynku importowanego dobra jest niewielki, to ograniczenie importu ma niewielki wp yw na wiatow cen (zagraniczn cen eksportow ).
Skutki c a w przypadku „kraju ma ego”, który nie mo e mie wp ywu na zagraniczn cen eksportow , przedstawione zosta y na rysunku 9.5. W tym przypadku c o podnosi cen importowanego dobra w kraju nak adaj cym taryf o pe n wysoko c a, z PW do PW + t. Produkcja importowanego dobra ro nie z S 1 do S 2, konsumpcja za spada z D 1 do D 2. W rezultacie wprowadzenia c a zmniejsza si import kraju wprowadzaj cego c o.
9.1.3. Mierzenie stopnia protekcji
Wprowadzenie c a na importowany towar podnosi cen otrzymywan za to dobro przez krajowych producentów. Uzyskanie tego efektu jest cz sto g ównym celem nak adania ce – ochrony krajowych producentów przed ni szymi cenami dostawców zagranicznych. Analizuj c polityk handlow w praktyce, nale y postawi pytanie, jak faktyczn ochron zapewnia c o czy inne narz dzie polityki handlowej. W odpowiedzi zwykle podaje si
Import po wprowadzeniu cła
Import przed wprowadzeniem cła
Rysunek 9.5. C o w kraju ma ym
Gdy kraj jest ma y, wprowadzone c o nie mo e obni y ceny wiatowej dobra, które ten kraj importuje. W rezultacie cena importu ro nie z PW to PW + t, a wielko popytu na import spada z D 1 – S 1 do D 2 – S 2
odsetek ceny, jaka obowi zywa aby w warunkach wolnego handlu. Na przyk ad kwota importowa na cukier podnosi cen otrzymywan przez ameryka skich producentów cukru o ok. 35%.
Mierzenie stopnia ochrony wydaje si oczywiste w przypadku c a: je li mamy do czynienia z c em advalorem, a wi c proporcjonalnym do warto ci importu, stopie ochrony powinna mierzy sama stawka celna; je li za c o jest specyficzne, równowa ne c o advalorem otrzymamy, je li podzielimy wysoko c a przez cen bez uwzgl dniania c a.
Jednak z prób tak prostego obliczenia stopnia protekcji celnej wi si dwa problemy. Po pierwsze, je eli za o enie o ma ym kraju nie jest dobrym przybli eniem rzeczywisto ci, cz skutków c a prze o y si na ni sz cen zagranicznego eksportu, a nie na wzrost ceny krajowej. Takie oddzia ywanie polityki handlowej na zagraniczne ceny eksportowe bywa niekiedy istotne.
Drugi problem wynika z tego, e c a mog mie bardzo ró ne skutki na ró nych etapach produkcji dobra. Kwesti t ilustruje prosty przyk ad.
Przypu my, e samochód jest sprzedawany na rynku wiatowym po cenie 8000 USD oraz e cz ci, z jakich samochód ten jest wykonany, kosztuj 6000 USD. Porównajmy dwa kraje: jeden chce zbudowa u siebie montownie samochodów, drugi za ma ju montownie, a chcia by rozwin produkcj krajowych cz ci samochodowych.
Aby pobudzi rozwój krajowego przemys u samochodowego, pierwszy kraj wprowadza 25-procentowe c a na importowane samochody, pozwalaj c krajowym producentom sprzedawa samochody po 10 000 zamiast po 8000 USD. W tym przypadku b dne by oby stwierdzenie, e montownie uzyskuj protekcj tylko w wysoko ci 25%.
Ilość,
