iнфоРУСИН ч. 21 2015

чісло 21 2015 | рiчник хii.

25 років

Русиньской оброды на Словеньску

1990 - 2015

русин

iнфо

Iнформачный двотыжденник Русинiв Словеньска ‫ ׀‬цiна 0,50 €  факты ‫ ׀‬култура ‫ ׀‬історія актуалны iнформацїї о Русинах а не лем про Русинiв

Карпатьска Русь

Політіка

Погляды

Молода Лемковина принесла іншый погляд на музику

Што треба меншынам Словакії? Добрый закон

Звидительніня

6

9

Рутенія славить 5 років Фолклорный колектів Рутенія быв основаный і діє в Братіславі, но наперек тому мать много сполочного як раз з реґіоном Стара Любовня. Його основательом і єдиным дотеперішнім ведучім є родак з Малого Липника Інґ. Петро Штефаняк, ПгД., а таксамо многы членове походять зо Старой Любовні і єй околіці. Головным цільом колектіву є утримованя русиньскых традіцій і зато мать у своїм репертоарі многы проґрамы, котры суть повязаны з нашым реґіоном. Кідьже кінцьом новембра Рутенія ославить пяту річніцю свого єствованя, побісідовали сьме із шефом Рутенії Петром Штефаняком. Текст і фото М. Караш

Як собі споминате на зачаткы колектіву, што вас вело до його заснованя?

Зачаткы колектіву были барз тяжкы, але повны елану і планів, ентузіазму і очековань. Колектів выникав при орґанізації молоды.Русины, і зато його основу творили членове орґанізації. Кідьже молодым людям у Братіславі хыбила русиньска співанка і фолклор, зачали сьме ся стрічати, жебы собі такым способом приближыти дакус родного гнізда. Пізніше нашы стрічі з пасії переросли в ідею засновати колектів, котрый несе назву Рутенія – як неєствуюча держава Русинів. с. 2 ◢

11

На світі є 2. часть Словацькорусиньского словника

В тых днях вышла друга часть Словацько-русиньского словника в авторстві доцента Юрія Панька, кандідата наук. Його першу часть выдала Русиньска оброда на Словеньску (РОС) у 2012 році на 809 сторінках. Споминаный словник, котрый навязує на першу часть буквов “П“, вышов у тім році, коли собі Русины Словакії припоминають 20-ту річніцю святочного выголошіня кодіфікації русиньского языка, головным актером якого была Русиньска оброда на Словеньску. Другу часть словника творить 929 сторінок, а в його обсягу ся находять і назвы вшыткых русиньскых сел на Словакії. У новодобій історії Русинів на Словакії є то першый і єдиный Словацько-русиньскый словник такого характеру. -АКПо першій части Словацько-русиньского словника (А-О), котрый выдала РОС перед трьома роками ся предкладать головно русиньскій громаді друга часть Словацько-русиньского словника (П-Ж). Як у вступі словника ся пише, обидві споминаны части словника собі кладуть за ціль у достаточній мірі описати словну засобу сучасного літературного словацького языка на основі Словника словацького языка I – VI (Выд. САН 1959-1968) і конфронтовати єй із словнов засобов сучасного русиньского языка (кодіфікованого у 1995 р.) Конфронтація словацькой словной засобы з русиньсков мать за ціль служыти головно перекладателям із словацького до русиньского языка, але і вшыткым тым, котры штудують русиньскый язык, як і тым, котры безодкладно потребують таке словникове спрацованя про практічне і теоретічне познаня словацькой і дотеперь мало перескуманой русиньской словной засобы. У словнику ся таксамо наводять і інформації, головно ґраматічны, штілістічны і іншы, котры суть хосновательови знамы, але котры собі выжадує головно конфронтація даных лексічных єдиніць словацького і русиньского языка. Перша часть словника (А-О) обсягує коло 20 000 гесел а друга часть (П-Ж) коло 28 000 гесел. Концепчно і лексікоґрафічным спрацованьом друга часть надвязує на першу. Рецензентами як першой, так і другой части Словацько-русиньского словника суть проф. ПгДр. Йосиф Сіпко,

с. 3 ◢

2

Актуално

Тым ся зачала нелегка етапа, коли колектів мусив думати на забеспечіня кроїв, просторів на пробы, гудаків і танечників. Много людей, котрым ся тота ідея полюбила, колектіву помогли, жебы днесь мав своє певне і достойне місце.

с. 1 ◢

Колектів ся зосереджує на утримованя звыків і традіцій Русинів. Якы проґрамы мате у вашім репертуарі?

Колектів мать в репертоарі переважно танці і співанкы із сел северовыходной Словакії, як села Шамброн, Кыйов, Камюнка, Малый Липник, Габура, Шеметківці, Тихый Потік, Шарішске Ястрабє. Наш репертоар сьме спестрили і танцями з областей, котры про многых, на першый погляд, не суть поєднаны з Русинами. То суть танці зо Шумяца, котрый быв даколи русиньскый, і кідь днесь є уж міцно асімілованый, маме і танці із сербской Войводины, де доднесь жыє силна комуніта Русинів.

Де всяды сьте з колектівом Рутенія выступали і якы успіхы сьте досягли? Колектів выступав у многых інтересных місцях Словакії, на многых фестівалах, сельскых ославах, ці фіремных подіях. Абсолвовав і загранічны выступліня в Польщі, Чехії, Мадярьску і Сербії. Танечници колектіву ся залучіли і до конкурзу індівідуалных танечників в інтерпретації фолклору Шаффова острога, де досягли красны выслідкы – уміщіня в златім пасмі на крайскім колі, а стріберне пасмо досягли на цілословеньскім рівни.

Як можете характерізовати ФК Рутенія в сучасности, кілько мать членів і з якых реґіонів походять? В сучаснім часі є колектів в діаметралні іншій сітуації як при своїм зроді. Мать танечну, музичну і співацьку часть, репертоар пробує у властных перосторах. Выразно сьме доповнили і спестрили наше кройове выбавліня. З танечниками робить професіоналный танечный педаґоґ. Колектів мать 30 членів в танечній части, пять у співацькій а вісем у музичній ґрупі. Переважна часть членів походить з выходу нашой републікы із русиньскых реґіонів, але вельо є такых членів, котры з Русинами не мають нич сполочне, но і наперек тому їх наша ідея і атмосфера в колектіві втягла ку нам наповно.

Якый буде проґрам на ославах вашой 5-ой річніці і де ся буде одбывати? Назва нашого проґраму є Русиньске сердце, з котрым Рутенія планує ославити свою річніцю. Проґрам буде першым ціловечірнім проґрамом, котрый колектів приготовив. Є конціпованый до пригод трьох камаратів – дротарів, котры походять з окресу Стара Любовня і выберають ся з дротом і до світа. Гостьом нашого проґраму буде і выхыреный прімаш Михал Ноґа. По проґрамі буде продовжовати людова забава з ЛГ Железяр – музиков Мілана Рендоша. Тото вшытко ся буде одбывати 28-го новембра о 18-ій годині в Домі културы (Zrkadlový Háj) в Братіславі. Кідь ся нам вшытко выдарить, плануєме турне по Словакії, але і по остатніх державах, де жыють Русины.

Ч. 21 2015

iнфо РУСИН

Цінна публікація про чуджінців

Любовнян ославує 20 років

В тых днях вышла цінна публікація про чуджінців, котру написали доц. ПгДр. Анна Плішкова, ПгД., і ПгДр. Кветослава Копорова, ПгД., учітелькы Інштітуту русиньского языка і културы Пряшівской універзіты в Пряшові, котрый выдав „Русиньскый язык про чуджінцїв (высокошкольскый учебник)“. Тот учебник поможе вшыткым чуджінцям, котры ся хотять научіти русиньскый язык або здоконалити ся в нім. Є то цінна публікація главно про участників Міджінародных літніх школ русиньского языка на Пряшівскій універзіті – Studium Carpato-Ruthenorum.

М. Караш

Жрідло: http://www.new.rusynacademy.sk Русиньскый літературный язык на Словакії – якому в році 2015 минуло 20 років – все іщі ся находить лем у своїх зачатках. Його літерат урна норма, вжывана в різных сферах народностного жывота Русинів, є того найяснішым доказом. Нажаль, на Словакії є іщі мало абсолвентів бакаларьского і маґістерьского высокошкольского штудійного проґраму Русиньскый язык і література, якый Пряшівска універзіта реалізує од академічного року 2006/2007 – бакаларьскый, і од академічного року 2009/2010 – маґістерьскый. Зато і култівація нормы літературного языка проходить помалы, часом неісто і є зеркалом різных поглядів на розвой языка. Думаєме собі, же як раз абсолвентів маґістерьского, а наслідно і докторьского штудійного проґраму, кідь вырішають робити у сфері русиньской лінґвістікы, мож буде розуміти як потенціалных ґарантів розвоя нормы русиньского языка. Самособов, тым не думаєме лем на русиністів зо Словакії, але з цілой карпатьской области, кідь русиністіку собі выберуть за сферу свого професіоналного інтересу. Не є то цалком нереалне діло, кідь возьмеме до увагы, же русиньскый язык штудують штуденты в Польщі, а на Пряшівску універзіту окрем штудентів зо Словакії, з рока на рік приходить штудовати русиньскый язык веце штудентів з Україны. Окрем того, проєкт Studium Carpato-Ruthenorum – Міджінародна літня школа русиньского языка і културы, котрый орґанізує Інштітут русиньского языка і културы од року 2010, мож розуміти як вызначный стімулачный механізм, вдяка якому русиністіка ся отварять намного шыршому, докінця інтернаціоналному кругу штудентів, лінґвістів, славістів і інтелектуалів, якы в будучности можуть быти великым приносом про розвой русиньского языка. З тым цільом – жебы здобывати і выховльовати будучіх лінґвістів-русиністів, быв приправленый тот высокошкольскый учебник русиньского языка, якый хоче отворити двері до основ сучасного русиньского языка в першім ряді штудентам на Пряшівскій універзіті, на Словакії, але самособов і в шыршім міджінароднім контексті.

Велике множество проб і выступлінь, стовкы молодых танечників, співаків, гудаків, за нима копа кілометрів дорог по селах, містах і державах. Неєдно оцініня, участь на скоро каждій векшій події в місті Стара Любовня. Такы і многы далшы характерістікы можеме высловити на адресу фолклорного колектіву Любовнян зо Старой Любовні, котрый того року ославує красных 20 років од свого основаня. Кідь залистуєме в його історії, дізнаме ся, же колектів є злученый з Ґімназійов Терезії Вансовой у Старій Любовні. Зачінав як дівоцька співацька ґрупа, котра ся складала із 15 дівчат а допроводу з акордеоном. Його основательков а до днешнього дня і ведучов колектіву є Алена Коневалова, з котров сьме побісідовали о тім минулім, сучаснім і будучім часі юбілуючого колектіву Любовнян.

Як собі споминате на зачаткы ФК Любовнян, як выникла ідея засновати такый колектів?

„Першым заміром не было засновати колектів, хоць уж довше єм на дашто таке думала, бо скоріше єм была членков фолклорного колектіву Ондава в Требішові, а пізніше і у ФК Торіса в Пряшові. В тім часі у Старій Любовні не быв жадный фолклорный колектів. Першый імпулз пришов од дівчат з ґімназії, з котрыма сьме приготовили проґрам на школьску подію. Нескорше єм ся з тов ідейов обернула на веджіня ґімназії. Тогды быв директором ґімназії Александер Лешко. Зышла єм ся з порозуміньом і од манжелів Карнішовых. Зачінали сьме од нулы – не мали сьме крої, музичны інштрументы, ани просторы. А так нам крої пожычів Любовняньскый освітній центер, музичны інштрументы мав каждый властны а просторы нам дала ґімназія. Перше выступліня сьме мали в рамках міста на День матерей, потім на Любовняньскім ярмарку і далшы. Першы танці были ґоральскы, нескорше прибывали далшы із реґіонів Шаріш, Спіш і Земплін (одкы сама походжу). Поступом часу ся шырила коордінація з містом і з далшыма орґанізаціями“.

На котры фестівалы і події собі найрадше споминате, де всяды сьте выступали і якы успіхы сьте досягли?

„Кажда подія і каждый фестівал мать дашто до себе, фурт є на што споминати. Но я собі споминам на першый меджінародный фестівал, котрый сьме навщівили в румуньскім місті „Tulcea“ у 2003 році. Была то інтересна компанія молодых людей, де сьме ся презентовали сполочным проґрамом з людовов гудьбов братів Колларовых і молодых людей з фолклорного колектіву Барвінок

Ч. 21 2015

„За 20 років ся в колектіві вычеряло много танечників, співаків і гудаків. Лем людовой гудьбы было дакілько. Спомяну Колларовців, братів Єндріховскых, людова гудьба Основной умелецькой школы Яна Мелковіча під веджіньом Яна Сівулькы і сучасна людова гудьба ФК Любовнян з прімашом Матьом Александренчіком. Дакотры членове были в колектіві коротше, але нашли ся і такы, котры колектіву присвятили і веце як 10 років свого жывота. Вшыткым належыть велике подякованя. Я барз рада, же ся мі подарило выховати много шыковных фолклорістів, доказом чого є їх участь в іншых колектівах. Докінця дакотры з них собі заложыли і властны фолклорны колектівы (наприклад Петро Штефаняк ФК Рутенія в Братіславі, котрый тогпо року славить уж 5-ый юбілей). Но найвеце ня тішыть, же ся мі подарило пробудити любов до фолклору у многых молодых людей“.

Як бы сьте характерізовали ФК Любовнян в сучасности? „Думам собі, же выслідкы 20-річной роботы колектіву суть добрі видны. Од зачатку сьме собі поступно давали такы цілі, котры сьме поступом часу наповняли. В сучасности творять колектів три части. Музичну веде Мартін Коллар, співацьку Алена Зрелякова і танечну в сполупраці із танечным педаґоґом Ярославом Сучком веду я. На творчости новых проґрамів ся поділяють і поділяли хореоґрафы Франтішек Новотный і Штефан Муха. Нашым зряджовательом є надале Ґімназія Терезії Вансовой в сполупраці із Основнов умелецьков школов Яна Мелковіча в Старій Любовні. Велика подяка належыть і місту Стара Любовня і спонзорам, без котрых бы колектів не міг іти дале, роздавати радость і шырити нашу културу нелем дома, але і за граніцями.

Слово о авторови словника Доц. ПгДр. Юрій Панько, кандідат філолоґічных наук народив ся 3-го мая 1933 р. у селі Рокытів коло Гуменного (колишня назва Гуменьскый Рокытів). Шість класів (1939-1945) народной школы выходив в роднім селі. В 1945-1953 роках учів ся в Руській ґімназії у Гуменнім, де і матуровав. В 1953-1957 рр. штудовав на Філолоґічній факулті Высокой школы педаґоґічной в Пряшові – штудовав україньскый язык і літературу. В 1957-1962 рр. учів в Єденадцятьрічній середній школі в Старій Любовні. У 1958-1962 рр. екстерні штудовав руськый язык і літературу на споминаній факулті. В 1957 р. наступив на шістьмісячну воєньску службу, по котрій вернув ся знова учіти до Старой Любовні. Пів рока (1962) учів на Педаґоґічній школі в Пряшові, а од децембра 1962 року став одборным асістентом Катедры руського языка і літературы Філозофічной факулты Універзіты П. Й. Шафаріка в Пряшові. В 1964 р. наступив в ашпірантуру ку проф. ПгДр. Романови Мразекови, к.ф.н. на Філозофічну факулту Яна Еванґелісты Пуркінє в Бырні (теперішня Масарікова універзіта). У 1970 р. надобыв академічный тітул ПгДр. на основі докторьской дізертації. Є женатый і выховав зо свойов женов Юстинов дві дівкы, котры успішні закінчіли высокы школы педаґоґічного і технічного заміряня. Мать дві внучкы, трьох внуків, єдну правнучку і єдного правнука. В 1975 році мусив одыйти, не по своїй причіні, з факулты і робив як технічный робітник в шпыталю; в 1977-1982 роках учів в ґімназії у Старій Любовні; в 1982-1990 роках робив выхователя інтернату при СЛТШ в Пряшові. У 1990 р. знова вертать ся на Катедру руського языка і літературы Філозофічной факулты УПЙШ, де чітав лекції із сінтаксісу сучасного руського языка аж до одходу на пензію (2000 р.). У 1991 році обгаїв кандідатьску дізертацію, а в 1994 р. габілітовав ся на доцента. На факулті чітав лекції із сінтаксісу руського языка, вів діпломны роботы, готовив научных ашпірантів з руського языка. Написав высше 120 одборных штудій. Є сполуавтором і автором трьох СЛОВО О АВТОРОВИ ДАНОЙ ПУБЛІКАЦІЇ Доц. ПгДр. Юрій П А Н Ь К О, кандідат філолоґічных наук народив ся 3. 05. 1933 році в Рокытові коло Гуменного (колишня назва – Гуменьскый Рокытів). Шість класів (1939-1945) народной школы выходив в роднім селі. В 1945-1953 роках учів ся в Руській ґімназії в Гуменнім, де і матуровав. В 1953 – 1957 рр. штудовав на Філолоґічній факулті Высокой школы педаґоґічной в Пряшові – штудовав україньскый язык і літературу. В 1957 – 1962 рр. учів в Єденадцятьрочній середній школі в Старій Любовні. В 1958 – 1962 рр. екстерні штудовав руськый язык і літературу на споминаній факулті. В 1957 р. наступив на шістьмісячну воєньску службу, по котрій знову вернув ся учіти до Старой Любовні. Пів рока (1962) учів на Педаґоґічній школі в Пряшові, а од децембра 1962 року став одборным асістентом Катедры руського языка і літературы Філозофской факулты Універзіти П. Й. Шафаріка в Пряшові. В 1964 р. наступив в ашпірантуру к проф. ПгДр. Романови Мразекови, к. ф. н. на Філозофску факулту Яна Еванґелісты Пуркінє в Брні (теперішня Масарікова універзіта). В 1970 р. надобыв академічный тітул ПгДр. на основі докторьской дізертіції. Є женатый і выховав зо своёв женов Юстинов дві дівчата, котры успішні закінчіли высокы школы педаґоґічного і технічного заміряня. Мать дві внучкы, трёх внуків, єдну правнучку і єдного правнука. В 1975 році мусив одыйти, не по своїй причіні, з факулты і робив як технічный роботник в шпытале; в 1977 – 1982 роках учів в Ґімназії в Старій Любовні; в 1982 – 1990 роках робив выхователя інтернату при СЛТШ в Пряшові. А в 1990 р. знову вернув ся на Катедру руського языка і літературы Філозофской факулты УПЙШ, де чітав лекції по сінтаксісу сучасного руського языка аж до одходу на пензію (2000 р.). В 1991 р. обгаїв кандідатьску дізертацію, а в 1994 р. габілітовав ся на доцента. На факулті чітав лекції по сінтаксісу руського языка, вів діпломны роботы, приправлёвав научных ашпірантів з руського языка. Написав выше 120 одборных штудій. Є сполуавтором і автором трёх учебників україньского языка для основных школ (1964, 1965, 1966), автором двох высокошкольскых скріпт (1965, 1974), автором Норм русиньского правопису (1992), сполуавтором Правил русиньского правопису і Орфоґрафічного словника русиньского языка, автором Русиньско-русько-україньско-словеньско-польского словника лінґвістічных термінів (1994). Свої научны штудії в порівнуючім русько-україньско-словацькім плані публіковав в лінґвістічных журналах і факултных зборниках. Быв централным рецензентом дакількох зборників, выдаваных Катедров русістікы і транслатолоґії ФФ ПУ. Актівні приправлёвав кодіфікацію русиньского языка і публіковав к даній проблематиці статі в народностных новинках і журналі, а тыж і основны учебникы русиньского языка. Быв єдным із главных кодіфікаторів русиньского языка. Славностный акт кодіфікації одбыв ся 27 янувара 1995 році. І по одході на пензію публікує в русиньскых новинках і журналі, а тыж в Русиньскім літературнім алманаху, котрого быв дакількох номерів зоставителём, коректором і членом редакчной рады. В 2008 р. публіковав моноґрафію на тему Князь Лаборець в художній літературі (Художні творы о князёви Лаборцёви). В 2012 р. выдав Словацькорусиньскый словник, першый том А – О, котрого выдавателём є Русиньска оброда на Словеньску. Publikácia je realizovaná s finančnou podporou Úradu vlády SR – program Kultúra národnostných menšín. Публікація реалізована з фінанчнов підпоров Уряду влады СР - култура народностных меншин

ISBN 978-80-89755-05-9

doc. PhDr. Juraj Paňko, CSc.

( P- Ž )

В каждій ґенерації колектіву ся істо нашли вшелиякы таленты, кого бы сьте могли спомянути?

ПгД. і доц. ПгДр. Андрій Антоняк, к.н. Публікація была реалізована з фінанчнов підпоров Уряду влады СР – проґрам Култура народностных меншын 2015.

с. 1 ◢

SLOVENSKO-RUSÍNSKY SLOVNÍK СЛОВАЦЬКО-РУСИНЬСКЫЙ СЛОВНИК

із Камюнкы. І наперек молодому віку колектіву і нескушености выступаючіх сьме собі з того фестівалу принесли оцініня за друге місце. Од того часу зачав колектів сістематічно репрезентовати місто. Од того часу колектів Любовнян репрезентує нелем місто Стару Любовню, але і реґіон на меджінародных фестівалах. За тоты рокы перешов векшу часть Европы. Выступав в Булгарії, Чехії, Франції, Голандії, Польщі, Портуґалії, Росії, Італії, Турецьку, на Україні і в далшых державах. З домашніх подій то суть фестівалы в Червенім Клашторі, Камюнці, Хмельніці, Ждярі, в Кривянах і в многых іншых містах і селах. Із оцінінь спомяну перше місце на меджінароднім фестівалі на Україні і дві другы місця, котры сьме собі принесли з меджінародного фестівалу з Булгарії“.

Актуално

iнфо РУСИН

SLOVENSKO -RUSÍNSKY

(P -Ž )

SLOVNÍK

дос. ПгДр. Юрій Панько, к. ф. н.

СЛОВАЦЬКО -РУСИНЬСКЫЙ СЛОВНИК

Вызва презідії ОСРС русиньскым орґанізаціям ід проєктам на 2016 р. Презідія ОСРС На основі выголошіня вызвы Уряду уповномоченого влады про народностны меншыны і етнічны ґрупы на подаваня проєктів у дотачнім проґрамі Уряду влады Словацькой републікы „Култура народностных меншын 2016“, презідія Округлого стола Русинів Словеньска вызывать вшыткы русиньскы орґанізації і далшы субєкты діючі в русиньскім русі, жебы выпрацовавали і подавали такы проєкты на 2016 рік, котры будуть мати придану вартость (принесуть хосен), і приспіють ку досягованю цілів Проґраму розвитку русиньской народностной меншыны в Словацькій републіці. Округлый стіл Русинів Словеньска по переїднаню пріоріт в области културы на 2016 рік, буде рекомендовати дотачній комісії, жебы коло вырішованя односно проєктів брала до увагы слідованя пріоріт поданыма проєктами, як і крітерій наповньованя цілів спомянутого Проґраму розвитку. Цілый текст Проґраму розвитку русиньской народностной меншыны в Словацькій републіці можете найти на інтернетовім сайті ОСРС на адресі: www.pilip.sk.

3

учебників україньского языка про основны школы (1964, 1965, 1966), автором двох высокошкольскых скріпт (1965, 1974), автором Норм русиньского правопису (1992), сполуавтором Правил русиньского правопису і Орфоґрафічного словника русиньского языка, автором Русиньско-русько-україньско - словеньско -польского словника лінґвістічных термінів (1994). Свої научны штудії в порівнуючім русько-україньско-словацькім плані публіковав в лінґвістічных журналах і факултных зборниках. Быв централным рецензентом дакількох зборників, выдаваных Катедров русістікы і транслатолоґії ФФ ПУ. Актівно приправльовав кодіфікацію русиньского языка і публіковав ку даній проблематіці статі в народностных новинках і журналі, а тыж основны учебникы русиньского языка. Быв єдным із главных кодіфікаторів русиньского языка. Славностный акт кодіфікації одбыв ся 27-го януара 1995 році у Братіславі. І по одході на пензію публікує в русиньскій пресі, в Русиньскім літературнім алманаху, котрого дакілько чісел быв зоставительом, коректором і членом редакчной рады. В 2008 році публіковав моноґрафію на тему Князь Лаборець в художній літературі (Художні творы о князёови Лабірцёви, выдала Русиньска оброда на Словеньску, 2008). В 2012 році выдав Словацько-русиньскый словник, першый том А-О, котрого выдавательом была Русиньска оброда на Словеньску.

Стовпчік Петро Медвідь В єднім оповіданю од Толстого старець садить яблінкы і люди ся го звідують: Нашто їх садиш, тадь ты з них плоды їсти і так не будеш. Старець одповість просто: Я не буду, будуть іншы по мі, і мі будуть вдячны. В тім єднім речіню є скрыта мудрость і доброта чоловіка, котрый не думать еґоістічно лем на себе, а думать на тоты ґенерації, діти, внуків, котры прийдуть по нім. У звычайнім жывоті дашто таке штораз менше видіти. Іщі сьме способны думати так на свої діти, своїх внуків, но думати якось обще на то, же прийде і ґенерація по нас, і же бы їм требало дашто зохабити, за што бы нам могли быти вдячны – то вже нас даяк барз не інтересує. Вызва Округлого стола Русинів Словенська (ОСРС) не має быти діктатом, котрый буде обовязковым про жадателів о ґранты, ці про членів комісії, котры будуть о ґрантах рішыти. Членове ОСРС довгый час робили над проґрамом розвитку і подля того, што Русинів на Словакії найвеце болить, вытіповали пріоріты, котры суть про нас найважнішы односно того, жебы сьме ся могли розвивати, жебы сьме ту і далшыма ґенераціями жыли, не вымерли, і жебы по нас мали што перевзяти тоты далшы ґенерації. Вызва ОСРС є просьбов і моралным кликаньом по тім, жебы вшыткы, котры будуть ґранты жадати, роздумовали нееґоістічно, але мудро і з добротов. Кликаньом по тім, жебы так мудро думали і членове комісії, якы будуть вырішовати. Вызва є просьбов, жебы штонайвеце проєктів было такыма русиньскыма „яблінками“, котры посадиме і они будуть рости. І хоць з них може не окоштуєме мы, окоштують із них іншы по нас, і будуть нам вдячны. Барз бы было добрі, кібы сьме собі то вшыткы взяли ку сердцю, і кібы такых „яблінок“, котры може дороснуть і будуть плодити аж тым по нас, было штонайвеце. Будьме як добрый і розумный старець.

4

Інформачный сервіс

Iнформачный сервіс З домова і зо світа ◼◼

Новы назвы в Бардейові

Вышня брана, Южна брана, Вышній град ці Тридсятковый град – то суть новы назвы повязаны із сучаснов реконштрукційов в Бардейові а помалы ся діставають і до словника Бардейовчанів. Наопак, слова Зеленый дом ці Брінків дом, будуть з той самой причіны по докінчіню цілого проєкту уж минулостьов. Археолоґы, памяткарі і радніця при роботі на найвызначнішій містьскій брані каждый день одкрывають новы факты о історії Бардейова. Даколи мало місто три вступны браны, северну, западну і южну, коло котрых ся концентровали три головны передмістя – Короткый, Довгый і Высокый ряд. Западна брана є уж збуряна, а ку северній брані быв прибудованый новый камяный міст. Што вшытко ся при реконштрукції обявить і як то буде вызерати укаже час по докінчіню цілого проєкту. (Korzár)

◼◼

Місце про вшыткых Ублянців

У селі Убля обновили єден із найстаршых будинків бывшой поліцайной штації, де теперь мать своє місце Комунітный центер. Його реалізацію фінанчно підпорила держава і Европска унія. Двері до центра суть отворены про вшыткых жытелів села, про дітей, молодеж, дорослых, пензістів, польовників і членів фолклорного колектіву. Не буде хыбити четверговый чай о пятій, проєкція філмів, але і хованя малой домашньой звірины. В комунітнім центрі суть канцеларні, засідалня, нова кухня і сполоченьскы просторы. В центрі, де роблять трьоми робітници, суть к діспозіції різны гры, столовый фотбал, шіпкы, але і загорода, де уж діти насадили різны овоцны стромикы. У центрі найдуть поміч і діти, котры мають проблемы з учіньом, бо єднов із робітничок центра є бывша заступкыня директоркы школы. (Slovenský východ)

◼◼

Обявляня Пряшова і юбілантів

Провадничкы містом Пряшів Дарина Петранска і Андреа Сиванічова стигли у Пряшові представити девять вызначных людей, котры бы у тім році ославили округлый юбілей. Окрем іншых знамых особностей міста была перед Руськым домом представлена писателька Ірина Невіцька (10.12.1886 Збудьска Біла на Лабірщіні, 21.11.1965 Пряшів). Навщівници листовали нелем в їй публікаціях, але могли ся дотулити єй спонкы і калапа, котры провадничка здобыла од родины І. Невіцькой. Далшов вызначнов особностьов Пряшова быв представленый драматурґ Театру Александра Духновіча - Василь Турок Гетеш. Говорили головно о його успішнім діятельстві в Театрі Александра Духновіча в Пряшові, споминали і на памятну таблу в корчмі Аґат, до котрой ходили русиньскы театралници потім, як у театрі заперли буфет, де є перед його таблов сістематічно повный півдецак. (Позн. ред.: Шкода, же інформаторкы не знають такы цінны факты, же В. Турок Гетеш быв і знамый педаґоґ, першый і довгорічный председа Русиньской оброды на Словеньску і председа Світового конґресу Русинів). Подія Обявляня Пряшова зачала перед 8 роками і од тогды проходить каждый місяць, яку орґанізує Містьскый інформачный центер у Пряшові. (TASR)

◼◼

Гробы нашых будителів у Чертіжнім

У селі Чертіжне на Лабірскій долині ся 6-го новембра 2015 р. одбыло славностне переданя першой етапы ревіталізації сельского цінтеря. Єй цільом было вычіщіня части цінтеря, выбудованя ходника і фонтаны, высаджіня зелені і уміщіня оддыховой

Ч. 21 2015

iнфо РУСИН

лавкы. В часі славностного отворіня была одкрыта і інформачна табла, на котрій суть цінны інформації о гробах вызначных людей, котры суть похованы на цінтері в Чертіжнім, як Адолф Добряньскый, Юліус Ставровскый Попрадов, Іреней Ханат ці Василь Зузуляк, котры великов міров приспіли ку шыріню русиньского усвідомліня налем у селі Чертіжне, але у цілім реґіоні і державі. Ревіталізація ся одбыла в режії незісковой орґанізації „Забыта Чертеж“, основательом котрой є Інґ. Серґей Запотоцькый. На цілій ревіталізації ся поділяла фірма РЕПАС а формов бріґады помогли і жытелі Чертіжного. На отворіню ся одбыло і высвячіня того духовного простору і цілой ідеї отцьом Мґр. Радославом Вацом, на котрім брали участь і посланці сельского заступительства, кураторскый хор парохії і жытелі села. Віриме, же тото ожывліня є лем першым кроком пропаґації нашой історії і реґіону про шыроку громаду людей. (Інґ. Петро Трічак, староста села Чертіжне – Podvihorlatské noviny)

◼◼

Осадне прославив філм і кріпта

Село Осадне (окрес Снина) навщівлять все веце турістів, помогла і ліпша пропаґація. Село спропаґовав документарный філм і унікатна кріпта під православным храмом, котра є своїм характером єдина на Словакії. Село Осадне представив успішный документарный філм (Осадне), котрый зображує путь православного священика, старосту села і русиньского актівісту, котры ся выберуть із найвыходнішой части Словакії на навщіву Европской унії до Бруселу. Їх цільом є зміцнити турістічный рух в селі, што ся їм помалы і дарить. У 2009 філм Осадне здобыв перше місце на філмовім фестівалі в Карловых Варах, а то в катеґорії найліпшый документ над 30 минут, о чім вырішыла меджінародна порота. Подарило ся му успіти в конкуренції 16 філмів. До Осадного приходить у тім році веце турістів. Подля священика Сороку їх ту рахують на тісячі і вірить, же ку тому припомогли головно новы турістічны таблы (є їх 21), котры інформують моторістів попри дорогах о унікатній кріпті, окрем того о кріпті зрядили і інтернетовый портал, выдали три книжкы і білтены, маґнеткы і под. Хоць слава філму помалы гасне, кріпту навщівлять все веце турістів. Рекорд досягли як раз у тім році. У кріпті в Осаднім суть остаткы 1025 руськых і австроугорьскых вояків. Познають мена лем 64 павшых. Іде о унікатне погребиско з часів 1-ой світовой войны, што є єдине місце такого характеру на Словакії. Недавно ся у його просторах одбыв святочный акт, бо кріпта того року першыраз залучіла ся до меджінародного проєкту Запаль свічку, кідь в рамках річніці скінчіня 1-ой світовой войны, были 11-го новембра запалены свічкы на гробах вояків по цілій Европі. Горіли і в кріпті, де ся одбывала за вшыткых помершых і панахіда, а в тім часі дзвонили дзвоны. У селі Осадне собі у тім році припомянули 10-ту річніцю посвячіня кріпты.

Нижня Полянка - турістіка і музей в природі Хоць село мать лем дашто высше 250 жытелів, його указійов є природа Низкых Баскидів, котра знать притягнути копу навщівників. Свою будучность і перспектіву розвоя видить Нижня Полянка в окресі Бардейов у розвитку турістічного руху. Село лежыть лем три кілометры од граніці з Польщов. Із самосправами на другім боці утримує сістематічны контакты і залучать ся до сполочных проєктів. Люди рады хоснують турістічны і ціклістічны трасы в природі. У селі є выбудованый центер, котрый є розділеный на дві части, а то на літню і зимушню

сезону. Є ту природне купалиско в шырці єдного гектаря і з капацітов 3000 навщівників. Облюблене місце про турістів у Нижній Полянці і околіці мають рады і турістры з Полщі і Чехії. (TASR)

◼◼

Проєкт про Словакію і Україну

Місто Михалівці приходить з інтересным проєктом черезгранічной кооперації, котрым укаже красу нашого реґіону нелем словеньскым турістам і любителям културы, але і выходным сусідам з Україны. Вдяка проєкту, підпореным Норскым фінанчным механізмом, наіншталують в Михалівцях і в україньскім Ужгороді інформачны дотыковы кіоскы, інформачны таблы, зорґанізують културны події і выставкы. О реґіоні Земпліна і Закарпатьской Україны, докінця вытворять і друковану публікацію і документарны філмы, котры одвысылають реґіоналны телевізії. (Slovenský východ)

◼◼

Меджілабірці прячуть

Місто Меджілабірці хоче до кінця новембра зліквідовати 7 чорных складок смітя. Проєкт Санація Меджілаборець підпорив Енвіроменталный фонд сумов высше 20 тісяч евр, 5 процент дофінанцує місто. З тым цільом місто росшырить складку смітя в недалекім селі Красный Брід. Складка бы мала выстачіти Меджілабірцям і навколишнім селам на 20 аж 30 років. Уж была оправлена пошкоджена ізолація а далшы роботы на росшыріня складкы планує місто на будучій рік. (Korzár)

◼◼

Де іде Стариньска вода

Выходословеньска водареньска сполочность в Кошыцях планує інтензіфікацію управовні воды у Стащіні. Єй наклады ся одгадують на высше 30 міліонів евр а робота бы мала тримати до 20 місяців. Очекує ся фінанцованя того проєкту од Европской унії, розрахунку державы і властных фінанцій. Управовня воды в Стащіні є найвекша на Словакії. Притікать до ньой вода зо Старины на вышнім току рікы Ціроха, в народнім парку Полонины. Выходословеньска водареньска сполочность забеспечує выробу, додаваня і дістрібуцію питной воды, одканализованя і чіщіня одпадовых вод у 16-ох окресах Кошыцького, Пряшівского а часточно і Баньскобыстріцького края. (TASR)

◼◼ Маґнетічна резонанція і в Старій Любовні Любовняньскый шпыталь мать новый робочій центер маґнетічной резонанції, котрый буде служыти жытелям окресу Стара Любовня і про окресы Кежмарок і Сабінов, де такый апарат не мають. Любовняньскый шпыталь хоче забеспечіти чім скоріше вышетріня, на котре ся в іншых заряджінях чекать і дакілько місяців. Дотеперь мусили люде з окресу Стара Любовня ходити на таке вышетріня до Попраду, Пряшова ці Бардейова. На вышетріня до нового центра маґнетічной резонанції в Старій Любовні ся можете обїднати і формов інтернету. (TASR)

◼◼

Русиньскым будителям

Русиньска оброда на Словеньску – Містна орґанізація у Свіднику в рамках проєкту Одказ у творах русиньскых будителів приготовила семінарь під назвов Жывот і творчость Адолфа Добряньского. Семінарь ся одбыв 26-го новембра 2015 року в просторах Піддукляньской книжніці у Свіднику. Проєкт быв схваленый Урядом влады Словацькой републікы в проґрамі Култура народностных меншын 2015. (-ред-)

Ч. 21 2015

◼◼

О замку на Маковіці

Здружіня інтеліґенції Русинів Словеньска реалізовало далшу подію з ціклу під назвов Стрічі при Дунаю. Лекція была теперь присвячена Зборівскому замку (історічно замок Маковіця). Лекцію мав Владимір Каміньскый, председа Обчаньского здружіня на захрану Зборівского замку. Темов його лекції была історія, міфы, леґенды о замку, як і актуалности о утриманю памяткы історічного реґіону Маковіця. Частьов вечора была і проєлкція документарного філму з реконштрукції замку. Стріча одбыла ся 25-го новембра 2015 у Конґресовім центрі Высокошкольского інтернату Дружба в Братіславі. (-ред-)

◼◼

І малы села можуть оправляти драгы

Уж і малы села, котры мають до тісяч жытелів, будуть мочі оправити свої дорогы. Держава на їх оправы вычленила 45 міліонів евр. Вызву на оправу дорог опубліковало Міністерство землегосподарства і розвоя сел Словацькой републікы з тым, же жадости буде приїмати до 4-го фебруара 2016-го року. Оправы дорог бы могли зачати уж на ярь наступного року. Штатістіка з кінця 2011-го року наводить, же на Словакії є 1 913 такых валалів, котры мають до 1 000 жытелів. Подля резорту міністерства єден валал може здобыти фінанції до сто тісяч евр. При максімалній вышці підпоры, село може оправити аж 450 кілометрів містных комунікацій. Вышка підпоры представлять 100 процент цілковых накладів, што значіть, же тота вызва нияк не затяжыть розрахунок села. (TASR)

◼◼

Проєкты на 2016 рік

iнфо РУСИН

Проґрам Театру Александра

Духновіча в Пряшові на місяць децембер 2015 2-го децембра 2015 О двох ґенералох (Мала сцена, 19.00 год.)

О двох ґенералох є пєса на мотівы оповіданя Михаила Салтыкова-Щедрина. Герої той інсценації перекрачують помыслену лінію міджі реалітов і выдумков. І то способом ласкавым: наднесенов фантазійов. Двоми пензійонованы ґенералы привитають публіку в хыжці з адекватнов порційов мужского скаржіня, взаємным добераньом ся. З властныма снами, ці незвычайныма представами. Ґенералы ся несподівано знайдуть на пустім острові в середині моря. Їх єдиным партнером є великый їдаленьскый стіл. І публіка. І несподіваня. Чекать на вас файна театрална забава. 10-го децембра 2015 Фантазія (предпремєра, Велика сцена, 19.00 год.) Пруткова Фантазія є легоньков комедійов зо співанками. Публіка ся буде коло позераня на ню файно забавляти. А нелем тото! Козьма Прутков (леґенда, но вєдно з тым выдумка і

4.12.2015 ПЯТНІЦЯ 18.15 – 18.40 Радіоновины

◼◼

6.12.2015 НЕДІЛЯ 20.00 – 21.00 Особности в розгласі 21.00 – 21.30 Гітпарада, укр. 21.30 – 22.00 Коріня, репр. 22.00 – 23.00 З розгласового архіву

Скоро о 5 процент ся підвышыли чісты приймы родин у Пряшівскім краю. І наперек тому жытелі северовыходу Словакії оставають на хвості. Найліпшый заробок мають жытелі у Братіславскім і Тырнавскім краю. Штатістічный уряд на основі минулорічных рахунків наводить, же іщі все суть розділы міджі окремыма краями дость великы. Чістый приєм на єдного члена у Пряшівскім краю выходить в середньому на 4 132 евр, напроти 2013-го року ся підвышыв o 4,9 процентів. В порівнані з остатніма краями Словакії были приймы в Пряшівскім краю на найнижшій уровни. Найвысшы чісты приймы на єдного члена родины за рік 2014 мали жытелі в Братіславскім краю - 6 112 евр і в Тырнавскім краю - 5 039 евр. (TASR)

◼◼

Старолюбовнянці першы

Камеровый сістем у Старій Любовні буде перепоєный на державну поліцію. Місто ся на тім договорило підписом змлувы з Міністерством внутрішніх справ. Выгодов бы мало быти ліпше забеспечіня охраны жытелів і порядку в місті. Державна поліція буде мати актуалный 24–годиновый перегляд моніторованя, бо дотеперь камеры містьской поліції не были під сістематічным дрібноглядом. Перепоїня обох поліцій бы мало зачати фунґовати од нового року. Стара Любовня мать належати ку першым самосправам на Словакії, котра таку новоту запроваджать. (Naše novinky) с. 11 ◢

5

фікція) – в реалности Алексей Толстой і Алексей Жемчужников, написали „vaudeville“ Фантазія із ясным заміром: пародованьом того жанру высміяти ся туньому смаку втогдышньой сполочности. Криве дзеркало того твору і днешній публіці вказує то, што денно конзумують. Річі і творы, котры го вже ани не бавлять або бы го бавити не мали. Бо іде о бесцінну забаву і ґіч. Пєса такы творы нелем зосмішнює, але ся односно них і крітічно вставлять. Кладе вопросы: У якім світі то днесь жыєме? У світі досправдовых вартостей або повсякденной поверьхности? Існує іщі уменя, або лем його карікатура? Обколесує нас ґіч – в чінах і думаню? На чім ся іщі (або вже лем?!) в театрі докажеме забавляти? І о тім є кекешна, делікатно себепародічна, но все іронічна театрална комедія із пера російского класіка. 11-го децембра 2015 Фантазія (1-ша премєра, Велика сцена, 19.00 год.) 16-го децембра 2015 Фантазія (2-га премєра, Велика сцена, 19.00 год.)

РУСИНЬСКЫЙ ПРОҐРАМ РОЗГЛАСУ НА ДЕЦЕМБЕР 2015

2.12.2015 СЕРЕДА 18.15 – 18.40 Радіоновины 19.00 – 20.00 Бісіда кумів, репр.

Уряд влады Словеньской републікы в змыслі одповідных законів о приділюваню дотацій в його компетенції, опубліковав ВЫЗВУ на передкладаня жадостей о фінанції в проґрамі Култура народностных меншын на 2016-ый рік. Характерістіку проґраму Култура народностных меншын 2016, потребну методіку і іншы конкретны інформації найдете на порталі Уряду. (-ред-)

Жытелі выходу із заробками на хвості

Інформачный сервіс

5.12.2015 СУБОТА 14.00 – 15.00 Музичны поздравы 19.00 – 20.00 Радіомаґазін – укр. 20.00 – 21.00 Радіо молодых, приповідка 21.00 – 21.30 Літературна релація 21.30 – 22.00 Музика народности 22.00 – 23.00 Клуб професорів, репр.

7.12.2015 ПОНЕДІЛЬОК 18.15 – 18.40 Радіоновины 9.12.2015 СЕРЕДА 18.15 – 18.40 Радіоновины 11.12.2015 ПЯТНІЦЯ 18.15 – 18.40 Радіоновины 12.12.2015 СУБОТА 14.00 – 15.00 Музичны поздравы 19.00 – 20.00 Радіомаґазін, русиньскый 20.00 – 21.00 Радіо молодых, приповідка 21.00 – 21.30 Подобы жывота 21.30 – 22.00 Музика народности 22.00 – 23.00 Бісіда кумів, репр. 13.12.2015 НЕДІЛЯ 20.00 – 21.00 Село грать, співать і думу думать 21.00 – 21.30 Гітпарада, русиньска, репр. 21.30 – 22.00 Літературна релація, репр. 22.00 – 23.00 З розгласового архіву, репр. 14.12.2015 ПОНЕДІЛЬОК 18.15 – 18.40 Радіоновины 16.12.2015 СЕРЕДА 18.15 – 18.40 Радіоновины 18.12.2015 ПЯТНІЦЯ 18.15 – 18.40 Радіоновины

19.12.2015 СУБОТА 14.00 – 15.00 Музичны поздравы 20.00 – 21.00 Радіо молодых, приповідка 21.00 – 21.30 Коріня 21.30 – 22.00 Музика народности 22.00 – 23.00 Особности в розгласі 20.12.2015 НЕДІЛЯ 09.00 – 10.00 Літурґія ПЦ Михалівці 20.00 - 21.00 Клуб професорів 21.00 – 21.30 Гітпарада, укр., репр. 21.30 – 22.00 Літературна релація, репр. 22.00 – 23.00 З розгласового архіву, репр. 23.00 – 24.00 Радіомаґазін, русиньскый, репр. 21.12.2015 ПОНЕДІЛЬОК 18.15 – 18.40 Радіоновины 23.12.2015 СЕРЕДА 18.15 – 18.40 Радіоновины 24.12.2015 ЧЕТВЕРЬ 18.20 – 18.40 Святочный проґрам 25.12.2015 ПЯТНІЦЯ 18.20 – 18.40 Рождественны коляды 26.12.2015 СУБОТА 14.00 – 15.00 Музичны поздравы 19.30 – 20.00 Літературна релація 20.00 – 21.00 Бісіда кумів 22.00 – 23.00 З розгласового архіву, репр. 27.12.2015 НЕДІЛЯ 19.00 – 20.00 Клуб професорів 21.00 – 22.00 Село грать, співать і думу думать 22.00 – 22.30 Гітпарада, русиньска 22.30 – 23.00 Подобы жывота, репр. 28.12.2015 ПОНЕДІЛЬОК 18.15 – 18.40 Радіоновины 30.12.2015 СЕРЕДА 18.15 – 18.40 Радіоновины 20.30 – 21.00 Літературна релація. Параскіне Різдво 31.12.2015 ЧЕТВЕРЬ 18.15 – 18.40 Радіоновины 19.00 – 20.00 Сілвестровскый забавник

6

Карпатьска Русь

iнфо РУСИН

Ч. 21 2015

Молода Лемковина принесла іншый погляд на музику Кідь ся повість „русиньска музика“, векшына людей собі під тым такой представить прекрасный русиньскый фолклор – то в тім ліпшім припаді, або новы свадьбяны ґрупы, котрых в нас є як грибів по доджу, но котры мають із якостнов музиков много раз досправды малошто довєдна. Но Русины не суть одказаны лем на повторяня, хоць прекрасного, русиньского фолклору із ґенерації на ґенерацію, і так само не мусять слухати лем нову русиньску музику, на котрій ся добрі забавити на свадьбі або забаві, но не дасть жадной приданой вартости слухачови, котрый бы собі єй пустив дома. Русины мають і якостны модерны ґрупы і інтерпретів, котры єксперіментують зо сучасныма жанрами і творять сучасну нову русиньску музику, за котру ся не мусиме ганьбити. Петро Медвідь, фотоґрафії: А. Жыґадло і Д. Новак

Фестівал, котрый одпрезентує і мотівує О тім была пересвідчена і орґанізація „Руска Бурса“ в Ґорлицях на Лемковині вєдно зо своїм радіом lem.fm. Но так само сьме собі довгый час усвідомльовали, же бракує простор, де бы мож было тоту творчость одпрезентовати „під єднов стріхов“ і вєдно із тым мотівовати і далшых людей, жебы творили нову сучасну русиньску музику. Пишу в минулім часі. Бо такый простор – де мож презентовати і мотівовати новых умелців, вже існує. Тым простором є конкурзный фестівал під назвов Молода Лемковина, котрого орґанізаторами была „Руска Бурса“ і радіо lem.fm, і його першый річник проходив в Ґорлицях в суботу 21-го новембра 2015 р. Молода Лемковина – фестівал авторьской лемківской музичной творчости, як звучала його підназва, од зачатку заінтересовав нелем інтерпретів із Польщі, но і зо Словакії. До конкурзной проглядкы приголосили ся ґрупа Сестры Бочнєвіч, дуо Весна, ґрупа 7кропка, Юлія Ющак, Чудакы, но і Словакію репрезентовала ґрупа Гырдза і Владіслав Сивый. Хоць ґрупа Чудакы наконець не брала участь на фестівалі, і так была конкуренція змагаючіх ся міцна. Правду повісти, не было што завидіти журі, котра так само мала членів із Лемковины і Пряшівщіны. Председом журі быв Петро Трохановскый – вызначный русиньскый поет, писатель, автор співанок, діріґент, співак, редактор і учітель із Лемковины. Другым членом пороты быв Маріян Марко – довгорічный актор і теперішній директор Театру Александра Духновіча в Пряшові, і третє місце в журі заняв Мірек Боґонь – музикант, композітор, керівник і основатель многых музичных ансамблів. Світла, звук, вшытка техніка і люди были професіонално в просторах Центру културы в Ґорлицях приготовлены, свято русиньского слова, як то на зачатку повіли модераторы фестівалу Демко Трохановскый і Павло Малецькый, за участи нелем домашніх Русинів – Лемків, але і представителів містных властей, могло ся зачати...

Конкурзна часть – енерґія і тиха меланхолія Як першы на суботнім фестівалі выступали Сестры Бочнєвіч, якы мали за собов ґрупу музикантів. Може найскладнішу позіцію – быти першым, без проблемів звладли, і было од першых тонів, котры зазвучали на сцені, знати, же публіка має перед собов професіоналів. Сестры Бочнєвіч окрім своїх авторьскых співанок дали

русиньке шматя і єдній польскій народній співанці, кідь єй заспівали з русиньскым текстом. Но і у властній обробці. Голосы двох сестер, котры окрім того і грали на інштрументах, довєдна вытворили файный енерґічный выступ, котрый быв успішным зачатком події. Сестры вєдно зо слаковыма інштрументами на сцені во мі зохабили почутя, же єм мав можливость познакомити ся із фузійов народной музикы, частями, котры припоминали скоріше музичну класіку, і новых музичных жанрів. По Сестрах Бочнєвіч на сцену пришли представителі Словакії – ґрупа Гырдза. Гырдза не є жадным зачаточником на музичній сцені. Ґрупа, котру у 1999 році засновав Славомір Ґібартій, походила много окремых концертів і фестівалів нелем дома, але і за граніцями. Но на Молодій Лемковині то была „дакус інша“ Гырдза. Ґібартій, котрый сам має по вітцьови русиньске походжіня, вже довго мав тугу зробити в рамках ґрупы і русиньскый проєкт, в кторім бы наспівали русиньскы співанкы. Сам ся дома не научів бісідовати, но все го то ку тому тягло. Фестівал Молода Лемковина быв файнов нагодов, жебы од думок, котры лідер ґрупы мав в голові вже давно, пришло і ку реалности. В рамках русиньского проєкту Гырдза выступала на сцені зо співачков Ярославов Сисаковов і Ладіславом Ладомиряком, котрых веце як музикантів, хоць вказали ся як професіоналны музиканты, можеме знати як членів драматічного колектіву Театру Александра Духновіча в Пряшові. Гырдза по русиньскы одпрезентовала свої авторьскы співанкы, котры існують оріґінално в словацькім языку, і котрым были зроблены новы русиньскы тексты. Так само обробили і єдну словацьку народну співанку, котра дістала

русиньскы слова. Хоць наконець рішіня журі было інше, мушу підкреслити, же Гырдза вказала на сцені найпрофесіоналнішый выкон, і што дотулять ся музикы, і цілковой „show“, котров доказали сторгнути цілу публіку. Ліпше русиньске „world music“ єм досправды не чув. По двох веце енерґічных выступах пришло на сцену молоденьке дівча з великов ґітаров, котре участных дакус стишыло. Акустічный лірічный выступ Юлії Ющак быв досправды милым погласканьом сердця. І зъявом молодой ніжной Юлії і голосом, почутьом, котры до співанок дала. Тяжко писати дашто о недостатках молодой співачкы, бо быв то про ню першый публічный выступ. І мушу сконштатовати, же скінчів над мої очекованя. Мам надію, же звекшуючім рахунком выступів буде професіонално роснути і Юлія Ющак. І вірю, же орґанізаторы нашых фестівалів ї ку тому будуть давати нагоды. Кібы сьте хотіли чути, як може вызерати фолкова музика по русиньскы, навеце в женьскій верзії, ідьте ся посмотрити на концерт Юлії Ющак.

І далшый выступ належав акустічній музиці. Суть ґрупы, котры выдають єден албум і потім о них довго не є чути. І як раз тото з них многораз робить, мож бы было повісти, даякы леґенды. Женьске дуо Весна в складі Аґнєшка Коробчак-Домінґез і Дорота Лаґудка, мінімално на Лемковині, може такыма леґендами раз будуть. По выданю дебутового албуму о них пару років не было чути. Дуо не концертовало, і аж теперь взяло участь на фестівалі Молода Лемковина. Весна компонує співанкы на віршы русиньскых поєтів. Многым їх музика припоминать музичный жанер „фадо“. То портуґалскый штіл, котрого выникнутя ся датує до 19-го столітя. Весна може принесла дакус меланхолії, але милой меланхолії. За припомянутя стоїть і то, же ґітарістка грала на своїм музичнім інштрументі доконало. І то є в припаді, кідь на сцені чути лем голос жены і струны ґітары, доста важна справа. Весна ани по роках не скламала. На фестівалі мі дала як раз тото, што єм чекав. Порція доброй акустічной музикы, котра пахла портуґалскым югом, но смаковала по русиньскы, была файным обогачіньом події

Ч. 21 2015

і принесла далшый розмір музикы, котра є творена Русинами в сучасности. Надіям ся, же про Весну і тот выступ буде новым імпулзом ку концертованю і творіню новых співанок, ці выданю далшого албуму. 7кропка – то ґрупа молодых веселых людей зо западу Польщі. По двох тихшых, акустічных выступах, то было файне ожывліня ґорлицького културного центру. Музиканты ґрупы 7кропка суть членами і іншых ансамблів і проєктів. Гуслі, баса, акордеон, флавта – може бы сьте в такім складі чекали традічну народну музику, но не є тому так. Ґрупа має іноватівны аранжманы своїх авторьскых співанок і, як ся вказало, так само докаже зробити і файну „show“ на сцені. Іншпірації глядать нелем на Лемковині, но і на Словакії ці на Україні. 7кропка, будь бы іщі мали не знам што доганяти в рамках музичной професіоналности, здобудуть собі вас свойов щіростьов, веселосьтов на сцені і головно добров енерґійов, котра з них ішла цілый час. Но і як єм споминав, коло свого музичного выступаня звертають увагу публікы і своїма „акторьскыма“ вкладами. 7кропка буде істо єдна із ґруп, з котрых концерту одыйдете із усміхом на твари і добров дяков.

iнфо РУСИН

„выкричати“ до світа то, што векшына з нас лем потихы пережывать, і боїть ся о тім наголос бісідовати. Владіслав Сивый назвав свій дебутовый албум Смутный клавн, віршы і ґітары і тым як кібы дефіновав сам себе. То він є тым клавном, котрый роздавать публіці радость, но сам є смутным, то він є тот, котрый на сцену приходить зо своїма віршами і ґітаров і хоць то не є тіп інтерпрета, на котрого концерті бы ся гуляло, ці котрый бы енерґічным выступом як Гырдза або Сестры Бочнєвіч сторгнув публіку. Но і так має в собі дашто, чім собі своїх слухачів докаже здобыти. Ліріку, котра даколи хопить за сердце веце, як то, як професіонално выступ вызерать. А то ся і в припаді Сивого на фестівалі потвердило.

Сусанна - кідь вам хтось дасть веце, як лем музику

Як остатній на сцені одпрезентовав ся другый представитель словацькых Русинів – Владіслав Сивый. Хоць Сивый належыть ку „старшій ґенерації молодшых“ русиньскых музикантів, він так дакус предці лем є молодым творцьом. Властны авторьскы співанкы зачав робити аж перед двома роками – у 2013 році, коли довшый час мародовав і дома го нараз копла муза. Сила музикы Владіслава Сивого є головно в його штілі поетікы, котру властно переспівавать до властных мелодій. Його тексты суть оріґіналным, неконформным поглядом на світ, поглядом чоловіка, котрый вже дашто оджыв, суть то елеґії присвячены родному краю, старым часам, молодости, скламаням і пережытым любвам. У 2014 році выдав свій дебутовый албум, і од втогды все приходить із новыма співанками, і як повів на фестівалі, можеме очековати його другу платню. Сивый є в русиньскім середовиску незвыклым зъявом, музичным бардом, „солітерьскым“, ґітарово-електронічным фолковым співаком, котрый є на сцені сам, єднак, як є сам у своїм жанрі, як є сам (або єдинечный) в тім, же докаже співанками

По конкурзній части фестівалу слідовала тота неконкурзна, на кінцю котрой журі выголосило резултаты Молодой Лемковины. В рамках неконкурзного концерту могла публіка выслухати молодый надійный фолклорный ансамбель Терочка, котрый єствує коло „Руской Бурсы“, і котрый презентує традічный русиньскый фолкор нелем із Лемковины, но і з Підкарпатя ці Пряшівщіны. По Терочці вже сцена належала ґрупі „Клюб де Моль“, котра має за собов таксамо уж даякы дві платні, єдну перерву і навернутя на сцену в позміненім складі. „Дуляровы Братя“ были про мене дачім, на што єм ся барз тішыв. Ґрупа має за собов выдане за 8 років єствованя лем єдно EP із 5-ма співанками, з того є лем єдна властна авторьска, і по довгім часі тото была нагода чути їх новы співанкы, або ліпше повіджено обробкы співанок, котры теперь выходжають на їх першім офіціалнім дебутовім албумі. Фузія фанковой музикы, року, народной музикы, єдинечный голос співака Мірка Джубины – то вшытко принесло до салы енерґічну атмосферу, коло котрой ся не єдному чоловіку із публікы хотіло такой танцьовати. Окреме місце мушу присвятити далшому інтерпретови, котрый ся вказав на сцені. Сусанна (Сусанна Яра – Малецька) є про

Карпатьска Русь

7

мене вже довшый час сучаснов дівов русиньской музикы. Професіонална співачка і музикантка своїма концертами не може зохабити холодным ани єдного чоловіка, котрый єй зажыє нажыво. Аранжманы Сусанны, но головно Сусаннін спів і робота з голосом, суть дачім, што пересягує звычайну уровень нашой, хоць і найліпшой, русиньской музикы і залучать Сусанну міджі найліпшых світовых професіоналів. Емоції, котры знать свойов музиков і выступованьом на сцені передати публіці, то міцна буря, котрій ся не мож протиставляти, і дасть ся лем єдно: зохабити ся тов бурьов нести, не позераючі на то, де нас аж докаже однести. Як раз навспак. Чім далше нас однесе, тым ліпше. Тым веце красы ся нам одкрыє і чоловік має потім лем єдну тугу – зажыти то знова. Сусанна як все не скламала і дала публіці дашто зо себе, дашто, што іде прямо зо сердця інтерпреткы до сердця каждого єдного слухача, дашто, што ся не дасть лем так найти. Мусить то быти даром од Бога – мати то і знати тым обдаровати і далшых людей. Міцны емоції...

Маєме резултаты Як остатній на сцені выступив зо співом і Петро Мурянка, котрого співанкы многы інтерпреты в рамках фестівалу у властных обробках презентовали. І то уж быв ясный сіґнал, же ся ближыть оціньованя. Журі вырішыла, же на третім місці 1-го річника фестівалу Молода Лемковина скінчіло дуо Весна. Друге місце собі поділили Сестры Бочнєвіч вєдно із Гырдзов і першым лавреатом нового фестівалу ся став Владіслав Сивый. Хоць Сивый не належав ку моїм фаворітам на перше місце, є треба підкреслити, же лем він мав вшыткы співанкы, котры презентовав, чісто авторьскы – і текстом і музиков, і лем його співанкы выникли вшыткы оріґінално як русиньскы, значіть, не были тлумачены. Може і то го посунуло перед Гырдзу ці Сестры Бочнєвіч, на котрых єм то може тіповав веце. Но кідь має на фестівалі іти досправды о нову авторьску творчость, потім є перше місце про Сивого заслужене. І про остатніх інтерпретів то може быти імпулз, жебы веце творили од зачатку оріґінално по русиньскы і не робили лем обробкы творів іншых, ці тлумачіня.

Епілоґ – місія сповнена Може бы єм забыв, але предці... цілый фестівал ішов нажыво в радіу lem.fm. А не была то лем ретрансмісія концерту. Радіо мало своє екстерне штудіо як часть сцены і поміджі выступы інтерпретів редакторы радіа з каждым робили куртый розговор, покля ся приготовльовала далша ґрупа, ці інтерпрет. Фестівал так проходив без тихых місць і досправды было од неєдного участника чути, же і тото підняло його професіоналность. Молода Лемковина про мене сповнила основну задачу. Принесла в рамках тых конкурзных, но і тых неконкурзных, выступів, іншый погляд на русиньску музику. Вказала, же і міджі Русинами є много молодых талентованых людей, котры роблять сучасну якостну музику, за котру бы ся не ганьбили ани іншы, може і векшы, народы. Тішу ся на далшый річник, вірю, же часом будуть і інтерпреты з Підкарпатя і єм барз радый, же єм міг быти членом реалізачного колектіву фестівалу, котрый приніс до нашой културы дашто нове.

8

70 років ТАД – 60 років ПУЛС

Ч. 21 2015

iнфо РУСИН

Мої пережыты рокы з нашов културов (4) (Продовжіня з попереднього чісла ІР)

Приправа на турне до Анґліцька скоротила і театралны вакації членів ансамблю. Бо уж десь кінцьом авґуста было треба насідати до властных автобусів, котры мали одвезти цілый высше 60-членный колектів співаків, танечників і музикантів теперь aж за канал Ла Манш до Анґлії, або Великой Брітанії. Андрій Гнат, заслуженый працовник културы Фото: архів автора Ту бы єм хотів нашым чітателям припомянути, же як перед тым до Франції, так і теперь дорогов до Анґлії, ансамбель вшыткы заязды абсолвовав своїма аутобусами. Окрем заяздів до западной Европы транспорт забеспечовала аґентура Концертдірекціон Ландґраф, Нойштадт Шварцвалд. Але верниме ся на канал Ла Манш. Была то новота, бо дістати ся з Европы на Брітьскы островы требало траєктом, тунел попід канал втоды іщі не быв. Потрапили ся дакус і нашы шоферы, але вшелияк было і остатнім членам ансамблю, бо таке дашто іщі не зажыли. У декотрых ся то проявляло жoлудочныма проблемами, у многых ся оголосила і морьска хворота. Быв то незабытный зажыток, але головне было тото, же вшыткы у повнім здоровю у місті Довері вступили на Кральовску анґліцьку землю, де їх привітав продуцент і манажер пан Віктор Гохгавзер із своїм штабом. Слідовала дорога до головного міста Лондона і прямо до Кенсінґтон Палаца - готела недалеко знамого Гайд Парку і Роял Алберт Голл арены, в котрій ансамбель і на першім і на другім турне выступив по двараз. Роял Алберт Голл є у Лондоні найвекша і найпопуларніша концертна будова, в котрій концертують світознамы умелецькы тілеса, ку котрым тогды належав і наш ПУЛС. Споминана гала мала до 2 тісяч місць і каждый концерт быв выпроданый. Нашы пісні, танці, музика і народны крої студеных Анґлічанів двигали із їх парадных кресел, на котрых сиділи. Треба підкреслити, же із тых двох анґліцькых заяздів ся нам утримало дуже мало документацій і споминок, бо ту уж зачінала приправа на Канадьско-америцьке турне. До Лондона пришов видіти проґрам ансамблю шеф єдной із найвекшых умелецькых світовых аґентур Гюрок Kонцертс, Інц. Ню Йорк Сіті. По збачіню нашого проґраму, ся му тот так полюбив, же такой проявив інтерес о наш ансамбель і його проґрам. Но настав ту меншый проблем із рахунком членів, же про Америку то є мала ґрупа, і же ансамбель може на тото умелецьке турне принести проґрам, якый заспокоїть вшыткых людей з Америкы і Канады. А же із 80 членным колектівом про Америку і Канаду приготовиме атрактівнішый проґрам. І так пан Соломон Гюрок согласив з тым, же може прияти 80-членный колектів із подминков, же ансамбель буде нести назву ДУКЛА – україніен денс компені, і же як ся верне домів, такой вышле до Пряшова свойого умелецько–танечного коордінатора Сімена Семенова, жебы він зробив управы нашого проґраму на смак і потребы Америчанів. І на основі того їднаня быв підписаный договор меджі Гюрок Концертс, Інц. Ню Йорк і Словконцертом Братіслава. Но вернеме ся дакус назад до Анґлії. Атмосфера меджі членами зачінала быти веселіша і оптімістічніша, а то і в очекованю на америцьке умелецьке турне, котрого реалність втоды была іщі лем у пеленках. Окрем Лондона ансамбель путовав і по цілій Анґлії. Далшым знамым містом выступліня быв Вімбледон, де на сцені містьского театру ся одбыли два концерты – єден вечір-

ній, а про великый успіх о два дні было у тім самім вімбледоньскім театрі іщі єдно пообіднє „матіне“. Ту треба припомянути, же члены ансамблю были зведавы на світознамый тенісовый ареал, котрый навщівили і походили на куртах по їх красній зеленій траві. Далшым вызнамным містом концерту быв Страдфорд – місто народжіня Віліяма Шекспіра, де ся нашы умелці поклонили коло його сохы. У місті Ліверпул, в його Емпіре Театрі ПУЛС выступав цілый єден тыждень. А были то і далшы знамы і менше знамы анґліцькы міста як наприклад: Шеффілд, Кардіф, Йорк, Лісбурн, Престон, Еастбоурне, Ротернам, Лисбурн. Великый успіх мав концерт у місті Чентгем у його Централ Галл. Але незабытным про вшыткых членів ансамблю было місто Свіндон і його околіця, у котрій жыли, выступали у Віверн Театрі цілы два тыждні. Надвязали із домашніма такы приятельства, же дакотры із своїма родинами по роках приходжали в часі літніх вакацій до Пряшова навщівити місце нашого але уж і їх ансамблю і своїх приятелів, котрых собі нашли як раз дома у своїм Свіндоні. Так успішно і радостно ся кінчіли два заязды піддуклянців довтоды іщі незнамой, замолженой і публічно одміряной Анґлії, але про ПУЛС істо веселішой. Ансамбель одходжав на канал Ла Манш радостніше і з великым оптімізмом і через цілу Европу, бо дома го чекала велика приправа на іщі векше а до того часу може і найдовше умелецьке турне аж за море, а то до Канады і Америкы. По веце як 15-річнім успішнім єствованю колектіву ПУЛС, до 1971 року, могли бы сьме холем дакус зрекапітуловати ціле його діятельство, його успіхы, але і проблемы. За тот час ансамбель приготовив і увів на сцены нашых міст і сел 19 премєр співу і танців, із проґрамами котрых выступив на многых фестівалах і на загранічных заяздах в уж споминаных скоро десятьох державах. Найпопуларнішы были першы премєры, якы прославляли і величали ансамбель головно меджі своїма людми на нашых селах і містах, але окремо на нашых фестівалах. Спомяньме холем такы проґрамы як наприклад - „Вітай життя“ - „Ехо нашых гір“ - „Сватаня на Гончарівці“ - „Вітай весна“ - „Ей выходить сонечко“ – „Запорожець за Дунайом“ і „Мелодії Карпат„. Окрем того ПУЛС мав у своїм репертоарі і меншы ґрупы – меншы проґрамы, з котрыма міг выступати і на тых найменшых сценах нашых сел, або выховны концерты про малых і середушніх школярів. Але по тых нелегкых початочных і успішных роках ПУЛС ся дочекав i своїх новых просторів про благородну роботу. Вшыткы знаме, же ансамбель як другый умелецькый колектів быв сучатьов УНТ (Українського національного театру) із центром на Ярковій уліці у Пряшові. У тій єдній будові ся обидва колектівы „дусили„. Треба додати, же у тых просторах была і театрална техніка, ділні, адміністрація і много далшых придруженых театралных сполків. Споминам собі, же у тых єдиных просторах в тых роках было нас веце як 200 офіціалных працовників театру. Тото ся досправды не дало унести. Чоловік ся

теперь аж чудує, як ся так дало жыти а іщі ку тому і успішно творити. Але, вірьте, же то ішло, і чудуй ся світе, же як раз втоды колектів драмы і ансамблю УНТ здобывали у своїй творчости найвекшы успіхы. Але стало ся чудо. Уж на кінці шістьдесятых років за помочі Міністерства културы зачали сьме ставляти при нашых ґаражах на Дукляньскій уліці (Під старов цегельньов) свої властны просторы про ліпшу, успішнішу і спокійнішу умелецьку роботу ансамблю. Были там выбудованы цвічны салы про танець, спів, орхестер і канцеларні про хореоґрафів, драматурґію, веджіня, ґардеробы на крої, просторы про техніку, шатні, спырхы але і буфет. Цілый ансамбель ся радовав, же конечні є на своїм. Стало ся то як раз перед приправов ансамблю на жывотне умелецьке турне до Канады і Америкы. Спочатку самы сьме не знали, як треба тото вшытко зробити, бо ПУЛС на такій загранічній умелецькій місії іщі не быв аж так далеко,за морьом, а іщі ку тому на так довго а літадлом. Зато сьме ся мусили порадити із нашым тутором – Словконцертом і нашым дружобным ансамбльом СЛУК у Братіславі. Як выбавити пасовы формаліты, як і до чого запаковати вшыткы потребны крої, музичны інштрументы і далшы потребы на заязд, жебы не настали неочекованы проблемы. Хоць сьме раховали, же они ся в часі нашого перебываня у чуджім світі преці лем обявлять. Но а уж то і пришло, десь в міцяці септембрі ся ту зъявив паном Соломоном Гюроком обіцяный його умелецькый коордінатор і хореоґраф Сімон Семенов. Спознав ся із театром, головно із ансамбльом, його веджіньом, членами і проґрамом. „Давайте, ідеме робити, бо я ту пришов видіти вас, видіти ваш проґрам, якый нам хочете принести до Америкы. Попозераме, ці не буде треба зробити даякы козметічны управы на наш америцькый смак. Думам, же то ани не буде барз потребне, бо так мі казав і сам пан Сол. Гюрок. А у нас є такым звыком, жебы така велика і прекрасна компанія на початку концерту представила ся нашій публіці – так званов „ОВЕРТУРОВ“. Значіть, треба зробити хореоґрафію під музику, жебы то характерізовало ваш русиньско–україньскый фолклор.„ І так пан Семенов побыв у Пряшові нецілы три дні, „зрепетіровав“ цілый проґрам, головно танці, спів, але поробив із орхестром а даякый час пожертвовав і нашым бандурісткам і їх пісням. Порадив што і як, што ансамбель у Канаді і Америці чекать а же тішыть ся він, пан Гюрок і ціла їх аґентура на проґрам ансамблю „ДУКЛА УКРАЇНІЯН ДАНЦЕ КОМПАНИ фром Прешов Чехословакія“. І так пан Семенов подяковав за погостинность, розлучів ся із ансамбльом, його веджіньом, дирекційов театру із пожеланьом до щастливой стрічі у канадьскім Монтреалі. А його дорога іщі продовжовала до Братіславы на Словконцерт дотягнути змлувны і іншы подрібности, якы ся дотуляли заязду нашого піддукляньского ансамблю уж під назвов ДУКЛА за море. Продовжіня в далшім чіслі ІР

Ч. 21 2015

iнфо РУСИН

Політіка

9

Што треба меншынам Словакії? Добрый закон Належыте ку народностній меншыні? Старать ся держава достаточні о вашы права? Мате доступны релації у своїм языку і можуть вашы діти учіти ся в роднім языку? І такы вопросы, но головно одповіді, помагають выяснити леґіслатівну сітуацію меншын на Словакії. Змаповати тоту сітуацію і діскутовати о ній. З такым цільом зорґанізовало Здружіня інтеліґенції Русинів Словеньска конференцію під назвов Леґіслатівне забеспечіня прав жытелів Словацькой републікы, котры ся голосять ку народностным меншынам: оціньованя сучасного ставу і пропозіції на зміны. На подію орґанізаторы призвали представителів державы і членів остатніх народностных меншын на Словакії. Конференція ся одбыла в братіславскім конґресовім центрі Дружба з фінанчнов підпоров Міністерства загранічных справ і европскых діл СР, в рамках дотачной схемы „Підпора і охрана людьскых прав і слобод ЛП/2015“ Таня Рундесова Приготовлена верзія пропозіції закона

Меншыны на Словакії мають добрый рівень охраны, але все є што выліпшовати. Ку такому зліпшованю охраны бы помогло приятя довго очекованого закона о народностных меншынах. Його єствованьом бы ся забеспечіла фінанчна, але і далша підпора меншын незалежно од політічного заступліня у владі. Приправу того закона собі дав за ціль Округлый стіл Русинів Словеньска, котрый ся пропозіційов той нормы заподівать уж довше. Минулого року Русины розробили самостатну леґіслатівну пропозіцію, а тоту зачатком рока 2015 понукли на припоминкованя остатнім членам народностных меншын на Словакії. Завдякы тій приправі пришли представителі русиньской меншыны на конференцію уж з пропозіційов параґрафового звучаня закона, з котрым ся допереду обознамили і остатні членове народностных меншын.

Представителі державы і третього сектора

Першый панел конференції на зачатку заподівав ся шыршым контекстом, у якім на Словакії фунґує леґіслатівна охрана народностных прав. Як такой на зачатку звыразнив модератор панела Мартін Дуфала з обчаньского здружіня Молоды Русины, вопросы о народностных меншынах управує у нас аж 23 правных норм. "Міджі сусідніма державами є Словакія посліднов країнов, з вынятком Україны, де дотеперь не є схваленый закон o народностных меншынах," додав Дуфала і підкреслив, же в Штатуті Словацькой републікы є і така клавзула, подля котрой ся у практіці очекує приятя такого самостатного закона. За державны інштітуції выступили Алена Котванова, директорка канцеларії Уряду уповномоченого влады СР про народностны меншыны і Барбора Ілкова, ґенерална директорка меджінародноправной і конзуларной секції міністерства загранічных справ і европскых діл. Як з їх боку зазвучало, будованя охраны народностных прав є довгочасный і комплексный процес, котрый загортать нелем вытворяня леґіслатівных потреб, але і їх нелегке запроваджованя до практікы. Можливости вжываня материньского языка у выбраных областях попри державнім языку належыть ку основным правам нашых меншын. Словацька леґіслатіва хранить девять меншыновых языків, а в процесі приїманя наслідують далшы два языкы (руськый і сербскый). Калман Петоц, представитель Гелсіньского выбору про людьскы права на Словакії розаналізовав феномен ефектівной партіціпації народностных меншын на рішіню сполоченьскых потреб. Напроти тому Лацо Оравец, проґрамовый директор Надації М. Шімечкы, ся у своїм выступліню задумав над тым, чом бы Словакія – по высше 20 роках заложіня державы – мала конечно прияти новый штатут.

Повіли меншыны

Другый панел під веджіньом модератора Мілана Піліпа, секретаря Округлого стола Русинів Словакії, зосередив ся на предложену пропозіцію параґрафового звучаня закона о народностных меншынах. У тій пропозіції є звыразнено шість пріорітных областей, котры суть вырішалны про розвиток нелем русиньской, але і остатніх народностных меншын на Словакії. А то леґіслатіва, школство, култура, головны інштітуції, медіална презентація і самосправы. В діскузії на конференції предложыли різны припоминкы ку пропозіції, окрем іншых, наприклад Ґейза Токар за Округлый стіл Мадярів, Аґнес Горватова за обчаньске здружіня Романа кер – Ромскый дом ці Лінда Рабекова за Польскый клуб.

Заключіня конференції принесло цінны ідеї 1. Без комплексного приступу ку творіню новой леґіслатівной нормы о меншынах і без методы, котру ціла проблематіка о народностных меншынах обсягне, буде ся і в будучім часі неперестанно стрічати з недоробленыма детайлами. 2. Почін Округлого стола Русинів Словеньска з выпрацованьом параґрафованой пропозіції закона о народностных меншынах є міморядно заслужный і приносный, але передбіг добу. На його залучіня до леґіслатівного процесу, у згоді із законодарнов ініціатівов влады, посланців або выборів Народной рады СР, треба здобыти шыршу підпору політічных стран і законодарців. Без політічной підпоры стран, респектіве окремых посланців, не буде ся дати просадити таку норму до парламенту. 3. Пропозіція даного закона є комплексный процес і выжадує собі леґіслатівне злаго-

джіня із многыма іншыма законами, то значіть, же треба дбати на його "леґіслатівну чістоту". Тоту леґіслатівну перепоєность із конкретныма указниками на параґрафы іншых законів треба допрацовати до пропозіції. 4. Пропозіцію параґрафованой подобы закона буде добрі доповнити і о ґрафічне зображіня субордінації пропонованых народностных орґанів: Уряду народностных меншын, народностных рад і Фонду про розвиток народностных меншын. 5. Народностна проблематіка мать мултінародный характер, в котрім є каждый субєктом, но на першім місці є обчан Словакії із вшыткыма правами і повинностями а аж потім є член народностной меншыны. 6. Ефектівна партіціпація є безодкладный почін, жебы ся могли меншыны актівно поділяти на справованю своїх діл, і тым приспівати ку будованю обчаньской сполочности. Но єдно діло є, што вшытко можеме такым чіном досягнути, а друге, ці у тім можеме успіти, ці обще мають жытелі, меншыновы і далшы общества інтерес быти актівныма і повноцінно выужывати діскузный простор. 7. Про народностны общества на Словакії є призначне і то, же в многых оглядах скоріше воюють меджі собов, не суть солідарны, што окрем іншого може забранити і просаджіню закона о народностных меншынах. 8. Словацька републіка сістематічно залучать ся до моніторованя условій, котры ся вытворяють про народностны меншыны, приїмать експертів з Выбору міністрів Рады Европы і залучать ся до припоминковых процесів. По вецерічнім моніторованю ся припоминкы експертів в одношіню до СР знижують. Но дакотры припоминкы ся уж рокы повторяють без направы.

10

Нашы особности

iнфо РУСИН

Ч. 21 2015

Осиф і Юрій Сіпковы – родаци із Камюнкы Як то добрі, як то красні, кідь валал мать свої особности – людей, котры ся заслужыли і спропаґовали у своїй роботі своїх родаків, свій валал. І люди дома были або суть на них такы горды – пышны. Не лем по смерти, але іщі за жывота. Кличуть і сердечно вітають своїх родаків дома, а на тых, што уж не жыють, споминають перед памятнов таблічков. Не забыли на них, хоць то было давно. В каждій книжці, котру выдали о своїм валалі, суть такы мена, суть стары хыжкы, дружстевны колектівны фотоґрафії, обряды, співанкы, історія школы, церькви і так далше. Наш край богатый на історічны споминкы. О вшыткых днешніх іщі історія нам много не прозрадила, хыбаль інтернетовый Google... Теодозія Латтова

Перед пару днями єден iз авторів такой публікації Миколай Коневал з Камюнкы з гордостьов мі подаровав книжку о його Камюнці. А в тій публікації, што называть ся Терра Карпатія, є описана нелем наша Камюнка, але і польска Камйонка Віелка. В тій нашій, окрем іншого, є ґалерія родаків. Было їх много в цілій дотеперішній історії Камюнкы. Меджі нима, наприклад, Ян Брадач, ґрекокатолицькый єпіскоп, Михал Брадач, тыж ґрекокатолицькый єпіскоп, Конштантін Мачек, знамый правник, Іван Петров, Йосиф Кізак, Штефан Біттнер, Осиф Караш, Миколай Ксеняк, писатель, Юрій Зима, лікарь, братя Осиф і Юрій Сіпковы і далшы. Дакотрых уж сьме вам представили, тых котры жыли давно перед нами і про Русинів зробили дашто высше своїх повинностей.

Днесь пару слов о тых, што роблять славу у світі і дома Русинам, собі і Словакії. Суть то двоми братя Осиф і Юрій Сіпковы. Першого стрічам на різных русиньскых акціях в Пряшові а другого сьме мали можность слідовати в дебатах о економіці у нас і у світі. Єден є лінґвіста, учіть російскый язык на Пряшівскій універзіті, другый економ, тыж высокошкольскый педаґоґ, і учіть і радить економічным інштітуціям і факултам на універзітах у нас і у світі. Уж лем з того можеме знати, же якы суть горды Камюнчане на тых спомянутых родаків. Осиф Сіпко народив ся в 1950-ім році, його брат о два рокы пізніше. Осифови першы інформації о світі і науках дала основна школа в Камюнці, учів ся далше в старолюбовняньскій ґімназії, далше на Філозофічній факулті в Пряшові, де штудовав російскый язык і історію. Одборну стаж абсолвовав на Кубаньскій штатній універзіті в Краснодарі в Союзі совітьскых соціалістічных републік. Єден час учів на Ґімназії в Рожняві. Докторат філозофії здобыв на універзіті Павла Йозефа Шафаріка в Пряшові а научный тітул PhD. на Інштітуті російского языка Александра Пушкіна в Москві. Уж дістав і найвысшый тітул, і то высокошкольскый професор. Не іде лем о тітулы, за нима треба видіти научны роботы, стовкы публікованых статей, моноґрафій научных, фаховых, котры презентовав на научных домашніх і загранічных конґресах ці конференціях. Тых робіт было дотеперь высше 200. Реалізує лінґвокултуролоґічны досліджіня. А на русиньскых акціях в Пряшові і інде нераз выступив з темов о Славянах і Русинах, о нашых руськых языках, то є выходных Славянах, о нашых емоціоналных душах і так далше.

Історічный календарь 4-го новембра 1691 р. першыраз аж до 8-го децембра плакала чудотворна ікона Пресвятой Дівы Марії в Марія Повчі в Мадярьску. Другый раз плакала в 1715-ім, а третій раз в році 1905. -тлТого року славить юбілей село Руська Быстра, в окресі Собранці. Споминають село в 1405, але і 1548 роках, коли одбывали ся маєтковы споры родины Друґетовой. Кроніка споминать, же много людей того невеликого села умерло од голоду, холеры, туберкулозы. Є ту деревяна церьков в штілі бароко св. Николая єпіскопа, котра была выбудована в 1720 аж 1730 році, теперь народна културна памятка. 14-го новембра 1910 року в Лютині, окрес Сабінов, народив ся Діоніз Ройковіч. Быв лікарь, скінчів ґімназію в Мукачові і лікарьску факулту Універзіты Коменьского в Братіславі. Практізовав медицину

в Ужгороді і в Пряшові. Быв председом штудентьского Сполку „Добряньскый„ в Братіславі, брав участь в антіфашістічных боях а по войні быв тайомником Україньской народной рады. Як лікарь робив в комісіях охраны здоровя при Крайскім і Окреснім народнім выборі. Быв сполуавтором учебників про середні медічны школы. Окрем того быв і орґанізатором многых акцій на превентіву і охрану здоровя людей. Умер Д. Ройковіч в 1974 р. 15-го новембра 1905 р. в Збудьскій Білій народив ся Алексій Молчаній. Учів ся в Мукачівскій ґімназії, потім у Пряшівскій уітельскій семінарії. Учів дітей в основных школах в Миковій, Краснім Броді і в Пчолинім. Быв переслідованый за поміч партізанам в часі другой світовoй войны. По

Його брат Юрій Сіпко є тыж высокошкольскый педаґоґ, научный експерт і манажер. Пішов до світа з Камюнкы і єй основной школы, штудовав в Кошыцях, на Економічній універзіті в Братіславі, на Обходній факулті – там дістав першы узнаня і тітулы – PhD., доцент. Быв і на Месечусетьскім інштітуті технолоґічнім, на Пенсілваньскій універзіті. Од 1994-го до року 2000 робив на Міністерстві фінанцій Словацькой републікы, потім до 2006-го року в Меджінароднім меновім фонді у Вашінґтоні. Учів, чітав лекції і на Сі Ті Універзіті на Высокій школі манажменту. В далшых роках быв порадником ґубернатора Народной банкы Словакії. Теперь жыє в Братіславі і реалізує ся на Паневропскій высокій школі як продекан Факулты економікы і бізнісу. Є автором многых научных робіт, двох моноґрафій а вєдно з далшыма авторами далшых шестьох моноґрафій. Публікує і в загранічу. Є то чоловік, котрый штудовав економіку в многых країнах, може порівнати, може радити, як то є у світі. Подобных експертів на різны области розвоя нашой малой країны маме много. Меджі нима і Русины, як суть Осиф і Юрій Сіпковы з Камюнкы.

войні быв школьскым іншпектором в Снині, учів і в руській ґімназії в Гуменнім, наконець быв директором в основній школі в Яковянах і учітель в Пряшові, де 24-го януара 1984 р. умер. 16-го новембра 1923 р. у Нижніх Чабинах народила ся Анна Таптічова. Учітелька і фолклорістка. Учітельску семінарію скiнчіла в Пряшові. Учіла в основных школах в Гаваї, Миковій, Валентівцях, в Зубнім. Зробила много фолклорных записів: кідь народила ся дітина, стародавны свадьбы, стары звычаї на свадьбі в Чабинах, Свадьба в Гаврянці і т. д. 28-го новембра 1910 р. у Бехерові народив ся Семен Ґривна. Матуровав в Пряшові, 14 років учітельовав на Підкарпаті, на каждій школі розвивав културно-освітню роботу, зберав фолклор. В авґусті 1944 р. дістав ся на фронт як словацькый вояк. Перешов на другый бік ку совєтьскым і наконець до Чехословацького першого корпусу, з котрым бойовав і на Дуклі. В боях за Нижній Комарник – 18-го новембра 1944 р. загынув.

Ч. 21 2015

Погляды

iнфо РУСИН

Звидительніня

В остатнім часі нелем на соціалных сітях, але і в дакотрых чеськых і україньскых медіaх пише ся о контактах чеського презідента Мілоша Земана і „Всемирного совета Подкарпатских Русинов“, котрый має свій центер в Чехії, і в котрім ся анґажує, мож бы было повісти, найновша русиньска еміґрація із Підкарпатя. На першый погляд ся дакотры інформації можуть видіти як великы політічны успіхы Русинів, но серьйозно контакты русиньскых актівістів із презідентом Земаном, нажаль, реалну силу на рішіня вопросів Русинів не мають. Петро Медвідь Розділіня моци в Чехії і Словакії є аж на то, же в Чехії мають двокоморовый парламент, майже єднаке. Законодарну, або леґіслатівну, міць має парламент – значіть депутаты голосують о пропозіціях законів, котры кідь ся схвалять, мали бы вступити до платности. Екзекутіву, значіть выконну міць має влада, котра была менована презідентом на основі резултатів парламентных выборів (покля є нормалный став і державу не веде якась урядницька влада ку передчасным парламентным выборам). Презідент підписує законы прияты в парламенті, може їх не підписати і вернути до парламенту, менує владу, менує амбасадорів, менує судців найвысшого суду, професорів, передавать державны нагороды, є найвысшым велительом озброєных сил і так далше і так далше. Но реално ниякым способом не може засяговати до зміны леґіслатівы, докінця ани до того, яку політіку веде влада державы, аж на то, же бы не підписав даякый закон, а і то може зробити лем раз. Покля закон перейде і другыраз парламентом, не зіставать му нич інше, як го підписати. Презідент Земан є в остатнім часі на передніх сторінках новинок головно зато, же має різны контроверзны погляды, котры розділюють чеську сполочность. Гей, оно є то ліпше, же уж не є в новинках лем зато, же мав десь „горячку“ і не знав стояти на властных ногах, ліпше про нього, но правдов є, же Земан тяжыть із біженецькой крізы і все міцніше поглядово стоїть на боку ултраправіцьовых радікалів. Ні, він сам ся не голосить ку радікалам, але притягує їх і реторіков їм не є далеко. Остатній раз то было видіти 17-го новембра, коли є в Чехії і на Словакії державне свято з нагоды зачатку „ніжной“ револуції в 1989 році. На мітінґу на Албертові, де выступав зо своїм приговором, го пришли підпорити членове німецькой екстремістічной ґрупы „Pegida“ і не браковав ани основатель брітаньской “English Defence League“ Томі Робінзон. Сам Земан притім дакілько раз высловив ся на адресу україньскых фашістів, но тоты европскы як кібы му не были на заваді. В цілій сітуації коло Земана може прийти дакотрым Русинам сімпатічне, же тримать контакты з представителями „Всемирного совета Подкарпатских Русинов“, стрічать ся з нимa, докінця, же кідь повів, же Чехія бы мала приїмати міґрантів із Підкарпатя, а не з Азії ці Африкы. Дакотры собі то пояснюють так, же Чехія має інтерес о Русинів, і не дасть їм пропасти. Но реалность є інша. І ту ся мусиме вернути на зачаток. Презідент Чехії на основі Конштітуції Чеськой републікы не має реално жадну леґіслатівну, ани екзекутівну міць. А може собі бісідовати, што лем хоче. Його стрічі з Русинами і высловы на їх благо можуть быти дакотрым Русинам сімпатічны, но нич не вырішають. На то, ці Чехія буде приїмати біженців, і якых

с. 4 ◢ ◼◼

Выстава у вязніці

Версус 2015 і Кузло жены - суть назвы двох выстав, котры можете до 4-го децембра того року видіти в пряшівскій містьскій ґалерії в історічных просторах Карафовой вязніці. Выстава Версус 2015 нукать погляды до закутин незнамой країны, котры выникли на робочій стрічі в русиньскім селі Стебницька Гута, яка ся находить при граніці з Польщов. Выставу шестьох авторів бы ся дало характерізовати як людовы елементы в модернім понятю з ділні Обчаньского здружіня Рутенікарт. То суть фотоґрафії, мальбы і іншталації. Ідейов другой выставы – Кузло жены – є указати природну красу жен. З выставленых фотоґрафій ся дасть вычітати радость, смуток, безнадій, віра, материньске сердце, жертвеность, любов і іншы рисы характеру, котры роблять жену женов. (Korzár)

◼◼

буде приїмати, не має жаден вплив. Таксамо не має реално жаден вплив ани на рішіня далшых вопросів Русинів. Вплив бы міг мати втогды, кібы мав в парламенті реалну політічну партію, навеце, кібы тота партія творила чеську владу. Но правда є така, же партія, котрой є честным председом, „Strana Práv Občanů“, ся в остатніх парламентных выборах ани не дістала до парламенту. Прикладом реалности чеськой політкы односно Русинів є відеозапис із Чеського парламенту сперед дакілько тыжднів. Премєрміністер Чехії Богуслав Соботка дістав од представителя таксамо радікалізуючой ся партії Томія Окамуры, яка реално не перешла выборами і є вопросом, ці даколи перейде, під назвов “Svoboda a přímá demokrace“, з яков будує „Всемирный совет Подкарпатских Русинов“ тыж добры одношіня, вопрос, на основі писма од представителів „совета“, якый дотуляв ся сітуації Русинів на Підкарпатю і помочі про них, як про бывшых обывателів Чехословакії. Соботка бісідовав о тім, же моніторують сітуацію Чехів, котры жыють на Україні, і в складній сітуації, котра там вже довшый час є, ся україньскым Чехам уж дакілько раз помогло і буде помагати. Кідь быв вопрос повторяный, же темов не суть україньскы Чехы, але Русины, Соботка повів, же подля його інформацій з Києва Русины на Україні мають штандартну сітуацію як і вшыткы остатні меншыны і не мать інформації о тім, жебы были даяк утискованы. Докінця повів, же Русинам фунґують і неділны школы. Тото повів премєрміністер Чехії, председа владной партії, котрый зо свойов коаліційов реално тримать леґіслатівну і екзекутівну міць в руках. Із того погляду можеме видіти, же одношіня ку Русинам і Підкарпатьскій Руси не є аж таке розділне в рамках словацькой і чеськой політікы. То є реалность. І презідент Земан, будьшто бы не повів, то реално не може змінити. Бо реалну міць тримать в руках дахто іншый. Зато стрічі Русинів зо Земаном і його высловы на адресу Русинів можуть быти дакому сімпатічны, но реално не вырішають жадну справу. Хоць то може помочі єдному – звидительніню ся. Но при його способности вырабляти сполоченьскы „faux pas“ і тенденціях радікалізації і роздільованя чеськых жытелів, ся мушу задумовати над тым, ці як раз коло нього ся Русинам треба звидительнити.

11

Нашы герці в новім філмі

18-го новембра 2015 р. у Сабінові одбыла ся премєра нового філму режісера Марка Шкопа „Ева Нова“. Тот філм недавно в Торонті у Канаді дістав ціну меджінародной філмарьской крітікы на четвертім найвызначнішым фестівалі на світі. У філмі є зображеный мотів вины матери-алкоголічкы в одношіню до свого сына. Головну роль грать знама словеньска артістка Емілія Вашаріова. Режісер Марко Шкоп походить з Пряшова. Выштудовав режію документарных філмів і журналістіку. Є знамый як режісер документарных філмів „Іншы світы“ (2006), „Осадне“(2009). За тоты документы быв оціненый на знамім філмовім фестівалі у Карловых Варах. У філмі „Ева Нова“ ся представили і русиньскы артісты з Театру Александра Духновіча - Іґор Латта, Ярослава Сисакова, Осиф Пантлікаш і Валерія Фірєшова з Театру Йонаша Заборского. (-тл-)

◼◼

Молоды Русины і шпорт

По успішній части в Братiславі, орґaнізація молоды.Русины орґанізує далшый ІІІ-ій турнай «Rusyn Cup». Теперь змаганя буде в суботу 19-го децембра 2015 р. в Кошыцях. «Rusyn Cup» то акція про любителів галового фотбалу. Прінціпы змагань суть єднакы з октобровыма – може ся до нього записати каждый, кому є близка така форма шпорту, але орґанізаторы давають знати, же в командах може грати максімално троє грачів, котры не суть Русинами. Команды можуть мати од 5 до 9 грачів. Приголосити ся до турная можете до 10-го децембра 2015 р. на е-майловый адрес rusajsa@rusyny.org. Веце інформацій о орґанізованім турнаю найдете на сайті орґанізації молоды.Русины. (-ред-)

◼◼

Войны ниґда веце

Оріґіналны уніформы, гелмы, збрані, документація і експонаты з другой світовой войны творять інтересну выставу під назвов Войны ниґда веце з нагоды 70-ой річніці скінчіня войны, котру можете видіти в Домі Любовняньского міщана в Старій Любовні. Просторы у двойштоковім будинку одзеркалюють конкретны войновы часы. В подобі облеченых фіґурін можете видіти достойника німецькой армії, домашню ґаздыню, котра зошывать поторгану уніформу, раненого з обвязанов головов ці мертвого вояка, розмаїты збрані і предметы, котры належали до выбавы вояків другой світовой войны. Навщівници выставы можуть посмотрити і цінный документарный філм о руськім воякови, котрого нелюдьскым способом мучіли Німці. В документі суть автентічны выповіді свідків войновой події, котра ся стала на южнім Земпліні. Унікатна выстава в Старій Любовні буде про навщівників одкрыта до кінця фебруара будучого 2016-го року. (Korzár)

12

Погляды

Ч. 21 2015

iнфо РУСИН

Не забывайме на вызначных людей Якось єм ся дотеперь не стрітнув з тым, жебы хтось із русиньскых актівістів ці дописователів до русиньской пресы собі спомянув на нелегке а притім богате діятельство нашых бывшых учітелів і директорів школ по 1945 році. Тота історічна доба, як про нашых педаґоґів, так про функціонарів сельскых урядів, была барз тяжка. Іван Бандуріч, Бардейов На дакотрых русиньскых селах уж в 1945 році зачала ся помаленькы ожывляти освітня робота на нашых школах. Сітуація была барз бідна і тяжка, бо наслідком войны были многы будинкы зничены або повалены. Учітелі не мали де бывати, не были такы выможености про школярів, жебы ся дало про них приготовити кост ці транспорт. Дакотры мусили ходити до школы далеко і піше. Не говорячі о тім, же елетріфікація была запроваджена до сел аж по 1957 році. Директоры школ вєдно із функціонарями сельскых урядів мусили, як ся гварить выкачати рукавы і своїма властныма силами забеспечовати выуку в школах. І зато бы сьме не мали забывати на тых людей, котры свойов жертвеннов роботов по 1945 році передавали вшыткы свої силы, розум і способности нашым школярям, котрых сьме у 1947 році мали на русиньскых селах. На тых нашых селах їх было 21 943 школярів, котрых учіло 650 педаґоґічных робітників. Уж в 1945 році сьме мали 283 школ, а о два рокы пізніше – у 1947 році їх было уж 313. Велику почливость собі заслужать вшыткы учітелі, котры в тых нелегкых часах у нашых селах мали в руках нелем педаґоґічны обовязкы при навчаню і выхові школярів, але таксамо і велику роботу при орґанізованю културно-освітнього діятельства про жытелів тодышніх сел. Тяжко бы было вшыткых выраховати і поспоминати, але кебы сьме ся поступно обертали на сучасных директорів школ, могли бы сьме опубліковати інтересне історічне споминаня на тоты повойновы рокы. Велике узнаня собі правом заслужать нашы бывшы директоры середніх школ, як Др. Ш. Ґойдіч (Пряшів), Ш. Бунґаніч (Гуменне), А. Фарініч (Пряшів), Ґ. Ланда (Пряшів), Др. Я. Кузяк (Пряшів), С. Ковальчук (Меджілабірці), А. Няхай (Пря-

шів), І. Бакош (М. Липник), І. Ґелетка (Убля), Ю. Боцко (Дубрава), В. Грамата (Габура), І. Карафа (Орлов), В. Ковач (В. Буковець), А. Крайняк (Стропков), В Лисік (Меджілабірці), І. Маляр (Гавай), М. Маскалік (Н. Полянка), В. Милый (Камюнка), В. Михаліч (Мальцов), В. Мокріш (Ломне), Е. Мидлік (Н. Мирошів), І. Писо (Старина), В. Рудый (Хмельова), І. Руснак (Вырава), Ю. Седлак (Сабінов), І. Селін (Снина), М. Сопіра (Радвань н/Л), Ш. Сідор (Олька), Ю. Ткач-Садов (Бардейов), Н. Фірц (Стара Любовня), А. Хаміла (Лютина), Ю. Щамбора (Свідник)... Велику методічну і орґанізачну роботу зробили і помагали нашым педаґоґам в

тім часі і школьскы іншпекторы в окремых окресах нашого реґіону, як наприклад A. Капішовскый (окрес Пряшів), І. Худік (окрес Стропков), І. Шутяк (окрес Сабінов), С. Макара (окрес Меджілабірці)... Єм того погляду, же нашым заслуженым учітелям і директорам школ за їх жертвенне діло по 1945 році бы сьме мали присвятити веце увагы, як загранічным діятелям з іншых держав. Мам надію і вірю, же на мої слова будуть реаґовати многы учітелі, котры будуть своїм споминаньом припоминати діятельство педаґоґів по школах нашого реґіону у тім нелегкім повойновім часі.

ПІДДУКЛЯНЬСКЫЙ УМЕЛЕЦЬКЫЙ ЛЮДОВЫЙ СУБОР Вас позывать на ґалапроґрам В трьох образах НАВЕРНУТЯ – НАШЫ ЮБІЛАНТЫ – НА ДВОРІ Предлога і сценарь: Юрай ШВАНТНЕР Режія: Ярослав МОРАВЧІК Дня 11-го децембра 2015 o 18,30 на Великій сцені ТЙЗ На представліня Вам резервуєме 2 вступенкы Покы мате інтерес, дайте знати до 4.12.2015 на тел. ч.: 0918 182 791 manager@puls-slovakia.sk

По представліню Вас позываме на славностный припиток у фоає театра Концерт ся реалізує під покровительством председы ПСК МУДр. Петра Худіка

Info Rusín vydáva

Реалізоване з фінанчнов підпоров Уряду влады СР Проґрам Култура народностных меншын 2015

Rusínska obroda na Slovensku s finančnou podporou Úradu vlády SR - program Kultúra národnostných menšín 2015.

IČO vydavateľa: IČO 17 151 074, sídlo vydavateľa: Štefániková 18, Humenné, dátum vydania periodickej tlače: 26. novembra 2015

Info Rusín vydáva Rusínska obroda na Slovensku a výlučne zodpovedá za obsah projektu. Realizované s finančnou podporou Úradu vlády SR. Evidenčné číslo: EV 1739/08. Šéfredaktor: Mgr. Peter Medviď Jazyková úprava: Mgr. Anna Kuzmiaková. Výroba: Tlačiareň Svidnícka, s.r.o. Adresa redakcie a administrácie: Rusínska obroda na Slovensku, redakcia Info Rusín, Štefánikova 18, 066 01, Humenné. Tel.: Peter Medviď +421 907 291 591. E-mail: Peter Medviď: peter.medvid@gmail.com. Inzeráty, reklamy, sponzoring preberáme po dohode s povereným vedením redakcie na adrese sídla ROS v Humennom. Číslo účtu pre predplatné: 2155073158/0200. Predplatné na rok: Slovensko: 10,50 Є, Európske štáty: 15,96 Є, mimoeurópske štáty: 21 Є. Neobjednané rukopisy a fotografie nevraciame! Publikujeme i názory, s ktorými nie vždy súhlasíme. Za obsah príspevku zodpovedá autor. Redakcia si vyhradzuje právo na krátenie a štylistickú úpravu textov! Príspevky v slovenskom jazyku nehonorujeme. Info Rusín je distribuovaný aj do novinových stánkov prostredníctvom MEDIAPRESS Poprad, spol. s r.o. (okresy: Stará Ľubovňa, Poprad, Levoča, Kežmarok, Spišská Nová Ves) a KAPA DAB Prešov, spol. s r. o. (okresy: Prešov, Bardejov, Humenné, Medzilaborce, Sabinov, Snina, Stropkov, Svidník, Vranov n/T.).

Rusínska obroda na Slovensku redakcia Info Rusín Štefánikova 18 066 01 Humenné RaZ Platené v hotovosti 089 01 Svidník