Fylkir á jólum 2022

°

°

74. árg. | 5. tölublað | Jólin 2022

Fylkir óskar lesendum sínum gleðilegra jóla og farsældar á nýju ári

° 2

FYLKIR - jólin 2022

Óskum starfsfólki, viðskiptavinum, samstarfsaðilum og landsmönnum öllum gleðilegra jóla og farsældar á nýju ári.

Jóla- og áramótalokun Set verður frá og með 22. desember til og með 4. janúar.

Vöruafgreiðsla opnar 3. janúar.

Set ehf. stundar vöruþróun og framleiðslu og veitir tækniráðgjöf og þjónustu á sviði lagnaiðnaðar, einkum á veitusviði. Fyrirtækið rekur verksmiðjur á Selfossi og í Haltern am See í Þýskalandi og hefur ISO 9001 gæðavottun og viðurkenningu Euro Heat & Power í Evrópu.

°

°

°

FYLKIR - jólin 2022

3

EFNISYFIRLIT Bls. 5

Aðventuljós í sorta

- Sr. Karl Sigurbjörnsson

Bls. 7

Merkingar fugla: Óskar í Höfðanum

Jólahugvekja:

Iðkum þakklæti og auðmýkt!

- Gísli Pálsson frá Bólstað

Bls. 13

Hús og fólk VI: Gjábakki – Bakkastígur 17

GUÐRÚN HAFSTEINSDÓTTIR

- Ívar Atlason

Bls. 16

Sjálfstæðisfélag Vestmannaeyja 90 ára - Gísli Stefánsson

Bls. 19

Með Heklunni í hamingjulandið Guðlaug Kristín Runólfsdóttir frá Hilmisgötu 7 rifjar upp æskuár í Vestmannaeyjum - Helgi Bernódusson

Bls. 24

Gunnar Ólafsson: Ákveðinn og umhyggjusamur fjölskyldumaður - Andrea Þormar

Bls. 26

Gunnar Ólafsson á Tanganum: Gætinn athafnamaður og fastur fyrir - Helgi Bernódusson

Bls. 29

Hörður Baldvinsson rifjar upp æskuárin á Illugagötunni: Skemmtilegur tími en krakkar urðu að bjarga okkur sjálf - Ómar Garðarsson

Bls. 32

Legsteini skilað Um Þorstein í Nýjabæ, gröf hans og minningarmark - Helgi Bernódusson

Bls. 34

Látnir kvaddir - Myndir af fólki sem búið hefur í Vestmannaeyjum í lengri eða skemmri tíma og lést á árinu.

Myndir í blaðinu: Forsíðumynd: Sæþór Vídó.

Aðrar myndir: Úr einkasöfnum og Ljósmyndasafn Vestmannaeyja.

ÚTGEFANDI: Eyjasýn hf. fyrir hönd Sjálfstæðisfélaganna í Vestmannaeyjum

Skammdegið er sérstakur tími og mótsagnakenndur. Stuttir dagar, myrkur stóran hluta sólarhringsins en jafnframt tími ljóssins.

Aðventan og jólahátíðin eru stundir samveru með fjölskyldu og vinum. Fyrir mér eru jólin hátíð ljóss og friðar en ekki síður tími íhugunar, örlætis og vilja til að láta gott af sér leiða. Gefa bæði og þiggja.

Síðustu tvenn jól hafa verið mörkuð af heimsfaraldri með tilheyrandi samkomutakmörkunum. Nú er tilveran að miklu leyti komin í fyrri skorður og við skynjum gleði og eftirvæntingu sem fylgir því að fjölskyldur geta nú aftur komið saman til að gleðjast um hátíðir. Við sækjum jólatónleika, vinnufélagar og makar þeirra gera sér dagamun við jólahlaðborð og þar fram eftir götum. Samfélagið er í stórum dráttum orðið á ný það sem var og fyrir það getum við verið þakklát. Þakklæti er annars nokkuð sem við skulum tileinka okkur og iðka. Við eigum hreinlega að þjálfa okkur í því að vera þakklát og sýna það í verki. Sannarlega höfum við margt að þakka fyrir, Íslendingar. Til að mynda getum við verið þakklát fyrir að hafa það betra efnahagslega en dæmi eru um áður. Þá er ég ekki endilega með í huga nærtækustu dæmin sem tengjast áhrifum styrjaldarinnar í Úkraínu í grannríkjum okkar. Fréttir berast frá meginlandi Evrópu, Bretlandi og jafnvel Noregi um að fjöldi fólks gangi á sparifé sitt til að borga rafmagnsreikningana í heimilisrekstrinum. Áhrifa stríðsins gætir vissulega hérlendis en sem betur fer ekki á þann hátt að kostnaður við að halda á sér hita í heimahúsum hafi margfaldast. Það ber að þakka.

Lífskjörin eru í heildina tekið vissulega önnur og betri en þekktust áður fyrr en við eigum að leggja okkur fram við að allir landsmenni fái að njóta lífsins gæða. Framhlið tilverunnar er björt en bakhliðin getur verið dekkri en margan grunar. Á tímum efnahagslegrar velmegunar eykst til dæmis andleg vanheilsa fólks á öllum aldri. Niðurstöður endurtekinna kannana sýna þannig að sífellt fleiri finna fyrir kvíða, þunglyndi og depurð.

Orsakanna er líklegast að leita víða, meðal annars er sjónum beint að samfélagsmiðlum og áhrifa þeirra.

Rannsóknir sýna til dæmis að eftir að stúlkur verja ákveðnum tíma á samfélagsmiðlum fylgir depurð í kjölfarið.

Samfélagsmiðlar hafa vissulega sína kosti. Þar hugsar fólk upphátt, sendir jákvæð skilaboð og kveðjur

og tengist. Skólafélagar og fyrrum vinnufélagar, sem ekki hafa verið í sambandi í áratugi, ná saman og halda hópinn, jafnvel daglega. Þökk sé Fésbók!

Samfélagsmiðlar hafa hins vegar neikvæðar hliðar sem fleiri og fleiri staldra við. Þeir eru jafnvel notaðir sem tæki til að ofsækja fólk, niðurlægja og leggja í einelti. Það er ljótasta og dekksta hliðin á þessari fjölmiðlun. Við töldum og vonuðum að samfélagsmiðlar yrðu vettvangur heilbrigðra og opinna skoðanaskipta en það hefur gerst á annan hátt en við sáum fyrir.

Samskiptamáti og hegðun sumra þarna er í sjálfu sér samfélagslegt vandamál. Önnur neikvæð áhrif, sem of litla umræðu fá, er það sem varðar starfsemi svokallaðra áhrifavalda og óbeinna auglýsinga sem fólk oft og tíðum á mjög erfitt með að greina á milli hvað er staðreynd og hvað er sölumennska. Samfélagsmiðlarar innræta okkur endalaust með hugmyndum um að okkur skorti hitt og þetta, lauma því inn í sálartetrin okkar bakdyramegin að við bara VERÐUM að kaupa tilteknar vörur eða þjónustu „til að vera með“! Hver kannast ekki við tilfinninguna: „allir“ eru á Tenerife nema ég, „allir“ eru í toppformi og klífa fjöll – nema ég?

Og þá kem ég aftur að þakklætinu.

Við getum nefnilega hvert og eitt verið þakklát fyrir svo margt. Til að æfa okkur í rækta þakklæti ættum við að horfa meira til styrkleika okkar en veikleika. Vera meira úti í náttúrunni. Venja okkur á að tala vel um annað fólk og tileinka okkur

RITNEFND: Eyþór Harðarson, ábm., Arnar Sigurmundsson, ritstjóri Jarl Sigurgeirsson, Gísli Stefánsson, og Thelma Hrund Kristjánsdóttir.

vinsamleg og kurteisleg samskipti yfirleitt. Ég get litið mér nær því mörgum finnst samskipti alþingmanna ekki vera til fyrirmyndar og hafa þá mynd af störfum Alþingis að þau einkennist af linnulitlu rifrildi, jafnvel skítkasti. Það er nú sem betur fer ekki svo.

Við sem sitjum á Alþingi erum fulltrúar ólíkra stjórnmálaflokka og þar með mismunandi sjónarmiða og skoðana. Það hefur komið mér á óvart á þessu fyrsta ári mínu sem þingmaður hve Alþingi er góður vinnustaður. Vissulega er tekist á um málefni en maður finnur jafnframt fyrir djúpri virðingu og vinsemd á milli þingmanna rétt eins og gengur og gerist á öðrum vinnustöðum. Hafa verður samt í huga að Alþingi er vissulega sérstakur vinnustaður að því leyti að beinlínis er í hlutarins eðli að þar séu menn ósammála um eitt og annað og að slegið geti í brýnu.

Málfundir fyrir opnum tjöldum er hins vegar bara hluti starfsins en sá sýnilegi út á við.

Við skulum strengja áramótaheit um að vera þakklát og auðmjúk í meira mæli en áður, virða skoðanir og hreyta ekki ónotum í náungann, hvort sem er á samfélagsmiðlum eða annars staðar. Notum aðventuna og jólahátíðina til að rækta garðinn og hlúa að því sem gott er og fallegt í mannlegum samskiptum.

Um leið og ég óska Vestmannaeyingum öllum gleðilegrar jólahátíðar þakka ég af öllu hjarta fyrir góða og innihaldsríka samveru og samtöl á árinu.

UMBROT: Leturstofan / Sæþór Vídó PRENTUN: Landsprent ehf.

UPPLAG: 2200 eintök

BLAÐINU ER DREIFT Í ÖLL HÚS Í VESTMANNAEYJUM OG AUK ÞESS SENT VÍÐA UM LAND OG SELT Í LAUSASÖLU Á KLETTI, VESTMANNAEYJUM. ÞAÐ VERÐUR EINNIG AÐGENGILEGT Á EYJAFRETTIR.IS ÚT JANÚAR 2023

°

Gleðileg Jól Sendum starfsfólki okkar, viðskiptavinum og landsmönnum öllum okkar bestu óskir um gleðileg jól og farsælt komandi ár. Með þökk fyrir samfylgdina í gegnum árin.

TANGAGATA 1 / 900 VESTMANNAEYJAR / WWW.ISFELAG.IS

ÞREFÖLD ÞJÓNUSTA EFTIR TJÓN Til viðbótar við hefðbundnar tryggingar léttir Toyota þér lífið með lausnamiðaðri þjónustu.

Eftirfarandi er innifalið í kaskótryggðu tjóni hjá Toyota tryggingum:

AFNOT AF BÍLALEIGUBÍL

TOYOTA

BÍLALEIGUBÍLL

Við viljum að þú komist ferða þinna á meðan við gerum við bílinn þinn. Sama hversu langan tíma það tekur.

TOYOTA VARAHLUTIR

VIÐURKENNDIR TOYOTA VARAHLUTIR Við notum eingöngu varahluti frá Toyota sem passa í bílinn þinn.

BÍLAÞVOTTUR

TOYOTA BÍLAÞVOTTUR

Við skilum þér bílnum þínum skínandi hreinum eftir viðgerð.

ÞAÐ ER EINFALT AÐ TRYGGJA Á TOYOTATRYGGINGAR.IS

Kynntu þér málið á toyotatryggingar.is. Þetta er eins einfalt og það getur orðið.

°

°

°

FYLKIR - jólin 2022

5

Aðventuljós í sorta SR. KARL SIGURBJÖRNSSON

Þegar aðventan gengur í garð þá er okkur hjónum gjarnan hugsað til Vestmanneyja og aðventunnar og jólanna okkar þar árið 1973. Okkur finnst sem þá hafi okkur fyrst orðið ljós merking aðventunnar. Við vorum aðkomufólk í Eyjum, höfðum flutt þangað snemma hausts inn í framandi aðstæður og umhverfi. Dagarnir voru drungalegir þar sem allt var á kafi í kolsvartri ösku. Hvar sem litið var mátti sjá hvernig heljarhrammur tortímingar hafði slegið byggðina, mannlaus hús með neglt fyrir gluggana, einn og einn ljósastaur á stangli, eyðilegging alls staðar og megn brennisteinsfnykur lagðist yfir þegar vindátt stóð af hrauninu. Á kvöldin stóðum við oft á tröppunum á prestshúsinu að Sóleyjargötu 2 og horfðum yfir bæinn og glöddumst yfir hverju nýju ljósi í glugga. Sérhvert ljós var tákn og vísbending: Þarna er fólk að koma heim! Lífið snýr aftur, eyðing og dauði hopa. Það var líka áhrifaríkt að sjá að skærustu ljósin voru í Friðarhöfn. Friðarhöfn. Hvert nýtt ljós í bænum var eins og áskorun á hendur myrkrinu, þessu allt umlykjandi myrkri eyðingar. Þetta er aðventan í okkar huga.

legt. Óvissan var yfirþyrmandi en samt von, þrákelknisleg, þrjóskufull vonin um að unnt yrði að snúa aftur heim.

Allan tímann meðan eldurinn var uppi stóð Landakirkja uppljómuð á baksviði eldhafsins. Þeir feðgar, Friðfinnur Finnsson og Jóhann Friðfinnsson, trúfastir hollvinir kirkjunnar, létu það verða sitt síðasta verk áður en þeir yfirgáfu heimabyggð sína örlaganóttina miklu að kveikja ljósin í kirkjunni. Þau skyldu lýsa við þeim sem neyddust til að flýja og lýsa þeim sem þar yrðu eftir við hættuleg björgunarstörf. Þau skyldu varpa birtu vonar inn í huga og hjörtu, tjá með sínum hætti það sem letrað var á sáluhliðið að kórbaki, orð frelsarans: „Ég lifi og þér munuð lifa.“ Ljós Landakirkju slokknuðu ekki. Miskunn Guðs og náð hélt hlífisskildi yfir þeim sem stefndu út í nóttina burt frá Eyjum þessa dimmustu nótt lífs síns. Þvílík mannbjörg og mildi hefur ekki áður sést í sögu þjóðarinnar. Það var mikið beðið þá nótt og daga og nætur sem í hönd fóru. Bæn og trú, von og kærleikur varð leiðarljós ótal mörgum.

Goslokum í Heimaey var formlega lýst 3. júlí og var þá efnt til guðsþjónustu í Landakirkju. Það er ógleymanleg stund. Barn var borið til skírnar, Hrönn Róbertsdóttir, og svo var gengið til altaris. Hvort tveggja vonarmerki andspænis óvissunni. Veðrið var hið fegÉg hafði í byrjun þorra verið sendursta, sól og blíða, fjöll og eyjar Fjölskyldan að Sóleyjargötu. Hjónin Karl og Kristín Þórdís ásamt ur til prestsþjónustu meðal safní tiginni ró. En allt var að mestu dótturinni Ingu Rut. aðar sem var landflótta undan hulið kolsvartri ösku. Þá þegar Það var grunnt á öryggisleysinu sækir styrk og huggun: Í nærveru, ægilegum hamförum, flóttafólk í var hreinsunarstarf hafið og við hjá ungum sem öldnum. Sorgin samfélag og orð og tákn og hefðsínu eigin landi. Ég var kallaður til hjónin fórum að undirbúa flutning ir trúarinnar, umfram allt bænina. var líka sár og margs að sakna. að boða því trú og von, blessun til Eyja. Ákveðið var að hafa regluKlukknahljómurinn og guðsþjónAllt var breytt. Stór hluti byggðarGuðs í öllum sporum þess, þegar legt kirkjustarf í Landakirkju allt frá innar var horfinn undir hraun og usturnar og aðrar helgar athafnir heimabyggð þess logaði og fjöllin goslokum, messur og barnasamösku og yrði ekki endurheimtur. voru samfélagsuppbygging og skulfu og húsin hurfu undir hraun verur hvern helgan dag. KirkjuHreinsunarstarfið í Vestmannasorgarvinna, mikilvægari en við og ösku. Starfsstöð okkar preststarfið var fyrsta félags- og samgetum ímyndað anna var í Hafnarbúðum í Reykjafélagsstarf sem okkur. vík, guðsþjónustur voru í Kirkju komst á laggirnar Landakirkja er Óháða safnaðarins, húsvitjanir í í Eyjum eftir gos.

Trúin og vonin er eitt mesta sannarlega einallskyns bráðabirgðahúsnæði um hver fegursta kirkja alla borg og í nágrannasveitarundur mannlegrar tilveru. Trúin, Um haustið fluttlandsins.

Hinn félögum, samverustundir með um við svo með traustið á hið góða upphaf forni helgidómur fermingarbörnum, umsjón með Ingu Rut, dóttur umfaðmar þann leikskóla fyrir Eyjabörn sem Hjálpokkar á þriðja ári, og takmark lífs og heims og sem inn kemur arstarf kirkjunnar hélt úti í kjallara í prestsbústaðinn vonin sem stefnir eftir því. Þar traustum, þykkum, Neskirkju. Og fara daglega með undir rjúkandi öldnum veggjum. bænarorð í Eyjapistli sem var eldfellinu. Ég á er uppspretta kærleikans og afl Altaristaflan gamla mikilvægur samfélagsvettvangalveg einstaka er jólamynd sem ur Eyjamanna í Ríkisútvarpinu. friðarins í heiminum. konu sem hefur sýnir vitringana lúta Ekki leyndu sér áhyggjurnar og fylgt mér út í hvað Jesúbarninu í lotnkvíðinn hjá ungum sem öldnum. sem er. Stundum eyjum er sannarlega kraftaverki ingu. Okkur hjónum finnst hún Í Hafnarbúðum var kaffistofa þar þegar veðurhamurinn var sem líkast, þar komu margir að verki og fallegasta altaristafla landsins, svo sem hægt var að horfa á beint mestur og húsið hristist í hryðjununnu þrekvirki. Mér er hugstætt hrífandi, mild og dulúðug. sjónarvarp frá Eyjum sem sýndi um þá varð manni ekki svefnsamt. fólkið sem vann við að hreinsa eldstöðvarnar. Fólk sat og horfði Löngu síðar sagði Kristín mér að kirkjugarðinn af svo mikilli vandKonurnar á Vallargötunni tóku harmi lostið á byggðina fara í hún hefði alltaf verið með föt og virkni og virðingu, eitt af öðru höndum saman um að skúra og kaf, jafnvel á hús sín og heimili það nauðsynlegasta í seilingarfjarkomu minningarmörkin upp úr þrífa kirkjuna fyrir jól. Heil hersing brenna og hverfa undir hraun. lægð við rúmið ef gos hæfist að öskunni. Okkur hjónum er líka kvenna mætti kvöld eitt með skúrÞetta var óraunverulegt og æginýju. ingarfötur, skrúbba og tuskur og minnistætt þegar ókunnugt fólk þrifu allt hátt og lágt. Ég reyndi að kallaði í okkur inn af götunni til að gera mitt besta að vera ekki fyrir. sjá heimili sitt sem það var að ljúka Ég sé þær fyrir mér og hugsa, þær við að gera í stand eftir margra voru að gera fallegt fyrir Guð, já, mánaða fjarveru í útlegðinni. Það og náungann, samfélagið, greiða var oft ekki orðað en við fundum fegurðinni veg. Guð blessi þessar að það vænti þess að við samgleddumst og blessuðum heimkonur og allt það fólk sem, eins komu þess. En svo margt varð ekki þær heldur vörð um helgi kirkjunnar, sóma hennar og prýði. endurheimt. Margur hafði orð á því að fegursti hluti eyjarinnar Kirkjusilfrið og koparinn var kolhafi horfið, „gamla gatan mín“ var svart allt eftir eitrað gasið frá farin og samfélagsvefurinn rofinn. Góðkunningjar, ættingjar og gosinu. Það var sár áminning um vinir sneru ekki aftur, kunnugleg eyðingaröflin og mikil áhersla var og kær kennileiti voru endanlega lögð á að allt yrði fært til fyrra horfs horfin. En Heimaklettur var á sínfyrir jólin. Við Eiríkur Guðnason, yfum stað og Helgafell, þó það væri irkennari og sóknarnefndarmaður, fengum ráð hjá sérfróðu fólki hulið svörtum öskukufli og hefði hvernig ná skyldi spanskgrænunni fengið kolsvart, rjúkandi Eldfellið af koparnum. Skyldi baða hann sér við hlið. Landakirkja var líka upp úr saltsýru. Apótekarinn útá sínum stað og sáluhliðið með vegaði okkur mikið magn af sýru huggunar- og fyrirheitisorðin. og gaf ströng fyrirmæli um það Hugtakið áfallahjálp var ekki til, hvernig skyldi blanda og umsorgarvinna og sorgarferli var ekki gangast þetta. Stóðum við í því heldur til í orðabókinni. En það var Sr. Karl við messu í Landakirkju að loknu gosi 1973. langt fram undir morgun í forkirkjaugljóst þá, eins og nú, hvert fólk

unni við stórar plasttunnur og böðuðum níðþunga, aldagamla koparstakana og skírnarfontinn upp úr saltsýrunni, burstuðum, skoluðum, aftur og aftur, þurrkuðum og fægðum síðan. Þetta var óþrifalegt verk og mikið erfiði. En það var gott að vinna með Eiríki, þeim öðlingi, og þessi nótt líður ekki úr minni. Þegar verkinu var lokið settumst við inn í kirkju, örþreyttir eftir átökin, og horfðum á koparinn glitra. Altaristaflan var óhreinsuð enn og dökk af sóti, en af ásjónu Guðsmóður og Jesúbarnsins stafaði yfirjarðneskri birtu.

Svo gengu blessuð jólin í garð, yndisleg og ógleymanleg en auðvitað gerólík öðrum jólum sem maður hefur lifað. Mín fyrstu jól sem prestur. Ég hef átt þau mörg síðan, en engin eins og þessi.

Landakirkja troðfull við aftansöng og miðnæturmessu. Fermingarbörnin tóku virkan þátt, þau gegndu hlutverki meðhjálpara og hringjara og stóðu með kertaljós í hendi og lýstu upp kirkjuna. Á jóladag voru sjö börn skírð í messunni og annan dag jóla voru þau þrjú. Tíu börn helguð Kristi og voninni eilífu. Þetta var fögur og ógleymanleg jólahátíð, þrungin þakklæti, von og gleði við þungan undirtón trega og sorgar: „Í myrkrum ljómar lífsins sól. Þér, Guð, sé lof fyrir gleðileg jól.“ Aldrei hafa þau orð jólasálmsins verið sterkari og sannari en þá.

Vestmannaeyjar risu úr öskunni.

Sárin greru þótt örin sætu eftir.

Hvað þarf til að endurreisa samfélag úr rústum? Þekkingu, vit og fjármagn sannarlega. En ekki síst trú og von og kærleika hinna mörgu. Og því er miðlað og það er ræktað með hefðum, orðum og athöfn sem ber fegurðinni vitni og vitnar um friðinn og dýrðina eilífu sem blasir við augum trúar og vonar, fegurð himinsins þar sem sálin á heima.

Trúin og vonin er eitt mesta undur mannlegrar tilveru. Trúin, traustið á hið góða upphaf og takmark lífs og heims og vonin sem stefnir eftir því. Þar er uppspretta kærleikans og afl friðarins í heiminum. Allt virðist það á undanhaldi í okkar ráðvilltu, friðvana samtíð.

Vörðurnar og leiðarmerkin, hefðir og siðir, söngur og bænamál er svo oft og víða lítilsvirt. En þegar við stöndum frammi fyrir því stóra, djúpa tilverunnar, áföllum, sorg og synd og dauða, þá varðar mestu að hafa fast undir fótum og traust viðmið að fylgja og orð til að orða hið ósegjanlega. Það er mynd og saga Jesú, bænin og trúin. Ef það er að hverfa úr vitund samfélags og menningar og hylst undir ösku og grómi gleymskunnar þá verður að sporna við því og endurheimta það! Að spenna greipar og lúta höfði og fara með Faðir vor hefur reynst ótal mörgum fyrr og síðar hjálp og huggun, já líflína til lands.

Við þurfum á því að halda, og ber skylda til að leggja þeim ungu það á varir og mynd Jesú á hjörtu.

Við hjónin stóðum þarna á tröppunum fyrir 49 árum og horfðum yfir bæinn og glöddumst yfir sérhverju ljósi sem vitnaði um von og framtíð. Þau voru okkur aðventuljós og bænaljós. Það kemur í lífi allra að slík ljós verða meira virði en nokkuð annað. Leiðarljós og merki sem vísa leiðina heim, til þeirrar fegurðar og gleði sem engan skugga ber á. Guð gefi þér það að sjá og reyna. Guð gefi bjarta og blessaða aðventu og gleðileg jól!

° 6

FYLKIR - jólin 2022

Gleðileg jól!

icelandaircargo.is Við óskum sjómönnum og Vestmannaeyingum öllum gleðilegra jóla og farsæls komandi árs – og þökkum kærlega fyrir samstarfið á árinu sem er að líða. Við hlökkum til að starfa saman á ný á næsta ári. Gleðilega hátíð!

Gleðileg Jól VinnslusA?ðin /s+ar sAarfsm?nnum s;num Ail lands og sjá7ar, V)sAmanna)9ingum og landsm?nnum gl)ðil)gra j/la m)ð /s+ um farsæld, frið og gæfu á nýju ári

VINNSLUSTÖÐIN HF

HAFNARGATA 2

900 VESTMANNAEYJAR

VSV%VSV#IS

VSV#IS

°

°

°

FYLKIR - jólin 2022

7

Óskar á óðalinu á Stórhöfða. Ljósmynd: Kristján Egilsson.

Merkingar fugla: Óskar í Höfðanum GÍSLI PÁLSSON FRÁ BÓLSTAÐ

Óskar Sigurðsson, fyrrum vitavörður, býr á Selfossi. Hann er áttatíu og fimm ára gamall og vel á sig kominn. Mestan part ævi sinnar hefur hann dvalið og starfað á Stórhöfða. Óskar sendi fyrsta veðurskeyti sitt klukkan tvö eftir miðnætti þann 1. janúar 1952 og hélt þeim hætti á sama tíma næstu tólf ár. Hann varð síðan vitavörður eftir föður sinn, þriðji ættliðurinn, frá 1965 til 2007.

Vitavarðarstarfið var lagt niður árið 2007 og sjálfvirk veðurstöð leysti manninn af hólmi árið 2013. Óskar hélt hins vegar áfram störfum enn um hríð fyrir Veðurstofu Íslands, við mengunarmælingar sem hófust 1991.

Það eru raunar fuglarnir og furðuleg veröld þeirra sem tengja okkur Óskar saman, fyrir utan ræturnar frá Eyjum. Alltaf hefur mig langaði að forvitnast um samskipti hans og fugla meðan hann bjó í Eyjum þar til hann flutti á meginlandið fyrir átta árum. Ég segi Óskari hvað ég sé að fást við, fuglar og fuglamenn séu gott og gilt mannfræðilegt viðfagsefni, kannski viti hann að ég ólst upp á Bólstað við Heimagötu og safnaði örfáum eggjum á táningsárunum og sleppti pysjum, um það leyti sem hann var að hefja mestu fuglamerkingar sem sögur fóru af. Óskar tekur mér vel, segist

ekki vera mannglöggur en sýnir mér skjöl um fuglana sem hann merkti, uppstoppaða fugla sem honum hafa áskotnast og steingervinga, sem hann hefur fundið í Höfðanum. Í seinna skiptið sem ég heimsæki Óskar býður hann upp á kaffi, hann hefur ekki hellt upp á í hálft ár eða svo, að einhverju leyti vegna Covid fársins. Okkur verður strax vel til vina. Óskari hefur hlotnast margs konar heiður fyrir unnin störf. Hann hlaut viðurkenningu Heimsmetabókar Guinnes árið 1997 fyrir fuglamerkingar, þá hafði hann merkt 65.200 fugla. Sama ár veitti forseti Íslands honum riddarakross hinnar íslensku fálkaorðu fyrir störf í þágu fuglarannsókna. Árið 2012 var Óskar tilnefndur Eyjamaður ársins fyrir framlag sitt til umhverfismála og árið 2018 fékk hann h e i ð u r s ve r ð l a u n Náttúrufræðistofnunar Íslands fyrir langt og óeigingjarnt starf við fuglamerkingar og markvert framlag til fuglarannsókna. Eyjamenn hyggjast reisa honum minnisvarða á Stórhöfða sem þakkarvott fyrir fyglamerkingar hans og annast Marinó Sigursteinsson það verk. Þá hlaut Óskar árið 2007 viðurkenningu Haf- og veðurstofu Bandaríkjanna (NOAA) sem „Hetja umhverfisins,“

fyrir mælingar gróðurhúsalofttegunda á Stórhöfða; eitt sögulegra línurita sem sýndu hækkandi styrk koltvísýrings í andrúmsloftinu var ættað frá Stórhöfða. Á tímum hamfarahlýnunar hlýtur þetta að teljast mikilsvert framlag.

Stundum hefur Óskar verið meðhöfundur fræðigreina. Fjölmörg blaðaviðtöl hafa verið tekin við hann, tveir bókarkaflar hafa verið helgaðir honum og ein heimildamynd hefur verið gerð um störf

starfi góð skil, ekki síst fuglaheiminum sem hann hrærðist í.

Fjölskyldan í vitanum

Óskar Jakob fæddist á Höfðanum 19. nóvember 1937. Faðir hans var Sigurður Valdimar Jónatansson (f.

1897, d. 1966), ættaður frá Garðakoti í Mýrdal. Jónatan annaðist vitavörslu í Eyjum frá 1910 og veðurathuganir frá 1921, en Sigurður tók við hvorutveggju árið 1935.

Móðir Óskars var Björg Sveinsdóttir (f. 1911, d.

1964), frá Hofi í Álftafirði. Óskar á Óskari hefur hlotnast margs eina „litlu“-systur, Erlu Kristínu (f. konar heiður fyrir unnin störf.

1943), sem býr Hann hlaut viðurkenningu í Eyjum. Hann á nokkra kunnHeimsmetabókar Guinnes árið ingja á Selfossi og Eyrarbakka en 1997 fyrir fuglamerkingar, þá annars er hann hafði hann merkt 65.200 fugla. fremur ómannblendinn. „Lengi Sama ár veitti forseti Íslands býr að fyrstu honum riddarakross hinnar gerð,“ segir hann, með glettnistón. íslensku fálkaorðu fyrir störf í Örheimurinn á Stórhöfða hafi þágu fuglarannsókna. verið smár og einangraður. Sjaldan hans, „Heimsmethafinn í vitanvar farið í bæjarferð þar sem ekki um“ (2009), höfundar Jón Karl var völ á bifreið á æskuárum Óskars og heimilisfaðirinn átti ekki Helgason og Kristín Jóhannsdóttir. heimangengt vegna veðurmælÓskar er vel að þessu öllu kominn. inga á þriggja tíma fresti. Vörubíll Hægláti og hógværi vitavörðurinn eða leigubíll færði fjölskyldunni hefur sannarlega látið til sín taka vistir. svo eftir hefur verið tekið. Afrek Einsemdin var hins vegar ekki hans minnir á mikilvægt hlutverk sjálgefin. Óskar minnist þess að sjálfboðaliða víða um heim í náttúruvísindum, m.a. fuglafræði. Full á tímum seinni heimsstyrjaldarinnar, þegar bandarískir hermenn ástæða er til að gera lífi Óskars og

hreiðruðu um sig í bröggum á Stórhöfða, hafi hann haft mikil samskipti við ungu hermennina sem léku sér við kornungan snáðann. Heimurinn lifnaði við í hugskoti barnsins. Athygli vakti að Óskar lærði ensku á örskömmum tíma og talaði ensku betur en íslensku. Fjótlega eftir að herinn fór úr Höfðanum, haustið 1943, varð enskukunnáttan að engu.

Skólagangan var „eitthvað snúin,“ segir Óskar: „Ég þoldi óskaplega illa langar fjarvistir frá heimilinu.“ Hann var í vist hjá fjórum fjölskyldum niðri í bæ alla sína skólagöngu, meðan á skóla stóð. „Þetta var allt saman besta fólk, það var ekki það. Það fór bara illa í mig að vera ekki heima. Ég lagði hart að mér að komast heim um helgar og skólagöngu minni lauk strax og skyldunni lauk.“ Það sætir furðu að jafn námfús og forvitinn drengur skyldi ekki leggja stund á frekara nám. Engum, sem kynnist Óskari og störfum hans, dylst að hann er afar minnugur, glöggur og nákvæmur og segir vel frá. Í vissum skilningi er hann enn á sínum Stórhöfða, einsamall innan um blóm og uppstoppaða fugla á fjórðu hæð í fjölbýlishúsi á Selfossi, þótt hann annist ekki lengur veðurathuganir, umhverfismælingar og fuglamerkingar. Árið 1974 eignaðist Óskar soninn Pálma Frey með sambýliskonu sinni Valgerði Benediktsdóttur (f.

1943, d. 1992), frá Þorpum í Steingrímsfirði. Pálmi Freyr tók við af föður sínum sem veðurathugunarmaður og gegndi því starfi til 2013. Hann andaðist 2019 eftir

° 8 erfið veikindi. Þau Óskar og Valgerður skildu eftir rúmlega áratugs sambúð. Valgerður flutti til Rekjavíkur og andaðist þar fjörutíu og átta ára gömul. Fyrir átti hún dótturina Matthildi Eiríksdóttur (f. 1967), hún bjó í Eyjum þar til fyrir fjórum árum, nú býr hún í Reykjanesbæ og á fjögur börn.

Matthildur var þriggja ára þegar hún flutti á Höfðann með móður sinni. Hún lítur á Óskar sem fóstra sinn og ber honum mjög gott orð.

Síðustu ár, eftir að hún flutti upp á land, hefur hún oft litið til Óskars og fylgst með honum. Óskar segir að hún hafi sýnt sér mikla ræktarsemi. Síðastliðið sumar fóru þau saman til Eyja og settu legstein á leiði Pálma Freys.

„Vegabréf fuglanna“

Kerfisbundnar fuglamerkingar komu fyrst til tals árið 1866. Stungið var upp á því að festa marglita þræði við algenga farfugla. Margir efuðust um gagnsemi þessa og það var ekki fyrr en 1899 að áformum var hrint í framkvæmd.

Daninn Christian Mortensen, sem lagði stund á guðfræði og læknisfræði, vafði álmerkjum um fætur 156 starra í Viborg og nágrenni.

Merkin voru númeruð og sýndu hvar fuglunum var sleppt. Flestir fuglanna náðust síðar og sönnuðu gildi kerfisbundinna merkinga.

Mortensen hlaut síðan styrk frá Carlsbergsjóðnum til að hefja stórtækari merkingar. Í lokin sendi hann sjóðnum greinargerð þar sem sagði: „Ég hef varið mestum frítíma mínum síðastliðin fimmtán ár til þess að varpa ljósi á ferðir farfuglanna okkar.“

FYLKIR - jólin 2022 Fuglamerkingar hér á landi hófust árið 1921. Þær voru á vegum Danans Peter Skovgaard sem stofnaði samtökin Dansk Ornitologisk Forening og gaf út ritið Danske Fugle þar sem birtar voru niðurstöður merkinga. Þá voru fjölmargir liðsmenn fengnir til að merkja fugla í ýmsum héruðum landsins, meðal annars Þingeyingurinn Konráð Vilhjálmsson sem greindi frá verkefninu í tímaritinu Degi árið 1930.

Fyrsti fuglamerkingamaðurinn var Gunnar Juul lyfjafræðingur á Ísafirði.

Svo var það Finnur Guðmundsson fuglafræðingur hjá Náttúrugripasafni Íslands sem gerðist helsti hvatamaður fuglamerkinga á Íslandi. Árið 1932 gaf hann út bæklinginn „Leiðbeiningar um fuglamerkingar“ þar sem hann fjallaði um farfugla, það sem vitað væri um ferðir þeirra og hvernig standa ætti að fuglamerkingum.

Finnur stýrði fuglamerkingum frá 1941 til 1978 en þá tók Ævar Petersen við keflinu. Finnur var duglegur að laða að sér öfluga og samviskusama liðsmenn til að annast fuglamerkingar, sem ekki voru á allra færi: „þýðingarlaust er að taka slíkt starf að sér, nema menn séu reiðubúnir að fórna nokkrum tíma og fyrirhöfn til starfsins. Menn ættu yfirleitt ekki að taka að sér merkingar, nema þeir treysti sér til að merkja nokkra tugi fugla á ári.“ Merkin voru dýr, takmarkaður fjöldi var í boði og tryggja þurfti skilvirka notkun: „Framvegis verður ... ekki hægt að leyfa mönnum að liggja árum saman með merkjabirgðir á þess að merkja nokkurn fugl.“ Ef Finnur hafði einhverjar

Bréf Finns Guðmundssonar til Óskars, dagsett 14. ágúst 1955.

Veggmyndir heima hjá Óskari á Selfossi. Ljósmynd: höfundur.

efasemdir um dugnað og samviskusemi Óskars Sigurðssonar, sem gekk til liðs við hann sama ár og þessi orð voru rituð, sannfærðist hann fljótt.

Óskar tekur til starfa, „undir lögaldri“

Einn góðan verðurdag árið 1952 hittust þeir Óskar og Friðrik Jesson, ljósmyndari, kennari og náttúrufræðari, hjá Lyngfelli við Breiðabakka. Friðrik var þar við myndatökur. Hann hafði kennt Óskari leikfimi og þeir tóku spjall saman, „náttúrlega mest um fugla,” segir Óskar. „Ég fór að spyrja hann um fuglamerkingar, ég hafði rekið augun í grein um efnið. Eitthvað vakti áhuga hjá mér. Skömmu seinna fékk ég bréf frá Finni. Það kom mér á óvart og ég á það ennþá. Ég var ekki kominn á lögaldur, leiðbeiningar Finns gerðu ráð fyrir að þeir sem önnuðust merkingar væru orðnir sextán ára, en ég var aðeins fimmtán ára.“ Það varð úr að Finnur sendi Óskari merki, eitt hundrað stykki á kippu af hverjum stærðarflokki með hlaupandi númerum. „Maður fékk engin tól eða tæki, aðeins merkin og bækling um hvernig maður ætti að bera sig að. Annars varð ég að læra af reynslunni.“ Óskar minnist þess þegar hann merkti fyrsta fuglinn, 5. maí 1953; það var lundi sem hann veiddi í Höfðanum. „Hann var svo taugaveiklaður Óskar að merkja rituunga. Ljósmynd: Kristján Egilsson. að hann titraði, hann hefur smitast Laun Óskars voru ánægjan við ar sigur vannst þegar Óskar hafði af mér, fundið að ég titraði sjálfur.” veiðarnar, en ekki síður endurspurnir af lundapysju, sem hann En fljótlega vandist þetta. Eftirheimtur merkjanna og vitneskjan hafði merkt, hún veiddist við Nývæntingin og spennan boðuðu fundnaland. Finnur Guðmundssem þær færðu. Árið 1955 hafði farsælan og ánægjulegan feril. son bar honum fregnirnar, þá eins hann spurnir af silfurmáfi sem Óskar átti samleið með öðrum og endranær. hann hafði merkt. Finnur ritaði kunnum sjálfmenntuðum náttúruEndurheimtur fuglanna sem Óskari bréf, dagsett 14. ágúst, fræðingi, Hálfdáni á Kvískerjum. Óskar merkti voru um 10.000. þar sem segir: „Hér er ein endurHann var líka fimmtán ára þegar heimt, sem mér hefur nýlega Heimturnar segja mikið um ferðir hann tók að merkja fugla á sínum borist tilkynning um: Silfurmáfur og aldur fuglanna. Lundapysjan heimaslóðum. Þeir Hálfdán urðu (Larus argentatus). Merktur sem fer til að mynda oft vestur til Nýkunningjar, kynntust á vertíð í Eyjfundnalands á fyrsta hausti. Ferðaungi 16.7.1954 í Stórhöfða í Vestum. Báðir funduðu þeir með Finni mannaeyjum. – Skotinn 6.7.1955 lagið virðist taka um sex vikur.

Guðmundssyni árið 1957, það á Vágsfirði í Suðurey í Færeyjum.“ Lundar sem Óskar merkti skiluðu voru fyrstu kynni sér víða, í Faxaflóa Óskars af Finni. og Breiðafirði, LóFinnur var þá að fóten í Norður-NorAlls merkti Óskar 91.695 fugla, búa sig undir ferð egi, Færeyjum og ásamt Hálfdáni út af um fjörutíu tegundum, mest Frakklandi. Fýll sem í Hellisey, en það Óskar merkti árið gaf ekki. Þremlunda, fýl og snjótittling; helst 1970 kom í fiskinet enningarnir tóku vildi hann hafa náð 100.000 árið 2011, hann heftal saman á Hótel ur því orðið minnst Berg við Heimafuglum. Það hefðu verið fjörutíu og eins árs. götu 4. Ég hef skemmtileg vertíðarlok. Síðustu þá verið skammt Lundamerkingar undan, átta ára fuglarnir sem hann merkti voru Lu n d a m e r k i n g a r gamall, á Bólstað skipuðu sérstakan við Heimagötu tvær skrofur, í september 2014. sess í starfi Óskars.

18. Skelfing hefði Hann talar um fjóra verið gaman að flokka: gamla lunda vera fluga á vegg Það voru skemmtileg tíðindi, í holu, pysjur í holu, fugla veidda í á þessum sögulega fundi! „fyrsti sigurinn.” „Það ýtti náttúrháf (bæði geldfugla og varpfugla) Alls merkti Óskar 91.695 fugla, lega undir þegar maður fór að fá og flugpysjur sem lenda inn í bæ í af um fjörutíu tegundum, mest svoleiðis,“ segir Óskar, „að fá fregnEyjum. Stundum náði Óskar hann lunda, fýl og snjótittling; helst ir af merkjunum.“ Óskar frétti ekki þremur kynslóðum, fullorðinn vildi hann hafa náð 100.000 fuglaf endurheimt silfurmáfsins fyrr fugl og pysja voru saman í holu um. Það hefðu verið skemmtileg en fimm vikum eftir að hann var og síðan nokkrum árum síðar náði vertíðarlok. Síðustu fuglarnir sem skotinn, en það mátti teljast gott. hann „pysjunni“ sem þá var með hann merkti voru tvær skrofur, í Það tók sinn tíma að koma bréfsína pysju. Fuglarnir virtust vera september 2014. Hvað rak hann til um á milli landa og svo var hitt í sömu holunum ár eftir ár eða á þessa annasama verkefnis vetur, að „Finnur hafði í mörg horn að svipuðum stað í fjölmennri byggðsumur, vor og haust í rúmlega sex inni: „Ég byrjaði yfirleitt að merkja líta, vann mest einn, tók bréf úr áratugi, meðfram krefjandi verkneðst í brattri byggðinni og fikraði bunkanum eftir hentisemi.“ Annefnum fyrir Veðurstofu Íslands? mig upp. Það hefði verið erfiðara að ganga niður á við. Ár eftir ár var fuglinn á svipuðum slóðum, númerin kölluðust á. Þau hækkuðu jafnan eftir því sem ofar dró.“ Hundruð fugla voru í byggðinni í Höfðanum. Óskar stakk hendinni inn í holuna, teygði sig inn í hana og greip í nefið á lundanum svo hann biti hann ekki og dró hann út. Ekki var hægt að draga hann á fótunum, vængirnir rækjust þá í holuveggina og gætu skaddast og fuglinn skeflst. Lundinn gat sér enga björg veitt. „Ég stakk hausnum á fuglinum í poka, hafði fuglinn á hvolfi og merkti fótinn.

Fuglinn var stilltur þegar hann var í pokanum, hann sá ekkert út. Svo sleppti ég fuglinum aftur inn í holuna. Það var reglan, að sleppa ekki

°

°

°

FYLKIR - jólin 2022 út í loftið, þótti gott fyrir fuglinn fuglarnir snertu hann, honum var fyrst fimm ára gamall. Óskar telur að komast heim aftur. Áhrifin á annt um byggðir þeirra og velferð líklegt að fjögurra ára fugl komi til fuglinn voru minni en ella.“ og sumir urðu vinir hans. Stundum Eyja fjögurra ára gamall til að huga Stundum fékk Óskar heilu kassfylgdist hann sorgmæddur með að varpstað ári síðar. Óskar skrifaði ana fulla af pysjum úr miðbænum. örlögum pysja sem verið var að skýrslur sínar jafnóðum og sendi Pálmi Freyr sonur hans safnaði sleppa. Mávar tylltu sér á nálæga til Reykjavíkur, fyrst til Finns, Ævars þeim saman eftir að krakkarnir í kletta og fygldust með, réðust svo og, að lokum, Guðmundar A. Guðmundssonar. bænum, sem leituðu að pysjum til á bjargarlausar pysjurnar þegar Sumir fuglamenn, meðal annars að sleppa, voru farnir að sofa, þá þær höfðu lent í sjónum. Óskar, hafa lýst sprengikrafti fékk Pálmi að vera í friði. PysjurnKristján Egilsson, ljósmyndari og ar, sem Óskar merkti á Stórhöfða, adrenalíns í æðum sínum þegar forstöðumaður Náttúrugripasafnins í Eyjum, færði Óskari eitt sinn komu gjarna aftur á sína staði, þeir glíma við að handsama fugl þrjá rituunga og fól honum að ala þrátt fyrir flutninginn á Stórhöfða, og merkja. „Það var eiginlega það þá upp. Ungarnir höfðu dottið úr aðallega í Ystakletti, minnst tveimskemmtilegasta sem ég gerði að ur árum eftir að þeim var sleppt. hreiðrum í Fiskhellum. Óskar hafði veiða fuglinn með háf og merkja,“ Ársgamall lundi fuglana í garðinum hjá sér, það veiðist ekki. Í upphafi var allt sent veitti þeim aðhald Fuglamerkingarnar höfðu með venjulegum og kom í veg fyrir auðvitað annan og æðri tilgang pósti, síðar með að þeir færu. „Það tölvupósti. var gaman að sjá eins og frumkvöðlarnir höfðu Eitt af síðustu þegar þeir fóru að verkum Finns fljúga“ segir Óskar. skrifað um. Laun Óskars voru Guðmundssonar „Eitt sinn þegar annars vegar vitneskjan um var að biðja Óskar ég var að drekka að draga úr merkteið mitt sá ég ferðir fuglanna, sem hann sjálfur ingum á fullorðneinhverju hvítu merkti, og svo hitt að fuglarnir um lunda sem bregða fyrir, þá hann veiddi í háf. voru þeir komnir snertu hann, honum var annt „Ég velti fyrir mér á flug. Það skrýtna hvort ég ætti bara var að ég hélt þeir um byggðir þeirra og velferð og að hætta þessu, myndu koma aftsumir urðu vinir hans. Stundum ur að kvöldi eftir það var ekkert að þeir fóru að gaman lengur. Þá fylgdist hann sorgmæddur með fljúga og sofa í sínu sneri ég mér meira örlögum pysja sem verið var að hreiðri. Það var að fýl, og pysjum, alveg öfugt. Þeir ég mátti merkja sleppa.

Mávar tylltu sér á nálæga fóru burt á nóttþær. Merkin kostuðu pening og kletta og fygldust með, réðust svo unni, komu svo að þetta var endurmorgni að fá sér að á bjargarlausar pysjurnar þegar tekning.“ Fýllinn éta. Svo flugu þeir var erfiður viðuryfir girðinguna. þær höfðu lent í sjónum. eignar þar sem Þetta stóð í hálfan hann ver sig með mánuð, frá því að spýjum sem lykta illa. þeir fóru að fljúga þangað til þeir segir Óskar. Hann minnist líka Mörgum kann að virðast sem hættu að koma. Þeir komu dagglímu sinnar við snjótittlinga: „Ég lega, en hurfu svo á brott.“ natni Óskars og afrakstur við vissi ekki hvernig hægt væri að Óskar hafði gaman af að ala upp fuglamerkingar áratugum saman veiða þá. Svo bjó ég til gildru úr unga. Eitt sinn gekk hann að ritujaðri við merkingarlausa áráttu. neti sem svínvirkaði. Stundum unga niðri í fjöru, alveg við það að Það er ekki svo. Óskari var annt um veiddi ég svo mikið að ég hafði deyja. Rituungum gengur oft illa að fylgjast með atferli og örlögum ekki við að merkja.“ Mest veiddi að bjarga sér á haustin, þeir verða merktra lunda, ekki aðeins áfangahann 350 lunda á einum degi, stað þeirra. Kunningi hans Ragnar að bjarga sér sjálfir. Óskar tók ungþá hefur hann tekið sér stutt hlé ann að sér. Mynd af ritunni á öxl Axel Helgason, lögreglufulltrúi í til að taka veðrið. Mörgum samborgurum hans þóttu hins vegar Óskars, tekin af Friðriki Jessyni, Eyjum, sem veiddi mikið af lunda, fuglaveiðar hans ekki merkilegur hangir yfir eldhúsborðinu á Selfærði honum gjarna merkta lunda fossi. Ritan var svo illa haldin að veiðiskapur. sem hann veiddi á Höfðanum, hún þurfti að vera í fóstri í nokkra lagði þá fyrir framan íbúðarhúsið.

Fuglavinurinn mánuði, frá október fram í maí. RitÓskar skoðaði merkin, valdi úr þá Fuglamerkingarnar höfðu auðvitan hafði þann sið að setjast alltaf á fugla sem hann hafði merkt sem að annan og æðri tilgang eins og þröskuldinn í eldhúsinu í Höfðanpysjur og sendi þá til frekari athugunar með flugi til Reykjavíkur. um, ábúendur þurftu að vara sig frumkvöðlarnir höfðu skrifað um. Þetta samstarf varði í mörg ár og og klofa yfir. Einn daginn rak móðLaun Óskars voru annars vegar vitneskjan um ferðir fuglanna, sem ir Óskars sig í ungann, en hann varpaði ljósi á þroska og hátterni hann sjálfur merkti, og svo hitt að slapp með skrekkinn. Ritan gerði lunda. Í ljós kom að lundinn verpir

Óskar hugar að kollunni sinni. Ljósmynd: Kristján Egilsson.

9

Óskar og fuglasafnið hans. Ljósmynd: Gísli Pálsson. mannamun, kæmu gestir lét hún sig hverfa. Þegar ritan loks kvaddi flaug hún í nokkra hringi kring um húsið og hvarf svo á brott, og síðan hefur ekkert til hennar spurst. Þá ól Óskar upp tvo fýlsunga, alveg frá því að þeir komu úr eggi og þar til þeir flögruðu út í heim. „Þeir hændust að manni, en það var svo merkilegt,” segir Óskar, „að þetta voru gerólíkar persónur, gjörólík skapgerð, furðulega ólíkir.“ Annar fuglinn hafði engan áhuga á fóstursystkini sínu, allt snerist um að fá eitthvað ætilegt. Hann kom aðeins til að fá sér að éta. „Hinn vildi félagsskap, vildi bara vera hjá manni,. Ég strauk honum um nefið. Hann var ánægður þótt hann fengi ekkert að borða. Fuglarnir tengdust mér. Svo flugu þeir burt

eins og aðrir fuglar og komu ekki aftur.“ Samskipti Óskars við æðarkollur eru sérstakur kapítuli, enda hefur fuglinn löngum verið hændur að mönnum og aðlagast þeim.

Stundum verptu kollur við vitann, þær voru spakar eins og heimalningar. Ein kollan kom til hans í þrettán ár og verpti á góðum stað, undir steini í skjóli fyrir austanáttinni. Hún var einn af vinafuglum Óskars. Hann merkti hana, en hún náðist ekki annars staðar. Fuglinn var tilætlunarsamur og þegar hann var að gefa henni var hún ekkert að teygja sig eftir matnum: „Þegar ég kom með ætið opnaði hún gogginn og ég stakk ætinu upp í hana. Hún ætlaðist bara til að maður þjónaði sér. Var ekkert að hafa fyrir hlutunum.“ Kollan fór svo út á sjó þegar ungarnir voru komnir úr eggi. Þegar kollan var búin að unga út sótti Óskar jafnan körfu handa henni og sópaði ungunum saman, „hún var harðánægð með það.” Þegar hann fór með kolluna í fjöru hallaði hann körfunni til að auðvelda fjölskyldunni að stinga sér í hafið. „Það var eins og kollan myndi eftir þessu næsta ár, svo var eins og hún væri að telja ungana þegar hún sveiflaði höfðinu til og frá.“ Eitt skiptið vildi kollan ekkert fara. Henni fannst það ekki tímabært: „Ég fór þá með körfuna heim, með ungunum og kollunni.

Fór svo aftur niður í fjöru dálítið seinna. Það var sama, hún vildi ekkert fara. Þá fannst mér nóg komið. Ég gerði hreiður í þaranum og setti ungana ofan í og kolluna á. Svo fór ég. Kollan sat keik, eins og hún væri uppstoppuð, hreyfði sig ekkert.“ Það hefur verið dekrað við þessa kollu. Eitt árið eftir að hún hvarf hélt Óskar að hún væri komin heim á ný, þá var kolla komin á hreiðrið. „Svo ég fer að taka til æti.

Ekki til að tala um að éta það. Það var svo skrýtið. Þá leit ég á merkið á fuglinum og það reyndist vera allt annað númer. Fuglinn var komin í hreiður hinnar kollunnar sem sennilega var dáin. Kollurnar könnuðust við mann.“ Vitavörðurinn frá Höfðanum fylgist ekki með fuglum lengur. Hann sér svo illa, segir hann.

° FYLKIR - jólin 2022

Öll jól – Síðan 1952 –

GLEÐILEG JÓL

Pipar\TBWA \ SÍA

10

Jólakveðja frá Ora

V ið ó sk u m l a n d sm ön n u m öllu m gle ðile g ra r og f riðs æ ll a r jól a h átíð a r m e ð kæ r u þ a kkl æti til viðskipt avin a okka r.

M e g i nýja á rið fæ ra ykk u r öllu m gle ði og g æf u.

Óskum Vestmannaeyingum og landsmönnum öllum gleðilegra jóla og farsældar á nýju ári.

°

°

°

FYLKIR - jólin 2022 Reyndar hafi hann aldrei verið það skrefin. Einnig hugkvæmdist honum að hólfa kassana sem pysjurnsem kallast fuglaskoðari, hann hafi ar voru settar í, það fór betur um „asnast út í þetta.“ Líklega er þetta fuglinn og minnkaði afföllin. orðum aukið, ef haft er í huga náið Fuglamerkin sem Óskar notaði samband Óskars og fuglanna. hafa gegnt mikilvægu hlutverki í „En,“ bætir hann við, „ég er svo heila öld, varpað ljósi á líf farfugla, óskaplega ómannglöggur og ég áfangastaði þeirra held að það sama og viðgang stofna. gildi um fuglana, Um leið hafa þau ég á svo erfitt tengt áhugafólk og með að greina í fræðimenn þvert á sundur líka fugla. öll landamæri. Það Ég fór ekkert út á Mér er mjög sem áður var hulþað svið. Þó urðu á móti skapi ið móðu er býsna riturnar og kollan vel rannsakað og nákomnar mér, að henda þekkt, með aðstoð sérstaklega kollan, fjölmenns hóps við urðum góðir hlutum. Það fuglamanna víða vinir.“ gekk næstum um heim. Óskar Lokaorð er góður fulltrúi af mér dauðum Það hefur ekki þessa hóps, enda að skipta um verið auðvelt fyrir heimsmeistari í Óskar að kveðja greininni um skeið. heimilisfang. óðalið á HöfðanNú er met hans fallum og flytja til ið. Sverrir ThorstenÉg var sen kennari á AkurSelfoss eftir sjötíu innfæddur á eyri hefur náð að og sjö ár í Eyjum. merkja fleiri fugla, „Margt af mínu Höfðanum. Það rúmlega 93 þúsdóti er enn í kösser ekkert skrýtið und. um,“ segir hann. „Mér er mjög á Þrátt fyrir stórað ég hafi tekið tækar fuglamerkmóti skapi að ingar víða um heim henda hlutum. nærri mér að eru eftir sem áður Það gekk næstum fara þaðan, ég margar eyður í tilaf mér dauðum að tækri þekkingu. skipta um heimilvar svakalega isfang.

Nú er ný tækni að rótgróinn, það Ég var innfæddleysa gömlu merkur á Höfðanum. in af hólmi. Völ er er ókosturinn. Það er ekkert á ódýrum og fyrskrýtið að ég hafi Maður vill verða irferðalitlum rafeindatækjum, svotekið nærri mér gamall en ekki nefndum ljósritum að fara þaðan, og GPS tækjum, ég var svakalega vera gamall. sem fest eru við rótgróinn, það er farfugla og senda ókosturinn. Maður vill verða gamall en ekki vera eða vista ítarlegar upplýsingar um gamall.“ ferðir fuglanna. Margt hefur komið á daginn, m.a. upplýsingar um Óskar bryddaði upp á ýmsum nýjungum í sínu starfi. Hann komst leiðir þeirra (ekki aðeins áfangastað), hraða og aðferðir fugla til að hann upp á lagið með að góma ná áttum og rata á sömu staði ár flögrandi pysjur með eins konar eftir ár. Þetta á ekki síður við um háf eða neti, sem sparaði honum

Ferðir lunda sem Óskar merkti.

11

Óskar með vænan hluta af skýrslum sínum um endurheimtur lunda. Ljósmynd: Gunnar Ólafsson. rannsóknir á sjófuglum en öðrum fuglum. Þá hafa stafræn tækni og veraldarvefurinn veitt margfalt betri og hraðari yfirsýn en áður.

Nýlega hefur hópur fuglafræðinga, sem fylgjast með ferðum sjófugla um Norður-Atlantshaf, halað niður umfangsmiklum gögnum úr alþjóðlegum gagnagrunni margra rannsóknahópa um ferðir rúmlega tuttugu fuglategund, meðal annars lunda, frá fimmtíu og sex varpstöðvum, þar á meðal á Íslandi. Niðurstöðurnar voru afar athyglisverðar, leiddu í ljós að milljónir sjófugla safnast reglulega saman á ákveðnum

stað („hotspot“) á svæði á stærð við Frakkland í miðju Norður-Atlantshafi þar sem fuglarnir hvílast og nærast. Fyrsta vísbending um þennan stað komu úr rannsókn um ferðir kría. Í kjölfarið hafa fylgt niðurstöður úr merkingum margra annarra tegunda. Kannski megi líta á árlega samveru sjófuglanna á þessum stað sem þjóðhátíð sjófugla, þótt sumar tegundir staldri lengur við en aðrar. Segja má að nú eigi sér stað vísindabylting í fuglafræði sem ekki er síður merkileg en sú sem gömlu merkin boðuðu á sínum tíma. Allt er þetta mikilvægt nú á tímum, þegar aldauði fjölmargra fuglategunda blasir við. Þegar ég þakka Óskari fyrir móttökurnar, með áritun á öftustu síðu gestabókar hans, tek ég eftir því að hann fær heimsóknir af og til.

Margir hugsa til hans og líta inn, þakklátir fyrir störf hans og fyrir að hafa kynnst honum. Þótt Óskar hafi yfirleitt verið titlaður vitavörður og veðurskeytin hafi reglulega minnt á starf hans á vegum Veð-

urstofu Íslands er hann ekki síður þekktur fyrir merkilegt ólaunað starf sem hann gegndi áratugum saman í þágu náttúruvísinda, merkingu fugla. Þótt aðskiljanlegir þættir ævistarfs hans virðist í fljótu bragði eiga fátt sameiginlegt, mynda þeir samfellda heild þegar upp er staðið. Allir bera þeir vott um áhuga hans á velferð lífs á plánetu sem á í vök að verjast.

Athuganir hans á Stórhöfða – á langferðum fugla, dagsformi veðurs, mengun og breytingum á andrúmslofti og gróðurfari – eru snar þáttur náttúrfræða og náttúruverndar nú á tímum, eins konar vitavarsla, fyrir annan og stærri Stórhöfða, Móður jörð.

Þakkir

Ítarlegri umfjöllun um störf Óskars J. Sigurðssonar verður birt í tímaritinu Náttúrufræðingnum. Ég þakka Óskari ánægjuleg samtöl.

Einnig þakka ég Ævari Petersen, Jóhönnu M. Thorlacius, Helga Bernódussyni og Erpi Snæ Hansen gagnlegar ábendingar.

Tilkynning frá Finni Guðmundssyni um endurheimtur merktra fugla.

° 12

FYLKIR - jólin 2022

Gleðileg jól

og farsælt komandi ár þökkum viðskiptin á árinu sem er að líða!

Gleðileg jól

og farsælt komandi ár þökkum viðskiptin á árinu sem er að líða!

Gleðileg jól

Gleðileg jól

þökkum viðskiptin á árinu sem er að líða!

þökkum viðskiptin á árinu sem er að líða!

Gleðileg jól

Gleðileg jól

þökkum viðskiptin á árinu sem er að líða!

þökkum viðskiptin á árinu sem er að líða!

og farsælt komandi ár

og farsælt komandi ár

og farsælt komandi ár

og farsælt komandi ár

°

°

°

FYLKIR - jólin 2022

13

Hús og fólk VI

Gjábakki – Bakkastígur 17 GREINARHÖFUNDUR:

ÍVAR ATLASON

Í eldgosinu 1973 fór Bakkastígur, ásamt öllum húsum sem við hana stóðu, undir hraun. Að öllum líkindum er nafnið Bakkastígur nefnt eftir jörðinni Gjábakki sem þar var og var með elstu jörðum á Heimaey. Um aldamótin 1900 voru þrjú hús kennd við Gjábakka. Við Bakkastíg 25 var hús sem byggt var 1895 af Þorkeli Jónssyni, bróður Einars bónda í Norðurgarði og kallað Eystri-Gjábakki. Í gosbyrjun bjuggu í húsinu mæðginin Anna Halldórsdóttir og Bergsteinn Þórarinsson, oftast kallaður Kúti á Gjábakka eða Kúti einhenti. Við Bakkastíg 17 var hús sem var byggt 1901 af Ingimundi Jónssyni og ýmist kallað Gjábakki, Vestri-Gjábakki eða Litli-Gjábakki.

Við Bakkastíg 8 var hús sem var byggt 1909 af Jóni Einarssyni kaupmanni og kallað Vestri-Gjábakki eða Stóri-Gjábakki. Þar bjó lengi Ásmundur Guðjónsson forstjóri, kallaður Ásmundur greifi og kona hans Anna Friðbjarnardóttir (Bíbí).

Gjábakkajarðirnar

Ein elsta heimild sem til er um jarðir í Vestmannaeyjum er frá 1507. Þar er Gjábakki sagður vera í Niðurgirðingu og tilheyra Elliðaeyjarleigumála. Gjábakki hafði því sameiginleg afnot með öðrum jörðum að hlunnindum í Elliðaey. Árin 1596 og 1600 er Gjábakki þurrabúðir eða tómthús en það voru hús sem ekki áttu afnot af jörð eða héldu húsdýr. Ábúendur voru þá sjómenn eða daglaunamenn í verstöð. Í jarðabók Vestmannaeyja 1638 er Gjábakki ein jörð en um 1700 eru tveir ábúendur á jörðinni og í tveimur húsum. Ein besta heimild um byggð í Eyjum er Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalín frá 1704. Í bókinni er Vilborgarstaðir taldir elsta býli í Eyjum ásamt Kirkjubæjum, síðan kemur Höfn og þar á eftir Gjábakki. Í árbók Hins Íslenska fornleifafélags frá árinu 1913 er sagt frá býli, gerði og girðingum í Vestmannaeyjum: Gjábakki- nú tvíbýli-er líklegt að sé einn með allra elstu bæjum. Til þess benda einkum hinar fornu kumbaldalegu túngirðingar. Í túngarðinum austan við bæinn er mjög fornleg rúst, er líklegt er að sé af bæ. Vestan undir rústinni er dæld, nefnd Brunnlág, uppfyllt að nokkru leyti. Í henni var stór og forn brunnur fram undir miðja 19. öld. Ólíklegt er

Gjábakki, Bakkastígur 17. Málverk eftir Bjarna Jónsson f. 1934 - d.2008 listmálara og kennara í Vestmannaeyjum 1955-1957. Málverkið er eign Elísabetar Arnoddsdóttur. um í Vestmannaeyjum, þjónaði að brunnurinn hafi verið byggðBakkastígur 17 ur þarna, um 40 faðma frá núþar árin 1822-1837. Hann þótti vel Ingimundur Jónsson bjó á Gjáverandi bæ. Frá rúst þessari og skáldmæltur og talinn gáfumaðbakka á ofanverðri 19. öld og sat ur að upplagi. Páll var faðir Solhinu forna túngarði nefnist Akur, jörðina í rúmlega hálfa öld. Hann veigar ljósmóður, forstöðukonu sem getur hafa verið kornakvar fæddur 1829 í Mýrdal og komur í fornöld, því inn til Eyja 1845. nafnið er eldra Ingimundur var en frá öðrum undirforingi í HerAugljóst þótti að fólk var ekki fjórðungi 19. fylkingunni 1858 óhult í húsum sínum þar í grennd. og síðan bóndi aldar þegar Abel sýslumaður á Gjábakka eftir Fljótlega var tekin sú ákvörðun hafði Gjábakk1860. Einnig var ann til ábúðar og Ingimundur forað tæma Eyjarnar. Bátar voru byrjaði á kornmaður og hreppsendir til Þorlákshafnar með yrkju í Akrinum, stjóri. Húsið Vestri sem ekkert varð Gjábakka byggði fólk sem óskaði að fara. Þeim úr. Kornakur hefhann 1901 samfjölgaði fljótt sem fóru. Eins var ur samt verið illa kvæmt heimildum. settur á þessum Til gamans má geta flogið með sauðfé og hænsni úr stað á sjávarþess að Ingimundbakkanum undir ur þessi á Gjábakka búi Guðlaugs Guttormssonar sífeldu sjóroki í er langa-langafi í Lyngfelli. Ég var ekki sáttur austanstormum. systkina sem kennd Nafnið Gjábakki eru við Klöpp hér við að yfirgefa Eyjarnar. Þess hefur tekið tölubæ og flestir kanní stað gerðist ég starfsmaður verðum breytingast vel við. um í gegnum árin.

Um aldamótin Viðlagasjóðs, sem hafði forgöngu 1507 hét Gjábakki 1900 kemur til Eyja „Giabacha“. Á Gunnlaugur Sigum björgun. korti sem gert var urðsson fæddur af Heimaey árið 1883 á Efra-Hvoli fyrsta opinberu fæðingarstofnun1776 hét Gjábakki „Gjäbache“. í Hvolhreppi og byrjaði sína sjóar landsins, Landlyst. Solveig var Páll Jónsson skáld sem kallaður mennsku hér með Þorsteini bróðamma Ásgeirs Ásgeirsson sem síðvar Páll skálda fæddist á Gjábakka ur sínum. Gunnlaugur mun fljótt ar varð forseti Íslands 9. júlí 1779. Páll lærði til prests og hafa verið þroskamikill, því að árið var síðasti presturinn á Kirkjubæj1902 rær hann á tólfæringnum

Jón Gunnlaugsson.

Fasteignamat 1918- Gjábakki vestri þurrabúð.

Ísafold hjá Friðriki Svipmundssyni og með honum reri hann í margar vertíðir, á áraskipum og mótorbátum. Mörg sumur reri hann á Austfjörðum og var þar formaður. Hér stundaði hann sjóinn yfir 40 ár, var hann formaður með sama bátinn, Skuld, í 13 ár, en hann átti part í þeim báti. Gunnlaugur var orðlagður sjómaður fyrir dugnað og hreysti. Árið 1906 eignast Gunnlaugur son með Elínu Scheving sem fékk nafn föður síns. Einnig eignaðist Gunnlaugur son árið 1908 er Þorsteinn hét. Þann 17. desember 1909 giftist Gunnlaugur, Jónu Elísabetu Arnoddsdóttur sem fædd var 1890 í Syðstakoti í Miðneshreppi. Hjónin kaupa Gjábakkann af Ingimundi Jónssyni árið 1910 og bjuggu allan sinn búskap þar. Þau eignuðust níu börn: Aðalsteinn Júlíus f. 1910, Friðrik Þórarinn f.

1913, Sigurbjörg f. 1915, Arnoddur f. 1917, Guðbjörg Þorsteina f.1919, Jón f. 1920, Elías f. 1922, Guðný f.

1928, Ingvar f. 1930. Þegar börn þeirra Gunnlaugs og Jónu Elísabetu höfðu stofnað sín heimili, önnur en Jón, og flutt í eigin hús, bjó Jón áfram í Gjábakka. Þar bjó hann þar til glóandi hraunið lagði Gjábakkann í eyði um miðjan mars 1973.

Jón Gunnlaugsson lýsir gos­ nóttinni svona: Nóttina 23. janúar (1973) var ég genginn til náða. Brátt kom bróðir minn Ingvar, sem átti hús spölkorn þarna frá, bankaði á gluggann hjá mér og tilkynnti mér að eldgos væri hafið rétt hjá Helgafelli. Á stuttum tíma mátti sjá að eldhafið breiddi úr sér.

Líkur væru á að ógn gæti stafað af þessum hamförum, einkum í námunda við eldsupptökin.

Augljóst þótti að fólk var ekki óhult í húsum sínum þar í grennd.

Fljótlega var tekin sú ákvörðun að tæma Eyjarnar. Bátar voru sendir til Þorlákshafnar með fólk sem óskaði að fara. Þeim fjölgaði fljótt sem fóru. Eins var flogið með sauðfé og hænsni úr búi Guðlaugs Guttormssonar í Lyngfelli. Ég var ekki sáttur við að yfirgefa Eyjarnar. Þess í stað gerðist

° 14 ég starfsmaður Viðlagasjóðs, sem hafði forgöngu um björgun.

Vélum og öðrum verðmætum úr fiskvinnsluhúsunum, sem mest þóttu í hættu, var bjargað. Auk þess að fjarlægja vikur af götum, húslóðum og öllu bæjarlandinu, var kirkjugarðurinn hreinsaður. Það sýndi hvaða hug Eyjabúar báru í brjósti til náttúruperlunnar Herjólfsdals, að ekki var við unað að sjá svarta vikurflekki á grænu grasi Dalsins. Höfn Eyjanna fór heldur ekki varhluta af vikurfallinu.

Með dýpkunarskipi Eyjanna var aukin áhersla lögð á að fjarlægja vikur og sand úr höfninni. Á grafskipið vantaði mann, var mér boðin vinna þar, sem ég þáði.

Eftir því sem stærri hluti byggðarinnar varð eyðileggingunni að bráð, fór vonin dvínandi um að búseta yrði hér í bráð. En þegar neyðin er stærst, þá er hjálpin næst. Það voru tvímælalaust allir sem lofuðu Guð, þegar sú frétt spurðist, að hraunrennslið stöðvaðist á síðustu stundu, áður en innsiglingin inn í höfnina lokaðist. Þegar sjálft eldgosið fór dvínandi, gerðist fólk vonbetra á framhald byggðar í Eyjum. Þessi von varð, sem betur fór að veruleika. Atvinnulífið sótti í sinn gamla farveg. En segja má að ekki hafi allar óskir ræst, því enn í dag vantar nokkuð uppá að fólksfjöldinn nái, því sem var áður.

Mín frásögn af miklu lengri sögu, verður ekki öllu lengri. Mín reynsla að vera andspænis slíkum gífurlegum mætti, ná engin orð að lýsa. Þessi máttur getur jafnvel yfirbugað okkar lífsvon. Á slíkum stundum leitar hugurinn til annarrar vonar. En það er til máttarins sem stýrir stjarnaher og stjórnar veröldinni.

FYLKIR - jólin 2022 fæddist og átti heima á Gjábakka. Ég byrjaði á því að spyrja hana um Bakkastíg 17 eða Gjábakka og þau nöfn sem ég hef séð húsið vera kallað, þ.e.a.s. Gjábakki – Vestri-Gjábakki – Litli-Gjábakki.

Hún setti í brýnnar og horfði í augun á mér „Húsið hét Gjábakki og ekkert annað. Eystri-Gjábakki var húsið sem Kúti átti heima í og Vestri-Gjábakki var húsið sem Ásmundur greifi átti.“ Ekki þurfti að ræða þetta nánar.

Fyrstu minningarnar frá Gjábakka

„Mínar fyrstu minningar frá Gjábakka eru frá okkur systkinum, mér, Ingvari, Jóni og mömmu og pabba. Ég er næst yngst en hin sex systkinin mín voru farin að heiman þegar ég fór að muna eftir mér. Þetta var óskaplega lítið hús og hlýtur að hafa verið mjög þröngt í búi fyrstu árin. Sunnan megin í húsinu var viðbygging eða bíslag með útihurð sem sneri í vestur. Þegar gengið var inn, kom gangur inn í eldhús. Úr þessum Aftari röð frá vinstri: Ingvar Gunnlaugsson, Elías Gunnlaugsson, Jón Gunnlaugsson, Arnoddur Gunngangi var gengið inn í herbergi sem laugsson, Aðalsteinn Júlíus Gunnlaugsson, Friðrik Þórarinn Gunnlaugsson og Guðný Gunnlaugsdóttir. var í suðaustur horni hússins, þar Neðri röð frá vinstri: Guðbjörg Þorsteina Gunnlaugsdóttir, Jóna Elísabet Arnoddsdóttir, Gunnlaugur var Jón bróðir. Í norðaustur horninu Sigurðsson og Sigurbjörg Gunnlaugsdóttir. var þvottahús og klósett. Norðvestan megin í húsinu var lítið herbergi en þar sváfu mamma og pabbi. Síðan kom stofan. Suðvestan megin í húsinu og í einu horninu var rúm og þar sváfum við Ingvar bróðir einnig.

Eldhúsið var norðanmegin í húsinu og þar var kolaeldavél. Í svefnherberginu hjá mömmu og pabba var einhverskonar kamína sem brenndi timbri og við hana tengdur einn stór ofn. Vestan við húsið var hlaðinn brunnur þar sem vatni af þakinu var safnað saman. Ég man eftir því, hvað við þurftum oft að fara út og aftengja rörið frá þakinu, þegar austan hvassviðri og sjórok var, svo salt kæmist ekki í vatnið. Húsið var svo austarlega og töluvert sjóbað í verstu veðrum. Útikamrar voru til Bakkastígur að byrja með, en síðan kom klósett -Gjábakkastígur inn í húsið, við þvottahúsið. Það hlýtur að hafa verið gott að Systkini mín sem voru farin að búa og alast upp á Gjábakka. Eins heiman þegar ég man fyrst eftir mér, og komið hefur fram þá bjuggu komu oft og sum nær daglega á Gjábakka í smá spjall við fjölskylduna. þau Jóna Elísabet og Gunnlaugur allan sinn búskap á Gjábakka, Um jólin komu allir saman, og þá Bakkastíg 17. En kannski færri vita, var sko þröngt í búi en voðalega að öll systkinin nema tvö bjuggu gaman. Á aðfangadag voru alltaf einnig á Bakkastíg fram að gosi. svið en á jóladag og annan í jólum steikt kindakjöt eða hangikjöt.

Skata á Þorláksmessu þekktist ekki • Bakkastígur 9 efri hæð – ArnoddFrá vinstri: Jens Kristinsson, Guðný Gunnlaugsdóttir, Guðný Jensdóttir, Elías Vigfús Jensson og Jensína ur Gunnlaugsson og fjölskylda þá, við borðuðum skötu allt árið um Kristín Jensdóttir.

• Bakkastígur 9 neðri hæð – Sigurkring, það var hluti af heimilismatnbjörg Gunnlaugsdóttir um. Ég man að það var alltaf spilað steina Gunnlaugsdóttir Innsiglingin frá Klettsnefi eða Víkséð frá sjó. Á fyrri hluta síðustu • Bakkastígur 17 – Jón Gunnlaugsá jólunum, man bara ekki hvað var inni svokölluðu og inn í höfn var • Bakkastígur 23 – Friðrik Þórarinn aldar, var reist stór flaggstöng á son verið að spila, það var mjög gaman kölluð „ Leiðin“ í gamla daga. Í Gunnlaugsson vörðu austur af Gjábakka sem • Bakkastígur 21 – Ingvar Gunnog mikið fjör. Það gekk töluvert á í vondum veðrum gat „Leiðin“ ver• Bakkastígur 27- Guðný Gunnsást vel austur fyrir Ystaklett, sem laugsson og fjölskylda spilamennskunni og mikið þrasað laugsdóttir ið ófær skipum og bátum, sem margir eldri Eyjamenn muna eftir.

• Bakkastígur 23 – Guðbjörg Þoreins og Gjábökkum er einum lagið. sjófarendur gátu ekki áttað sig á, Ef flaggað var á flaggstönginni á Á þessum árum Gjábakka þá var var algengt að ein„Leiðin“ ófær. Eftir hverskonar búskapeldgosið 1973 var ur væri einnig, því þetta vandamál fjölskyldur voru úr sögunni, því oftast stórar og nýja hraunið veitir Á aðfangadag mörg börn. En ég mikið skjól. man aldrei eftir voru alltaf svið neinu dýrhaldi á Guðný Gunnen á jóladag Gjábakka.“ laugsdóttir Guðný Gunnog annan í Menntun laugsdóttir er jólum steikt „Ég útskrifaðist fædd á Gjábakka sem gagnfræðingþann 6. mars 1928 kindakjöt eða ur 1945 og fór og er því orðin framhaldinu 94 ára gömul, hangikjöt. Skata í á heimavistina ern eftir aldri, og á Þorláksmessu á Laugarvatni heldur enn heimili að læra íþróttaað Höfðavegi 37. þekktist ekki þá, kennarann. Ég Heyrnin er aðeins við borðuðum man að ég fór farin að gefa eftir, með mótorbát frá en Guðný lætur skötu allt árið Eyjum, mig minnir það ekki trufla sig, til Þorlákshafnar því hún er staðföst um kring, það og þaðan landog dugleg eins og var hluti af leiðina á Laugarhún á kyn til. Ég settist niður með heimilismatnum. vatn. Á þessum tíma voru samþeim frænkum göngur stopular mínum, nöfnum svo þetta var töluvert ferðalag frá og mæðgum við eldhúsborðið að Eyjum á Laugarvatn. Við fengum Höfðavegi 37 til að rifja upp liðinn jólafrí og fórum þá út í Eyjar. Það tíma og skauta yfir lífshlaup Guðvar einnig Eyjastrákur að læra á nýjar á Gjábakka sem fer að telja Laugarvatni á sama tíma, hann var heila öld. Guðný er sú eina sem „Gjára“ voru fjölmennir við Bakkastíginn. frá Hjálmholti, þar bjuggu foreldra er á lífi af Gjábakkasystkinum, sem

°

°

°

FYLKIR - jólin 2022

15

Það gerast ekki mikið fjölmennari ættarmótin í Eyjum. Myndin er tekin í júní 2012.

Það var mikið áfall fyrir mig þegar mamma dó. Ég var ekki nema 23 ára gömul og ég grét mikið. Mamma var ekki nema rúmlega sextug þegar hún deyr úr krabbameini í hálsi. Í framhaldinu tók ég við heimilinu á Gjábakka þangað til ég fór að búa sjálf.

Pabbi giftist ekki aftur, bjó á Gjábakka og deyr 20. apríl 1965. Ég man bara eftir mömmu sem gamalli konu. Vinnuálagið var mikið. Man eftir því að mamma vaknaði klukkan tvö á nóttinni til að fara að þvo þvotta.

Jens Kristinsson og Guðný Gunnlaugsdóttir. hans en hann einhversstaðar upp á landi. Ég veit ekkert hvað varð um hann. Eftir jólafríið varð ég og þessi strákur frá Hjálmholti að fara með togara til Reykjavíkur og þaðan til Laugarvatns. Togaraferðin var alveg hrikaleg, var svo sjóveik, það hefði mátt henda mér fyrir borð, mér leið svo illa. Á þessum tíma var ekki algengt að stúlkur á þessum aldri færu upp á land til náms. Þótt mamma og pabbi hefðu ekki úr miklu að moða þá gátu þau styrkt mig til náms, einnig minnir mig að Týr hafi líka styrkt mig. Ég útskrifaðist 1946 með Íþróttakennarapróf og kem út í Eyjar aftur. Ég fór ekki strax í kennslu við heimkomuna, en þeir Friðrik Jesson og Sigurður Finnsson sáu alfarið um íþróttakennslu á þessum tíma. Ég fór síðan aftur á Laugarvatn 1948 í einn vetur, í Húsmæðrasólann. Ég byrjaði að kenna leikfimi í Aðventistaskólanum og fór svo einnig að kenna

sund í gömlu sundlauginni.“ Mamma deyr „Það var mikið áfall fyrir mig þegar mamma dó. Ég var ekki nema 23 ára gömul og ég grét mikið.

Mamma var ekki nema rúmlega sextug þegar hún deyr úr krabbameini í hálsi. Í framhaldinu tók ég við heimilinu á Gjábakka þangað til ég fór að búa sjálf. Pabbi giftist ekki aftur, bjó á Gjábakka og deyr 20. apríl 1965. Ég man bara eftir mömmu sem gamalli konu. Vinnuálagið var mikið. Man eftir því að mamma vaknaði klukkan tvö á nóttinni til að fara að þvo þvotta.

Gjábakkinn fór undir hraun í eldgosinu með innbúi, og allt látið fara. Ég veit ekki af hverju þessu var ekki bjargað úr húsinu áður en það fór undir hraun, skil bara ekkert í honum Nonna bróðir, sem var allan gostímann hér, að bjarga ekki innbúinu. Það sem ég sé einna mest

eftir var ein kommóða með fjórum skúffum. Í einni skúffunni voru dúkar og tau frá mömmu og pabba og í annarri var sálmabókin mín frá fermingunni minni. Sá einna mest eftir henni.“ Fjölskyldan: „Við Jens Kristinsson frá Miðhúsum (f. 13 sept. 1922, d. 12 júlí 2015) giftum okkur á afmælisdaginn minn 6. mars 1955. Það var engin giftingaveisla eða síður kjóll og slaufur, eins og tíðkast nú til dags. Jens vann við beitningu, hann varð að fá mann til að leysa sig af í beituskúrnum svo hann gæti gift sig. Við fórum upp í Ofanleiti til séra Halldórs Kolbeins og hann gifti okkur.

Fyrstu hjúpskaparárin bjuggum við á Bakkastíg 10, húsið hét Sætún, en byggðum síðan á Bakkastíg 27 og flytjum inn 1958. Við Jens eignuðumst þrjú börn. Elías Vigfús er elstur fæddur 16. ágúst 1954, síðan kemur

Jensína Kristín fædd 4. ágúst 1955 og svo Guðný fædd 1. janúar 1959.

Við misstum húsið okkar á Bakkastíg 27 undir hraun. Eftir gos keyptum við þetta hús, Höfðavegur 37, sem þá var fokhelt sem sagt var.

Húsið byggði sonur Óla í Hjálmholti, austur á Urðavegi, held að hann heiti Guðjón, hann kom ekki heim eftir gos. Hann og hans fjölskylda var farin að búa hérna í kjallaranum fyrir gos, svo það var lítið mál fyrir okkur að flytja í kjallarann til að byrja með, meðan við vorum að klára húsið.“ Guðný kenndi sund í gömlu Miðhúsar sundlauginni fram að eldgosinu 1973, en Miðhúsar sundlaugin fór undir hraun í mars 1973. Eftir að ný sundlaug og íþróttamiðstöð var byggð eftir gos, hélt Guðný áfram að kenna sund og leikfimi, þangað til hún hætti kennslu vegna aldurs. Það má með sanni segja að Guð-

ný sé einn frægasti sundkennari norðan Alpafjalla og hún þekkt fyrir góðan aga og nemendur komust ekki upp með neitt múður eða aumingjagang. Einnig er Guðný gallharður Týrari. Ég rifjaði það upp í spjallinu, þegar ég, þá 7 ára gamall, var sendur í sundkennslu hjá henni sumarið 1972 í Miðhúsar sundlauginni. Í minningunni var sundlaugarvatnið svo kalt og eiginlega það eina sem ég man eftir þessu sundnámskeiði var hvað mér var kalt. Guðný tók nú ekki mikið mark á þessu væli í mér, „menn synda sér til hita“ Eftir gott klukkutíma spjall og kaffibolla kveð ég frænku mína, sem hefur upplifað þær miklu breytingar sem orðið hafa á okkar samfélagi og þau lífsgæði sem við búum við nú til dags miðað við þegar hún var að alast upp á Gjábakka á fyrrihluta síðustu aldar.

° 16

FYLKIR - jólin 2022

Sjálfstæðisfélag Vestmannaeyja 90 ára GÍSLI STEFÁNSSON FORMAÐUR SJÁLFSTÆÐISFÉLAGS VESTMANNAEYJA

Sjálfstæðismenn í Vestmannaeyjum fögnuðu þeim merka áfanga í byrjun desember að nú eru liðin 90 ár frá stofnun Sjálfstæðisfélags Vestmannaeyja. Félagið var stofnað 6. desember árið 1932 og var Jóhann Þ. Jósefsson þingmaður Eyjanna helsti hvatamaður að stofnun félagsins.

Frá upphafi hefur starfsemi félagsins snúið að því að auka veg og vanda Sjálfstæðisflokksins og berjast fyrir stefnumálum okkar Vestmannaeyinga í nafni frelsi einstaklingsins, minni ríkisafskipta, lægri skatta og ábyrgrar efnahagsstjórnar.

Stofnfundur í Nýja bíói

Sjálfstæðisfélag var stofnað í samkomu- og bíósalnum í Nýja Bíói við Vestmannabraut, þar sem nú er Hótel Vestmannaeyjar. Fyrsti formaður félagsins var Símon Guðmundsson, þá verkamaður en síðar útvegsbóndi á Eyri við Vesturveg. Síðan þá hafa 31 gegnt embætti formanns félagsins.

Félagslífið , Samkomuhúsið og Ásgarður

Samkvæmislífið hefur alla tíð verið Sjálfstæðismönnum í Vestmannaeyjum í blóð borið og mörg góð samkvæmin verið haldin. Sjálfstæðisfólk úr Eyjum hefur í gegnum tíðina verið duglegt að sækja samkomur flokksins víðsvegar um

Það var fjölmennt í Ásgarði á 90 ára afmælisfagnaði félagsins nú í desember. Myndirnar hér á opnunni tók Óskar Pétur við það tækifæri. land og kjördæmi í stórum hópum svo eftir hefur verið tekið ásamt því að reka öflugar og fjörugar kosningabaráttu. Það er því ekki furða að eitt helsta skemmtanahús Eyjanna fyrr og síðar hafi verið byggt fyrir hvata Sjálfstæðismanna í Vestmannaeyjum en árið 1936, í miðri heimskreppu, var grunnur lagður að Samkomuhúsi Vestmannaeyja. Tókst að fullgera

Formenn Sjálfstæðisfélags Vestmannaeyja 1932 - 2022 Símon Guðmundsson, verkamaður Karl Jónasson, læknir Tómas M. Guðjónsson, skipaafgr.m.

Stefán Árnason, yftrlögregluþjónn Jóhannes Sigfússon, lyfsali Guðlaugur Gíslason, kaupm.

Einar Sigurðsson, útvegsbóndi og kaupm.

Tómas M. Guðjónsson, formaður á ný Guðlaugur Gíslason, formaður á ný Páll Scheving, vélstjóri Jóhann Friðfinnsson, kaupmaður Hörður Bjamason, símstöðvarstjórí Markús Jónsson, umboðsmaður Guðni Grímsson, vélstjóri Steingrímur Arnar, flugvallarstjóri Gísli Gíslason, stórkaupmaður Helgi Magnússon, trésmíðameistari, Stefán Runólfsson, framkvæmdastjóri Georg Þór Kristjánsson, verkstjóri Magnús Kristinsson, útvegsbóndi Guðjón Hjörleifsson, bæjarstjóri Magnús Jónasson, framkv.stjóri Arnar Sigurmundsson, framkv.stjóri Magnús Jónasson, forstöðumaður Íris Róbertsdóttir, kennari Sigurhanna Friðþórsdóttur, kennari Margrét Rós Ingólfsdóttir, félagsráðgjafi Elsa Valgeirsdóttir, framkvæmdastjóri Jarl Sigurgeirsson, tónlistarkennari Birna Vídó Þórsdóttir, snyrtifræðingur Páll Marvin Jónsson, framkvæmdastjóri Gísli Stefánsson, æskulýðsfulltrúi

1932-1933 1933 -1934 1934-1936 1936-1940 1940-1941 1941-1942 1942-1944 1944-1947 1947-1951 1951-1964 1964-1968 1968-1972 1972-1975 1975-1977 1977-1978 1978-1980 okt/des1980 1980-1988 1988-1991 1991-1993 1993-1995 1995-2001 2001- 2003 2003-2007 2007-2011 2011-2013 2013-2014 2014-2015 2015-2017 2017-2018 2018-2020 2020-

húsið á u.þ.b. einu og hálfu ári og má það þakka fjölda félagasamtaka og einstaklinga innan bæjar sem utan.

Með tíð og tíma þróaðist rekstur samkomuhússins frá því en það féll ekki að starfsemi félaganna að stunda veitinga- og bíórekstur. Árið 1986 var Samkomuhúsið selt og nokkrum árum síðar keyptu sjálfstæðisfélögin jarðhæð Heimagötu 35-37 og hluta kjallara, og var félagsheimilið gefið nafnið Ásgarður.

Öflugt félagstarf í 90 ár

bankastjóra Útvegsbankans í Eyjum á þeim tíma.

Sýnileiki í blaðaútgáfu

Þrátt fyrir að gildi pólitískra blaða sé annað og minna nú en það var þegar Fylkir hóf göngu sína árið 1949 hefur blaðið skipað sér fastan og reglulegan sess í blaðaútgáfu Vestmannaeyja. Í upphafi kom blaðið töluvert oftar út en nú en blaðið kemur þrisvar til fimm sinnum út á ári og er útgáfur reglulegri á kosningaárum. Jólablað Fylkis með fróðlegum greinum um sögu Eyjanna og Eyjafólks í ritstjórn Arnars Sigurmundsson er ómissandi hluti af aðventu og

stæðisflokksins á landsvísu og er saga félaganna frá stofnun samofin sögu Vestmannaeyja sem er blómleg og lituð stígandi hagvexti.

Samstaða félagsmanna var áberandi á Landsfundi Sjálfstæðisflokksins sem haldinn var í nóvember sl. en þar komu félagsmenn fjölda breytingatillagna í gegnum fundinn sem nú prýða ályktun fundarins. Þar má helst nefna hugmyndir að bættum samgöngum fyrir Vestmannaeyjar og landið allt, bætta heilbrigðisþjónustu á landsbyggðinni, klárað yrði að koma sjúkraþyrlu fyrir á Suðurlandi, bætt menntakerfi með áherslu á að bæta líðan og árangur nemenda og þá sérstaklega drengja og svo mætti lengi telja.

Orkan í félaginu í kringum kosningar hefur verið eftirtektarverð.

Til forystu í Sjálfstæðisflokknum í Vestmannaeyjum hafa valist framSjálfstæðisfélögin í sýnir og duglegir Vestmannaeyjum voru stofnuð einstaklingar sem 90 ára afmæli hafa veitt málefná kreppuárunum en á slíkum um Vestmannafagnað tímum fær samstaða fólks ríkara eyja framgöngu í Ásgarði á aðventunni umfram það sem gildi. Samstaða Eyjamanna er vel Þriðjudaginn 6. þekkist í öðrum desember sl. fagnöflum og af því þekkt innan Sjálfstæðisflokksins aði félagið afmæli erum við stolt. Er á landsvísu og er saga félaganna sínu í Ásgarði með það að miklu leyti aðventugleði sinni að þakka öflugu frá stofnun samofin sögu sem nefnist kjöt félagsstarfi jafnt Vestmannaeyja sem er blómleg og kærleikur. Féí Sjálfstæðisfélagi Vestmannalagsfólk gæddi sér og lituð stígandi hagvexti. eyja, Sjálfstæðá nýreyktu hangiiskvennafélagsins kjöti og tilheyrandi Eyglóar og Eyverja, og nutu samvista jólum í hugum margra Eyjamanna. félagi ungra sjálfstæðis-manna í hvert með öðru.

Skipar þar ríkan sess kaflinn, Látnir Vestmannaeyjum. Eygló sem var Nýkjörinn ritari Vilhjálmur Árnason, Guðrún Hafsteinsdóttir fyrsti kvaddir sem fylgt hefur jólablaðstofnað 1937 og Sjálfstæðisfélag Vm. sameinuðust undir nafni inu frá 1975. þingmaður Suðurkjördæmis og þess síðarnefnda árið 2007 og var Fylkir, sem er borinn út á hvert verðandi ráðherra, Áslaug Arna liður í því að kjósa konu sem forheimili í Eyjum og dreift víða um Sigurbjörnsdóttir háskóla-, iðnaðmann hins sameinaða félags. Íris ar- og nýsköpunarráðherra, Björgland heldur ágætlega velli í samanburði við önnur rit þrátt fyrir að vin Jóhannesson varaþingmaðRóbertsdóttir var fyrsti formaður ur og formaður kjördæmisráðs ritmennskan hafi að mestu leiti sameinaðs félags og síðan hafa Suðurkjördæmis og Þórður Þórarfært sig yfir á netmiðla þar sem fjórar aðrar konur gengt embættinu og þrír karlar. insson framkvæmdastjóri Sjálfhraði í upplýsingagjöf ræður ríkjum. Það er mat okkar sem störfum stæðisflokksins komu fyrir hönd Þess má geta að Eyverjar eru fyrir flokkinn að útgáfa Fylkis sé flokksins, héldu ræður, færðu öldungarnir í hópnum þrátt fyrir mikilvæg nú sem áður. kveðjur og gáfu gjafir. að vera félag ungra, en félagið var Undirritaður og Jarl lokuðu svo stofnað í desember 1929, þremur Samstaða frá kreppu kvöldinu með ljúfum jólatónum. árum á undan afmælisbarninu. til hagvaxtar Í þetta skiptið höguðu örlög og Í janúar 1934 var Fulltrúaráð Sjálfstæðisfélagana stofnað en það er Sjálfstæðisfélögin í Vestmannaeyjveikindi þó því að Jarl gat ekki leitt um voru stofnuð á kreppuárunum samráðsvettvangur Sjálfstæðisfésönginn en hann sló þó gítarinn laganna í Vestmannaeyjum. Fyrsti en á slíkum tímum fær samstaða á meðan að undirritaður leiddi formaður þess var Haraldur Viggó fólks ríkara gildi. Samstaða Eyjasönginn með félagsmönnum. manna er vel þekkt innan SjálfBjörnsson en hann gegndi stöðu

°

°

°

FYLKIR - jólin 2022

17

Gleðilega hátíð hsveitur.is

...Gerum allt merkilegt

Verslunarmerkingar

Límmiðar

umferðaskilti

Bíla & tækjamerkingar

Öll almenn skiltagerð Vegskilti Vinnusvæðamerkingar Ljósaskilti Bíla & tækjamerkingar Gluggafilmur

Gagnheiði 55 Selfossi

482-3266

www.fagform.is

° 18

FYLKIR - jólin 2022

Sendum okkar bestu óskir um

Sendum okkar bestu óskir um

og farsælt komandi ár.

og farsælt komandi ár.

gleðileg jól

Þökkum viðskiptin á árinu sem er að líða!

gleðileg jól

Þökkum viðskiptin á árinu sem er að líða!

Gleðileg jól

Gleðileg jól

þökkum viðskiptin á árinu sem er að líða!

þökkum viðskiptin á árinu sem er að líða!

Gleðileg jól

Gleðileg jól

þökkum viðskiptin á árinu sem er að líða!

þökkum viðskiptin á árinu sem er að líða!

og farsælt komandi ár

og farsælt komandi ár

og farsælt komandi ár

og farsælt komandi ár

Uppsetning og þjónusta á frysti-, kæli- og krapakerfum

°

°

°

FYLKIR - jólin 2022

19

Með Heklunni í hamingjulandið Guðlaug Kristín Runólfsdóttir frá Hilmisgötu 7 rifjar upp æskuár í Vestmannaeyjum

Runólfur bátasmiður.

Faðir Laugu, Runólfur Jóhannsson, var um tíma skipstjóri á bátum í Eyjum. Hann var frá Gamla-Hrauni við Eyrarbakka og reri þaðan með föður sínum sem unglingur en kom til Vestmannaeyja 1919, Guðlaug K. Runólfsdóttir fæddist þegar hann var tvítugur, til að læra og ólst upp í Vestmannaeyjum. skipasmíðar. Hann missti móður Hún er nú 91 árs gömul, hraust, sína aðeins 7 ára gamall og bar minnug, lífsglöð og glæsileg þann harm í brjósti sér alla ævi. kona. Hún hefur búið í Reykjavík í Feður þeirra Runólfs og bræðr70 ár, lengst af á sama stað, fimm anna Gunnars Marels á „Horninu“, barna móðir, ekkja í 12 ár. EyjarnGuðmundar á Háeyri, Lúðvíks ar og Eyjamenn standa henni nær bakara, Þórðar „sterka“ á Bergi og hjarta. Um það vitna myndir og Magnúsar skipasmiðs á Bergi, sem málverk á veggjum hjá henni. Hún allir fluttust til Eyja, voru bræður. er fróð og forvitin um fólk. Margir Lauga átti því stóran frændgarð vinir og ættingjar sækja til hennþeim megin frá þótt sambandið ar fróðleik um menn og málefni í væri meira við móðurfólkið.

Eyjum. „Spyrjum Laugu frænku“ Runólfur lærði fyrst skipasmíðar segir skyldfólkið hennar oft. „Um hjá Magnúsi á Bergi, frænda sínað gera“ segir Lauga, „bráðum um. Hann dó ungur, aðeins 28 ára, verður það orðið of seint!“ en hafði þá smíðað marga báta.

Fór Runólfur þá til Ástgeirs GuðRómantík á Heklunni. mundssonar skipasmiðs í Litlabæ „Ég er fædd í Vestmannaeyjum, og vann hjá honum en stundátti yndislega æsku á góðu heimili aði líka sjóinn á vertíðum. Þegar og ætlaði mér aldrei að fara þaðan.

Runólfur hætti sjómennsku um Það hvarflaði bara aldrei að mér.

1940 og kom í land vann hann í En örlögin vildu ekki haga málum Gamla slippnum með frænda sínþannig. Æskuvinkona mín, Hrafnum, Gunnari Marel, en varð svo Hilmisgata 1-7, fjögur sambyggð hús. Kristín Skaftadóttir og Runólfur Jóhannsson áttu austasta húsið, hildur Helgadóttir, sem átti heima í yfirsmiður í slippnum hjá Ársæli nr. 7, byggt 1930. Myndin er tekin upp úr 1960 þegar búið var að bæta tveimur hæðum ofan á Hilmisnæsta nágrenni við okkur á HrafnaSveinssyni. Hann var ákaflega haggötu 1 og 3. Vinstra megin er gamla Lögreglustöðin (horfin) og Kaupangur (horfinn) en þar á milli eru gili við Vestmannabraut, hvatti ur í höndum, sama við hvað hann Vík við Bárugötu og Viðey við Vestmannabraut; og sér í gamla Hressingarskálann austan við. Hægra mig eindregið til þess sumarið fékkst, gerði t.d. listafín skipslíkön. megin er Arnardrangur, Hilmisgata 11, þar sem Ólafur Lárusson læknir og Sylvía Guðmundsdóttir 1951 þegar við vorum 19 ára gaml„Og alltaf var hann að, aldrei setið bjuggu en á 1. hæð þess var klínik Ólafs. Á milli sér í Vestmannabraut 25, hús Sigurmundar Runólfssonar að koma með sér í skemmtiferð auðum höndum“ segir Lauga. ar og Íseyjar Skaftadóttur, og Verslun Georgs Gíslasonar (litla húsið), en handan götunnar er Símstöðin til Skotlands með Heklunni. Það Runólfur varð skipaskoðunar(íbúðarhús símstöðvarstjóra). Á Stakkagerðistúni í forgrunni er enn leikvöllur og búið að leggja „Guðvarð úr og við vinkonurnar sigldmaður 1932 og skipaeftirlitsmaður laugströppur“ yfir túnið (kenndar við Guðlaug Gíslason bæjarstjóra). um á léttabáti út á Víkina þar sem ríkisins í Eyjum 1953 og sinnti því Þetta var annars skemmtileg ferð, sem seinna varð maðurinn minn. sem þau voru Ólafur Lárusson Heklan lá; hún gat ekki komið inn á embætti allt þar til hann dó 1969, 10 dagar, 10 rómantískir dagar!

Hann var þá orðinn starfsmaður í læknir og Sylvía, kona hans með höfnina eins og hún var í þá daga, sjötugur. Hann hafði sérstakan Það voru fleiri Vestmanneyingar í Útvegsbankanum og hafði lokið barnaskarann sinn. Hún var mikil grunn og lítið bryggjupláss. Við kontór fyrir starfið á neðri hæðinni reisunni en við, t.d. Guðni Grímsprófi frá Verslunarskólanum. Með blómakona og ræktaði ýmislegt í vorum hífðar upp og um borð í á Hilmisgötu 7. Þar var allt í röð og son skipstjóri, hann var Stokkshonum var strákur frá Stafholti í garðinum, hafði líka hænsn. „Þau skipið um miðja nótt. Það má eigreglu. Rithöndin var óvenjufögur, eyringur, giftur Lovísu (Lúllu) frá Eyjum, Hafsteinn Júlíusson. voru yndisleg hjón og góðir náinlega segja að úr stroffunni hafi og á skrifborðinu voru snyrtilega grannar. Ég kom þangað oft, passSkuld. Guðni var svo hressilegur, Þessi reisa varð líka örlagarík fyrég hoppað inn í hjónabandið. Við færðar skrár, skýrslur, virðingar og ir Hrafnhildi. Hún kom stundum aði Ólaf Örn, barnabarn þeirra, hann kom til okkar Hrafnhildar í lunninguna stóð ungur maður, matsgerðir. Á veggjum og í hillum með okkur Óla á Borgina og þar klefann þar sem við bráðmyndarlegur með gullfallegt voru skipslíkönin sem kynntist hún sínum manni, Guðlágum og dreif okkhár, svolítið feimnislegur. Ég tók hann hafði sjálfur smíðbirni Guðjónssyni. Hann var lengi ur upp í sal. „Strákstrax eftir honum og átti eftir að að.

Við vorum sem krakkar oft arnir bíða eftir ykkbryti á Vatnajökli. Svona glettin kynnast honum betur í ferðinni.

Einar í Betel varð að þvælast á bryggjunum ur!“ Og þar var Óli geta örlögin verið. Þetta var Ólafur Frímannsson seinna samtarfsmaðminn auðvitað með ur Runólfs og sá um og fylgjast með körlum og öðrum piltum sem eftirlit með björgunargjarnan vildu hitta kerlingum í atinu þar, við bátum. Einar fer lofungar Vestmannasamlegum orðum um löndun og aðgerð, og líka eyjameyjar. yfirmann sinn og segir Við Hrafnhildur í minningum sínum: á stakkstæðum þar sem höfðum ekki efni á „Það var lærdómsríkt saltfiskurinn var þurrkaður í meira en öðru farfyrir mig að eiga samrými en svo vel vildi starf við Runólf í fjórtán sólinni.

Hann var breiddur út til að stýrimaðurinn ár í skipaskoðuninni. var skyldur pabba á morgnana og tekinn saman Hann var nákvæmnsem bað mig fyrsjálf og mátti aldrei síðdegis. Það var jú alltaf sól í in ir kveðjur til hans. vamm sitt vita … lék Hann setti okkur allt handverk í höndum þá daga! á 1. farrými og þar hans, hvort heldur voru var betri matur, kalt smíðar eða skriftir.“ hann varð seinna læknir eins og borð með ýmsu sem við höfðum Lauga segir að faðir sinn hafi afinn. Ég man enn alla húsaskipan ekki áður séð.“ aldrei sagt alveg skilið við sjóinn. í Arnardrangi. Sylvía var dugleg „Hann átti alltaf trillu, Svan, sem Fædd á Hilmisgötu 7 húsmóðir á stóru heimili og hafði hann smíðaði sjálfur, og fiskaði Guðlaug Kristín, kölluð Lauga, vinnukonur. Allir garðarnir voru á hana á sumrin eða var í snatti á fæddist árið 1931, 6. september, á stórir með trjám og blómum.“ henni. Þannig var þetta í gamla Hilmisgötu 7, þangað sem foreldrÞarna ólst Lauga upp, í miðdaga, alltaf verið að puða eitthvað ar hennar voru þá nýfluttir. „Ég var bænum miðjum, með ólgandi og þá ekki síður hjá húsmæðrum sem sagt fyrsta barnið sem fæddist líf í kringum sig, aðeins steinsnog vinnufólki. Lífsbaráttan var svo ar að fara niður á bryggju og að í þessu fallega húsi.“ Það stendur hörð, fátæktin mikil og hver varð pallakrónum og ofan í fjöru. reisulegt norðan við Stakkagerðað bjarga sér og sínum og treysta istún. Það var stórt á þess tíma „Við vorum sem krakkar oft að á sjálfan sig. Þetta er ólíkt því sem mælikvarða, 160 m2, með fallegþvælast á bryggjunum og fylgjast nú er, Guð minn góður! Hjá okkur um blóma- og jurtagarði, byggt með körlum og kerlingum í atinu var skúrinn fullur af mat á haustin, rétt áður en heimskreppan skall þar, við löndun og aðgerð, og líka saltkjötstunnur, stíur með kartöflá af fullum krafti. Húsið var kallað á stakkstæðum þar sem saltfiskum og matjurtir, alltaf nóg af mat. urinn var þurrkaður í sólinni. Hann Ólafsvík en það nafn festist ekki við En þetta skilur ungt fólk varla í dag var breiddur út á morgnana og það. Í götunni voru góðir grannar, þegar hver sem er getur skotist tekinn saman síðdegis. Það var jú Árni gamli Johnsen og Margrét frá eftir daglegum nauðsynjum út í alltaf sól í þá daga!“ Á stakkstæðSuðurgarði í næsta húsi norðan næstu búð.“ um unnu einkum konur og svo við, svo Engilbert málari og loks Runólfur Jóhannsson varð einn krakkar. Þar unnu margir fyrir sínGvendur skóari. En hinum megin, þekktasti skipasmiðurinn í VestNýleg mynd af Laugu, 91 árs gamalli. um fyrstu vinnulaunum. austan við, var Arnardrangur þar mannaeyjum á sinni tíð, um miðja GREINARHÖFUNDUR:

HELGI BERNÓDUSSON

° 20 síðustu öld þegar mesta gróskan var í skipasmíðum þar. Hann vann að smíði flestra bátanna í slippnum hjá Ársæli á Fögrubrekku og var aðalhönnuður fyrirtækisins, teiknaði sjálfur eina 7 báta sem þóttu í senn glæsilegar fleytur og góð sjóskip. Einn af þekktustu bátum hans var Jón Stefánsson VE 49 sem var happafleyta og á hann fiskaðist mikið. Guðrún VE 163 var t.d. systurskip hans og líka Kári VE 47 og Björg NK 103. Þetta voru rennilegir bátar, stýrishúsið rúmgott og með mörgum gluggum.

Runólfur mun líka hafa teiknað Hannes lóðs VE 200 sem Jóhann Pálsson lét smíða í Svíþjóð.

En tíminn líður og öll mannanna verk eru forgengileg. Bátar Runólfs eru nú horfnir og þau hjón, Kristín Skaftadóttir og Runólfur skipasmiður, löngu látin. Öll systkini Laugu eru dáin, hún stendur ein eftir. Hilmisgata 7 er mesta prýði á sínum stað en þar er komið annað fólk. „Þannig er lífið“ segir Guðlaug Kristín Runólfsdóttir, Vestmanneyingur og ávallt Vestmanneyingur! „Fullorðin kona sem er með mér í ræktinni spurði mig í gær hvort ég væri úr Reykjavík. Nei, sagði ég án þess að hugsa mig um, ég er Vestmanneyingur! En ég hef búið hér í borginni í 70 ár.“

Kristín Skaftadóttir í Litlabæ.

Móðir Laugu, Kristín Skaftadóttir, átti mikinn ættgarð í Vestmannaeyjum. Foreldrar hennar, Margrét Jónsdóttir og Skafti Gíslason á Suður-Fossi í Mýrdal, eignuðust 11 börn. Kristín missti móður sína af barnsförum þegar hún var aðeins 6 ára og yngri systkini hennar fóru þá í fóstur á nálægum bæjum eins og siður var. En Kristín fór til móðursystur sinnar í Vestmannaeyjum, Kristínar Jónsdóttur í Litlabæ sem var gift Ólafi Ástgeirssyni og varð fósturbarn þeirra. „Þetta var snöggt og óvænt andlát og þar við bættist mikil sorg fyrir mömmu að skilja við systkini sín. En hún tók gleði sína fljótt aftur því að fólkið í Litlabæ tók henni svo vel. Það var gott að vera í baðstofunni þar, mikið fjör, margt fólk og margir gestir. „Manngott fólk“ sagði mamma um þau í Litlabæ.“ Runólfur bátasmiður og Kristín Skafta, eins og þau voru oftast kölluð, giftu sig 1924 og ári síðar byggði Runólfur Brimberg með Ólafi í Litlabæ, tengdaföður sínum ef svo má kalla. Það hús var og er norðan við Litlabæ, var byggt í túninu þar. Runólfur og Kristín voru í vesturendanum en fósturforeldrar hennar, Ólafur og Kristín Jónsdóttir, voru í austurendanum.

En þarna varð fljótt of þröngt um foreldra Laugu þegar fjölskyldan stækkaði. Þeim þótti garðurinn kringum húsið líka vera lítill. Svo að þau réðust í að byggja Hilmisgötu 7 árið 1930 og fluttust þangað og áttu þar heima upp frá því.

Líf og fjör í Litlabæ.

„Já, mamma og Ási í Bæ voru systrabörn en líka uppeldissystkin.

FYLKIR - jólin 2022

Foreldrar Guðlaugar, Runólfur Jóhannsson (1898-1969), skipasmiður frá Eyrarbakka, og Kristín Skaftadóttir (1906-1992), frá Suður-Fossi í Mýrdal en alin upp í Litlabæ í Eyjum. Þegar ég var að alast upp var mikill samgangur á milli okkar og Litlabæjar-fólksins. Það var óskaplega hlýlegt þar og allir velkomnir. Mikið sungið! En við vorum auðvitað meira á Brimbergi hjá Kristínu og Óla, „afa og ömmu“ eins og ég kallaði þau.“ Gömlu hjónin í Litlabæ, foreldrar Ólafs, Ástgeir Guðmundsson bátasmiður og Kristín Magnúsdóttir, voru orðin roskin þegar mamma Laugu kom til Eyja. Margt hefur

kona, sveitarómagi úr Mýrdalnum sem var að leita sér lækninga. Hún var fyrst í Nýborg hjá frændfólki en bað svo Kristínu Magnúsdóttur um að fá að koma til hennar í Litlabæ og dveljast þar um tíma. Þó að þar væru aðeins tvö herbergi en sjö börn fannst pláss fyrir Tótu og þar var hún í 18 ár.“ Þetta var eins og í Brekkukoti Laxness. Ási lýsir þessu fólki á lifandi hátt í endurminningabók sinni.

Fimm Stínur.

Ási í Bæ, Ástgeir Ólafsson (1914-1985), ungur að árum. Ási og Kristín Skaftadóttir voru systrabörn og uppeldissystkini. verið skrifað um Ástgeir og bátana hans en Kristín gamla í Litlabæ var líka merkileg kona, ættuð frá Berjanesi í Vestur-Landeyjum.

Lauga man hana vel, hún dó 1938. „Hún var blíðlynd og góð kona, en orðin mikill sjúklingur þegar ég sá hana, með krepptar hendur eftir erfiða lífsbaráttu.“ Ási í Bæ segir frá ömmu sinni í bókinni góðu, Skáldað í skörðin. Það var stórt hjartarúm hjá henni og mikið pláss í baðstofunni litlu í Bæ. Alltaf hægt að bæta við fólki, annaðhvort í fóstur eða til skemmri dvalar. Þórunn Ketilsdóttir, „Tóta í Uppsölum“ kom t.d. til Eyja ung

Fósturforeldrar Kristínar Skaftadóttur, Ólafur Ástgeirsson bátasmiður í Litlabæ og Kristín Jónsdóttir, móðurystir hennar (ömmusystir Guðlaugar). Þau byggðu síðar Brimberg, norðan við Litlabæ, og bjuggu þar, fyrst með Runólfi og Kristínu Skaftadóttur.

Það voru fimm Kristínar eða Stínur í Litlabæ: Elst var Kristín gamla Magnúsdóttir frá Berjanesi, kona Ástgeirs bátasmiðs. Þá Kristín Ástgeirsdóttir (Stína frænka í Hafnarfirði, Stína stóra), dóttir þeirra. Hún var gift Engilbert Á. Guðmundssyni smið og verslunarmanni, en hann veiktist snemma af berklum og var sjúklingur lengi en afar duglegur maður, dó 1945 á Vífilsstöðum. Þau voru þá nýflutt úr Eyjum. Kristín Engilbertsdóttir var dóttir þeirra (Stína litla) og ólst að mestu upp í Litlabæ. Hún giftist síðar Alfreð Clausen söngvara og samdi m.a. nokkra texta sem hann söng við vinsæl lög. Fjórða nafnan var Kristín Jónsdóttir, húsfreyja, kona Ólafs Ástgeirssonar. Þau fluttust úr Litlabæ 1925 eða svo, en ekki lengra en að Brimbergi. Það var hún sem brá skjótt við þegar Margrét á Suður-Fossi, systir hennar, dó af barnsförum frá 11 börnum. Hún tók eitt barnið til fósturs, Kristínu, móður Laugu, Stínu Skafta. Og það var sú fimmta með þessu nafni. Það hefði sem sagt vakið mikil viðbrögð að kalla hátt í Litlabæ: „Kristín, Kristín, Stína, komdu hingað!“ Stínu-nafnið hefur lifað í ættinni, frá þessum heiðurskonum eru margar Stínur komnar.

af vanhirðu, en brosti eigi að síður svo fallega við þeim. Þær báðu því foreldra sína að taka Guðlaug og á það var fallist en þó með því skilyrði að þær systur önnuðust drenginn. Margrét, móðir þeirra, var þekktur græðari og græddi brunasárin á Guðlaugi, að sögn með íslensku smjöri, og setti þel yfir. Og auðvitað fór Guðlaugur aldrei frá þessu góða fólki og ólst upp í Berjanesi. Sú fjölskylda fluttist svo í Litlabæ í Vestmannaeyjum 1887 þegar Guðlaugur var 13 ára gamall og hann fylgdi Litlabæjarfólki og Kristínu Magnúsdóttur þar til hann kvæntist.

Guðlaugur Hansson var einn af stofnendum Verkalýðsfélagsins Drífanda og Kaupfélagsins Drífanda 1917 og var í forustu þeirra félaga. Kaupfélagið byggði Drífandahúsið á Litlabæjarlóðinni, spildu sem Ástgerir í Litlabæ lét félaginu í té. Guðlaugur var fyrst kallaður ‚kommúnisti‘ en þegar bolsarnir ýttu honum út um 1930 var hann kallaður ‚krati‘. Guðlaugur var kosinn í bæjarstjórn 1923 og

og byggðu þar nýtt hús sem enn stendur.

Guðlaugur og Málfríður giftu sig 1904 en eignuðust ekki börn.

Um áratug síðar kom til þeirra systurdóttir Málfríðar sem bar nafn þeirra beggja, hjónanna á Fögruvöllum, Málfríður Guðlaug.

Hún var fædd á Melhól, eða Undirhrauni eins og það hét líka, í Meðallandi og var eitt margra barna Guðríðar, systur hennar og Ingibergs Þorsteinssonar. Hún þótti þegar í æsku námfús, yfirlætislaus og alvörugefin, trúrækin og trygglynd. Hún varð leiðtogi KFUK í Eyjum, stjórnaði barnasamkomum og æfði barnakór. Málfríður Guðlaug byrjaði 15 ára að fást við kennslu barna innan skólaskyldualdurs en fór svo í Kennaraskólann 1929 og lauk prófi 1931. Hún lærði þá líka á orgel og fékk söngkennararéttindi.

Haustið 1931 varð hún kennari við Barnaskólann en smitaðist af skarlatssótt seint í janúar og lést 1. febrúar, daginn eftir 25 ára afmælisdag sinn. Málfríður Guðlaug var hinn „bjartasti sólargeisli í lífi fósturforeldra sinna“ og andlát hennar því þung raun fyrir „Ég naut nafns ríkulega þau sem þá voru um sextugt. Um hana hjá gömlu hjónunum á skrifuðu Páll BjarnaFögruvöllum. Þau umvöfðu son skólastjóri og sr. Sigurjón Þ. Árnamig og voru mér svo góð. Mér son sóknarprestur fallegar minningarfannst ég eiga annan afa og greinar. aðra ömmu á Fögruvöllum. Ég „Þær voru miklar vinkonur, mamma var þar öllum stundum sem og hún“. Og Guðkrakki. Gréta, systir mín, sagði laug Kristín fékk fyrra nafn sitt frá að ég væri fordekruð þar!“ henni. Og kannski líka Guðlaugi Hanssyni. Seinna nafnið er frá Kristínu Jónsdóttur í Litlabæ, sat þar með hléum í 15 ár. „ömmu“ á Brimbergi. „Hann var einstakur maður, svo „Ég naut nafns ríkulega hjá mikið góðmenni“ segir Lauga, gömlu hjónunum á Fögruvöllum. „og þá ekki síður Málfríður, Fríða, Þau umvöfðu mig og voru mér svo kona hans.“ Þau keyptu Fögruvelli

Fögruvellir.

Í næsta húsi við Litlabæ, á Fögruvöllum, bjó uppeldissonur Kristínar gömlu Magnúsdóttur, Guðlaugur Hansson, stórmerkur maður, einn af forustumönnum verkalýðshreyfingarinnar í Eyjum á sinni tíð. „Hansson“ var hann af því að réttu föðurnafni var haldið leyndu. Annars hefði sá misst stöðu sína og starf. Svo aumlega æsku átti Guðlaugur að hann var settur á sveitina, „boðinn upp“ eða öllu heldur boðinn niður. „Niðursetningar“ voru þessi börn kölluð og þeim holað niður þar sem sveitarsjóðurinn þurfti að borga minnst með þeim. Kristín Magnúsdóttir, þá unglingur í Berjanesi, var viðstödd uppboðið á Guðlaugi ásamt systrum sínum. Þeim rann til rifja að sjá útganginn á barninu, hann var hlandbrunninn

Jóhann Guðmundsson frá Gamla-Hrauni við Eyrarbakka, föðurafi Guðlaugar. Hann var þekktur bátaformaður um aldamótin 1900, reri m.a. frá Þorlákshöfn. Hér er hann klæddur að fornum sið sjómanna. Skinnklæðin, hatturinn og skórnir voru jafnan lýsisborin til að mýkja þau og verja frekar fyrir vætu. Á höndum og innan undir var allt úr ull.

°

°

°

FYLKIR - jólin 2022

21 t.d. mjög góður leikari og hafði verið í leiklistarskóla. Þau Margrét og Sigurður Scheving fluttust frá Eyjum, fyrst til Reykjavíkur en voru árum saman á Hellu. Sigurður var lengstum við bága heilsu. Margrét og Sigurður áttu frægan fótboltastrák, Baldur Scheving, landsliðsmann úr Fram, og Edda Scheving, dóttir þeirra, var landsþekkt fyrir Ballettskóla sinn. „Pabbi átti engin systkini í Eyjum, aðeins frændfólk, svo það var meira í kringum mömmu. En mest höfðum við samskipti við þau á Brimbergi, í Litlabæ og á Fögruvöllum.“

Heimilið á Hilmisgötu.

Málfríður Guðlaug Ingibergsdóttir (1907-1932) frá Melhól í Meðal­ landi, kennari. Hún var uppeldisdóttir Málfríðar og Guðlaugs Hanssonar á Fögruvöllum, „sólargeislinn í lífi þeirra“. Guðlaug Kristín (Lauga) ber nafn hennar og naut þess ríkulega hjá hjónunum á Fögruvöllum. góð. Mér fannst ég eiga annan afa og aðra ömmu á Fögruvöllum. Ég var þar öllum stundum sem krakki.

Gréta, systir mín, sagði að ég væri fordekruð þar!“

Fimm systur í Eyjum.

Fjórar systur Stínu Skafta bjuggu í Eyjum. Ísey Skaftadóttir var húsfreyja á Vestmannabraut 25, skammt frá Hilmisgötu 7, alltaf kölluð Eyja í fjölskyldunni. Hún var móðir Arnars Sigurmundssonar og þeirra bræðra. Sigríður var önnur, gift Guðlaugi Br. Jónssyni sem var mikill umsvifamaður í Eyjum á sínum tíma. Sigríður dó ung, ekki fertug. Þriðja, systirin, Ragnhild-

ur, dó líka ung. Þær féllu frá sama árið, systurnar, 1939. Ragnhildur átti tvo syni. Sá eldri var ófeðraður, Grétar Skaftason skipstjóri. Hann fórst sviplega með skipshöfn sinni á Þráni í nóvember 1968. Yngri sonur hennar var Rúdólf Pálsson viðskiptafræðingur, sonur Páls Oddgeirssonar kaupmanns og útgerðarmanns frá Ofanleiti. Loks var það Margrét, sem var yngst systranna. Hún kom til Eyja um 1930 og var fyrst vinnukona á Hilmisgötu 7 hjá systur sinni en giftist svo Sigurði Scheving. Hann var frá Steinsstöðum, bróðir Páls Schevings og Guðjóns. Sigurður lét að sér kveða í bæjarlífinu, var

„Við bjuggum svo rúmt fyrstu árin, meðan við krakkarnir vorum ungir, að pabbi og mamma leigðu út tvö herbergi á 1. hæðinni og drýgðu þannig tekjurnar. Það var svo skrýtið að úr öðru herberginu giftust allir mjög fljótt, en í hinu var Guðjón Jónsson, járnsmiður í Magna, ég held í ein 12 ár, allt þar til hann flutti upp á Faxastíg. Hann var orðinn eins og einn af fjölskyldunni. Á eftir honum var þar annar piparsveinn, Óskar Sigurhansson vélsmiður. Hinum megin voru margir, ég man t.d. eftir Óskari Sigurðssyni á Hvassafelli, Eiríki í Skýlinu og Þorgeiri Jóelssyni á Sælundi, allt stórgóðir karlar, alltaf að gefa okkur krökkunum eitthvað. Geiri og mamma voru miklir vinir, Geiri var alinn upp á Gömlu-Fögruvöllum hjá Sigurði Vigfússyni (Sigga Fúsa), þeim fræga manni, og Þorgerði, konu hans. Og þannig kynntist ég Láru, dóttur hans, við vorum leikfélagar.

En svo þegar við systurnar stækkuðum fengum við herbergin niðri, okkar „prívat“. Það var nú meiri lúxus en margir jafnaldrar okkar bjuggu við.

Annars voru líka vermenn heima á Hilmisgötu yfir vertíðina fyrstu árin meðan pabbi var enn skipstjóri, þar á meðal bræður mömmu, Sigurjón og Ingólfur. Já, það var sofið í hverju horni.“ Lauga á góðar minningar um æskuheimili sitt: „Það hefur veitt mér mikinn styrk í lífinu hve allt var traust og gott í kringum mig í uppvexti. Foreldrar mínir voru mikið reglufólk og góð reiða á öllu heima, heiðarleiki og dugnaður voru æðstu dyggðirnar. Og allt gert fyrir okkur börnin sem hægt var að veita. Dásamlegir foreldrar.“

Systkinin á Hilmisgötu.

Systurnar á Hilmisgötu 7 voru fjórar og svo kom einn bróðir, langyngstur, „dekurbarnið“!

Elst var Rebekka (f. 1925), alltaf kölluð „Bubba“. Hún bjó með foreldrum sínum á Hilmisgötunni og móður sinni eftir að Runólfur dó

Systurnar á Hilmisgötu 7, dætur Kristínar Skaftadóttur og Runólfs Jóhannssonar: Fyrir miðju er Rebekka (Bubba), vinstra megin er Guðlaug og Gréta hægra megin, og Þóra er fremst fyrir miðju.

Guðrún Eyjólfsdóttir (18981986) frá Fjósum í Mýrdal („Gunna í Fjósum“), bjó síðast á Skólavegi 37 (Þingeyri). Hún var lengi vinnukona á Hilmisgötu 7 hjá Kristínu og Runólfi og síðar einn af fastagestum þar við eldhúsborðið.

1969. Haustið 1972, rétt fyrir gosið, fluttist hún til Reykjavíkur með móður sinni. Kristín Skafta þurfti þá að fara til lækninga í höfuðborginni og vera þar.

Bubba lauk gagnfræðaprófi í Eyjum og fór svo í Húsmæðraskólann á Ísafirði. Hún átti gott með að læra. Hún var í Reykjavík á stríðsárunum, „voða flott dama“ segir

bankanum í Eyjum en kunni ekki vel við sig í hvítri skyrtu og með bindi og fór á sjó. Hann lauk síðar prófi frá Stýrimannaskólanum í Eyjum. Jóhann bjó á Hilmisgötunni í gosinu með Guðbjörgu Stellu, fyrri konu sinni, sá eini úr fjölskyldunni eftir að Kristín og Bubba fluttust til Reykjavíkur. En hann var ekki lengi í Eyjum, stundaði sjóinn seinna frá Reykjavík en fór svo að vinna í LandsbankanÞað hefur veitt mér mikinn styrk í um í Reykjalífinu hve allt var traust og gott í vík og var til starfskringum mig í uppvexti. Foreldrar þar loka.

Seinni mínir voru mikið reglufólk og góð kona hans var Bergþóra Þorreiða á öllu heima, heiðarleiki og steinsdóttir dugnaður voru æðstu dyggðirnar. s é r k e n n a r i .

Hún átti son, Þorstein, sem Lauga, en kom svo til Eyja og vann Jóhann gekk í föðurstað. Jóhann þar ýmis störf. Hún eignaðist tvö var listateiknari, orti talsvert og börn, Kristján (Kristinsson) Olsen átti mikið bókasafn. og Ernu (Olafsdóttur) Olsen, feður „Hvergi betra …“ þeirra voru bræður, báðir landsþekktir flugmenn. „Rebekka, systir „Ég er viss um að hvergi var betra mín, missti snemma heilsuna og fyrir börn að alast upp en í Vestmannaeyjum. Það var svo mikið naut sín ekki eins og hún átti skilið, eins falleg og hún var og barnum að vera, allt svo frjálslegt og góð.“ skemmtilegt. Við lékum okkur ekki Næst kom Guðrún Gréta (f. 1928). aðeins í görðunum heima, heldur Hún giftist Stefáni Þ. Guðjohnsen hreint út um allt, inni í Dal, úti í lögfræðingi. Þau bjuggu í Reykjahrauni, bak við Helgafell eða uppi

Kristín Skaftadóttir áttræð 1986. „Ég er líka svo stolt af mínu fólki.

Myndarskapurinn hjá henni móður minni er mér sífelld fyrirmynd. Það var alltaf létt yfir öllu í kringum hana …“ segir Lauga. vík en skildu 1955. Gréta fluttist svo aftur til Eyja 1964 og bjó þá á Hofi við Landagötu. Hún vann á skrifstofu Vinnslustöðvarinnar. Þau Stefán eignuðust tvo stráka, Einar Örn og Orra, og síðar kom þriðji strákurinn, Kristinn, Jóhannesson Jónssonar. Hún fluttist svo aftur til Reykjavíkur nokkru fyrir gos, líklega 1971, og vann eftir það lengst í Þjóðhagsstofnun. „Það var styst í aldri milli okkar Grétu og við vorum nánastar. Ég leit á hana sem stóru systur, ekki síst eftir að við gengum í Skátafélagið Faxa.

Hún var svo ákveðin og dugleg og vildi alltaf gera alla hluti vel. Gréta bjó hérna við Hagamelinn eftir skilnaðinn, ein með þrjá stráka. Við hjálpuðum hvor annarri og vorum mikið saman. Eftir að hún flutti annað leið varla sá dagur að við töluðum ekki saman í síma.“ Guðlaug er næst í röðinni (f.

1931) en svo Þóra (f. 1936). Maður hennar var Birgir Ólafsson endurskoðandi. Þau eignuðust einn son, Ingólf sem býr í Svíþjóð. Þóra og Birgir bjuggu fyrst í Reykjavík en fluttust til Eyja og keyptu Hof við Landagötu um 1960. Bæði Birgir og Þóra misstu heilsu á besta aldri og dóu fremur ung.

Jóhann var langyngstur systkinanna (f. 1944). Hann byrjaði eftir gagnfræðapróf að vinna í Útvegs-

á því, í Spröngunni, inni á Eiði eða undir Löngu, uppi á Heimakletti.

Pabbi var „sókningsmaður bjargveiðimanna“ eins og það heitir, fór á Svaninum að sækja karla sem voru í eggjum eða fugli í úteyjum og tók okkur oft með. Hann var alltaf að sportast út um allan sjó. Það var ekki lítið ævintýri. Við fórum með honum til sölva, þurrkuðum þau á segli eða uppi á þaki. Þau voru svo góð og víst líka holl.

Við vorum samheldin, krakkahópurinn í miðbænum og lékum okkur mikið saman og nóg var plássið á Stakkagerðistúni. Þar vorum við í alls konar leikjum fram eftir kvöldum.

Hjá okkur í miðbænum var þetta eins og svo oft hjá krökkum, mjög þéttur vinahópur, og við stelpurnar vorum saman öllum stundum, í skólanum og eftir skóla í leikjum, líka á kvöldin og um helgar. Og þetta var skemmtilegur tími! Við Hrafnhildur á Hrafnagili vorum óaðskiljanlegar þar til fram yfir fermingu. Við erum enn í sambandi þótt það sé minna núna, en við vitum allt um hina! Og með okkur voru mest tvær stelpur, Dísa í Lambhaga (Hjördís Magnúsdóttir) og Dúna frá Strönd (Guðrún Þorsteinsdóttir). Við vorum í þessum hefðbundnu leikjum, parís o.fl., en svo fengum við líka lánað

° 22 lak hjá mömmu og kústasköft hjá pabba og bjuggum til tjald, stundum í garðinum heima og stundum fórum við upp að Arnarstapa þar sem Sveinn vínsali bjó. Guðmundur, afi hennar Hrafnhildar, átti þar túnbleðil þar sem hann heyjaði fyrir heimiliskúna. Þar vorum við frjálsar og sáum vítt í góðu veðri.

Einu sinni, ég hef verið 7 ára eða svo, benti ég Hrafnhildi á Einidrang og sagði við hana: „Sérðu, þarna er tröllskessa að vaða í land.“ Henni varð svo mikið um að hún hljóp skælandi heim. Já, við vorum í „mömmó“ alveg þar til vorum orðnar um 13 ára. Þá tók skátastarfið við.“ Stelpurnar í skátunum brölluðu ýmislegt saman, fóru í útilegur vestur í hraun og gengu á öll fjöll, Litla- og Stóra-Klif, Dalfjall, Heimaklett og Helgafell, sem þeim þótti ekki mikið mál og kölluðu „skíðabrekkurnar“, og Sæfell. Þær fóru oft í Klaufina og svömluðu þar í sjónum. Jakob Sigurjónsson (Kobbi bílstjóri) var liðlegur við krakkana og leyfði þeim að sitja á vörupallinum hjá sér vestur í hraun eða út í Höfða.

Barnaskólinn.

Eins og lög gerðu ráð fyrir fór Lauga í barnaskólann og tók fullnaðarpróf 14 ára, fermingarvorið sitt. „Loftur Guðmundsson, sem leigði hjá Eyju frænku, kenndi mér að stauta. Svo ég kunni eitthvað þegar ég byrjaði í skólanum. Eins sagði Auður á Hrafnagili okkur Hrafnhildi til í reikningi, en hún gafst alveg upp á okkur, við sugum svo mikið upp í nefið sagði hún! Halldór Guðjónsson var skólastjóri þessi ár, en við höfðum nú ekki mikið af honum að segja.

Aðalkennarar mínir voru Vigfús Ólafsson, „Fúsi í Gíslholti“, og Lýður Brynjólfsson. Þeir voru báðir tveir afbragðskennarar og góðir við okkur krakkana. Okkur þótti afar vænt um þá.“ Fúsi var Vestmanneyingur, mikill sögumaður og þótti skemmtilegur kennari, seinna skólastjóri Gagnfræðaskólans. Hann endursagði Íslendingasögurnar fyrir krakkana og lék sjálfur helstu kappana og lýsti bardögum þeirra. Lýður var Húnvetningur. Eftir kennarapróf og námsdvöl erlendis kenndi hann á Fáskrúðsfirði en kom til Eyja 1939, giftist Auði frá Hrafnagili og bjó í Eyjum upp frá því. „Við vorum fjörmikill árgangur. Ég man í svipinn eftir Sirrý (Sigríði) í Gíslholti, Möggu (Margréti) í Ási, Ósk á Dyrhólum, Lollu (Þóreyju) á Búrfelli, Guðnýju Bjarnadóttur, Gunnari í Berjanesi, Gísla Gríms á Haukabergi, Halla (Þórhalli) á Reykjum, Leifi á Fögrubrekku, auk svo Hrafnhildar, Dísu og Dúnu sem var sessunautur minn.“ Laugu þótti „ofsalega gaman“ í

FYLKIR - jólin 2022

Jóhann Runólfsson (19442018), yngsta barn Kristínar og Runólfs og einkasonur þeirra.

Hann var fyrst starfsmaður Útvegsbankans í Vestmannaeyjum, síðar sjómaður og loks á ný bankamaður í Reykjavík.

Hann bjó á Hilmisgötu 7 þegar gosið hófst 1973.

eignast 5 börn og sennilega hef ég brotið regluna nokkrum sinnum!“ Lauga hélt því áfram að vinna en setti nú stefnuna á Handíða- og myndlistaskólann. Hún sótti tíma í Iðnskólanum í Eyjum og hafði gaman af því, ekki aðeins náminu heldur líka félagslífinu. „Kvöldskóli iðnaðarmanna“ hét hann fyrst og nemendur gátu því stundað þar nám með vinnu. Halldór Guðjónsson, sem var skólastjóri Barnaskólans, veitti skólanum forstöðu og kenndi m.a. ensku. Lýður kenndi þar líka en Lauga nefnir sérstaklega Pálma Pétursson sem eftirminnilegan og skemmtilegan kennara. Pálmi var seinna vinsæll kennari við Kennaraskólann. Lauga samdi við Áslaugu á Heygum, sem bjó í Baðhúsinu við Bárugötu hjá Emmu nuddkonu, móður sinni, að segja sér til í ensku gegn því að hún passaði Orra, son hennar í staðinn! „Ég var alveg ástríðufullur teiknari og málari sem krakki, alltaf að gera myndir, öllum stundum, klippa út, líma upp og föndra. Mér fannst að hæfileikar mínir lægju á þessu sviði og myndlist veitti mér mikla ánægju. Ég hefði getað fengist við myndlist samhliða húsmóðurstörfum. En þetta fór nú allt öðru vísi eftir Skotlandsferðina, þegar Óli minn kom til sögunnar og ástin kviknaði. Þá kom trúlofun, gifting og svo byrjuðu barneignir.

Að ala upp fimm börn á þessum tíma, fyrir fimmtíu, sextíu árum, og annast heimilishald, var meira en fullt starf og lítill tími til annars, t.d. skólagöngu. Þetta hefur allt

Runólfur á trillunni Svani sem hann smíðaði sjálfur. Hann fiskaði á trilluna en notaði hana líka í alls konar snatt, m.a. sótti hann veiðimenn í úteyjar og kom þeim heim með feng sinn, egg og fugl.

í íbúð Laugu eru margar myndir sem hún hefur málað og eru til mikillar prýði, sumar hverjar frá skólanum og naut sín þar, átti gott Vestmannaeyjum. með að læra. „Á sumrin voru bara Eftir að skólagöngu lauk byrjaði leikir og fjör. Ég fór þó snemma Lauga að vinna í verslun innarað vinna, vann sem krakki í ölllega á Hásteinsvegi. „Þetta var í um bakaríunum, Magnúsarbaknýbyggðu húsi, nr. 39, aðeins lítil aríi, bakaríinu hjá Vogsa og líka í og þröng kompa, beint á móti Kallabakaríi (hjá Karli Björnssyni).

Héðinshöfða. Helgi BenediktsÍ sveit fór ég aldrei. Mamma og son átti þessa búð og við vorum pabbi vildu aldrei senda mig frá mest með dósa- og pakkamat. En sér í sveitardvöl.“ í næsta húsi austan við, nr. 37, var önnur Ferming, verslun með sams Að ala upp fimm börn á þessum fullnaðarpróf konar vörur, dósaog iðnskólinn. tíma, fyrir fimmtíu, sextíu árum, og pakkamat. Það Lauga fermdist vorvar Neytendafélag og annast heimilishald, var ið 1945, um það bil Vestmannaeyja. Það sem stríðinu lauk. var ótrúlega mikið meira en fullt starf og lítill tími „Það var voða háaf smáverslunum til annars, t.d. skólagöngu. Þetta í Vestmannaeyjtíðlegt, við öll prúðbúin og sprengum á þessum tíma, hefur allt breyst svo mikið síðan lærð í kverinu.“ Séra og stundum fór Halldór Kolbeins með nýjum heimilistækjum, þetta eftir pólitík. fermdi, hann var þá Helgi Ben. var framleikskólum, auknum þægindum nýkosinn prestur í sóknarmaður, en í Landakirkju. „Svona Neytendafélaginu og margvíslegri aðstoð og dögum gleymir voru sjálfstæðisþjónustu. maður aldrei. Það menn. Í „Neytó“ var veisla heima á vann ung stúlka Hilmisgötu og ég sem ég kynntist fékk margar fermingargjafir og og varð góð vinkona mín, Erla breyst svo mikið síðan með nýjum ég man að Guðlaugur Hansson á Grímsstöðum (Haraldsdóttir). heimilistækjum, leikskólum, auknog Fríða gáfu mér 200 kr., það var Við vorum alveg ópólitískar! Ég um þægindum og margvíslegri mikið fé í þá daga.“ hafði gaman af því að vinna í búð, aðstoð og þjónustu. Er bara ekki Eftir fermingu og fullnaðarpróf maður hitti svo marga sem maður sambærilegt. Og margt hefur fór Lauga að vinna eins og flesthefði annars aldrei kynnst, eins breyst í samfélaginu; t.d. kemur ir gerðu. „Ég ætlaði mér að fara í og t.d. krökkunum í Héðinshöfða, fólk yfirleitt ekki heim í hádegisHjúkrunarskólann en frú Sigríður þau voru ekki fá börnin í því húsi, mat eins og áður var, það sér eigBackmann, sem var forstöðukona, og eins húsmæðrum þarna í inlega hver um sig yfir daginn. En setti fyrir sig að ég hafði slasast á grenndinni. Ég man t.d. eftir Gígju ég er alveg sátt, hafði gaman af mjóhrygg 5 ára; mátti ekki samReim. og Önnu Reim., þær voru börnum og hef fengist dálítið við kvæmt vottorði lyfta þungu, ekki sérstakar konur, og mörgum fleirað teikna og mála á seinni árum.“ meira en 5 kg. En ég átti eftir að um. Ég fékk svo Erlu næsta sumar Þar er ekkert ofsagt, á veggjum til að koma með mér á Laugarvatn, við unnum þar á hótelinu og höfð-

Hilmisgata 7 í gosinu 1973. Öskubingurinn náði vel upp á efri hæð hússins. Erna Olsen (dóttir Rebekku) við björgunarstörf á æskuheimili sínu.

um óskaplega gaman af. Ég hafði raunar verið þar eitt sumar áður með Kristbjörgu („Bíbí“) í Skógum og líkað vel.“ Lauga fór svo að vinna í Kaupfélagi verkamanna í Bárugötu.

Friðjón Stefánsson var þá kaupfélagsstjóri, „ósköp vænn og þægilegur maður“ en hann fluttist eftir fáein ár til Reykjavíkur og varð þekktur rithöfundur. Þar var Lauga þar til hún gifti sig og fluttist til Reykjavíkur. Hún fór þá að vinna í versluninni „Ragnari Blöndal hf.“ í Austurstræti 10. Þetta var fatabúð, sérverslun, sem foreldrar Valdísar svilkonu Laugu áttu en var stjórnað var af Gunnari Hall. Hann var ekki síst frægur fyrir að eiga stærsta einkabókasafn landsins á sínum tíma. Þar var Lauga þangað til hún eignaðist sitt fyrsta barn 1953.

Hjónabandið.

„Við Óli giftum okkur 6. júlí 1952 og byrjuðum að búa á Barnónsstíg 78, í húsinu við hliðina á tengdaforeldrunum. Áður en að því kom fór ég nokkra mánuði í Húsmæðraskóla Reykjavíkur og fannst það skemmtilegt og gagnlegt.

Að sjálfsögðu gifti ég mig í Eyjum, það kom ekkert annað til greina! Því miður ekki í Landakirkju heldur vígði sr. Halldór Kolbeins okkur saman á Hilmisgötu 7. Þar var rýmt til og slegið upp veislu. Sylvía í Arnardrangi hjálpaði okkur við undirbúning og kom með borðbúnað o.fl.

Brúðkaupsveislan var eftirminnileg og margar ræður fluttar. Gleggst man ég eftir því sem Guðlaugur Hansson, vinur okkar, sagði. Hann óskaði okkur brúðhjónum hamingju, gleði og gæfu

Vélbáturinn Jón Stefánsson VE 49 var einn margra sem Runólfur Jóhannsson teiknaði og smíðaði í Vestmannaeyjum og bar skapara sínum fagurt vitni. Báturinn þótti falleg fleyta og á hann veiddist vel. Hann var smíðaður 1947 handa Björgvini Jónssyni sem var kenndur við Úthlíð við Vestmannabraut. Báturinn var úr eik, 65 tonn. Síðar komst hann í eigu Einars Sigurðssonar og Hraðfrystistöðvarinnar. Báturinn var seldur úr plássinu upp úr 1970.

°

°

°

FYLKIR - jólin 2022

23

Hjónin Guðlaug K. Runólfsdóttir og Ólafur H. Frímannsson. Sr. Halldór Kolbeins gaf þau saman fyrir 70 árum í stofunni á Hilmisgötu 7, 6. júlí 1952. Ólafur Helgi, starfsmaður Útvegsbankans, var fæddur sama ár og Lauga, 1931, en lést 2010. Þau bjuggu á Hagamel 37 í Reykjavík og þar býr Lauga enn. en ekki of mikils auðs því að af honum kviknaði ágirndin sem væri verst allra lasta! Ég man hve tengdamóðir mín, sem var mikill félagsmálafrömuður, var hrifin af mælskusnilld Guðlaugs.“

„Óli minn“.

Ólafur Helgi Frímannsson var jafnaldri konu sinnar, fæddur í ársbyrjun 1931. Hann var Reykvíkingur og uppalinn þar á vel stæðu heimili sem stóð á Barónsstíg 80.

Faðir hans, Frímann Ólafsson, var forstjóri Hampiðjunnar en móðirin var Jónína Guðmundsdóttir, ættuð frá Flatey á Breiðafirði. „Jónína tengdamóðir mín var mikill kvenskörungur og í forustusveit reykvískra kvenna, m.a. formaður Húsmæðrafélagsins og Mæðrastyrksnefndar, og sat í stjórn margra annarra félaga kvenna í borginni. Þau áttu fimm börn.“

Ólafur réðst til Útvegsbankans seint á árinu 1950, skömmu eftir verslunarprófið, og þar var hann alla starfsævi sína, „40 ár og 40 daga“. „Óli gekk auðvitað strax í Akóges í Reykjavík eftir að við giftum okkur, hvað annað?

Við höfðum ágæta afkomu og vorum reglusöm, já og nægjusöm, svo að allt blessaðist með fimm börn. Þau eru auðvitað mesta lán mitt í lífinu, öll hraust og öllum hefur gengið vel að fóta sig og búa sér og sínum fjölskyldum gott og hamingjuríkt líf. Getur nokkur beðið um meira?“ Það var mikil samheldni með bankamönnum og þeir stóðu að byggingu fjölbýlishúsa handa félagsmönnum. Þannig gátu Lauga og Óli eignast íbúðina á Hagamel 37 þar sem þau bjuggu alla tíð og Lauga ein eftir að Ólafur dó 2010.

Eitt af mörgum skipslíkönum Runólfs Jóhannssonar. Það er nú í vörslu Bergþóru Þorsteinsdóttur, ekkju Jóhanns Runólfssonar.

„Það hefur farið vel um mig hérna hjólaði um allt. Það þótti sumum Hugurinn alltaf í Eyjum. og hér vil ég vera.“ skrýtið.

Lauga segir að VestmannaeyjÞau eignuðust fimm börn á 10 Það var mikil gestagangur ar skipi alltaf mikilvægan sess í árum, Frímann (f. 1953), hann var heima, opinn faðmur og allir lífi sínu. „Það líður varla sá dagur verslunarmaður, Kristínu (f. 1954), voru velkomnir á Hilmisgötuna. að ég hugsi ekki til Eyja, rifji upp hún rekur veisluþjónustu, Runólf Mamma, og seinna Bubba, voru gamlar minningar.“ Efst í blaða(f. 1959) sem er framkvæmdastjóri alltaf að baka. Þangað komu bæði bunkanum í ganginum hjá henni Félags íslenskra bifreiðaeigenda, vinir og frændfólk og var tekið vel eru Eyjafréttir sem systurdóttirin Ólaf Hauk (f. 1962) sem vinnur hjá á móti öllum. Fastagestir voru Tóta Erna Olsen kemur með. Jóla-Fylki flutningafyrirtæki og loks Kjartan í Uppsölum, Gunna í Fjósum, Ólöf sendir Arnar, frændi hennar, skil(f. 1963) sem er framreiðslumaðí Berjanesi, Kalla í Kofanum, Jónína víslega á hverju ári. Á borði við ur og rekur veisluþjónustu. Ólafur á Háeyri og fleiri. Já, og ég má ekki hægindastólinn í stofunni liggur Haukur er mikill KR-ingur og vann gleyma henni Matthildi í Stakkabók Kristínar Ástgeirsdóttur um gerði. Hún kom yfirleitt daglega, fimm sinnum titilinn „GlímukóngOddgeir Kristjánsson. ur Íslands“ á árunum 1985-1991. var afskaplega skemmtileg mann„Ég er líka svo stolt af mínu fólki. eskja og bar með sér gleði og „Börnin bera mig á höndum sér. Ég Myndarskapurinn hjá henni móðbirtu. held að barnalán sé mesta lán sem ur minni er mér sífelld fyrirmynd.

Mamma var góð við þá sem hverjum og einum getur hlotnast. Það var alltaf létt yfir öllu í kringstóðu höllum fæti eins og t.d. Tóta Og svo barnabörnin og barnaum hana þótt ýmislegt andstreymi barnabörnin. Þetta er orðinn mikill í Berjanesi. Hann var yndislegur hafi mætt henni á lífsleiðinni. Hún hópur, stórfjölskyldan telur orðið karl þótt hann væri dálítið skrýtslasaðist t.d. sem barn, brotnaði inn.

60 manns.“ illa og átti erfitt með gang, sérKristni á Mosfelli, sem var póstur, Lauga segir að Ólafur hafi verið staklega á efri árum. Samt fannst var alltaf boðið inn í kaffi þegar alvörumaður. „En hann var glaður mér hún létt á fæti, „kríkafix“ eins hann bar út til á góðum stundum og spilaði þá okkar. Það hefÉg er búin að vera hér á Hagamel ur nú verið meiri á píanó. Hann var lúxusinn að vera fremur heimakær 37 í 66 ár, hugsa sér. Já, ég er póstur á þessum en tók þó þátt í árum, kaffi og með félagslífi bankaengin flökkukerling. Hér er gott manna.“ Óli var því í hverju húsi. að vera, stutt í alla þjónustu á togurum sem Samt var Kristinn strákur og í sumargrannur og flottur og heilmikið líf í kringum mig. fríum í bankanum karl.

Melabúðin er hinum megin við fór hann alltaf á Mamma hafði sjóinn til að drýgja vinnukonu yfir götuna og Vesturbæjarlaugin, tekjurnar sem veturinn þegar við ekki voru miklar vorum lítil, Guðkaffihús, skólar og ég veit ekki rúnu Eyjólfsdóttur hjá þeim hjónum. hvað. Ég er ekki nema 10 mín. eða frá Fjósum í Mýr„Hann hafði gaman af sjómennsku.“ dal. Hún var fínkortér að ganga niður í bæ. Æ, já, gerð kona, mjög Það var Laugu ég held ég fari ekki héðan fyrr en dugleg og alltaf auðvitað mikið góð við okkur. Hún áfall þegar Ólafur minn tími kemur. var dálítið skotin í dó 2010, aðeins 79 Sigurjóni, bróður ára gamall. „Við áttum svo vel saman mömmu, hann var og leið svo vel saman. Og svo svo sætur. Og svo þegar mamma og hún kallaði það sjálf; þetta er þegar börnin voru komin á legg sagði við hana eitt haustið að nú sennilega skaftfellska. En ég sá ferðuðumst við heilmikið, bæði þyrfti hún ekki vinnukonu lengur, hana aldrei skipta skapi, ekki nema innan lands og utan. En svona er börnin væru að stálpast og farin einu sinni þegar ég varð veðurlífið, maður fær ekki allt. Ekki get að hjálpa til, þá sagði Gunna bara: teppt úti í Stafnesi; þá skammaði ég kvartað, 91 árs, á tíræðisaldri, „Ég kem nú eigi að síður.“ Gunna hún mig! Hún var líka svo hjálpfús hugsaðu þér, og alveg ágætlega fluttist síðar til Eyja og bjó í kjallarvið fólk og reyndist systrum mínanum á Þingeyri, Skólavegi 37 sem hraust og óklikkuð leyfi ég mér um vel í veikindum þeirra. Pabbi hún svo keypti.“ að segja. Það er mikil gæfa. Ég hef var alvörugefnari en alltaf notaalltaf verið minnug og minni mínu legur heima, blíður og góður við Mæðrastyrksnefnd. held ég enn þá, - að mestu! okkur krakkana og gestrisinn. Þau „Ég var auðvitað rígbundin heima Ég er búin að vera hér á Hagamel voru samtaka í öllu. meðan börnin voru ung en við Óli 37 í 66 ár, hugsa sér. Já, ég er engin Pabbi var mikið á bryggjunum að fórum stundum út að skemmta flökkukerling. Hér er gott að vera, skoða skip. Eitt sinn féll hann ofan okkur eða í stuttar ferðir og þá stutt í alla þjónustu og heilmikið í lest á dönsku skipi og þríhryggpassaði Gréta, systir mín, börnin líf í kringum mig. Melabúðin er brotnaði. Hann náði sér aldrei alokkar. Ó, já, þetta voru hamingjuhinum megin við götuna og Vestmennilega eftir það. En aldrei var urbæjarlaugin, kaffihús, skólar og söm ár.“ kvartað og ekkert slegið af í vinnu. ég veit ekki hvað. Ég er ekki nema Fyrir hvatningu tengdamóður Þannig var þessi kynslóð, mikill 10 mín. eða kortér að ganga niður sinnar tók Lauga að sér rekstur dugnaður, orðheldni og heiðarí bæ. Æ, já, ég held ég fari ekki héðskrifstofu Mæðrastyrksnefndar, en leiki. Pabbi hreyfði sig mikið og an fyrr en minn tími kemur.“ aðeins í hlutastarfi. „Ég fékk einn fór gangandi allra sinna ferða þar fimmta af mánaðarlaunum, svo til eftir slysið. Þá fór hann að hjóla, sparlega er nú haldið á öllum málum hjá Mæðrastyrksnefnd!“ Lauga vann hjá nefndinni í 26 ár og kynntist í því starfi mörgu fólki, bæði þeim konum sem hafa unnið fórnfúst starf fyrir Mæðrastyrksnefnd og enn fremur því fólki sem þurft hefur á aðstoð nefndarinnar að halda, fátæku fólki og fólki sem átt hefur í ýmsum erfiðleikum. „Þetta átti vel við mig, en það tók stundum á að kynnast aðstæðum sumra þeirra sem til okkar þurftu að leita. En starfið veitti mér líka ótrúlega gleði, að geta aðstoðað og hjálpað þessu fólki.“

„Þá fer allt vel.“

„Ég hef bara haft gaman af lífinu, verið heppin og hamingjusöm og fyrir það er ég skaparanum þakklát. Ég raula oft með sjálfum mér gamla húsganginn: „Tíminn líður, trúðu mér, taktu maður vara á þér, heimurinn er sem hála gler.

Hugsaðu‘ um, hvað á eftir fer.“

Lauga í ganginum heima hjá sér. Þar hefur hún raðað mörgum myndum af börnum sínum og barnabörnum. „Þetta er orðinn mikill hópur, stórfjölskyldan telur orðið 60 manns.“

Ég vona að mannlífið í Vestmannaeyjum blessist og andinn í bænum minni helst pínulítið á það sem var þegar ég var þar á æskuog unglingsárum. Þá fer allt vel“ segir hin síunga Vestmannaeyjamær.

° 24

FYLKIR - jólin 2022

Gunnar Ólafsson:

Ákveðinn og umhyggjusamur fjölskyldumaður GREINARHÖFUNDUR:

ANDREA ÞORMAR ANDREA ÞORMAR ER LIST- OG SAFNAFRÆÐINGUR. HÚN ER BARNA-BARNABARN GUNNARS ÓL AFSSONAR. FAÐIR HENNAR, GUNNAR ÞORMAR TANNL ÆKNIR Í REYK JAVÍK , VAR SONUR GUÐL AUGAR GUNNARSDÓT TUR (ÓL AFSSONAR) OG ANDRÉSAR ÞORMAR, AÐALFÉHIRÐIS L ANDSÍMANS.

Gunnar Ólafsson fæddist árið 1864, á þeim tíma sem Ísland var enn gamaldags og staðnað bændasamfélag undir stjórn danskra yfirvalda þar sem hlutirnir höfðu lítið breyst í árhundruði.

Vistarbandið var enn í gildi, vélvæðing bátaflotans ekki hafin, sjálfstæðisbaráttan á byrjunarstigi og um fjórðungur þjóðarinnar, mest ungt og hraust fólk, kaus að freista gæfunnar í nýju landi vestanhafs. Fiskveiðar kringum landið voru að mestu stundaðar af útlendingum og einnig verslun og þjónusta við landsmenn.

Gunnar tilheyrir fyrstu kynslóð Íslendinga sem lét til sín taka í atvinnulífi hér á landi. Hann sá möguleikana bæði í verslun og útgerð.

Gunnar var næst elstur 11 systkina sem öll voru fædd og uppalin í Sumarliðabæ. Foreldrar hans stunduðu dæmigerðan sjálfsþurftarbúskap eins og þá tíðkaðist. Híbýlin voru torfbær eins og meginþorri landsmanna bjó í. Í endurminningum sínum segir Gunnar frá bústörfum í Sumarliðabæ, hve samhentir foreldrar hans voru, hvernig þau hugsuðu um jörðina og fjölskyldan öll tók þátt í. Þau unnu að jarðarbótum, höfðu kálgarð, sléttuðu tún, héldu við torfbænum svo að Sumarliðabær var orðinn eftirsóknarvert býli á búskaparárum þeirra. Bræðurnir stunduðu einnig sjósókn með föður sínum og réru út frá Stokkseyri og Faxaflóa, hann var formaður á sex bátum á sínum yngri árum.

Sumarliðabær

Fjölskyldan hélt bú á Sumarliðabæ 1860-1896. Þau voru leiguliðar eins og þorri landsmanna á þessum tíma. Tvisvar byggðu þau upp öll bæjarhúsin, seinna skiptið árið 1894, og höfðu alltaf staðið í skilum og greitt landskuld og leigu af landinu.

Foreldrar Gunnars sóttust eftir að kaupa landið en fengu ekki. Á þessum tíma voru leiguliðar svo gott sem réttlausir. Þá gerist það að Magnús Torfason, sýslumaður í Rangárvallasýslu, lætur bera Ólaf Þórðarson og fjölskyldu út af jörðinni af þeirri einu ástæðu að hún var orðin eftirsóknarverð og torfbænum vel við haldið. Þeir sem þekkja sögu Gunnars Ólafssonar vita að þetta fyrirgaf hann aldrei, svo að ekki sé meira sagt og eyddi hann töluverðu púðri á ævi sinni í að gagnrýna embættisstörf Magnúsar Torfasonar. Færa má rök fyrir því að þessi atburður hafi mótað skoðanir Gunnars á hinu opinbera og stjórnsýslunni um alla framtíð. Ólafur Þórðarson faðir hans lést 1896. Ekki er mér kunnugt um dánarorsök en ljóst er að útburðurinn gekk mjög nærri fjölskyldunni.

Ekkjan Guðlaug og yngri systk-

Gunnar Ólafsson konsúll og kaupmaður ásamt konu sinni Jóhönnu Eyþórsdóttur og börnum þeirra.

Guðlaug (f. 1905), Nanna (f. 1903), Ólafur (f. 1899), Sigurður (f. 1902) og Eyþór (f. 1908).

mjög sérstök kona og átti óvenjulegt lífshlaup.

Nanna vel að gáfum gædd og vildi mennta sig en erfiður augnsjúkdómur kom í veg fyrir það.

Hún leitaði sér lækninga erlendis og fékk nokkurn bata. Hún unni tónlist og menntaði sig í píanóleik og tónfræði og lærði hjá Páli Ísólfssyni. Annað hugðarefni hennar voru indversk fræði sem hún lagði stund á í Kaupmannahöfn. Má fullyrða að það hafi verið mjög óvenjulegt á þeim tíma. Um þetta efni skrifaði hún fjölmargar ritgerðir og hafði lokið handriti að bók en vegna heilsuleysis varð ekki að útgáfu hennar. Myndir af Nönnu sýna heimskonu, vel klædda en hún var samt mjög hlédræg og fáskiptin.

Guðlaug amma mín var fædd 1905. Hún átti góða barnæsku á hinu stóra heimili í Vík við Bárustíg. Þar voru alltaf vinnukonur sem gerði það að verkum að bæði amma og Nanna þurftu aldrei að taka þátt í heimilisstörfum og kunnu hvorki að elda mat né sauma út þegar þær fluttu að heiman. En báðar lærðu þær á píanó á sínu heimili.

Guðlaug amma varð fyrir þeirri ógæfu að veikjast af berklum um fermingaraldur og var send á Vífilstaði þar sem hún dvaldist öll sín unglingsár. Í bréfasamskiptum milli hennar og föður hennar má lesa mikla umhyggjusemi gagnvart henni og væntumþykju.

Henni bárust fjölmargar sendingar og bréf á Vífilstaði, en þar dvaldist hún yfir nokkur jól. Guðlaug náði bata af berklunum og útskrifaðist 1924, þá 19 ára gömul, en hún náði samt aldrei alveg fullri heilsu aftur.

Eftir útskrift frá Vífilstöðum dvaldi hún í Noregi sér til heilsubótar, og var í kvennaskóla þar sem hún lærði ensku, norsku og tók píanótíma. Afa mínum, Andrési Þormar, giftist hún árið 1930 og eignuðust þau tvo syni.

Eyþór var yngstur, fæddur 1908.

Hann lauk stúdentsprófi frá MR 18 ára gamall og lagði stund á læknisfræði við Háskóla Íslands. Hann fór síðan í framhaldsnám til Danmerkur og seinna til Þýskalands og sérhæfði sig í háls-, nef- eyrnalækningum. Eftir nám vann hann sem aðstoðarlæknir á Vífilstöðum og var síðan með eigin starfstöð í Reykjavík. Kona hans var Valgerður Eva Vilhjálmsdóttir hjúkrunarfræðingur og eignuðust þau fjögur börn. Þau munu hafa kynnst þegar þau bæði unnu á Vífilstöðum.

in fluttust til Reykjavíkur og lést Sigurður Ásgeir var næstelstur, sem enn stendur við Bárustíg 13. móðir Gunnars þar árið 1920. fæddur 1902. Hann stundaði Byggt var stórt og gott hús fyrir Á Sumarliðabæ var lögð áhersla verslunarnám í Bergen og starfaði fjölskylduna og ekkert til sparað. á að börnin lærðu lestur, skrift og síðan við verslunar- og útgerðarHúsið er á þrem hæðum, stórar fyrirtæki föður síns og var meðeigreikning fyrir fermingu og tóku svalir á efstu hæð þar sem Heimaklettur blasir við. Í kjallara hússins andi frá árinu 1925. Kona hans var báðir foreldrar þátt í að kenna Sigríður Geirsdóttbörnum sínum. ir frá Kanastöðum Gunnar hafði Árin í Vík voru fjölskyldunni og eignuðust þau alltaf mikinn tvö börn. áhuga á skólamálgóð og þar slitu elstu börnin um og menntun Sigurður lést barnsskónum. En Gunnar hafði barna þótt sjálfur 1941, og var það hefði hann ekki mikill áfall fyrir fjölstærri plön og greip tækifærið skylduna. Jóhann átt kost á langri Þ. Jósefsson lýsir skólagöngu. þegar það gafst til að söðla um Sigurði svo í minnog flytjast til Vestmanneyja. Þar Árin í Vík ingargrein: „SigGunnar og Jóurður Gunnarsson var helsta höfn landsins og öll hanna Eyþórsdóttvar maður yfirlætskip á leið til Íslands höfðu þar ir langamma mín islaus og hæglátur (f. 1870) gengu í í öllu dagfari, dulur viðkomu. hjónaband árið í skapi en skapmaður, þótt hann 1898 og bjuggu stillti vel skap sitt fyrst í Reykjavík. voru herbergi fyrir þjónustufólki alla jafna. Hann var maður drengFaðir hennar var Eyþór Felixson sem var Vesturlandspóstur lyndur og vildi hvers manns götu og voru vinnukonur stundum eins um árabil og síðan kaupmaður í greiða, en ekki síst þótti hinum og hluti af fjölskyldunni.

Reykjavík. minni máttar gott til hans að leita.“ Börn Jóhönnu og Gunnars Jóhanna og Gunnar fluttust fljótNanna fæddist 1903. Hún var lega til Víkur í Mýrdal og bjuggu Gunnar og Jóhanna eignuðust tvígift og barnlaus og bjó lengi í þar með börnin sín fimm fram til fimm börn: Ólaf, Sigurð, Nönnu, Kaupmannahöfn. Nanna er eina ársins 1909. Heimili þeirra var í Guðlaugu og Eyþór. systkinið sem ég kynntist og kom Kaupfélagshúsinu, í risíbúð fyrir Ólafur var elstur, f. 1899. Hann hún oft á heimili afa og ömmu, ofan Bryde-verslunina. þótti myndarlegur maður, var Guðlaugar og Andrésar. Hún var Gunnar var einnig liðtækur sjóhávaxinn og ljós yfirlitum, ungur maður þótt verslunarstörf væru maður með framtíðina fyrir sér. hans aðalstarf. Engin hafnaraðHann stundaði verslunarnám í staða var í Vík, þótt þar væri umDanmörku og starfaði síðan við fangsmikill verslunarrekstur og hlið föður síns í fyrirtækinu. var farið út á báti til að ferja í land Ólafur var einn þeirra manna bæði vörur og fisk. sem drukknuðu við Eiðið 16. desember 1924. Slysið varð þegar Árin í Vík voru fjölskyldunni góð farið var á báti út í Gullfoss með og þar slitu elstu börnin barnsskónum. En Gunnar hafði stærri Halldór lækni og átta aðra menn. plön og greip tækifærið þegar Er þetta eitt hörmulegasta sjóslys það gafst til að söðla um og flytjsem orðið hefur í Vestmannaeyjast til Vestmanneyja. Þar var helsta um og er enn í minnum haft. höfn landsins og öll skip á leið til Lík Ólafs fannst aldrei. Lét Gunnar, faðir hans, fjóra menn ganga Íslands höfðu þar viðkomu. Hann fjörur frá Þorlákshöfn til Landeyja varð fljótlega umboðsaðili fyrir í þrjá mánuði eftir slysið. Ólafur var Eimskipafélag Íslands í Vestmanneyjum. fjölskyldunni mikill harmdauði og skildi andlát hans eftir sig djúp sár Í Vestmannaeyjum sem aldrei gréru. Gunnar Ólafsson Fjölskyldan kom sér vel fyrir í Vestvarð aldrei alveg samur maður manneyjum. Þau bjuggu fyrst eftir þetta slys. Þarna missti hann í Garðhúsum við Kirkjuveg 14 sinn elsta son og arftaka í fyrirtækinu. og síðan byggðu þau húsið Vík Húsið Vík við Bárustíg var heimili Gunnars og fjölskyldu í Eyjum.

°

°

°

FYLKIR - jólin 2022

25

Gleðileg jól

og farsælt komandi ár þökkum viðskiptin á árinu sem er að líða!

Gunnar ásamt syni sínum Eyþór á ferð í útlöndum, líklega Ósló. ljúfur afi. En hann átti það líka til að Eyþór fór einnig oft til Vestmannlagði mikla áherslu á menntun og eyja og sinnti sjúklingum á sinni gera upp á milli barnabarna sem vildi að börn sín færu til útlanda til heimaslóð. Á þessum tíma voru olli sárindum. að víkka sjóndeildarhringinn. Sjálf launakjör lækna mjög léleg og Um jól voru stundum sendar fóru hann og Jóhanna í siglingar keypti Gunnar reiðhjól undir son góðar jólagjafir upp á land sem og heimsóttu börn sín þegar þau sinn lækninn meðan hann vann ekki fengust almennt í verslunum. dvöldu erlendis. Í bréfaskrifum í Vestamanneyjvið sitt fólk sýnir um og síðan bíl Gunnar á sér hlið þegar hann hóf sem öðrum var Gunnar át allan fisk með roði og störf í Reykjavík. hulin. Hann var þakkaði sína góðu heilsu mikilli Í minningargrein u m hyg g j u s a m u r um Eyþór kemfaðir fiskneyslu. Kaffi drakk hann alltaf eiginmaður, ur fram að hann og afi og fylgdist var mjög virtur vel með sínu fólki. úr undirskálinni. Pípuhatturinn læknir, vandaðHann var örlátur var ávallt á sínum stað. Hann var ur og ósérhlífvið dætur sínar, inn, sérstakur sterkur, ákveðinn og oft ljúfur afi. þær voru ávallt vel persónuleiki og klæddar og fóru í góður drengur. skemmtisiglingar Minningar eru um fallegan kjól, og til útlanda sem ekki tíðkaðist alFjölskyldumaðurinn mennt á þessum tíma. Sonum sínsaumakarfa með loki er ein gjöf Gunnar Ólafsson um hefur hann veitt meira aðhald. sem enn er í eigu afkomanda.

Afkomendur Gunnars Ólafssonar, Hann gerði miklar kröfur til þeirra, Gunnar Þormar, faðir minn, átti sem eru enn á lífi og muna vel eftir sérstaklega Ólafs og Sigurðar sem mjög góðar minningar um afa honum, höfðu þetta um hann að störfuðu með honum í fyrirtækinu. sinn. Hann dvaldi á sumrin í góðu segja: „Hann var mikill karakter og yfirlæti í Vestmanneyjum og átti Lifað með minningunni hnussaði í honum.“ Hann át allan þar sínar bestu æskuminningar. um langafa fisk með roði og þakkaði sína góðu Gunnar Ólafsson var mikill fjölskyldumaður og lét sér annt um Gunnar Ólafsson var langafi minn. heilsu mikilli fiskneyslu. Kaffi drakk sitt fólk og var staðráðinn í því að Við hittumst aldrei í lifanda lífi. Við hann alltaf úr undirskálinni. Pípuhatturinn var ávallt á sínum stað. veita börnum sínum betri lífsgæði eigum sama fæðingarár en á sitt Hann var sterkur, ákveðinn og oft en hann sjálfur ólst upp við. Hann hvorri öldinni. Á uppvaxtarárum mínum var ákveðin nálægð við hann vegna þess að brjóstmynd af honum var alltaf á æskuheimili mínu á besta stað í stofunni, svo að hann var sem einn af heimilisfólkinu.

Brjóstmyndin er nú komin í Safnahúsið í Vestmanneyjum.

Styttan var lengst af í eigu föður míns, Gunnars A. Þormar, sem lést á síðasta ári. Gunnar Ólafsson átti sérstakan stað í lífi pabba enda var hann nafni hans. Væntanlega var styttan þó upphaflega hér í Vestmanneyjum.

Til að komast að því hvaða mann langafi, Gunnar Ólafsson, hafði að geyma, fyrir utan athafnamanninn, hef ég lesið mörg persónuleg bréf sem hann sendi ömmu minni og föður mínum og hef átt samtöl við afkomendur hans sem enn muna eftir honum. Einnig eru mörg gullkorn að finna í bókinni Endurminningar, sem hann skrifaði sjálfur og var gefin út árið 1948. Öll gögn, myndir, persónuleg bréf og annað sem er enn í fórum okkar fjölskyldunnar verða afhent Safnhúsi Vestmanneyja.

Rúm 60 ár eru liðin frá dánardegi Gunnars Ólafssonar. Samt lifir minningin um sterkan mann sem setti svip sinn á samfélagið.

Við afkomendurnir getum litið til hans með stolti. Eftir að Jóhanna langamma lést árið 1944 bjó Gunnar einn á heimili þeirra í Vík við Bárugötu fram á síðasta dag og var 97 ára að aldri þegar hann Gunnar Ólafsson með barnabarni sínu Gunnari Þormar. lést árið 1961.

Gleðileg jól

og farsælt komandi ár þökkum viðskiptin á árinu sem er að líða!

Gleðileg jól

og farsælt komandi ár þökkum viðskiptin á árinu sem er að líða!

Gleðileg jól

og farsælt komandi ár þökkum viðskiptin á árinu sem er að líða!

° 26

FYLKIR - jólin 2022

Gunnar Ólafsson á Tanganum:

Gætinn athafnamaður og fastur fyrir GREINARHÖFUNDUR:

HELGI BERNÓDUSSON

Gunnar Ólafsson á Tanganum var – og er e.t.v. enn - lifandi persóna í sagnaheimi Vestmanneyinga.

Enn vitna gamlir Eyjamenn í Gunnar, herma eftir honum og hafa eftir snjöll tilsvör hans.

Gunnar Ólafsson var sagður stjórnsamur húsbóndi, afar duglegur, árrisull og vinnusamur, en vildi víst einn ráða öllu í sínum húsum og rekstri og gat oft verið smámunasamur. Hann var sagður orðheldinn og brá ekki loforði sínu. Handtak var sama og undirskrift. „Gunnar var maður sem aldrei brást“ segir í nýútkominni bók eftir Jón Sverrisson sem bjó í Hágarði um tíma og naut jafnan stuðnings Gunnars og Tangamanna.

Fátækur sveitastrákur með sterkar rætur

Gunnar var úr Sumarliðabæ í Holtum og víst hafa foreldrar hans og systkini verið harðdugleg. Tveir bræður hans urðu landsþekktir, Bogi Ólafsson yfirkennari við M.R. og höfundur þekktrar kennslubókar í ensku sem margir lásu, og Jón Ólafsson togaraskipstjóri, síðar forstjóri eins stærsta sjávarútvegsfyrirtækis landsins, Alliance, alþingismaður Reykvíkinga og síðar Rangæinga og loks bankastjóri Útvegsbankans. Systur Gunnars tvær, sem báðar hétu Kristín, voru húsfreyjur og þóttu skörungar hvor á sínum bæ.

Gunnar var orðinn hálfþrítugur þegar hann kvaddi sveitina og hélt til Reykjavíkur. Var þá ætlun hans að verða skósmiður. En það fór öðru vísi. Meðfram skósmíðum lærði hann verslunarfræði í Reykjavík og út á það fékk hann starf 1892 í fyrirtækjum Sturlubræðra, ríkustu manna bæjarins. Fjórum árum síðar, 1896, fluttist hans til Víkur í Mýrdal og varð bókhaldari hjá Bryde kaupmanni, þeim hin-

Gunnar Ólafsson á Tanganum.

Gunnar Ólafsson & Co. varð næststærsta fyrirtækið í Vestmannaeyjum fram að kreppunni 1930. um sama og átti alla verslum í Eyjum fram yfir aldamótin 1900.

Gunnar varð síðar verslunarstjóri, faktor. Hann giftist Jóhönnu Eyþórsdóttur 1898 og börn sín fimm eignuðust þau í Vík.

Gunnar Ólafsson var einn þeirra sem hreifst með í andstöðunni gegn „uppkastinu“ 1908, átökum um fullveldi Íslands. Hann var hvattur til framboðs og varð þá þingmaður Vestur-Skaftfellinga um haustið, sigraði Jón Einarsson í Hemru örugglega með 107 atkv. gegn 65. En þetta fannst Bryde-mönnum ekki gott og að viðskipti og pólitík ættu ekki saman. Svo að leiðir skildi.

Til Vestmannaeyja

Gunnar ákvað eftir þinglausnir 1909 að flytjast til Vestmannaeyja ásamt fjölskyldu sinni, 45 ára gam-

all. Hér þekkti hann engan nema í gjaldþroti. Hvers vegna lifði 1939 byggðu þeir Tangamenn upp sr. Jes A. Gíslason og Ágústu, konu Gunnar Ólafsson af í kreppunni? og ráku stórfyrirtæki í Eyjum. Það hans, á Hól og hafði aðeins einu Helsta skýringin er sú að hann stóð á mörgum stoðum: á útgerð sinni áður komið til Eyja. Gunnar lagði aldrei í áhættufjárfestingar. margra báta, fiskvinnslu, aðallega fékk vinnu hjá Gísla Johnsen sem Hann var af gamla skólanum, rak saltfiski til útflutnings, á verslun pakkhúsmaður í Edinborgar-verslútgerð, verslun og fiskvinnslu af með alls konar vörur, nauðsynjar, un. varúð og festu, fór t.d. að heita má búshluti, vefnaðarvörur og ótal Pakkhúsið dugði Gunnari ekki aldrei í víking í önnur pláss. Gunnmargt fleira, mest í lánsviðskiptum ar var í grunninn íhaldssamur þótt og fljótlega byrjaði hann að kaupa sem gátu verið varasöm, og svo á hann legði mörgum framfaramálfisk og verka til útflutnings. Hann umboðsstörfum, m.a. fyrir Brunabótafélagið og Sjóvátryggingar, um í Eyjum sannarlega lið svo að var enginn auðmaður þá, átti þó og fyrirtækið annaðist skipaafum munaði. Íhaldssemi er dyggð, dálítinn sjóð. Miklu munaði fyrir greiðslu fyrir Eimskip og Ríkiseinkum þegar á móti blæs. En hann að Jón, bróðir hans í Reykjavík, útvegaði honframfarir verða síðum talsvert lánsfé ur á henni byggðar. sem Gunnar bar Gunnar ákvað eftir þinglausnir með sér í silfri til Eyja. Hann festi 1909 að flytjast til Vestmannaeyja Stríðsárin, nýir tímar, kaup á svo köllásamt fjölskyldu sinni, 45 ára uðu Højdalshúsi, ný tækni Á stríðsárum „Svarta húsinu“ gamall. Hér þekkti hann engan 1939-1945 varð sem stóð við Bæjarbryggju og hann umbylting í atnema sr. Jes A. Gíslason og í átti lengi síðan Ágústu, konu hans, á Hól og hafði vinnuháttum Vestmannaeyjum. og miklar þrætur Útflutningur hófst stóðu um seinna aðeins einu sinni áður komið til á ferskum fiski til meir. Þar hóf hann Eyja. Gunnar fékk vinnu hjá Gísla Bretlands og varð fiskvinnslu. mikill gróðavegur. Þegar á öðru ári í Johnsen sem pakkhúsmaður í Í þann leik gekk Eyjum, 1910, fann Gunnar Ólafsson Gunnar viðskiptaEdinborgar-verslun. félaga sem hann ekki. Ný kynslóð átti langa samleið athafnamanna skip. Allt var byggt upp að nýju á með, Jóhann Þ. Jósefsson, seinna kom til sögunnar og hraðfrysting Tangalóðinni, ný sölubúð og svo alþingismann og ráðherra. Þeir á fiski var framtíðin. Gunnar sat fiskvinnsluhús norðan megin og leigðu lóð gömlu Juliushaab-versleftir og vinnsluhús hans stóðu unarinnar á tanganum milli Bratta síðast vörugeymsluhúsin sem enn brátt tóm. Á næstu árum spruttu og Tangaviks og keyptu húsin sem standa upp af Básaskersbryggju. upp fjögur ný og stór fyrirtæki sem þar voru, „Tanga-eignirnar“, af ByrGunnar var lengi norskur konsúll höfðu forustu í atvinnulífi Eyjanna de kaupmanni sem þá var kominn og um tíma franskur konsúll. fram að gosinu 1973, Ísfélagið, á kné í Vestmannaeyjum. Þar með Báðir efnuðust þeir vel, GunnVinnslustöðin, Hraðfrystistöðin og ar og Jóhann, en er á leið sneri var fyrirtækið Gunnar Ólafsson & Fiskiðjan.

Jóhann sér að stjórnmálum og Co. stofnað en það átti eftir að láta Gunnar var orðinn áttræður ýmsu öðru vafstri og fluttist til mikið til sín taka næstu áratugi. við stríðslok. Leiknum var því að Reykjavíkur upp úr 1930 svo að Hinn kunni athafnamaður, Pétur nokkru sjálfhætt. Honum tókst Gunnar varð þá nær öllu ráðandi Thorsteinsson, var með þeim í ekki að ala upp erfðaprins í fyrirtækinu. Tvo syni sína missti hann í fyrirtækinu. Hann lét raunar líka kompaníinu fyrstu fimm árin. unga að aldri. Það voru honum stjórnmál til sína taka eftir að hann „Tangaveldið“ þung áföll. Annar þeirra, Sigurður, fluttist til Eyja, varð varaþingmaðÞegar þeir Gunnar Ólafsson og Jóur fyrir sjálfstæðismenn „þversum“ átti 1/5 í fyrirtækinu er hann lést hann Jósefsson hófu rekstur sinn í landsþingskosningunum 1916 1941. Hann sá að mestu um útgerðina. er komin af stað í Vestmannaeyjmeð umboð til 10 ára og sat sem um stórkostleg bylting sem kennd þingmaður seinna sinni 1925Tanginn seldur 1955 er við vélbátana. Þeim fjölgaði á 1926. En aldrei settist hann í bæjarstjórn Vestmanneyja. Þegar Gunnar dró sig í hlé fór allhverri vertíð og afkoman var ævintýralega góð. Fólk streymdi út í ur kraftur úr fyrirtækjum hans.

Gunnar Ólafsson & Co. varð næststærsta fyrirtækið í VestmannaeyjEyjar ofan af landi. Þeir Gunnar og Þau voru rekin áfram en sá rekstur um fram að kreppunni 1930, næst Jóhann helltu sér í leikinn, keyptu gekk fremur af vana en nokkurri á eftir Gísla J. Johnsen. Milli þessara báta, ýmist fyrirtækið eitt eða í fékappsemi. Gamli maðurinn var þó lagi við aðra, oft skipstjóra, stýrifyrirtæki varð ekki neinn fjandenn á rölti um bryggjur og kom í menn og vélstjóra. skapur. Tanginn lifði kreppuna af, búðina, lét ýmislegt flakka, en það Er líða tók á annan áratug síðustu þrátt fyrir mikið tap, en fyrirtækjbreytti litlu. um Gísla og eignum var sundrað aldar og allt fram að seinna stríði Seint á árinu 1955 var fyrirtæk-

°

°

°

FYLKIR - jólin 2022

27

Gleðileg jól

og farsælt komandi ár þökkum viðskiptin á árinu sem er að líða!

Starfsfólk í fiskvinnslu framan við Sjóbúðina á Tanganum. Ljósmynd: Kjartan Guðmundsson.

Umsvif Gunnars Ólafssonar voru mikil á sínum tíma í atvinnulífi Vestmannaeyja. Hann hafði á annað hundrað manns í vinnu og gerði út fjölmarga báta. Hann gat ráðið örlögum manna, til góðs eða ills. Ýmsir hafa sagt frá eða skrifað um samskipti sín við Gunnar Ólafsson, hve harður hann var í horn að taka og líka hve traustur hann var og raungóður. ið selt, Vinnslustöðin hf. keypti.

Gunnar Ólafsson & Co. var þó rekið áfram sem sjálfstætt félag. Hlutur Jóhanns Þ., sameignarmanns Gunnars, við söluna var m.a. vefnaðarvörudeildin í Drífanda og það hús. Jóhann Friðfinnsson tók brátt við þeirri verslun og eignaðist hálft húsið. Eftir gjaldþrot Kaupfélagsins Drífanda 1931, hafði Tanginn keypt Drífanda-húsið sem verkalýðssamtökin í Eyjum reistu og ráku verslun, m.a. í samkeppni við Tangann. Skv. fasteignaskrá er Drífandi orðinn eign Tangans árið 1934.

Umsvifamikill rekstur

Umsvif Gunnars Ólafssonar voru mikil á sínum tíma í atvinnulífi Vestmannaeyja. Hann hafði á annað hundrað manns í vinnu og gerði út fjölmarga báta. Hann gat ráðið örlögum manna, til góðs eða ills. Ýmsir hafa sagt frá eða skrifað um samskipti sín við Gunnar Ólafsson, hve harður hann var í horn að taka og líka hve traustur hann var og raungóður. Víst er að skuldir sumra viðskiptamanna voru strikaðar út við áramót og ekki farið hátt með það.

Skv. fiskiskýrslum Hagstofunnar átti Tanginn 3 þilskip 1925, þ.e. vélskip stærri en 12 tonn, og e.t.v. einhver skip minni en 12 tonn. Aðeins Gísli Johnsen átti þá fleiri báta. Árið 1935 eru þilskipin orðin sjö, auk minni skipa, og Johnsen horfinn frá Eyjum. Árið 1940 eru skipin 11: Geir goði, Gissur hvíti, Gunnar Hámundarson, Hilmir, Hrafnkell goði, Ingólfur, Karl, Marz, Sleipnir, Snorri goði og Þorgeir goði. Hér er ekkert smáveldi á ferðinni þegar við bætist verslun og fiskvinnsla og ýmislegt fleira. Þó að almenn og dreifð eignaraðild að vélbátaflotanum í Eyjum sé eftirtektarverð og langtum meiri en annars staðar á landinu, a.m.k. fyrstu áratugina, sker Tanginn sig úr í þeirri mynd. Árið 1940 eiga 55 útgerðarmenn og félög í Eyjum 73 vélskip. Séu Tanginn og bátar hans teknir frá eru það aðeins 8 skip þar sem eigandi gerir út annan bát. Skipverjar á þessum stóra flota í Eyjum eru skráðir 522.

Hápunktinum náði viðskipta-

veldi Gunnars Ólafssonar á fjórða áratugnum. En síðan hallar undan og „Tangaveldið“ líður smám saman undir lok.

Ævikvöld

Gunnar sat löngum heima í Vík.

Eftir að Jóhanna, kona hans, lést 1944 einangraðist Gunnar æ meir sem árin liðu. Hann las mikið og skrifaði talsvert, m.a. endurminningabók. Hún tekur til æsku hans og áranna í Vík í Mýrdal. Um Eyjaárin mun hann hafa skrifað en það var ekki gefið út, er líklega glatað, og óvíst hvort að er mikill skaði.

Hann gat verið afar meinyrtur og vandaði mönnum ekki kveðjurnar.

Gunnar var lengstum vel hraustur en sætti þó ýmsum áföllum er á ævina leið. Óbilaðan hug hafði hann fram á síðustu daga sína 1961 er hann lést elstur manna í Eyjum.

Samferðarmönnum Gunnars fannst hann vera forn í skapi og minna að sumu leyti á Egil Skallagrímsson á efri árum. Gunnar brá sér stundum út í göngutúr til að hitta menn og þrasa við þá um pólitík og menningu, ekki síst fjandvin sinn, Berg í Hjálmholti sem í senn trúði á Stalín og var sjálfur að öllu eins og nákvæm eftirmynd hins dáða leiðtoga að vexti og yfirbragði. Höfðu báðir yndi af því orðaati.

Virðing og vinarhugur

Gunnar naut álits og virðingar í Eyjum. Um það vitnar m.a. frásögn í Morgunblaðinu 1934 á sjötugsafmæli hans. Eyjamenn héldu honum þá samsæti í Góðtemplarahúsinu. „Sat það samsæti á þriðja hundrað manns, eða eins margt og í húsið komst. Var þar fjör mikið og gleðskapur og stóð hófið fram til kl. 4½ um morguninn. Margar ræður voru haldnar, … Gunnar Ólafsson svaraði flestum ræðunum og ljet í ljós hvað sjer fyndist mikið til um þá samúð og þann vinarhug sem sjer hefði altaf verið sýnt í Eyjum.“ Síðan segir að honum hafi verið flutt kvæði eftir „Hallfreð“, en það var skáldanafn Magnúsar Jónssonar á Sólvangi, eins af skipstjórum Tangans. Þar segir m.a. „Þú ert víkingur enn / svo að

Gleðileg jól

og farsælt komandi ár þökkum viðskiptin á árinu sem er að líða!

vandræðamenn / fá ei veg þínum spilt, …“ Loks segir blaðið: „Að hófinu loknu fylgdi alt samsætisfólk honum og fjölskyldu hans heim, og kvöddu þau þar með innilegum árnaðaróskum“ – sem sagt kl. hálf-fimm á febrúarnótt.

Veröld á förum

Við sem uxum úr grasi um miðja síðustu öld, og vissum af gamla manninum í Vík við Bárugötu, fórum oft á Tangann, ýmist til að slæpast þar eða kaupa eitthvað til heimilisins. Matvörur voru austan megin í búðinni en glervörur vestan megin og vinnufatnaður og stígvél bak við, norðan megin. Ég man vel ferðir þangað eftir steinolíu á brúsa fyrir olíufírinn heima. Þá fór Reynir Másson frá Valhöll (Reynir á Tanganum) niður í kjallara austan megin og tappaði á úr stórri tunnu, - og sagði jafnan eitthvað skemmtilegt á meðan rann úr krananum. Í kringum Tangann var gjarnan á vappi Svavar Þórðarson verkstjóri sem mun hafa verið ráðinn á Tangann daginn eftir fermingu. „Már á Tanganum“, faðir Reynis, annaðist útkeyrslu á pöntunum og kosti í bátana og hugsaði svo vel um vörubílinn að hann var lánaður (og Már líka) í líkfylgdir, V 37.

Var þá pallurinn lagður hvítu líni og íslenski fáninn á stöng báðum megin að framan. Már ók á 2 km hraða í átt að kirkjunni eftir húskveðju í bænum með kistuna á pallinum.

Gömlu kempur á Tanganum, sem unnu mest með Gunnari, voru hættar og horfnar þegar ég man fyrst eftir: „Árni Tanganum“ (Árni Jónsson), kunnur bókasafnari, og „Sigurjón á Tanganum“, sem mikið orð fór af fyrir prúðmennsku og heiðarleika; hann var bróðir Ísleifs kaupfélagsstjóra og þingmanns. „Jónas á Tanganum“ (Jónsson) og Soffía Þorsteinsdóttir á skrifstofu Tangans eru þó ljóslifandi í huga mér; þau borguðu út laun fyrir uppskipunarvinnu.

Fyrirtækið Gunnar Ólafsson & Co. lifði fram á 9. áratuginn en þá var verslunarhúsið, illu heilli, rifið, vék fyrir nýbyggingu og nýjum verslunarháttum.

Gleðileg jól

og farsælt komandi ár þökkum viðskiptin á árinu sem er að líða!

Sjómannafélagið

Jötunn

Gleðileg jól

og farsælt komandi ár þökkum viðskiptin á árinu sem er að líða!

° 28

FYLKIR - jólin 2022

Sendum Vestmannaeyingum bestu óskir um gleðileg jól og gæfuríkt komandi ár. Þökkum samskiptin á árinu.

ögmannsstofan

Fiskmarkaður

Bylgja VE

Þórshafnar

Hellugerð

AGNARS

Steini pípari

FRÁR VE EHF

°

°

°

FYLKIR - jólin 2022

29

Hörður Baldvinsson rifjar upp æskuárin á Illugagötunni:

Skemmtilegur tími en krakkar urðu að bjarga okkur sjálf Hversdagslegir hlutir í dag voru ekki sjálfsagðir og einn flugdreki var stórmál GREINARHÖFUNDUR:

ÓMAR GARÐARSSON

„Ég er fæddur í Vestmannaeyjum 25. nóvember 1961 og elst upp að stærstum hluta að Illugagötu sjö hér í Eyjum. Í vesturbænum þar sem pabbi hafði byggt fjölskyldunni hús. Þarna var gríðarlega mikið af börnum og nóg af leikfélögum. Öll hús full af krökkum og gamla hraunið var okkar leikvöllur. Þar var náttúrulega engin byggð bara ósnortin náttúra. Það var skreið út um allt og við náðum okkur í bita þegar við vorum svöng og átum hundasúrur með. Við strákarnir spiluðum mikið fótbolta og Reynir var liðið okkar sem var eitt af mörgum fótboltaliðum sem stofnuð voru vítt og breitt um bæinn. Vorum með þrjá velli, einn fyrir aftan Brekkugötuna hjá Svenna Tomm, í kvosinni fyrir aftan húsið okkar sem var kölluð lautin og á velli þar sem Íþróttamiðstöðin stendur nú. Þar var Reynisvöllurinn og vorum við í fótbolta frá morgni til kvölds alla daga þegar færi gafst.,“ segir Hörður Baldvinsson, framkvæmdastjóri Þekkingarsetursins þegar hann rifjar upp æskuárin. Foreldrar hans eru Þórunn Elíasdóttir og Baldvin Skæringsson sem bæði eru látin.

Hörður er yngstur níu systkina. „Nágrannarnir voru allt dásamlegt fólk,“ segir Hörður, vinahópurinn stór og hann nefnir nokkra. „Það voru tvíburarnir í Klöpp, Óðinn og Þór, Sigmar Þröstur, Kári Fúsa, Davíð í Tölvun svo einhverjir séu nefndir.“ Á sunnudögum sáu þeir Roy Rogers myndir í Höllinni og þær voru síðan endurleiknar í hrauninu. Barist með sverðum og byssum og skipt í tvö lið, indíána og kábojara. „Það var líka stutt í Sprönguna og niður á höfn.

Sumir voru að stela árabátum en

á haustin og passa brennudraslið. Það voru brennur út um allt og til siðs að stela frá hver öðrum. Við Reynismenn vorum í Helgafellsgryfjunni. Byrjuðum oft að safna í september. Í Vinnslustöðinni voru þessar fínu kerrur og við byrjuðum söfnunarátakið á að nappa einni.

Fórum um allan bæ og hirtum hvað við gátum. Það var mikið af rekavið úti á Hamri og fullt af dóti sem við söfnuðum, en mesta spennan var að taka eitthvað ófrjálsri hendi. Við vorum með kofa og vöktuðum brennudótið. Í minningunni var það alla nóttina en ég var á þeim aldri að ég þurfti að koma heim snemma á kvöldin.

Og fékk kannski að vera aðeins lengur um helgar.“

Á skautum og sleðum

Í þetta fóru haustin og á veturna var hægt að skauta á Daltjörninni og renna sér á sleða. Brekkan, þar sem Íþróttamiðstöðin er var aðalsleðabrekka bæjarins. Þar voru hópar af krökkum að renna sér en þá voru snjóþoturnar ekki komnar til sögunnar. Lúðarnir voru flestir á skíðasleðum, margir á heimasmíðuðum magasleðum, en þeir allra flottustu komu frá útlöndum.

Voru með stýri. Þetta voru alvöru Fjölskyldan, mynd tekin 1985. Efri röð frá vinstri: Elías sem var slökkvistjóri en hann er látinn. Næstur leikföng, ekkert einnota dót. Við er Baldur þór en hann var lengi formaður Félags húsasmíðameistari er nú formaður eldri borgara í vorum líka í lögguleikjum og Kópavogi og í bæjarstjórn Kópavogs fyrir Framsóknarflokkinn. Síðan er Kristinn Skæringur en hann eltingaleik enda ekki um annað að rak og átti lengi Trésmiðjuna Jara í Reykjavík. Þegar hann hætti störfum flutti hann á Vallargötuna hér ræða en að leika sér úti. Það gerði í Eyjum. Ragnar Þór, fyrrverandi Slökkvilisstjóri og verkstjóri hjá Vestmannaeyjabæ. Birgir Þór sem var maður eins lengi og maður mátti. kennari alla sína tíð og ritstýrði meðal annars Týs bókinni. Hann býr í Mosfellsbæ. Baldvin Gústaf sem Já, þetta voru skemmtilegir tímar sem býr mestan hluta ársins í Hull í Bretlandi og hefur unnið alla sína sína tíð við sölu á fiskafurðum. Sá en við urðum að bjarga okkur sjálf. síðasti í röðinni er Hörður. Sitjandi er Kristín Elísa sem vann á sínum tíma hjá Póstinum er hún er látin.

Hversdagslegir hlutir í dag eins Móðir Harðar, Þórunn Elíasdóttir frá Bala í Þykkvabæ, hún er látin. Faðir Harðar, Baldvin Skæringsson og að eiga flugdreka var stórmál. frá Rauðafell undir Eyjafjöllum. Lengst til hægri er svo Hrefna sem vann lengi sem launafulltrúi hjá Við urðum sjálf að smíða grindina Vestmannaeyjabæ og býr hér í Eyjum. og ég naut þess að pabbi var með trésmíðaverkstæði í kjallaranum.

Hann var löngu læs þegar hann en á þessum árum var öllu rusli ég kom aldrei nálægt því,“ segir Þá vantaði maskínupappír sem byrjaði í Barnaskólanum en áhugi keyrt út á Hamar og því sturtað í Hörður brosandi. „Stelpurnar í götvið fengum stundum hjá Simma unni voru m.a. Anna Einars, Lilja á náminu var í neðri mörkum því sjóinn. „Ég, Gústaf bróðir og fleiri frænda á Tanganum. Þegar allt var Garðars, Þórleif Guðmunds, Nanna lífið var fótbolti. „Ég var í bekk fórum oft vestur á Hamar til að klárt fórum við upp á hólinn á milli Gunnars svo ég nefni einhverjar. með Klappartvíburunum, Sigmari safna kopar, eir og blýi sem við Brimhólabrautar og Illugagötu.

Allt frábærir krakkar sem alltaf er Þresti og Gústa, Ágústi Stefánssyni settum í olíutunnur. Þetta seldu Oft margir í einu og metingurinn gaman að hitta.“ þeim mikla hæfileikamanni og sjómenn fyrir okkur þegar bátarnvar að láta þá fljúga sem hæst. ir sigldu með fisk Við kölluðum Ævintýraveröld á Hamrinum til Þýskalands. Við það að senda Hamarinn var líka ævintýraveröld fengum svo sælÉg, Gústaf bróðir og fleiri fórum skilaboð þegar gæti og niðursoðna við settum blað ávexti þegar þeir oft vestur á Hamar til að safna með einhverjkomu heim. Þetta kopar, eir og blýi sem við settum um skilaboðum var sjálfsbjargarviðutan um bandið. leitni hjá okkur og í olíutunnur. Þetta seldu sjómenn Blaðið fauk upp við uppskárum laun eftir bandinu og erfiðisins.“ fyrir okkur þegar bátarnir þannig komust Þær voru fleiri leiðsigldu með fisk til Þýskalands. skilaboðin til irnar fyrir krakka í skila,“ segir HörðEyjum til að ná sér í Við fengum svo sælgæti og ur og nefnir líka pening. „Við gengniðursoðna ávexti þegar þeir kofasmíði sem um í hús og seldvar vinsæl. „Alltaf um flokksblöðin, komu heim. nóg að brasa og Brautina, Eyjablaðið, endalaust að Framsóknarblaðið gera. Góð undirog Fylki og fengstaða fyrir það sem ég átti eftir að um smá skotsilfur fyrir. Þessi ár Kára Fúsa. Stelpurnar voru Aníta gera á ævinni.“ voru frábær og seinna fór maður Vignis, tvíburasysturnar Ingunn og að æfa með Tý. Á veturna æfðum Iðunn Jó, Þórleif og fleiri og fleiri.“ Níu börn í tveimur hollum við í íþróttasal Barnaskólans þar Þau eru tólf ára þegar heimur Systkinin níu á Illugagötu sjö komu sem stundum voru haldin mót. þeirra umhverfist. Það byrjaði í tveimur hollum þar sem Hörður Verðlaunin voru vegleg, liðið sem að gjósa 23. janúar 1973 og það var síðastur. „Þau eldri voru flutt að vann fékk gegnumboraðan túhafði sín áhrif á vinahópinn. „Gosið heiman þegar ég er að alast upp, kall í spotta, önnur verðlaun var sprengdi allt upp, hópurinn splAddi bróðir, Kiddi og Balli, Raggi undraðist“ Í gosinu bjuggum við einn krónupeningur og fimmaur í og Stína systir og ég kynntist þeim fyrst í Hafnarfirði, en síðar fluttum þriðju verðlaun. Þetta voru alvöru ekki almennilega fyrr en ég varð við í viðlagasjóðshús í Mosfellsverðlaunagripir. Á sumrin spiluðfullorðinn. Í yngri hópnum var um við úti og upp úr þessum jarðbænum. Það var ákveðið að snúa Biggi bróðir foringinn enda elstur. vegi uxu frábærir íþróttamenn þó ekki heim til eyja heldur ákváðu Næst kom Hrefna, svo Gústaf og ég hafi ekki verið einn af þeim,“ foreldrarnir að eyða síðustu æviárég var endahnúturinn hjá foreldrunum í Mosfelllsbæ. segir Hörður lítillátur.

Hörður ásamt Bigga bróður sínum fyrir framan Illugagötu 7 við unum. Þetta er öflugur hópur sem „Þetta var frábær tími fyrir gos og nýja bílinn, svoköllum Skoda blaðra. heldur vel saman,“ segir Hörður og Frábær tími fyrir gos eitt ævintýrið var að safna í brennu

° 30

FYLKIR - jólin 2022

Sendum Vestmannaeyingum bestu óskir um gleðileg jól og gæfuríkt komandi ár. Þökkum samskiptin á árinu.

STAVEY Bifreiðaverkstæði

Harðar & Matta

Atlas

Þórunn Sveinsdóttir VE

Mars ehf.

VIKINGTOURS Íbenholt

EYJABLIKK

Ra.gí ehf

°

°

°

FYLKIR - jólin 2022

31

Sögur frá Bigga bróður:

Hörður fékk hart uppeldi frá eldri bræðrum Smá slökun á Bretlands árunum. Hörður með dæturnar tvær, Rúnu Sif, sú eldri og Herdísi. nú er komið að næsta stoppi sem var Mosfellsbær þar sem fjölskyldan settist að eftir gosið 1973. „Þar kláraði ég grunnskólann og eftir það flyt ég til Eyja og er til að byrja með hjá Hrefnu systir og fer í Iðnskólann. Lærði hjá snillingnum honum Matta Boga í Ísfélaginu og lauk þar sveinsprófi í vélvirkjun. Þá hafði ég kynnst eiginkonunni, Bjarneyju Magnúsdóttur og við ákváðum að fara til Reykjavíkur í nám, ég í Tækniskólann og hún í Fóstruskólann,“ segir Hörður sem fann sig ekki í tæknifræðinni og byrjaði að vinna hjá Vífilfelli sem framleiddi Kóka kóla á Íslandi.

Verksmiðjustjóri hjá Davíð Scheving

„Ég var kominn í ágætis stöðu og má segja að þar hafi ég haldið áfram tækninámi því þeir borguðu ýmiskonar menntun fyrir mig um allan heim. Þetta var innanbúðarskóli hjá Kóka kóla og þar var ég í átta ár og endaði þar sem yfirmaður tæknideildar. Þá bauð Davíð Scheving Thorsteinson, sem þá var framkvæmdastjóri hjá Smjörlíki og Sól mér stöðu verksmiðjustjóra hjá fyrirtækinu, sem ég tók. Þetta var í kringum 1985 og Davíð atkvæðamikill í íslensku atvinnulífi. Sól framleiddi þá Svalann sem flestir þekkja og hið alræmda Ískóla, ásamt drykkjum fyrir Seltzer Drinks í Bretlandi “ Þegar Seltzer Drinks keypti hluta af verksmiðjunni og flutti til Wales fylgdi Hörður með. „Mér var boðið að halda áfram með verksmiðjuna á erlendri grundu og við fjölskyldan fluttum út. Ég var með tveggja ára samning við fyrirtækið og eftir að samningurinn rann út ákvað ég að bíða með að flytja heim og nota tækifærið að fara í nám í nýsköpun og frumkvöðlastarfsemi.

Tók að mér ýmis verkefni sem flest tóku þrjá til fjóra mánuði. Þessi heimur, framleiðsla gosdrykkja og áfengis er ekki stór og margir sem vissu af mér og vildu fá mig í vinnu. Vann m.a. hjá fyrirtæki sem framleiddi ýmiskonar áfengi, Gin, Vodka og Whisky. Ég ferðað-

Hörður fékk „hart” uppeldi frá eldri bræðrum sínum, þ.e.a.s. þeim sem tilheyrðu yngri hluta systkinahópsins!

Steinholtsparturinn, þau systkinanna sem uppalin voru í miðbænum, var á förum eða farinn að heiman.

Illugagötuarmurinn var allur borinn í þennan heim á 6. áratugnum nema Hörður auðvitað. Sá hluti tók sem sé að sér að ala þann yngsta upp og koma honum til manns. Tókst Hörður á við alls kyns þrautir, sem víkkuðu sjóndeildarhring hans.

Hann öðlaðist m.a. þá reynslu að missa hreyfifærni í útlimum, og reyndar í skrokknum öllum ... og missa sjón á báðum!

Haltir munu ganga ….. blindir öðlast sýn

Hörður aðstoðar að setja upp vatnsverksmiðju í Borjomi í Georgíu.

ist mjög víða og setti upp bjórí markaðsfræði, viðskiptafræði og verksmiðjur í Albaníu, Frakklandi hagfræði. Flakkaði á milli, tók sumarnámskeið í stærðfræði og öllum og Englandi. Þetta gekk þannig fjáranum,“ segir Hörður sem hafði fyrir sig að fyrirtæki voru að fjölga næst viðkomu sem ráðgjafi hjá framleiðslulínum, eða voru að fasteignafélagi. breyta hjá sér áherslum. Mitt verkefni var koma „Í hruninu síðan viðkomákvað ég að taka andi búnaði í mér ársfrí frá vinnu gang, ráða fólk og klára mastersritgerð í kennslu og og hefja framleiðslu. Ég var uppeldisfræðum Þessi heimur, í þessu í sex ár og kláraði, grunn og allan tímann og framhaldsskólaframleiðsla kennarann.

Fór bjuggum við í gosdrykkja og að kenna í FjölWales.“ brautarskólanum á áfengis er ekki Heim á ný Akranesi árið 2010. stór og margir Árið 2000 Jafnframt sá ég fannst þeim um alla kennslu í sem vissu af mér komið nóg af Stóriðjuskóla Norðuráls, kenndi við útlöndum og og vildu fá mig Símenntunarmiðflytja til Íslands, í vinnu. Vann stöð Vesturlands, í Mosfellsbæinn og Hörður Fisktæk niskólm.a. hjá fyrirtæki ann í Grindavík, fer að vinna hjá sem framleiddi Flensborgarskóla Impru á Iðntæknistofnun.

Tók ýmiskonar áfengi, íað Hafnarfirði. Á vegum Impru mér forfalla- og ferðaðist hann sérkennslu,“ segir Gin, Vodka og mikið. „Ég kom Hörður en vatnaskil Whisky. t.d. á sambandi urðu þegar hann við framleiðlendir í mjög alvarendur íhluta legu slysi 2015 á og sérsmíði á Taívan, Vietnam og leið til vinnu upp á Skaga. víðar í Asíu en alltaf að auka við „Svaðalegum árekstri og á þeim menntun mína með starfi. Ég fór tímapunkti þá fannst mér vera kominn hálfleikur. Var heppinn að drepa mig ekki. Við fórum að leita okkur að húsi í Vestmannaeyjum. Þetta var 2018, fundum ekkert hús og byggðum nýtt vestur á Hamri. Í byrjun var hugmyndin að kenna eitthvað lítið hér við Framhaldsskólann þar sem ég taldi að þar vantaði kennara en svo var ekki.

Svo bauðst starfið hjá Sagnheimum. Ég fékk það en síðan kemur Covid. Safninu lokað og ég sat bara beið en þá lánaði Vestmannaeyjabær mig í Þekkingarsetrið þar sem þáverandi framkvæmdarstjóri hafði tekið árs frí. Þegar hann kom svo ekki til baka var mér boðin framkvæmdastjórastaðan og hér er ég og get ekki annað. Römm er Eyjataugin, slitnar ekki þó stundum teygist á henni,“ sagði Hörður Þegar Hörður bjó í Reykjavík, þá náði hann tengingunni við náttúrað endingu. una og Eyjarnar með því að skreppa reglulega á sjóstöng í Hvalfirði.

Hörður átti það til að sofa vært á daginn, tók svona síðdegislúr, og svaf þá svo fast, að nær ómögulegt var að vekja hann. Þetta var svo sannarlega svefn hins saklausa, ósnortinn af syndum heimsins! Eldri systkin, ónefnd, og systursonur, einnig ónefndur, vildu prófa viðbrögð þess litla, sem var vafinn, steinsofandi, þétt inn í dregil alla leið frá fótum og upp að hálsi.

Hann hreyfði hvorki legg né lið á meðan þeir eldri vönduðu “múmíuvafninginn” sem best þau máttu. Þá báru þau frændsystkin “vafninginn” á milli sín inn í stóran fataskáp, þar sem hann var lagður til og þau gátu skriðið inn í og lokað að innanverðu. Þarna var niðamyrkur, og nú var komið að því að vekja drenginn. Það tókst og var honum þá tilkynnt, óvenju blíðri röddu, að hann hefði sofið svo fast og lengi, að nú væri hann orðinn blindur! Þessi skelfilega “staðreynd” varð þeim litla ljós, þegar hann, af öllum mætti, glennti upp glyrnurnar svo mjög sem hann mátti í myrkvuðum skápnum.

Ekkert ljós, engin ljóstýra, engin sýn! Og blíða röddin varð nú full samúðar, þegar hún boðaði „hinum blinda” enn verri tíðindi: Sjónin væri ekki einungis farin heldur einnig máttur í útlimum! Þetta voru hrikaleg tíðindi fyrir „vafninginn”, sem áttaði sig nú á, að hann gat sig hvergi hreyft þótt hann hamaðist eins mögulega og hann mátti!

Hann var greinilega bæði blindur og lamaður! Eigi fer sögum af viðbrögðum, þegar skáphurðin var opnuð! En „haltir munu ganga og blindir fá sýn”.

Sá boðskapur í biblíusögum Barnaskólans sagði Herði, að allt er mögulegt og engar hindranir óyfirstíganlegar! Reynslan í fataskápnum varð að fullvissu um sannleiksgildi þessara skilaboða í hinni helgu bók.

Undraveröld Illugagötunnar

Hörður ólst upp í undraveröld Illugagötunnar. Þar voru endimörk bæjarins. Engar götur fyrir vestan nema stubburinn, Brekkugatan. Og þar fyrir vestan úfið hraunið úr Helgafelli. Ósnortið af mannskepnunni nema nokkrum kálgörðum, túnskikum og trönum með signum, hertum keilum

og löngum. Annars bara endalaust hraun með alls kyns strýtum, kvosum og hvömmum. Í bland við öll þessi náttúruundur kom hugarheimur krakkanna og úr varð einstök samsuða ímyndunar og veruleika.

Sjónvarpið var að stíga sín fyrstu skref og Bíóhöllin sá krökkunum fyrir hetjum Hollywood, sem riðu um á sléttum Ameríku og skutu niður óvinveitta, skrautlega Indíána. Helgafellshraunið varð vettvangur fyrir allt þetta, sem raungerðist þar og endurskapaði nýja veröld.

Hinsta óskin

Öll húsin við Illugagötu voru full af krökkum. Þótt friður ríkti þar löngum, sló stundum í brýnu með þeim. Einn strákurinn, ónefndur, var óforbetranlegur grjótkastari, enda nóg til af grjóti! Illugagatan ómalbikuð og brunnið hraungrýti úti um allt „inni í hrauni”. Varð grjótregn kastarans yfir félagana stundum meira en góðu hófi gegndi, en hann var sérlega iðinn við „grjótkolann” og fann fjölmörg tilefni til þess að nota þetta efni náttúrunnar.

Oft var reynt að stöðva þetta grjótkast og ýmsum aðferðum beitt án mikils árangurs. Loks var þolinmæðin á þrotum og ákveðið að grípa til örþrifaráða.

Grjótkastarinn var lokkaður „Inn í hraun”, nánar tiltekið í jaðar Brimhólalautar, þar sem inngangurinn í íþróttahöllina er núna. Allt er þetta umhverfi gjörbreytt og nær óþekkjanlegt í dag. Illugagötuhópurinn myndaði hring um hinn seka, Hörður var hluti af hringnum, einn af yngri peyjunum að þessu sinni.

Komið að örlagastundu

Nú tók rás Hollywoodmyndanna yfirhöndina. Grjótkastaranum var tilkynnt, að komið væri að örlagastundu. Hæsti réttur peyjanna hefði ákveðið, að brot hans væru svo alvarleg, að ekkert annað en dauðadómur kæmi til greina! Það glitti í vasahnífa hjá sumum þeirra eldri og kastarinn ötuli áttaði sig á alvöru málsins!

Engin undankomuleið og honum allar bjargir bannaðar? En viti menn! Nú reyndist kunnátta í Hollýwoodfræðum betri en engin innan um hraungrýtið og skreiðina sem skrölti í drungalega á trönunum! Grjótkastarinn átti inni óvænt bragð úr Bíóhöllinni: Var ekki hinsta ósk? Það var alltaf í bíómyndunum.

Menn litu hver á annan. Jú, það var alltaf í bíómyndunum!

En voru ekki brögð í tafli? Hringurinn um „hinsta óskhafann” þéttist. Hann skyldi ekki sleppa, þótt tökin á honum væru leyst.

Grjótkastarinn stakk hönd í vasann og dró upp Bismarckbrjóstsykurpoka? “Má ekki bjóða ykkur „brussik” strákar?” Pokinn gekk tvo hringi……. og hópurinn leystist upp, með loforðum um bætta hegðun ….. enn einu sinni! Þegar öll sund virðast lokuð, er alltaf von. Þetta lærði Hörður við lautina gömlu og sá lærdómur hefur gagnast honum síðan!

° 32

FYLKIR - jólin 2022

Legsteini skilað Um Þorstein í Nýjabæ, gröf hans og minningarmark Sigfús var fæddur og uppalinn í Vestmannaeyjum, var bæjarfógeti 1940-1950 og skrifaði sögu HELGI Vestmannaeyja í tveim þykkBERNÓDUSSON um bindum. Þorsteinn var Mjófirðingur, alinn upp á Norðfirði en kom til Vestmannaeyja um 1930.

Hinn 13. maí sl. fór fram í HólavallaHann hélt úti merku héraðsriti í garði við Suðurgötu í Reykjavík Vestmannaeyjum, Blik, á árunlátlaus en óvenjuleg athöfn. Í sólum 1936-1980 þar sem er saman bjartri vorblíðu við leiði Þorsteins kominn mikill fróðleikur, að langJónssonar, bónda og alþingismestu leyti eftir hann sjálfan. Þormanns frá Nýjabæ í Vestmannasteinn Víglundsson var stofnandi eyjum, voru saman komnir fáeinir Byggðasafns Vestmannaeyja.

Vestmanneyingar, þar á meðal Af bréfinu að dæma hefur Þorhempuklæddur prestur, sr. Ólafsteinn Víglundsson, þá forstöðuur Jóhann Borgþórsson, blaðamaður Byggðasafnsins, farið fram maðurinn Guðni Einarsson frá á það við Sigfús að hann greiddi Arnarhól og ljósmyndari, Kristinn fyrir því í Reykjavík að taka mætti Magnússon. Arnar Sigurmundsupp steininn yfir leiði Þorsteins í son, formaður bakvarðahóps Nýjabæ í Hólavallagarði og flytja Safnahúss, gerði grein fyrir aðhann á Byggðasafnið í Vestmannadraganda athafnarinnar en síðeyjum. Sigfús átti að afla til þess an las presturinn Guðs orð og tilskilinna leyfa. E.t.v. hefur hugblessaði minningu Þorsteins myndin að þessum flutningi kombónda. Ljósmyndarinn tók margar ið fram í samtölum þessara áhugamyndir. Guðni blaðamaður sagði manna um sögu Vestmannaeyja frá athöfninni í Morgunblaðinu nokkru áður. Hvor þeirra var uppnokkrum dögum seinna. hafsmaður hennar er ekki unnt Að morgni þessa dags var legað fullyrða, en ætlunin þeirra versteinn settur á leiði Þorsteins ið að steinninn yrði varðveittur sem hvílir þar í garðinum fjarri á Byggðasafninu og yrði þar til heimahögum sínum og hafði gert sýnis og til halda á loft minningu í 136 ár. Legsteinninn var ekki nýr um hinn merka bónda í Nýjabæ, heldur hafði hann verið settur á Úr Hólavallagarði í Reykjavík. Þegar legsteini Þorsteins hafði verið komið fyrir á leiði hans í garðinum hreppstjóra og alþingismann Vestnýtekna gröfina 1886 og legið þar fór sr. Ólafur Jóhann Borgþórsson með blessunarorð og las úr Ritningunni. Á myndinni má sjá baksvið manneyinga. óhreyfður í tæp 90 ár. Um 1970 var Arnars Sigurmundssonar, Helga Bernódussonar og Ágústs Einarssonar. Ljósmynd: MBL/Kristinn Magnússon Slíkar róttækar og ævintýralegar steinninn hins vegar tekinn upp af hugmyndir fengjust tæpast samen hliðarnar eru þó beinar og vel hverju það sætti að hann væri á Reykjavík að loknum þingstörfum leiðinu í Hólavallagarði og fluttur þykktar nú á dögum, en viðhorfin gerðar“. Sennilega væri þetta íssafni í Eyjum, óskráður, en ekki á 1886. Kista hans var ekki flutt til á Byggðasafnið í Vestmanneyjum. voru önnur 1970, fyrir hálfri öld. lenskur blágrýtissteinn og líklega gröf Þorsteins í Hólavallagarði í Vestmannaeyja heldur jarðsett í Þar lá hann óskráður og öllum Sigfús nefnir í bréfinu að fá verði höggvinn í Reykjavík. „Dönsku Reykjavík. Um það vissi enginn né Hólavallagarði í Reykjavík. gleymdur þar til í nóvember 2021 leyfi fyrir flutningi legsteinsins, steinarnir voru yfirleitt lóðréttir og heldur var auðvelt að fá á því skýrÞeir alnafnar, báðir þingmenn þegar munir úr safninu voru fluttir sem víst verði auðfengið og bætir ingu. oftast með burst að ofan og standa Vestmanneyinga, hvíla því hvor í geymslu í syðsta Tangahúsið við við: „Hjörtur Guðmundsson yfirÞað flækti málið að tveir menn á stærra stalli. Íslenskir steinar eru á sínum stað, Þorsteinn bóndi, höfnina. kirkjugarðsvörður hefur látið þá með sama nafni, Þorsteinn Jónsflestir látnir liggja á leiðunum, og sem bjó í Eyjum, í Hólavallagarði „Við stóðum þarna, ég og Stefósk í ljósi, að þú talaðir við sig.“ son, höfðu verið þingmenn Vestekki stórir, það er þeir sem höggní Reykjavík, en Þorsteinn læknán Jónasson, fyrrverandi bæjarSamkvæmt þessu er því líklegast manneyinga á 19. öld. Annar ir, sem var fluttur til Reykjavíkir eru af hagleiksmönnum, ekki fulltrúi, og vorum að skoða nýju að legsteinninn hafi verið fluttur ur, er grafinn í Eyjum. Björn Th. þeirra var Þorsteinn læknir í Landlærðum steinsmiðum.“ geymsluna þegar ég rek augun í til Vestmannaeyja skömmu fyrlyst, stundum kallaður „Eyjajarl“ Björnsson, sem skrifaði bókina Við þessi orð Þórs þótti ljóst að að á vörubretti í nokkurri hæð lá ir eldgosið að því hann var sagður ráða öllu í Minningarmörk steinn og skagaði dálítið út. Við ósk Þorsteins Vestmannaeyjum í um 40 ár, frá í Hólavallagarð, báðum um að brettið yrði tekið V í g l u n d s s o n a r, Þorsteinn Jónsson, bóndi í því að hann kom þangað 1865. ruglaðist til að niður svo að hægt væri að skoðe.t.v. 1970 eða Læknirinn fluttist hins vegar frá mynda á þessum að steininn betur. Þá kom í ljós 1971, með aðstoð Nýjabæ í Vestmanneyjum, sem Eyjum 1905 og lést í Reykjavík Þorsteinum Jónsað þetta var legsteinn Þorsteins og fyrirgreiðslu sonum. þrem árum seinna. Kista hans var hér liggur undir legsteini og Jónssonar alþingismanns sem var Sigfúsar Johnsens. Þegar legþá flutt til Vestmanneyja og Þorfæddur 1840 og dáinn 1886.

Ekki virðist hafa bíður lúðurhljóms á efsta degi, steinn læknir er jarðsettur í Landasteinninn fannst Steinninn var furðu heillegur unnist tími til að kirkjugarði. Fallegur steinn er á var fyrsta tilgáta og grafskriftin sæmilega læsileg. var Mýrdælingur að ætt, frá færa steininn inn leiði hans þar. manna sú að Steinninn var tekinn til hliðar, dyttí aðfangaskrá Sólheimum.

Hann hefur mjög Þorsteinn bóndi í Nýjabæ dó í steinninn hefði að að honum og farið að kanna safnsins og þess orðið innlyksa í vegna hefur hann sennilega, eins og margir aðrir Vestmannaeyjum orðið hornreka í því að hann var þar í sveitum, komið ungur til safninu í meira en ekki skráður með hálfa öld, allt þar Eyja í verslunarerindum og til munum safnins. til hann fannst í E.t.v. hefði hann vertíðarróðra. Hann settist að í nóvember 2021. verið höggvinn í Arnari og Kára Eyjum vorið 1861 og giftist þá Danmörku, sendBjarnasyni, forur þaðan til Eyja stöðumanni Safnum haustið ekkjunni Kristínu en aldrei komheima, fannst ist lengra, ekki á Einarsdóttur frá Vilborgarstöðum. ekki annað koma leiði Þorsteins í til greina en legHún var 23 árum eldri en hann, Hólavallagarði í steinn Þorsteins Reykjavík því að hann 21 árs en hún 44 ára.

Jónssonar, bónda í engir voru afkomNýjabæ, færi aftur endur. Og ekki á þann stað þaðan legsteinn hefði verið á leiðinu í væri til siðs að legsteinar væru sem hann kom og þar sem hann Hólavallagarði í upphafi en síðar teknir af leiðum nema yfir þau átti heima. Hafði Arnar samband komið til Eyja, hvernig sem á því væri þau væri slétt; svo var ekki við Heimi Janusarson, kirkjuvörð stæði. Sú niðurstaða fékkst staðum leiði Þorsteins í Reykjavík. í Hólavallagarði, sem reyndist í fest við eftirgrennslan hjá kirkjuLeitað var til Þórs Magnússonsenn skilningsríkur og hjálpsamur. ar, fyrrverandi þjóðminjavarðar, verði í Hólavallagarð sem gat sýnt Steinninn var fluttur til Reykjavíkur og voru honum sendar myndir fram á að legsteinninn hefði verið og annaðist Þórarinn Sigurðsson í af steininum og hann beðinn um á leiðinu árið 1965 samkvæmt legGeisla flutninginn. Steininum var staðaskrá. að svara því hvort steinninn væri skilað í aðalstöðvar KirkjugarðSkýringin á öllu saman fékkst svo íslenskur eða danskur. Þór sagði anna í Fossvogi árla morguns þegar Hrefna Guðmundsdóttir á m.a.: „… lauslega athugað virðist föstudaginn 13. maí og þar tók Héraðsskjalasafninu fann bréf frá mér sem steinninn hljóti að vera Heimir kirkjuvörður og hans menn Sigfúsi M. Johnsen til Þorsteins Þ. íslenskur, og höggvinn af hagleiksvið honum og komum honum fyrmanni, ekki lærðum steinsmið, en Víglundssonar sem skrifað var 15. ir á leiði Þorsteins í Hólavallagarði þeir voru hér reyndar fáir á þessjan. 1970. með lyftara sem kirkjugarðurinn um tíma“. Þór gat þó ekki giskað Báðir voru þeir Sigfús og Þorlét í té. Þegar Heimir hafi gengið steinn áhugamenn um vestá hvaða steinsmiður hefði verið frá leiðinu, hreinsað til og snyrt manneyska sögu og létu sig varða að verki, en íslenskur væri hann legstæðið svo að sómi væri að, varðveislu menningarminja í Vestþví að steinninn „er illa til höggvvar efnt til þeirrar athafnar sem að inn á köntum að ofan og neðan, mannaeyjum eða ef minjarnar Þorsteinn Jónsson (1840-1886), bóndi í Nýjabæ, hreppstjóri og fram er getið. ekki beinn yfir sem ætla mætti, tengdust Eyjum á einhvern veg. alþingismaður fyrir Vestmannaeyjar 1875-1886. Öll vinna við flutning og aðra GREINARHÖFUNDUR:

°

°

°

FYLKIR - jólin 2022 snúninga við verkefnið var unnin endurgjaldslaust.

Við leiði Þorsteins, þar sem legsteinninn lá nú að nýju, flutti Helgi Bernódusson stutta ræðu um Þorstein Jónsson í Nýjabæ og ævi hans og sagði m.a.: „Þorsteinn Jónsson, bóndi í Nýjabæ í Vestmanneyjum, sem hér liggur undir legsteini og bíður lúðurhljóms á efsta degi, var Mýrdælingur að ætt, frá Sólheimum. Hann hefur mjög sennilega, eins og margir aðrir þar í sveitum, komið ungur til Eyja í verslunarerindum og til vertíðarróðra. Hann settist að í Eyjum vorið 1861 og giftist þá um haustið ekkjunni Kristínu Einarsdóttur frá Vilborgarstöðum.

Hún var 23 árum eldri en hann, hann 21 árs en hún 44 ára. Þau tóku sama árið við ábúð í Nýjabæ og bjuggu þar uns yfir lauk. Þeim hjónum varð ekki barna auðið en þau ólu upp fósturbörn og í Nýjabæ var jafnan margt manna í vinnumennsku.

Kristín Einarsdóttir, sem átti Þorstein að seinna manni, var ekkja Magnúsar Austmanns, þingmanns á þjóðfundinum, svo að báðir eiginmenn hennar eru í þingmannatali. Þannig var og um bróður hennar, Árna Einarsson, bónda á Vilborgarstöðum, og bróðurson, Sigfús Árnason. Kristín var því umvafin þingmönnum á allar hliðar.

Hún lifði seinni eignmann sinn, dó ekki fyrr en 1899, 82 ára gömul.

Móðurafi Kristínar, Guðmundur Jónsson á Vilborgarstöðum, var fæddur 1757 og er sá maður sem lengst verður rakið frá með samfellda búsetu í Vestmannaeyjum, 10 ættliðir er sú keðja orðin. Vilborgarstaðir voru ein elsta jörðin á Heimaey og er getið í heimildum frá 14. öld. Nýibær var líka gömul jörð sem stóð þar sem síðar kom Nýjabæjarbraut, var vestast í „Uppgirðingunni“ sem svo var kölluð, húsunum við rætur Helgafells, ofan við aðalbyggðina í Eyjum, skammt frá þar sem Eldheimar standa nú. Öll er þessi gamla byggð horfin undir hraun, Vilborgarstaðir og Nýibær og Uppgirðingin öll.

Um Þorstein Jónsson í Nýjabæ hefur ekki verið mikið skrifað. Það fór heldur ekki mikið fyrir honum, hvorki í héraði né á Alþingi. Það helsta um Þorstein er dregið saman í kafla um hann í Ægisdyrum, fyrra bindi, eftir Harald Guðnason. Þar er rakin ævi hans og störf í stuttu máli og líka fjallað

33

Legsteinn Þorsteins Jónssonar tilbúinn til flutnings frá Eyjum 12. maí 2022. Frá vinstri Arnar Sigurmundsson, Þórarinn S. Sigurðsson, Kári Bjarnason og Stefán Jónasson. um þingsetuna.

Af heimildum að dæma hefur Þorsteinn verið farsæll og nýtur maður, vel virtur bæði í héraði og á þingi. Honum voru fljótlega eftir að hann fluttist til Eyja falin ýmis trúnaðarstörf, varð hreppstjóri 26 ára gamall og var óvenjuvel látinn í því embætti, og var enn fremur framámaður í félagslífi, vinsæll og virtur. Þorsteinn var framfarasinnaður og stóð fyrir ýmsum nýjungum í búskap, svo sem súrheysverkum.

Eins og flestir bændur í Eyjum var Þorsteinn jafnframt formaður á skipi, var með Mýrdæling, og stóð enn fremur í útgerð, m.a. þilskipa. Í kosningum til hins fyrsta löggjafarþings eftir setningu stjórnarskrárinnar 1874 var kosinn í Vestmannaeyjum gamla kempan Jón Guðmundsson ritstjóri, einn nánasti samverkamaður Jón Sigurðssonar forseta. Jón hlaut 22 atkv. en Þorsteinn í Nýjabæ 2.

En Jón ritstjóri dó í lok maí 1875, skömmu áður en þingið skyldi sett. Vestmanneyingar brugðu skjótt við og kusu alþingismann 26. júní 1875, sex dögum áður en þingið kom saman. Rúmlega 40 karlmenn voru á kjörskrá í Eyjum en aðeins 12 kusu. Þorstein Jónsson, bóndi og hreppstjóri í Nýjabæ, fékk 8 atkv., Jón Jónsson landritari 3 og Árni Einarsson 1 atkv. Kosningar voru þá ekki leynilegar og má af kjörfundarbókinni sjá að þeir mágar, Þorsteinn og Árni, kusu hvor annan. Þorsteinn náði til Reykjavíkur í tæka tíð og var viðstaddur þingsetningu 1. júlí 1875 sem rétt kjörinn þingmaður fyrir Vestmannaeyjar, minnsta og fámennasta kjördæmið. Þorsteinn sat á Alþingi fram til dánardags en hann lést 28. ágúst 1886. Voru þá tveir dagar liðnir frá þinglausum. Hann kenndi vanheilsu um sumarið, kom lasinn til þings og var veikur og fjarverandi

meira og minna allan þingtímann 1886 og dó í Reykjavík, náði ekki að komast heim til Eyja. Hann var jarðsettur í Hólavallagarði en kista hans ekki flutt á heimaslóð, hverju sem það sætir. Þorsteinn var sagður trúr kjósendum sínum í Eyjum. Í samtímaheimild stendur að Þorsteinn segi fátt á þingi nema það varði Vestmannaeyjar og hagsmunamál íbúanna þar. „Kjördæmapotari“ heitir það núna. Hann var aðsjáll í fjármálum og sagðist ávallt greiða atkvæði gegn auknum útgjöldum úr landssjóði nema hann væri algerlega sannfærður um að þau væru þjóðinni til gagns. Þorsteinn blandaði sér ekki í önnur mál að ráði, var „enginn mannkynsfrelsari“, eins og segir um hann í palladómum: hafði afmarkaðan sjóndeildarhring og fór ekki „á gandreið ímyndunaraflsins“. Hann var hæglátur maður og sló ekki um sig, „sinnugur heiðursmaður“

segir palladómarinn. Þorsteinn var endurkjörinn þingmaður Vestmanneyinga 1880, fékk öll atkvæði þeirra 30 sem kusu, en 44 voru á kjörskrá. Sama var 1885, jafnmargir voru á kjörskrá, 44, en 24 kusu og fékk Þorsteinn bóndi aftur öll atkvæðin. Þorsteini er svo líst að hann hafi verið meðalmaður á vöxt, rauðhærður og rauðskeggjaður. Af mynd að dæma er hann svipmikill og svipgóður. Þorsteinn Jónsson í Nýjabæ er einn þeirra forustumanna á 19. öld sem hóf á loft á heimaslóðum sínum merki framfara, enda var hann sjálfur dugnaðamaður og studdi á Alþingi, meðan hann sat þar fyrstu sjö löggjafarþingin, flest mál sem til heilla horfðu. Á herðum slíkra manna stöndum við sem nú lifum og eigum þeim þökk að gjalda.

Okkur ber að halda minningu þeirra í heiðri.“

Sendum Vestmannaeyingum bestu óskir um gleðileg jól EHF

° 34

FYLKIR - jólin 2022

Látnir kvaddir Fólk sem búið hefur í Vestmannaeyjum í lengri eða skemmri tíma og látist hefur á árinu.

Sveinn Ingi Pétursson áður Vesturvegi 31 – frá Strönd f. 29. maí 1945 – d. 13. apríl 2021

Dóróthea Einarsdóttir áður Grænuhlíð 22 f. 10. febr. 1940 – d. 2. des. 2021

Eyja Þorsteina Halldórsdóttir áður Hrauntúni 45 f. 10. júní 1954 - d. 21. des 2021

Egill Skúli Ingibergsson frá Vegbergi v/ Skólaveg f. 23. mars 1926 - d. 22. des 2021

Óli Árni Vilhjálmsson frá Bustarfelli v/ Vestmannabraut f. 18. okt. 1941 – d. 24. des. 2021

Guðrún Hafdís Pétursdóttir f. 25, febr. 1949 - ,d. 28. des. 2021 áður Vesturvegi 30

Ögmundur Brynjar Sigurðsson frá Sólbakka, Hásteinsvegi 3 f. 1. nóv 1955 – d. 29. des 2021

Pálmi Lorensson áður Áshmari 10 f. 21. ágúst 1938 – d. 30. des. 2021

Þórína Baldursdóttir Faxastíg 20 f. 19. ágúst 1970 – d. 3. janúar 2022

Margrét Guðjónsdóttir áður Túngötu 21 f. 19. ágúst 1932 – d. 4. jan 2022

Baldur Þór Bragason Ofanleiti 7 f. 22. maí 1959 - d. 8. janúar 2022

Ingólfur Björnsson frá Melstað v/ Faxastíg f. 30. nóv 1925 – d. 10. janúar 2022

Guðni B. Guðnason áður Grænuhlíð 9 f. 1. apríl 1926 – d. 15. janúar 2022

Hermann Árnason frá Háeyri v/ Vesturveg f. 4. sept. 1942 - d. 17. janúar 2022

Jón Eggertsson áður Strandvegi 28 f. 21. nóv. 1925 – d. 19. janúar 2022

Helgi Marinó Sigmarsson Hraunbúðum – áður Stóra-Hvammi f. 21. júní 1932 – d. 31. janúar 2022

Þorbjörg Erna Óskarsdóttir áður Hjalla , Vestmannabraut 57 f. 2. janúar 1934 – d. 4. febrúar 2022

Hulda Vilhjálmsdóttir áður Hásteinsvegi 7 f. 20. des. 1943 - d. 11. febrúar 2022

Bertha María Grímsdóttir Waagfjörð frá Garðhúsum v/ Kirkjuveg f. 13. febr. 1926 – d. 12 febr. 2022

Guðgeir Matthíasson Akurey – Vestmannabraut 46 f. 14. des. 1940 – d. 15. febrúar 2022

°

°

°

FYLKIR - jólin 2022

35

Gunnar Sigurbjörn Indriðason áður Faxastíg 13 f. 29. ágúst 1987 - d. 16. febrúar 2022

María Friðriksdóttir Illugagötu 36 f. 1. mars 1943 - d. 18. febrúar 2022

Jóhanna G. Tómasdóttir áður Túngötu 27 f. 13. júlí 1931 - d. 18. febrúar 2022

Hallgrímur Jónsson áður Kirkjuvegi 26 f. 22. júní 1927 - d. 20. febrúar 2022

Sigurlína Jóhannsdóttir áður Arnarhóli - Faxastíg 10 f. 11. júlí 1929 - d. 22. febrúar 2022

Ólafía Guðbjörg Ásmundsdóttir frá Hlíðarenda v/ Skólaveg f. 2. okt 1938 - d. 23. febrúar 2022

Sæfinna Ásta Vídó Sigurgeirsdóttir Hrauntúni 11 f. 5. júlí 1952 - d. 25. febrúar 2022

Guðjón Weihe Dverghamri 17 - frá Framnesi f. 4. júní 1945 - d. 26. febrúar 2022

Þorvaldur Þorgrímsson áður Búðarfelli, Skólavegi 8 f. 19. nóv. 1925 - d. 28. febrúar 2022

Sigurbjörg Jónasdóttir Höfðavegi 26 - frá Grundarbrekku f. 7. febrúar 1942 - d. 1 mars 2022

Sigríður Kristín Karlsdóttir áður Hólagötu 38 f. 28. apríl 1929 – d. 1. mars 2022

Örn Guðmundsson áður Búhamri 74 f. 22. apríl 1969 - d. 2. mars 2022

Sigríður Þóra Helgadóttir áður Hólagötu 4 f. 3. sept. 1926 - d. 4. mars 2022

Villa María Einarsdóttir frá Stóra Hvammi v/ Kirkjuveg f.12. des. 1928 – d. 6. mars 2022

Ingólfur Sigurðsson áður Kalmanstjörn , Vestm.br. 3 f. 1. nóv 1926 - d. 7. mars 2022

Guðný Stefanía Karlsdóttir Hraunbúðum áður Foldahrauni 39 f. 30. apríl 1945 – d. 8. mars 2022

Jóhanna Guðrún Jónsdóttir áður Málmey , Hásteinsvegi 32 f. 20. des 1942 – d. 8. mars 2022

Ásta Sigurðardóttir Túngötu 3 f. 1. ágúst 1933 - d. 9. mars 2022

Valgeir Sigurjónsson Smáragötu 26 f. 15. maí 1968 d: 13. mars 2022

Bjarni Theódór Rögnvaldsson áður Strembugötu 23 f. 25. ágúst 1932 d: 16. mars 2022

Alfreð Elías Sveinbjörnsson Strembugötu 4 f. 26. apríl 1924 - d. 19. mars 2022

Birna Kristín Kristjánsdóttir áður Helgafellsbraut 1 f. 6. febrúar 1942- d. 22. mars 2022

Freyja Kjartansdóttir áður Brekastíg 22 f. 28. nóv. 1959 – d. 28. mars 2022

Guðrún Jensdóttir Hraunbúðum – áður Brekastíg 29 f. 13. sept 1936 – d. 1. apríl 2022

Kristinn Thomsen Holm Áður Áshamri 4 f. 14. maí 1937 – d. 1. apríl 2022

° 36

FYLKIR - jólin 2022

Erna G. Sigurðardóttir áður Bakkastíg 7 F: 16. maí 1932 – d. 6. apríl 2022

Ellen Margrét Ólafsdóttir áður Boðaslóð 3 f. 15. des 1943 - d: 8. apríl 2022

Ellert Karlsson áður Urðavegi 11 – Nýja Reykholti f. 5. des 1944 - d. 13. apríl 2022

Helga Sigurðardóttir frá Nýjabæ f. 1. nóv. 1929 d. - 14. apríl 2022

Ruth Guðjónsdóttir frá London, Miðstræti 3 f. 15. júní 1940 – d. 15. apríl 2022

Hreinn Bernharðsson áður Brekku, Faxastíg 4 f. 10. júlí 1942 - d. 17. apríl 2022

Örlygur Gunnar Friðriksson áður Hátúni 16 f. 3. júlí 1967 - d. 17. apríl 2022

Jón Hjörleifur Jónsson áður Brekastíg 17 f. 27. okt. 1923 - d.19. apríl 2022

Erna Margrét Laugdal Ottósdóttir áður Hásteinsvegi 28 f. 1. apríl 1954 – d. 20. apríl 2022

Kristín Björnsdóttir Hraunbúðum - frá Bólstaðarhlíð f. 22. maí 1925 - d. 24. apríl 2022

Hjörleifur Magnússon áður Faxastíg 4 f. 13. júní 1938 - d. 30. apríl 2022

Arnljótur Einarsson áður Urðavegi 24 f. 16. maí 1941- d. 30. apríl 2022

Skúli Úraníusson Boðaslóð 6 f. 23. maí 1956 - d. 10 maí 2022

Stefán G. Stefánsson áður Hólagötu 47 f. 27. júlí 1932 - d. 13. maí 2022

Kristmann Þór Einarsson Raufarfelli v/ Vestmannabraut f. 5. Janúar 1945- d. 22. maí 2022

Stanislaw Wojciech Wozniak Höfðavegi 11 b) f. 3. maí 1964- d. 19. maí 2022

Lilja Ingrid (Dúfa) Alexandersdóttir Hraunbúðum áður Heiðarvegi 28 f. 31. okt. 1938 – d. 23. maí 2022

Ófeigur Reynir Guðjónsson áður Miðstræti 30 f. 22. okt 1947 - d. 26. maí 2022

Ásta Stefánsdóttir áður Landagötu 11 – Stóru Löndum f. 27. sept. 1927 – d. 26. maí 2022

Fríða Dóra Jóhannsdóttir Hilmisgötu 4 – áður Kirkjuveg 67 frá 18. mars 1939 - d. 28. maí 2022

Lára Halla Jóhannesdóttir frá Kirkjulundi f. 25. október 1935 – d. 9. júní 2022

Ingvi Þór Guðjónsson áður Hásteinsvegi 49 f. 28. nóv. 1939 – d. 9. Júní 2022

Bergþór Sigurður Atlason áður Vesturvegi 31 f. 30. júní 1948 – d. 14. júní 2022

Kristín Sigurjónsdóttir Áshamri 3 - frá Sólheimum f. 31. des. 1934 - d. 23. júní 2022

Bjarney Jóna Valgeirsdóttir Skólavegi 47 f. 25. Júlí 1950 - d. 3. júlí 2022

°

°

°

FYLKIR - jólin 2022

37

Helga Rósa Scheving frá Hjalla v/ Vestmannabraut f. 15. des. 1930 - d. 4. júlí 2022

Elín Guðlaugsdóttir Hraunbúðir – áður Bessastíg 10 f. 21. Apríl 1930 – d. 5. Júlí 2022

Árný Elsa Tómasdóttir áður Skjaldbreið v/Urðaveg f. 14. okt. 1940 – d. 5. júlí 2022

Guðrún Helgadóttir áður Heiðarvegi 20 f. 16. febrúar 1943 - d. 9. júlí 2022

Lilja Sigríður Jensdóttir Hraunbúðum áður Boðaslóð 22 f. 9. nóv. 1930 d. 10. júlí 2022

Guðbjörg Halldóra Einarsdóttir áður Hólagötu 44 f. 8. júní 1926 – d. 10. júlí 2022

Hrafnhildur Jóhannsdóttir áður Kirkjubæjarbraut 19 f. 1. ágúst 1955 – d. 14. júlí 2022

Daníel Jónasson áður Faxastíg 6 f. 17. júní 1938 - d. 16. júlí 2022

Björn Baldvinsson áður Bakkastíg 7 13. febrúar 1939 – 17. Júlí 2022

Jessý Friðriksdóttir Hraunbúðum - frá Hól f. 9. apríl 1934 – d. 27. júlí 2022

Guðjón Stefánsson Hólagötu 48 - frá Hólatungu f. 7. jan. 1936 – d. 27. júlí 2022

Þorgerður Dagbjartsdóttir áður Suðurgerði 2 f. 28. október 1931 – d. 28. júlí 2022

Kristján Guðbjartsson Bergman áður Sólheimum við Njarðarstíg f. 12 nóv. 1942 – d. 30. Júlí 2022

Guðrún Helga Ágústsdóttir frá Helli v/ Vestmannabraut f. 18. sept. 1944- d. 31. júlí 2022

Sigurbergur Guðnason áður Sóleyjargötu 6 - frá Steini f. 22. október 1936 – d. 6. ágúst 2022

Tryggvi Sveinsson áður Bakkastíg 11 f. 20. júní 1934 - d. 6. ágúst 2022

Petra Magnúsdóttir Hraunslóð 3 f. 13. okt. 1945 - d. 9. ágúst 2022

Þorsteinn Gísli Þorsteinsson Hrauntúni 15 f. 22. nóv. 1943 – d. 17. ágúst 2022

Jón Kristinn Haraldsson áður Faxastíg 41 10. júní 1947 - d. 23. ágúst 2022

Kolbrún Valdimarsdóttir áður Litlu- Grund v/ Vesturveg f. 2. febrúar 1934 - d 24. ágúst 2022

Hólmfríður Ingvarsdóttir áður Ásavegi 28 f. 17. maí 1950 - d. 25. ágúst 2022

Gísli Geir Guðlaugsson Litlagerði 13 f. 3. júlí 1940 - d . 29. ágúst 2022

Þóra Hólm Illugadóttir Hinds áður Hjalteyri, Vesturvegi 13 f. 2. mars 1928 – d. 3. sept. 2022

Stein Ingólf Henriksen, Brói Dverghamri 39 d. 10. jan. 1942 - d. 5. sept. 2022

Viðar Karlsson frá Viðey v/Vestmannabraut f. 26. nóv. 1935 d. 7. sept. 2022

° 38

FYLKIR - jólin 2022

Sigurjón Ingvars Jónasson frá Skuld f. 22. febrúar 1940 – d. 11. sept. 2022

Hallbera Sigríður Ísleifsdóttir frá Oddstöðum f. 13. maí 1934 d. 13. sept. 2022

Guðný Svava Guðjónsdóttir frá Strandbergi v/ Strandveg f. 1. ágúst 1945 - d. 19. sept. 2022

Guðný Kristjánsdóttir áður Ártúni Vesturvegi 20 f. 18. jan. 1941 d. 19. Sept. 2022

Erla Ársælsdóttir frá Vesturhúsum við Ásaveg f. 30. júní 1930 - d. 20. sept. 2022

Hallgerður Pétursdóttir áður Vesturvegi 31, frá Strönd f. 13. janúar 1948 – d. 24. sept. 2022

Stefán Sigurjónsson áður Búhamri 9 f. 29. Janúar 1954 - d. 1. okt. 2022

Margrét Karlsdóttir Hraunbúðum áður Illugagötu 49 f. 8. janúar 1930 – d. 2. okt. 2022

Tómas Waagfjörð áður Hásteinsvegi 34 f. 9. Júlí 1976- d. 3. okt. 2022

Guðbjörg Októvía Andersen Bröttugötu 8 f. 9. febrúar 1943 – d. 6. okt. 2022

Þóra Sigurjónsdóttir frá Laugalandi v/ Vestmannabraut f. 26. apríl 1939 – d. 8. okt. 2022

Viðar Árnason áður Brimhólabraut 12 f. 12. febrúar 1962- d. 9. okt. 2022

Sigríður Ingólfsdóttir Illugagötu 67 f. 4. des. 1942 - d. 10. október 2022

Ólöf Þórey Halldórsdóttir áður Foldahrauni 42 f. 11. mars 1952 – d. 11. okt. 2022

Kjartan Þór Guðmundsson áður Vesturvegi 31 f. 23. ágúst 1948 – d. 17. okt. 2022

Gunnar Karl Granz áður Karlsbergi við Heimagötu f. 30. nóv. 1932 – d. 17. október 2022

Snorri S. Ólafsson Vestmann áður Höfðavegi 44 f. 10. ágúst 1938 - d. 19. okt. 2022

Sigurbjörg Ásta Jónsdóttir áður Urðavegi 52 f. 1. nóv. 1926 - d. 21. okt. 2022

Magnús Björgvinsson áður Hólagötu 38 f. 12. nóv. 1947 – d. 21. okt. 2022

Ingunn Hofdís Bjarnadóttir áður Urðavegi 46 f. 29. júní 1944 - d. 24. október 2022

Þórarinn Guðmundsson frá Ásgarði – Heimagötu 29 f. 25. apríl 1929 – d. 24. október 2022

Andrea Oddsteinsdóttir áður Hásteinsveg 5 f. 25. júlí 1930- d. 30. oktober 2022

Jón Ólafur Vigfússon áður Hrauntúni 8 , frá Gíslholti f. 18. júlí 1944 – d. 31. október 2022

Sigríður Guðjónsdóttir, Sísí frá London, Miðstræti 3 f. 30. júní 1935 – d. 1. nóv. 2022

Sigurlaug Gísladóttir áður Miðstræti 19, frá Héðinshöfða f. 12. janúar 1946 – d. 9. nóv. 2022

°

°

°

FYLKIR - jólin 2022

39

Guðfinna Steinunn Bjarney Sigurðard. áður Heimagötu 22 f. 10. apríl 1929 – d. 12. nóv. 2022

Benóný Benónýsson Hólagötu 5 f. 29. des. 1947 – d. 12. nóv. 2022

Hilmar Ásgeirsson áður Skarði, Strandvegi 43 c) f. 1. júlí 1948 – d. 14. nóv. 2022

Finnbogi Geir Guðmundsson áður Eystra Þorlaugargerði 4. október 1937 – d. 16. nóv. 2022

Jóna Kristjana Guðmundsdóttir Sólhlíð 19 f. 31. mars 1931 – d. 18. nóv. 2022

Þórdís Erlingsdóttir áður Hilmisgötu 13 f. 6. okt. 1962 – d. 18. nóv. 2022

Guðrún Jónína Ragnarsdóttir áður Foldahrauni 39 f. 18. okt. 1962 - d. 22. nóv. 2022

Jóhanna Svava Jónsdóttir frá Kirkjubæ f. 19. febrúar 1927 – d. 29. nóv. 2022

Ingibjörg Guðrún Kristmannsdóttir, Dúra - Hraunbúðum, frá Skjaldbreið f. 16. febrúar 1941 - d. 30. nóv. 2022

Inga Þórarinsdóttir Höfðavegi 39 f. 14. nóv. 1946 - d. 1. des. 2022

Richard Guðmundur Jónasson áður Illugagötu 11 f. 7. janúar 1956 – d. 1. des. 2022

Kristbjörn Þór Árnason, Bóbi áður Illugagötu 7 f. 18. ágúst 1937 – d. 5. des. 2022

Frá ritnefnd Jólablaðs Fylkis Með þessu jólablaði lýkur 74. árgangi í útgáfu blaðsins sem hóf göngu sína 18. mars 1949. Þátturinn Látnir kvaddir hefur fylgt jólablaði Fylkis frá 1975 og hefur skapað útgáfu blaðsins sérstöðu. Baddý frá Ólafshúsum hefur í liðlega 30 ár annast öflun upplýsinga í þáttinn. Ljósmyndadeild Morgunblaðsins hefur í rúman aldarfjórðung og útvegað mikinn meirihluta ljósmynda í þáttinn. Sérstakar þakkir til Maríu Lilju Moritz Viðarsdóttur á ljósmyndadeild Mbl. fyrir einstaka lipurð. Á sama hátt færum við þakkir til fjölmargra aðila innanbæjar og utan fyrir aðstoð við öflun upplýsinga um búsetu og ljósmynda sem útvega þurfti sérstaklega.

Jólablað Fylkis 2022 sem er 40 bls. sem er sama stærð og 2021 og þau stærstu og efnismestu frá upphafi. Við stóðum frammi fyrir því ánægjulega vandamáli annað árið í röð að þurfa að stækka blaðið úr 32 bls. í 40 bls. til að koma að því efni sem búið var að afla ásamt jólakveðjum og auglýsingum sem standa undir

útgáfu blaðsins.

Efnistök jólablaðs Fylkis hafa á síðustu áratugum byggst mikið á greinum og viðtölum um sögu, menningu og atvinnulíf í Eyjum. Þátturinn Hús og fólk sem fylgt hefur blaðinu undanfarin ár birtist nú í sjötta sinn. Nú var komið að Gjábakka við Bakkastíg og Gjábakkafólkinu. Í forgang hafa verið verið hús í austurbænum sem báru nöfn og fóru undir hraun í Heimaeyjargosinu 1973. Í mörgum tilvikum hefur fólkið sem í þeim bjó verið kennt við húsin.

Jólablað Fylkis hefur í langan tíma átt aðgang að öflugum höfundum sem eru tilbúnir í mikla vinnu við skrif og öflun heimilda. Þessi einstaka staða kemur berlega í ljós í þessu jólablaði. Á timarit.is sem er vefur Landsbókasafns Íslands er hægt að finna miklar upplýsingar um útgáfu blaða og tímarita á Íslandi. Fylkir er þar á sínum stað og nær öll tölublöð frá upphafi er þar að finna. Þegar komið er inn á vefinn timarit.is er best að slá inn Fylkir Vestmannaeyjum, en þar

er að finna nær alla flóruna í íslenskri blaðaútgáfu í yfir heila öld. Undirritaður hefur verið í ritnefnd Fylkis samfellt frá 1992 eða í rétt 30 ár og lengst af annast umsjón með efnistökum og greinarskrifum í jólablaði Fylkis og samskipti við þá sem annast uppsetningu og prentun jólablaðsins. Allt hefur sinn tíma. Að standa myndarlega að útgáfu kallar á samskipti við fjölmarga aðila og fyrir þá ómetanlegu aðstoð ber að þakka.

Að endingu þökkum við greinarhöfundum og auglýsendum fyrir að gera útgáfu Jólablaðsins mögulega. Sæþóri Vídó Þorbjarnarsyni sem annast umbrot og uppsetningu og Landsprenti er þakkað fyrir gott samstarf við vinnslu blaðsins.

Arnar Sigurmundsson, ritstjóri Jólablaðs Fylkis.

SENDUM VESTMANNAEYINGUM OG VIÐSKIPTAVINUM OKKAR

bestu óskir um

gleðileg jól

og farsælt komandi ár ÞÖKKUM VIÐSKIPTIN Á LIÐNUM ÁRUM!