Havenkwartier.076

HAVEN KWARTIER .076

Welkom!

U kent ons al lang, toch?

Maar hoe goed kennen we elkaar, nu u voor de keuze staat?

Wij zijn hier ontstaan in tijdelijkheid .

‘Apart’ van elkaar.

Maar waar u vandaag doorheen loopt, is allesbehalve tijdelijk.

‘Apart’, dat is het.

Uniek. Gek. Vaag. Vuig . Ruig. Rauw. Raar. Onduidelijk.

Eng, misschien zelfs?

Niet in 1 hokje te stoppen.

Wat het ook is; hier ontstond in de luwte van de tijdelijkheid een heel nieuw stadsdeel.

Kwetsbaar, vol kracht.

Een Collectieve visie

Het is een cruciale tijd voor het prachtige Havenkwartier van Breda. Een gebied, dat definitieve vormen aanneemt met de start van de bouw door commerciële projectontwikkelaars. We zien vooruitgang en groei, maar er valt ook een schaduw over het gebied…

Tot nu toe zijn ontwikkelingen gericht op woningen en commercieel vastgoed. Een snelle manier van geld verdienen. Tegelijkertijd dreigen de pioniers, die dit gebied zo aantrekkelijk hebben gemaakt, te verdwijnen.

Dat is niet alleen een verlies voor hen die dit stadsdeel zo onmisbaar maakten. Het gaat in tegen de belofte dat het Havenkwartier een bruisend en aantrekkelijk stadsdeel zou worden vol cultuur, creativiteit en ondernemerschap.

Het is nog niet te laat. Wij, pioniers van Havenkwartier.076 trekken samen op: graag laten we u de waarde van deze pioniers in het Havenkwartier zien.

1 2 3 4 5

HAVEN KWARTIER .076

...pleit ervoor dat er altijd ruimte is voor vernieuwing en experiment in het Haveneiland.

...vertegenwoordigt niet één partij, maar het creatieve ecosysteem met het havenkwartier als basis. Iedereen die deze doelen onderschrijft, mag aanhaken en meehelpen!

...vindt placemaken leuk; maar zet zich vooral in om de waarde ervan permanent te behouden in stedelijke ontwikkeling.

...voedt, helpt en inspireert de stad met kennis en kunde over culturele en maatschappelijke waarden binnen stedelijke ontwikkeling.

...is ervan overtuigd dat Haveneiland het gebied is waar culturele functies permanent kunnen floreren.

EEN MOMENTOPNAME NA 19 JAAR

TIJDELIJKHEID

2 theaterwerkplaatsen

15 theatermakers

8 podia

5 oefenstudio’s

1 urban dansschool

3 broedplaatsen

1 galerie

30 ateliers

4 expositieruimtes

1 stadsstrand

1 grafische werkplaats

220.000 bezoekers per jaar

30 pionierende bedrijven

12 social entrepreneurs

54 kunstenaars, makers

75 muzikanten

150 vrijwilligers

6 banenafspraken

10 schippersvrienden

Havenkwartier.076 gelooft in de pioniers van dit gebied. Hun culturele, creatieve en maatschappelijke impact is ongekend.

Tegelijkertijd is die moeilijk te vertalen naar de huidige formules van de vastgoedwereld.

Nu ruimte en rafelranden van de stad opraken, deelt HK.076 graag met u de kennis - over hoe een bruisend Havenkwartier met deze pioniers kan blijven bloeien.

De stad en het Havenkwartier

“Omdat ik hier zo mezelf kan zijn, leer ik ook op andere plekken meer mezelf te zijn.”

De generatiemix

Breda.incijfers.nl laat zien dat het aantal jongvolwassenen in Breda groot is.

De jongerencultuur de laatste jaren vooral op het Havenkwartier tot bloei gekomen. “Dit gebied wordt door 62 procent van de jongeren als dé favoriete culturele plek genoemd.”

BredaVandaag, 29 juni 2023 (link naar het artikel vind je achterin).

Ook ouderen spelen in dit gebied net zo’n onmisbare rol, namelijk die van mentor, begeleider, coach, vertrouwenspersoon, expert. Intergenerationeel contact helpt bij het oplossen van problemen en het nemen van belangrijke beslissingen. Het verrijkt de omgeving met waardevolle inzichten en ervaringen, stimuleert samenwerking en draagt bij aan een inclusievere en innovatieve gemeenschap.

“Ik zit in het doelgroepregister. Nadat verschllende werkgevers mij als ‘risicovol’ hadden afgewezen, vond ik via vrijwilligerswerk bij Grafische werkplaats Raaf mijn weg naar een marketingbaan bij Electron. Dit gaf een flinke boost aan mijn zelfvertrouwen en weerbaarheid.”

Deze kaart laat zien hoe creatieve en culturele makers- en presentatieplekken in Breda grofweg drie ‘zones’ vormen; elk met hun eigen kwaliteiten. Je ziet dat Havenkwartier een aanvulling is op het creatieve en culturele aanbod van de stad. Het centrum kent een rijke historie en bevat veel hoogwaardige, klassieke en receptieve vormen van cultuur. Rondom Triple O clusteren creatieve bedrijven die een uitdagend en spannende voedingsbron zijn voor de creatieve (media-) industrie.

In het Havenkwartier bevindt zich een vernieuwend, laagdrempelig, én publiek aantrekkelijke smeltkroes van vrije, creatieve en ondernemende pioniers kunstenaars, performers, ontdekkers. Het heeft een rauw, uitdagend karakter en is tegelijkertijd open en uitnodigend, voor iedereen.

Nieuw Bredaas DNA is hier ontstaan, in een levendige gemeenschap vol uitersten. Historie, leisure en cultuur worden verweven met nieuwe manieren van maken, ondernemen, tentoonstellen, samenwerken, experimenteren, leren. Hoe dat kon ontstaan? Door vrije ruimte. De nieuwe economie is hier volop gaande en gemaakt door je eigen inwoners.

Deze socialere vormen van leisure, kunst, ambacht, winkels, wonen en horeca zorgen niet alleen voor tijdelijke verrassende, inclusieve belevingen. Ze zijn een remedie tegen de monocultuur die gepaard gaat met massaal en snel opgetrokken nieuwbouw.

Die opgebouwde kwaliteit willen we doorontwikkelen en meeprogrammeren met de stad. Hiervoor gebruiken we samen met andere partijen de methodieken die wij leren van andere steden.

“Waar je ruimte laat voor het onverwachte, ontstaat ruimte voor groei.”

Veelgestelde (raads-)vragen

Hoe zit het met eerdere kwartiermakers en onderzoeken?

Die zijn er; van onder andere Stipo, Thijs Torreman, Marjolein van Alphen en Bureau Buiten. Grotendeels zijn deze verdwenen in een la of vervangen met nieuwe onderzoeken. Wij zouden die resultaten als basis willen gebruiken, zodat het kind niet met het badwater hoeft te worden weggegooid. Concrete stappen zijn nodig om de waarde die we samen hebben opgebouwd door te zetten.

Jullie kunnen toch ook samenwerken met de projectontwikkelaars?

We zouden graag met ze samenwerken. Zij onderschrijven de waarde, maar zijn ook eerlijk over het feit dat zij daartoe geen opdracht hebben en maximaal moeten renderen. Zolang projectontwikkelaars slechts hoeven te voldoen aan minimale percentages van sociale huur of middenhuur (die vervolgens slechts tijdelijk in stand hoeven te worden gehouden), gaan grondposities naar de projectontwikkelaars die het meeste betalen.

Woningen leveren nu eenmaal meer op. Zeker als projectontwikkelaars bereid zijn ‘het meeste te betalen’. Met dat geld kunnen we bovendien nieuwe initiatieven steunen en subsidiëren. Dat werkt toch ook prima?

Die hoogste prijs betalen zij, omdat ze dat met dure woningen en kantoren zullen terugverdienen. De huidige ontwikkelaars zijn ingestapt met deze verwachting en hebben dus geen echt belang bij het toevoegen van maatschappelijke functies.

De gemeente heeft toch aangegeven dat ze de succesvolle functies willen behouden, daar werken jullie toch samen met de gemeente?

Er is een groot verschil tussen de ambities die

de gemeente uitspreekt en de dagelijkse praktijk bij de gebruikers. Er zijn inderdaad gesprekken, maar die worden met name sectoraal, niet integraal, gevoerd. Die gesprekken lijken vrijwel allemaal gericht op zo veel mogelijk flexibiliteit en ruimte voor de gemeenten met bijvoorbeeld kortlopende contracten zonder perspectief. Voor de gebruikers is er noodzaak voor langetermijnplanning waarin ook hun belangen worden erkend. Zoeken van nieuwe locaties, verhuizen, verbouwen en investeren kosten tijd, geld en energie. Zoals BureauBuiten in een van de onderzoeken formuleert: “De onzekerheid over hoe lang een ruimte kan worden gebruikt zorgt voor discontinuïteit in de bedrijfsvoering, mentale druk bij de huurder en het uitblijven van investeringen in het pand en de omgeving. Gevolgisdatdegebruikersnietoptimaalkunnen functioneren.”

Ja oké. Maar waarom zouden wij voor jullie perspectief moeten zorgen? Je bent toch ook gewoon een onderneming begonnen? Daar horen risico’s bij. En je zat heel lang gratis of goedkoop. Klopt. Iedereen onderneemt in dit gebied. En het lijkt heel cheap; een kaal, verlaten bedrijventerrein. Of een oude, tochtige fabriek. Daarin investeren die pioniers volop zelf om het aantrekkelijk, veilig en leefbaar te maken

Daarnaast vestigt hier een ander type ondernemer zich: die verkiest sociale, duurzame, culturele ‘winst’ boven financiële winstgroei. Hoewel het in andere steden al verandert, houdt huidig vastgoedbeleid nog niet genoeg rekening met deze groeiende groep ondernemers. Maar dat kan in Havenkwartier nog wel slagen!

HET IS INGEWIKKELD EN COMPLEX, ZEKER ALS

JE IN WEINIG TIJD VEEL KENNIS MOET VERGAREN.

DAAROM ZETTEN WE DE MEEST GESTELDE

(RAADS)VRAGEN VOOR JE OP EEN RIJ:

Sinds de regelluwe periode voorbij is, zijn er toch veel klachten van omwonenden?

Sinds de regelluwe periode voorbij is, zijn er in samenwerking met de gemeente goede afspraken gemaakt over bebouwing, sluitingstijden, evenementen en festiviteiten. Hierdoor is er voor alle betrokkenen letterlijk meer rust gekomen en zijn er geen meldingen meer geweest van overlast. Het is juist beter geworden.

Natuurlijk is er altijd de spanning over hoeveel ‘bruis’ een gebied, waarin ook gewoond wordt, kan hebben. Het zal in de toekomst alleen nog maar belangrijker worden er om samen goede afspraken en ruimtelijke oplossingen over te maken. Niet apart van elkaar, maar echt samen.

Maar het is er toch onveilig?

Er zijn nog nooit signalen geweest dat het hier sinds onze komst onveiliger zou zijn. Sterker nog: wij hebben er met een hechte community juist voor gezorgd dat dit gebied veilig, aantrekkelijk en inclusiever is geworden voor de stad en haar inwoners.

Op sociaal maatschappelijk vlak is het Havenkwartier uitzonderlijk goed uitgerust. Dat draagt preventief bij aan het verminderen van zorg- en bijstandsproblematiek, door effectieve ondersteuning te bieden aan kwetsbare inwoners.

Maar het college neemt sommige partijen toch al lang mee in de toekomst?

Sommige partijen worden meegenomen in de toekomstplannen van de gemeente, sommige partijen niet. De afwegingen daarin worden sectoraal, niet integraal behandeld en wij hebben als tijdelijke pionier daar tot nu toe nog weinig tot geen invloed op. Wij zouden dat graag integraal willen aanpakken.

Maar voor jullie is toch juist tijdelijk beter? Flexibel en dynamisch?

Het is een gegeven dat plekken voor kunst, cultuur en creativiteit vaak tijdelijk en dynamisch genoemd worden. Dit is niet per se een wens vanuit de initiatieven, maar zeker wel van de gemeente of overheid. Vaak heeft dit te maken met placemaking: een plek die niet aantrekkelijk is aantrekkelijk maken d.m.v. kunst, cultuur en creativiteit. Zodra dit gelukt is, kunnen de initiatieven weer vertrekken om op de volgende plek hun ‘kunstje’ te vertonen.

Twee problemen doen zich hierbij voor: voor sommige placemakers is perspectief belangrijk om succesvolle concepten op door te bouwen. Het constant bezig zijn met tijdelijkheid verstoort niet alleen het creatieve proces maar ook het proces om een goed lopend bedrijf op te bouwen en zo op een goede manier te voorzien in je levensonderhoud.

Het tweede probleem is simpelweg dat de ‘rafelranden’ van de stad op zijn. Lege fabrieken en terreinen dateren uit een voorbije periode van de-industrialisatie. En van die ruimte is veel gesloopt of verkocht.

Moet dat dan allemaal maar door de overheid gereguleerd worden?

Nee dit moet zeker niet! De overheid kan faciliteren, door bijvoorbeeld een terrein duurzaam beschikbaar te stellen en daar niet altijd een marktconforme huurprijs voor te vragen. Hierdoor kunnen culturele en maatschappelijke initiatieven zich ontwikkelen, door vallen en opstaan zonder dat dit hele grote gevolgen heeft (denk aan grote huurachterstanden bij commerciële prijzen).

Veelgestelde (raads-)vragen

Hoort uitgaan bij kunst & cultuur? Of bijt het elkaar juist?

Het uitgaansleven is niet los te zien van kunst en cultuur. Het uitgaansaanbod is hier juist door de mix aanvullend op de binnenstad. Er zijn vaak vernieuwende, niche-achtige dingen voor subculturen te beleven zoals exposities, performances, optredens e.d. Op dit soort plekken is ook horeca om publiek te trekken, inkomsten te genereren en om talentontwikkeling te ondersteunen. Het is ook essentieel voor het versterken van de community. In de traditionele horeca is hiervoor minder ruimte, omdat kunst en cultuurprogramma vaak niet voldoende winst genereert.

Maar we zijn bang voor institutionalisering wanneer we functies permanent maken. Los van dat institutionalisering niet per se een slecht iets hoeft te zijn, dreigt het tegenovergestelde juist te gebeuren: door een kortetermijnbeleid ontstaat er onrust en stress waardoor het minder aantrekkelijk wordt voor jonge creatievelingen om er te blijven. Die trekken naar steden waar meer ruimte is voor hun ontwikkeling.

Experiment en vernieuwing zijn juist onderdeel van de visie van deze organisaties en voorkomen dat ze worden tot starre geïnstitutionaliseerde organisaties.

Gentrificatie bestaat toch alleen in Amerika. Wij hebben dit toch allang weggereguleerd met sociale huisvesting?

Gentrificatie is het proces van het opwaarderen van wijken, vaak door placemaking van gebruikers die wijken leefbaar en aantrekkelijk maken door betaalbare ruimte te creëren. Dit proces heeft diepgaande gevolgen voor zowel oorspronkelijke bewoners als maatschappelijke functies.

Het is belangrijk op te merken dat gentrificatie niet langer alleen betrekking heeft op de onderkant van de woningmarkt, (met name de sociale huurwoningen). Het heeft ook invloed op een brede groep mensen die niet in aanmerking komen voor sociale huurwoningen en in de vrije sector geen betaalbare woning meer kunnen vinden. Bovendien heeft het gevolgen voor makers en sociale ondernemers, die vaak niet primair gericht zijn op groei en winst, maar eerder op het bijdragen aan de gemeenschap.

Het verdwijnen van betaalbare werkruimte gaat vaak gepaard met de bouw van dure woningen en trendy creatieve werkplekken in het hoogste segment. Dit kan leiden tot een monocultuur en segregatie in de wijk. Om diversiteit en leefbaarheid te behouden, is het van cruciaal belang om niet alleen te focussen op de directe vastgoedopbrengst, maar juist op de maatschappelijke waarde van functies. Het vergt een benadering die rekening houdt met de gemeenschap en haar behoeften. Op lange termijn zal dit niet alleen bijdragen aan een gezondere gemeenschap, maar ook meer financieel rendement voor de stad opleveren.

Hoezo interactiemilieu?

Een goed interactiemilieu is van vitaal belang omdat het een omgeving creëert waarin innovatie, samenwerking en ondernemerschap gedijen. Het bevordert de uitwisseling van ideeën, faciliteert waardevolle netwerken, biedt toegang tot mentorschap en middelen, stimuleert inspiratie en feedback, en versterkt een gevoel van gemeenschap. Dit alles draagt bij aan de groei en het succes van individuen en bedrijven in een creatieve en innovatieve omgeving.

We kunnen pas wat als we nieuw cultuurbeleid hebben en we moeten eerst beleid maken voor broedplaatsen.

Hiervoor verwijzen we graag naar Marije van den Berg die hier een duidelijke visie, op heeft. Ze heeft hier recent boek De Beleidsbubbel over geschreven. Zoals ze zelf zegt in Binnenlands

Bestuur: Maak beleid met het bewijsmateriaal van de systemen die we hebben. Wees ter plekke: niet beleid maken, maar beleid beheren. En houd de zeggenschap in de gemeenschap. Alleen mensen die beleid ervaren, weten of het werkt. Degenen die de regels maken, moeten bewijs leveren dat het klopt. En dat bewijs komt niet uit een bureaula, maar dat haal je ter plekke

In tijdelijkheid zit juist de meeste creativiteit. Dat houdt jullie sector toch juist sterk, veerkrachtig en gezond?

Placemaking is ontstaan als gevolg van de de-industrialisatie van Nederland, waardoor veel, vaak grote en oude, industriële complexen leeg kwamen te staan. Doordat er een tijdlang geen goed invulling voor deze plekken was, ontstond er goedkope ruimte voor de creatieve sector om de experimenteren.

Tijdelijkheid bestaat dus bij de gratie van leegstaand vastgoed. Door de enorme druk op de woningmarkt, in 2030 moeten er 1 miljoen woningen bijkomen in Nederland, wordt al dit leegstaande vastgoed getransformeerd in de komende jaren. Nieuwe locaties, die voor tijdelijke gebruik geschikt zijn, komen niet meer in deze hoeveelheid terug. Het concept van tijdelijke locaties en rafelranden is dus ook eindig, waardoor er gekeken moet worden naar andere modellen gericht op permanente ruimte.

Wat heb je nodig?

Er is gebrek aan beleid voor maatschappelijk vastgoed, wat deze onmisbare ruimte doet verdampen en versnipperen. Wij willen aantonen hoe de gemeente zowel financieel als maatschappelijk voordeel kan behalen met stabiel en eerlijk verdeeld vastgoed.

We willen graag zien, dat de gemeente geld reserveert voor een haalbaarheidsstudie, geleid door de gebruikers van het Havenkwartier. Een studie die zich richt op cultureel-maatschappelijk vastgoedprogramma op het Haveneiland. Deze studie zal de mogelijkheden schetsen en onderbouwen, zodat we de juiste koers kunnen bepalen.

De uitvoering van deze studie kan worden toevertrouwd aan een kwartiermaker, voorgedragen door de grondleggers en gebruikers. In opdracht van de raad zal deze kwartiermaker onderzoeken wat het cultureel-maatschappelijk programma moet behelzen, zodat we optimale interactie en een bruisende, bloeiende omgeving kunnen bieden, die overeenkomt met de ambities van het Havenkwartier en de stad Breda.

Hoe zijn jullie van plan om onderling samen te gaan werken?

Wij geloven in het model van een Coöperatie Havenkwartier, met een duidelijk doel, steward ownership om dat doel te beschermen en de stad mede eigenaar maakt van de plek, bijvoorbeeld het Haveneiland.

“Er is geen andere plek waar iedereen elkaar zo steunt, helpt en respecteert.”

Wij hopen dat jullie kritisch en zorgvuldig blijven kijken hoe de participatie en samenwerking werkelijk verloopt.

Wij volgen jullie moties dan ook met grote belangstelling: de broedplaatsmotie, de bespreeknotities en vele vragen over dit gebied; het bevestigt óók dat jullie de behoefte zien die er is: om de waarde die hier is opgebouwd te bestendigen. Die waarde is trouwens niet gering: een atelierwoning in het Creative district zal minstens 8 ton gaan opleveren dankzij de huidige identiteit van dit gebied.

Bronnen vol kennis:

Op zoek naar verdieping?

1. In One World.nl schrijft Sander Philipse: “Florida heeft sindsdien zijn theorie afgezworen als onzin, maar dat lijkt toch niemand te stoppen.”

2. Arie Lengkeek en LSAbewoners over maatschappelijk vastgoed

3. Luister naar Arie Lengkeek op Spotify over zijn onderzoek naar maatschappelijk vastgoed

4. Volg Rinske Brand die regelmatig vooruitstrevende artikelen schrijft over gentrificatie en gebiedsontwikkelingen

5. Onlangs schreef Rinske Brand ook over de nieuwe term Placetesting, waarbij succesvolle tijdelijke initiatieven meegenomen worden in de permanente ontwikkelingen van gebieden

6. Stadsmakersonline.nl is een open platform waar ‘stadsmakers’ samenkomen en informatie uitwisselen.

7. Creatieve Hubs.nl is een platform waar broedplaatsen en creatieve hubs samenkomen en informatie uitwisselen.

8. Verdedig Noord - Massih Hutak schrijft rake columns voor het Parool over gentrificatie die je hier kunt lezen. Ook zijn unieke ‘Designer fiets’ video over gentrificatie moet je gezien hebben.

9. Lees in Het Parool: Hoe kunnen tijdelijke culturele plekken blijvend bijdragen aan Amsterdamse nieuwbouwwijken?

10. Lees Marije van den Berg, over haar Democratie in uitvoering

1. BredaVandaag schrijft: Jongeren maken zich grote zorgen over verdwijnen van Havenkwartier

2. Lisette Spee legt in begrijpelijke taal uit wat Gentrificatie & placemaking betekent in het Havenkwartier van Breda

3. Bureau Buiten onderzocht in 2022 de behoefte aan creatieve huisvesting en concludeert dat er in 2026 een tekort van ca. 30.000m aan atelierruimte zal zijn.

Googlen? Overtypen? Niet nodig: Scan mij voor een compleet overzicht met handige hyperlinks! >

Loka

HAVEN KWARTIER.076

Coverfoto: OVERSLAG festival (2019)

v.l.n.r. boven: Atelier Lian Verhoeven, Klaarlicht - Marc Joosen, Kop - Meike Kerstholt, ATLAS - Laura Schipper, Graphic Matters - Dennis Elbers, Brack / Bliksem - Merijn

Dietvorst, Bredase Bomen - Tim van den Burg, POB - Herman Sibon, Pier15 - Rinse

Staal, Schipper Alex, IDFX - Marijke Hooghwinkel, Poppodium Phoenix - Peter Westerlaken, Electron - Jop Gillissen, Theater Tiuri, ATLAS - Stijn de Geus, Electron - Lisette

Spee, Frank Bouwkamp, Fotografie: Nick Franken | Set dresser: Juup Luijten