Page 1

Hiraeth


Front Cover - Aros am yr Ateb / Awaiting the Reply


Hiraeth Storïau addurnol gan Rhiannon Williams Embellished stories from Rhiannon Williams 02.12.17 - 20.01.18

© Llantarnam Grange Arts Centre Gellir archebu copi caled o’r cyhoeddiad hwn gan www.lgac.org.uk/cats/ A hardcopy of this publication can be ordered from www.lgac.org.uk/cats/


Aros am yr Ateb / Awaiting the Reply (detail) 87 x 123 cm Brodwaith, gleinwaith ac appliquĂŠ ar ddefnydd cymysg / Embroidery, beading and applique on mixed material


Rhiannon Williams, y mae ei hymarfer fel

Rhiannon Williams, whose practice as a

gwneuthurwr yn cipio’r broses o fapio a

maker captures in thread the mapping

darlunio taith dra phersonol mewn edau. Ei

and visualising of a deeply personal

gweledigaeth yw cofnodi a datgelu “cyfres

journey. Her vision is to record and lay

gywrain neu gymhleth o ddigwyddiadau”

bare “an intricate or complex sequence

– diffiniad o’r gair tapestri a allai hefyd fod

of events” - a definition of the word

yn ddisgrifiad cywir o’n taith trwy fywyd

tapestry that could also easily describe

ei hunan. Gwaith creadigol Rhiannon yw’r

our passage through life itself. Rhiannon’s

mecanwaith sy’n ei helpu i wneud synnwyr

creative work is the mechanism that for

o’r byd o’n cwmpas, a’i brosesu wrth iddi

her is making sense and a processing of

lywio a myfyrio ar y rhyngweithiadau

the world around us while navigating and

cymhleth a chywrain sy’n poblogi ein

reflecting on the complex and intricate

bodolaeth, nawr ac yn y gorffennol. Mae’r

interactions that populate our existence,

weithred o wneud yn rhan hanfodol o fyd

both now and in the past. Making as an

Rhiannon ac mae’r broses greadigol yr un

act sits at the heart of Rhiannon’s world

mor hanfodol iddi â chysgu, bwyta neu

and the creative process is as vital to her as


hyd yn oed anadlu. Trwy ymgolli’n llwyr

sleeping, eating or even breathing. By fully

yn y weithred o wneud, mae Rhiannon

immersing herself in the act of making,

yn mynd i mewn i’w byd ei hunan, byd

Rhiannon enters her own world, one that

mae’n ei reoli ac sy’n ei llenwi â chynnwrf,

she controls and fills her with excitement,

“fel pe byddwn yn gallu creu unrhyw beth

“like I could be a creator of anything, and I

ac roeddwn eisiau gwnïo fy marc ym

wanted to sew my mark into everything.”

mhopeth.” Rhiannon’s creative practice sits within a Mae ymarfer creadigol Rhiannon yn

wider tradition of domestic heritage, skills,

eistedd o fewn traddodiad ehangach o

processes, techniques and even the way

sgiliau, prosesau, technegau a threftadaeth

of responding to the world around her has

ddomestig ac mae hyd yn oed y ffordd y

been informed by previous generations of

mae’n ymateb i’r byd o’i chwmpas wedi

her family. Rhiannon is strongly connected

ei llywio gan genedlaethau blaenorol ei

to her past both culturally and physically

theulu. Mae gan Rhiannon gysylltiadau

and it is this connection that elucidates

cryf â’i gorffennol, yn ddiwylliannol ac

the reoccurring theme of “hiraeth” within


yn ffisegol, a’r cysylltiad hwn sy’n egluro’r

her work and the palette of images and

thema ailadroddus o “hiraeth” yn ei gwaith

metaphors within it. Through embroidery

ac yn y palet o ddelweddau a throsiadau

Rhiannon sets out to try and capture and

sydd ynddo. Trwy frodwaith mae Rhiannon

distil her own hiraeth, to make tangible and

yn ceisio cipio a distyllu ei hiraeth ei

real the sense of longing for “home” and a

hun, a gwneud yr ymdeimlad o ddyheu

yearning for the past. Rhiannon references

am “gartref” a’r dyhead am y gorffennol

her Welsh roots and loss of language, past

yn fwy cyffyrddadwy ac ystyrlon.

Mae

relationships, lost identities, and the lost

Rhiannon yn cyfeirio at ei gwreiddiau

places and landscapes of her own history.

Cymreig a cholli iaith, at berthnasau yn

She populates her embroideries with

y gorffennol, hunaniaethau colledig, a’r

images of half remembered buildings

lleoedd a’r tirweddau colledig yn ei hanes

from childhood, faces and characters

ei hun. Mae’n poblogi ei brodweithiau â

from her past or from traditional Welsh

delweddau o adeiladau wedi eu lled gofio

texts where for example her namesake,

o’i phlentyndod, wynebau a chymeriadau

the horse goddess Rhiannon appears in

o’i gorffennol, neu o destunau traddodiadol

the Welsh folk tales of ‘Y Mabinogi’.


Cyfres y Bechgyn / Lads Series 74 x 74 cm Brodwaith, gleinwaith ac appliquĂŠ ar ddefnydd cymysg / Embroidery, beading and applique on mixed material


Cymraeg ble mae duwies o’r un enw â hi,

Although Rhiannon’s work reflects on the

Rhiannon, er enghraifft, yn ymddangos ar

past and is a way to explore her hiraeth, it

ei cheffyl gwyn yn straeon gwerin Cymraeg

is not melancholic in nature, but captures

‘Y Mabinogi’.

a sense of playfulness and love of life in all its intricate or complex sequence of

Er bod gwaith Rhiannon yn myfyrio ar y

events.

gorffennol ac yn ffordd o archwilio’i hiraeth, nid yw’n felancolaidd ei natur. Yn hytrach

Hywel Pontin

mae’n cipio ymdeimlad o chwarëusrwydd

Director Llantarnam Grange Arts Centre

a hoffter o fywyd yn ei holl gyfres o

2017

ddigwyddiadau cywrain neu gymhleth. Hywel Pontin Cyfarwyddwr Canolfan Gelfyddydau Llantarnam Grange 2017


Darllen y Neges / Reading the Message 74 x 74 cm Brodwaith, gleinwaith ac appliquĂŠ ar ddefnydd cymysg Embroidery, beading and applique on mixed material


“Rwy’n teimlo’n gartrefol wrth frodio, yn

“I feel at home when I embroider, lost in

ymgolli mewn byd chwareus o wneud.

a playful world of making. Working with

Mae gweithio gyda ffabrig yn teimlo’n

fabric feels familiar and comforting. My

gyfarwydd ac yn gysurlon. Fy mam-gu

Welsh nan taught me to sew. I remember

Gymreig a’m dysgodd i wnïo. Rwy’n cofio’r

the first feeling of a shiny, sharp needle

tro cyntaf i mi deimlo nodwydd sgleiniog,

piercing through the smooth skin of

finiog yn tyllu croen llyfn y ffabrig, yn dynn

fabric, taut in the hoop like a drum, the

fel drwm yn y cylch, yr edau’n llithro drwy’r

thread slithering through the cloth, ready

brethyn, yn barod i greu rhwyg o liw drwy ei

to rip colour through its perfect woven

adeiledd wedi’i wehyddu perffaith. Roedd

structure. It felt exciting, like I could be a

yn deimlad cyffrous, teimlad o allu creu

creator of anything, and I wanted to sew

unrhyw beth, ac roeddwn eisiau gwnïo fy

my mark into everything.

marc ym mhopeth. Immersed in making, I am in my own Pan fyddaf yn ymgolli mewn gwneud, rwyf

world, and it feels instinctive to begin

yn fy myd fy hun, ac mae dechrau pob darn

each piece with a face, a character to


Cyfres y Bechgyn / Lads Series 74 x 74 cm Brodwaith, gleinwaith ac appliquĂŠ ar ddefnydd cymysg / Embroidery, beading and applique on mixed material


gydag wyneb, cymeriad fydd yn byw yn y

inhabit this internal space. I don’t work

lle mewnol hwn, yn ymdeimlad greddfol.

from models, and rarely sketch out an

Dydw i ddim yn gweithio o fodelau, ac yn

idea before I embroider, I dive into the

anaml byddaf yn braslunio syniad cyn i mi

process and see where it takes me. Ideas

ei frodio, rwy’n plymio i mewn i’r broses a

develop as I’m working, and a story begins

gweld i ble mae’n fy arwain. Mae syniadau’n

to unfold, usually based on what is going

datblygu wrth i mi weithio, ac mae stori’n

on in my life at that time. They tell stories

dechrau datblygu, fel arfer yn seiliedig

of my relationships, lust, love triangles,

ar beth sy’n digwydd yn fy mywyd ar yr

betrayal, moving home, belonging and

adeg honno. Maent yn dweud storïau fy

homesickness. I enjoy the organic process

mherthnasau, blys, trionglau serch, brad,

of playful stitching with unknown ends.

symud cartref, perthyn a hiraeth. Rwy’n mwynhau’r broses organig o wnïo chwareus

The concept of ‘hiraeth’ resonates in

y mae ei diweddiadau’n anhysbys.

all of my work. Hiraeth is a Welsh word meaning a deep longing for home. It’s a

Mae’r cysyniad o ‘hiraeth’ yn atseinio trwy

yearning for a feeling in the past, for the


Darllen y Neges / Reading the Message 74 x 74 cm Brodwaith, gleinwaith ac appliquĂŠ ar ddefnydd cymysg Embroidery, beading and applique on mixed material


fy holl waith. Mae hiraeth yn air Cymraeg

lost and departed, a nostalgic aching for

sy’n golygu dyhead dwfn am gartref. Mae’n

a place and time where you belonged.

awydd i adalw teimlad yn y gorffennol, yn

Through embroidery, I try to capture my

ddyhead am y colledig a’r ymadawedig,

own hiraeth, for my Welsh roots, past

mae’n ddolur hiraethus dros le ac amser

relationships, lost identities, and the lost

roeddech yn perthyn iddynt gynt. Trwy

places of my past.

frodwaith, rwy’n ceisio cipio fy hiraeth fy hunan: am fy ngwreiddiau yng Nghymru, am

I was born in Cardiff, and went to a Welsh

berthnasau yn y gorffennol, hunaniaethau

speaking school where I was immersed

colledig, a lleoedd colledig fy ngorffennol.

in Welsh culture, singing in choir and competing in the Eisteddfod. I lost the

Cefais fy ngeni yng Nghaerdydd, ac

Welsh language when my family relocated

roeddwn yn ddisgybl mewn ysgol Gymraeg

to the border in Herefordshire. I remember

ble cefais fy nhrwytho yn niwylliant Cymru,

the excitement of hearing stories of my

gan ganu yn y côr lleol a chystadlu yn yr

namesake, the horse goddess Rhiannon in

Eisteddfod flynyddol. Collais y Gymraeg

the Welsh folk tales of ‘Y Mabinogi’, where


pan symudodd fy nheulu dros y ffin i Swydd

people turn into animals, and love treads

Henffordd. Rwy’n cofio fy nghynnwrf wrth

close to death and tragedy. I’m fascinated

wrando ar storïau am Rhiannon arall, y

by symbolism, and its use in medieval

dduwies ar ei cheffyl gwyn yn chwedlau

tapestry, particularly our relationship

Cymraeg ‘Y Mabinogi’, ble mae pobl yn

with animals and how they can represent

troi’n anifeiliaid ac mae cariad yn troedio’n

emotions.

agos i farwolaeth a thrasiedi. Rwy’n cael fy nghyfareddu gan symbolaeth, a’i defnydd

Embroidery and textiles are imbued with

mewn tapestri canoloesol, yn enwedig ein

connotations of Victorian homeliness and

perthynas gydag anifeiliaid a sut maent yn

domesticity. I embroider using a free-hand

gallu cynrychioli emosiynau.

Irish Singer, a specialist skill on a machine which ceased production in the 1950s.

Mae brodwaith a thecstilau wedi’u trwytho

The machine chugs and rattles as I sew,

â syniadau o gartrefoldeb a domestigrwydd

beating away at the fabric, an energetic

Fictoraidd. Rwy’n defnyddio peiriant Singer

process far from its gentle ancestry.

Gwyddelig i wneud brodio llaw rydd: mae


hwn yn sgìl arbenigol ar beiriant a beidiodd â

The word tapestry literally translates as ‘an

chael ei gynhyrchu yn y 1950au. Mae’r peiriant

intricate or complex sequence of events’

yn pwffian ac yn clecian wrth i mi wnïo, gan

and I channel the stories of my own life

guro’r ffabrig. Mae’n broses egnïol sy’n hollol

into my embroidery. Taking inspiration

wahanol i’w llinach esmwyth.

from medieval tapestries full of history and symbolism, these exuberant and

Mae’r gair tapestri’n cyfieithu’n llythrennol fel

whimsical narratives are an amalgamation

‘cyfres gymhleth neu ddyrys o ddigwyddiadau’

of collected memories, myths and poetry,

ac rwy’n sianelu storïau fy mywyd fy hun i’m

mapping out my own personal histories

brodwaith. Daw ei ysbrydoliaeth o dapestrïau

in cloth.”

canoloesol llawn hanes a symbolaeth, ac mae’r naratifau gorfoleddus a mympwyol hyn yn gyfuniad o atgofion, mythau a barddoniaeth a gasglwyd, sy’n mapio fy hanesion personol mewn brethyn.” Rhiannon Williams 2017

Rhiannon Williams 2017


133 x 119 cm Brodwaith, cudynnu ac appliquĂŠ ar ddefnydd cymysg / Embroidery, tufting and applique on mixed material


Persbectif Newydd /A New Perspective Ym mhedwaredd gangen straeon gwerin

In the fourth branch of the Welsh folk

Cymru, ‘Y Mabinogi’, mae Blodeuwedd yn

tales ‘The Mabinogion’, Blodeuwedd is a

ferch a grëwyd o flodau, ac a gafodd ei

woman created from flowers, made to be

gwneud i fod yn wraig i Lleu. Pan mae’n

a wife to Lleu. When she falls for another

syrthio mewn cariad â dyn arall, mae ei

man, her creators try to kill her, and when

chreawdwyr yn ceisio’i lladd, a phan mae’n

she escapes they turn her into an owl.

dianc, maent yn ei throi’n dylluan. Mae’n

She is transformed from a person made

cael ei gweddnewid o fod yn berson a

of flowers and light, to a bird of the night.

wnaed o flodau a goleuni, i aderyn y nos.

She is forced to spend the rest of her life in

Mae’n rhaid iddi dreulio gweddill ei hoes

darkness, heartbroken over her lost love.

mewn tywyllwch, yn torri’i chalon wrth hiraethu am ei chariad colledig.


100 x 116 cm Brodwaith, gleinwaith ac appliquĂŠ ar ddefnydd cymysg / Embroidery, beading and applique on mixed material


Teigr, Teigr / Tyger, Tyger Mae gwraig feichiog yn byw mewn byd

A pregnant woman inhabits a new world,

newydd lle mae’r wybren yn llosgi’n llachar

the skies burning bright with fiery, fierce

gydag egni tanbaid, ffyrnig. Mae tri aderyn

energy. Three birds fly in the smoke,

yn hedfan yn y mwg, efallai mai tri aderyn

perhaps Rhiannon’s three magic birds

hud Rhiannon ydynt o’r Mabinogi, gyda’r

from The Mabinogion, with the power

grym i orchymyn marwolaeth a deffro

to command death and awaken life. She

bywyd. Mae’n eistedd mewn tirwedd

sits in a wild and beautiful landscape, a

wyllt a hardd, gyda chynffon teigr wedi’i

protective tiger’s tail wraps around her,

lapio amdani’n amddiffynnol wrth iddi

as she gazes into her future. The title

syllu tua’i dyfodol. Mae’r teitl yn cyfeirio at

references the William Blake poem The

gerdd William Blake, The Tyger o ‘Songs of

Tyger from Songs of Experience.

Experience’.


270 x 437 cm Brodwaith, gleinwaith ac appliquĂŠ paent acrylig ar ddefnydd cymysg /Embroidery, beading and acrylic paint applique on mixed material


Merch yn Wallgof fel Adar / Girl Mad As Birds Dyma gychwyn ar fy archwiliad o‘hiraeth’yn

Here begins my exploration of ‘hiraeth’ in

ei gysyniad. Mae cyfeiriadau at Rhiannon,

its concept, with references to the Welsh

y dduwies Gymreig o’r Mabinogi, gyda’i

goddess Rhiannon from The Mabinogion,

thri aderyn hud a’i cheffyl hudol. Mae’r

with her three magic birds, and her

dylluan, Blodeuwedd, yn dal y dyn a’i

enchanted horse. Blodeuwedd the owl

melltithiodd. Mae hefyd yn cyfeirio at yr

captures the man who cursed her. It also

hen gân werin, ‘Dagr Arian’. Yn ei hanfod,

references the old folk song ‘Silver Dagger’.

mae hwn yn hunanbortread, mae’r ‘dagr’

This is in essence a self-portrait, alluding to

yn cyfeirio at y nodwydd arian sy’n gwnïo

the ‘dagger’ as the silver needle, stitching

portread o wyneb, mae fel pe bai’r ferch,

together a portrait of a face, as if through

drwy ei brodio, yn gallu gweld delwedd

embroidering, the girl is able to see an

o’i hunan yn ymagor.

image of herself unfold.


125 x 140 cm Brodwaith, gleinwaith ac appliqué ar ddefnydd cymysg /Embroidery, beading and applique on mixed material


Lleuad Wyllt /Raging Moon

Gan gyfeirio at chwedl Narsisws, mae’r

With references to the myth of Narcissus,

genhinen bedr yn yr adlewyrchiad yn y

the daffodil in the reflection of the mirror

drych yn symbol o golled, balchder ac

is a symbol of loss, vanity and rebirth. The

aileni. Mae’r tai yn y cefndir yn darlunio

houses in the background depict Tudor

adeiladau Tuduraidd yn Weobley, y pentref

buildings from Weobley, a village I grew up

lle cefais fy magu yn Swydd Henffordd, ar

in in the Welsh border of Herefordshire.

ororau Cymru.


130 x 161 cm Brodwaith, gleinwaith ac appliquĂŠ ar ddefnydd cymysg / Embroidery, beading and applique on mixed material


Under Milk Wood Wedi ei ysbrydoli gan Dylan Thomas a’i

Inspired by Dylan Thomas and his

gymeriadau lliwgar o’i ‘ddrama ar gyfer

flamboyant characters from his ‘play for

geiriau’, Under Milk Wood. Mae ei blows

words’ Under Milk Wood. Her blouse is

wedi ei gwneud o brint digidol o flanced

made from a digital print of a traditional

draddodiadol Gymreig. Mae’r fersiwn ffug

Welsh blanket. This fake version of a

hwn o ddefnydd traddodiadol Cymreig

traditional Welsh material suggests an

yn awgrymu hiraeth gwibiog am y

elusive nostalgia for the past.

gorffennol.


87 x 123 cm Brodwaith, gleinwaith ac appliquĂŠ ar ddefnydd cymysg / Embroidery, beading and applique on mixed material


Ffenics mewn Fflamau o Hyd / Phoenix Yet in Flames

Mae ffenics yn eistedd ar benglog, ei

A phoenix sits on a skull, its tail afire, about

gynffon yn fflam, ar fin ffrwydro’n oleuni.

to burst into light. A lone goose, bereft of

Mae gŵydd unig, yn amddifad o gymar

mate or flock is mourning, a woman hides

neu haid, yn galaru, mae gwraig yn cuddio

in the foliage. It is a scene of tragedy, loss,

yng nghanol y deiliant. Mae’n olygfa o

and hidden secrets.

drasiedi, colled, a chyfrinachau cudd.


74 x 74 cm Brodwaith, gleinwaith ac appliquĂŠ ar ddefnydd cymysg / Embroidery, beading and applique on mixed material


Cyfres y Bechgyn / Lads Series Pan chwalodd fy mherthynas, sianelais

After the break-up of a relationship, I

lawer o egni i waith oedd yn canolbwyntio

focused a lot of energy on making work

ar golled. Wrth symud ymlaen o’r cyfnod

centred around loss. Coming out of that

hwnnw, roeddwn i eisiau creu cyfres o waith

period, I wanted to make a series of

â’m tafod yn fy moch, yn dathlu bechgyn.

tongue-in-cheek work celebrating lads.

Mae brodwaith yn broses gathartig i mi.

Embroidery is a cathartic process for me.

Cafodd y gwaith hwn ei ysbrydoli gan y

Inspired by the men I saw whilst jogging

dynion a welais wrth loncian o gwmpas

around Brockwell Park in London.

Parc Brockwell yn Llundain.


87 x 123 cm Brodwaith, gleinwaith ac appliquĂŠ ar ddefnydd cymysg / Embroidery, beading and applique on mixed material


Aros am yr Ateb / Awaiting the Reply Mae ein ffonau’n chwarae rhan anferth yn

Our phones play a huge role in the way

y ffordd rydym yn cyfathrebu ac roeddwn

we communicate and I wanted to capture

i eisiau cyfleu ymdeimlad o’r byd mewnol

the sense of this internal world we inhabit

hwn rydym yn byw ynddo wrth i ni eu

when we use them.

defnyddio.


Darllen y Neges / Reading the Message 74 x 74 cm Brodwaith, gleinwaith ac appliquĂŠ ar ddefnydd cymysg Embroidery, beading and applique on mixed material


‘Hiraeth’ Arddangosfa Canolfan y Celfyddydau Llantarnam Grange A Llantarnam Grange Arts Centre Exhibition Dylunio / Design: Hillview Design Cyhoeddwyd gan Ganolfan y Celfyddydau Llantarnam Grange. Testun Yr Awduron a LGAC 2017 Canolfan y Celfyddydau Llantarnam Grange, Heol Dewi Sant, Cwmbrân, Torfaen NP44 1PD Published by Llantarnam Grange Arts Centre. Text LGAC 2017 Llantarnam Grange Arts Centre St.David’s Road Cwmbran Torfaen NP441PD +44(0)1633 483321 info@lgac.org.uk www.lgac.org.uk Mae Canolfan y Celfyddydau Llantarnam Grange yn rhan o bortffolio Sefydliadau Refeniw Cyngor Celfyddydau Cymrun – “Portffolio Celfyddydol Cymru” Elusen Gofrestredig rhif: 1006933. Cwmni Cyfyngedig trwy Warant rhif: 2616241 Llantarnam Grange Arts Centre is part of Arts Council of Wales portfolio of Revenue Funded Organisations – “Arts Portfolio Wales” Registered Charity no: 1006933. Company Limited by Guarantee no: 2616241 Ariennir Canolfan y Celfyddydau Llantarnam Grange gan Gyngor Celfyddydau Cymru, Cyngor Bwrdeistref Sirol Torfaen a Chyngor Sir Fynwy. Llantarnam Grange Arts Centre is funded by the Arts Council of Wales, Torfaen County Borough Council and Monmouthshire County Council. Ni chaniateir atgynhyrchu’r cyhoeddiad hwn, boed yn rhannol neu yn ei gyfanrwydd, ar unrhyw ffurf heb ganiatâd ysgrifenedig y Cyhoeddwr. This publication may not be reproduced in whole or in part in any form without written permission from the publisher. Y Clawr Cefn / Back cover : Ffenics mewn Fflamau o Hyd / Phoenix Yet in Flames


Rhiannon Williams Hiraeth  

Hiraeth - a publication to accompany Rhiannon Williams' exhibition at Llantarnam Grange Arts Centre

Advertisement