JAARGANG 22 NR 1 – MAART 2026
AFGIFTEKANTOOR AALST | P509065
de bosbode
Beheren van Amerikaanse vogelkers
Hoe snoei je je bos?
Green Deal Lokaal Hout
De wolf is terug
colofon
de bosbode is een tijdschrift van Bosgroep Oost-Vlaanderen
redactie & fotografie
Jurre Baguet, Jonathan Clerckx, Lode Corluy, Bram Coupé, Cédric De Noyette, Margje Derde, Veerle Frissen, Eef Govers, Margot Lenssens, Sylvie Mussche, Hans Scheirlinck, Daan Temmerman, Kobe Vermeersch, Lene Van Langenhove, Lotte Van Nevel cover: © Lander Loeckx
lay-out
Koloriet - Leefdaal
druk
Drukkerij Arijs - Kluisbergen gedrukt op houtvrij gestreken FSC-papier op 3300 exemplaren
verantwoordelijke uitgever
Sylvie Mussche
Bosgroep Oost-Vlaanderen
Ch. de Kerchovelaan 189, 9000 Gent BE0803 977 372 RPR Gent
raad van bestuur
Maurits Adriaenssens, Michael Ally, Dagmar Beernaert, Luc Bekaert, André Bosmans, Nele Cleemput, Jan Coussement, Véronique De Bleeker, Dominiek Declercq, Ruut Louwers, Leen Meersschaert, Steven Roosen, Jan Van Dooren, Yoke Van Riet, Bruno Verstraeten, Theo Vitse, Jef Wittouck
Als je dit nummer ontvangt, betekent dit dat jouw gegevens zijn opgenomen in onze databank. Ze worden enkel gebruikt in het kader van onze werking. Wil je jouw gegevens wijzigen, geef dit dan door via bosgroep@ oost-vlaanderen.be.
Een voor bos
De Bosgroepen ondersteunen boseigenaars bij alles wat komt kijken bij het hebben of aanleggen van een bos. Samen met onze 15.000 leden beheren we 60.000 ha bos in Vlaanderen. Daarbij bekijken we wat op lange termijn het beste is voor het bos en het ecosysteem. Want bossen zijn onmisbaar voor onze gezondheid, het klimaat en een evenwichtige fauna en flora.
Leden kunnen bij De Bosgroepen terecht voor informatie en hulp bij de bosadministratie. Wij coördineren ook beheerwerken en organiseren activiteiten en cursussen.
- info over technische, wettelijke en financiële aspecten van bosbeheer - advies op maat van jouw bos na terreinbezoek
- hulp bij bosadministratie zoals subsidies, kapmachtigingen en beheerplan
- hulp bij bosbeheerwerken zoals exotenbestrijding, vrijstellen, aanleg bosrand… - organisatie van gezamenlijke houtverkoop
Iedereen kan gratis lid worden. Stuur een mailtje naar bosgroep@oost-vlaanderen.be.
Steun onze werking
Heel wat van onze diensten en activiteiten zijn gratis, net als dit tijdschrift. Met jouw steun aan het fonds Vrienden van De Bosgroepen, dat wordt beheerd door de Koning Boudewijnstichting, kunnen we onze werking verder uitbouwen. Wil je dat jouw centen integraal naar bosuitbreiding gaan, doe dan een gift aan BOOST Giften vanaf 40€ zijn fiscaal aftrekbaar.
Alle info vind je op www.bosgroepen.be/vrienden-van-de-bosgroepen.
Woord vooraf
Beste vrienden van het bos,
Het plantseizoen loopt op zijn laatste pootjes. Na heel fijne en succesvolle plantacties in Haaltert, Oosterzele, Maarkedal, Evergem, Lierde, Waasmunster en Erwetegem is het tijd voor de jonge bomen om te groeien. Als gedeputeerde had ik de eer om op verschillende plantacties mee de handen uit de mouwen te steken: een ideaal startschot voor mijn voorzitterschap van de Bosgroep.
En zo maken we allemaal samen onze provincie een beetje mooier en groener, boompje per boompje en bos per bos. Ik wil iedereen bedanken die mee zijn steentje bijdraagt. De uitdaging is groot, maar de ambitie en de goesting zijn nog groter.
In deze Bosbode vinden jullie heel wat interessante onderwerpen waar onze leden van wakker liggen. Wil je zelf een leuk item aanbrengen voor de volgende editie? Laat het zeker weten.
Zo hebben we het over de Amerikaanse vogelkers die al langer aan een opmars bezig is en voor heel wat frustraties zorgt bij bosbeheerders. We hebben het verder over snoeien en geven enkele tips hoe je dat best aanpakt in jouw bos. En je komt meer te weten over de Green Deal Lokaal Hout en de ambitie om samen met 80 partners te werken aan een circulaire lokale houtketen. Welke aspiraties er precies zijn, lees je in dit nummer.
Veel leesplezier!
Dagmar Beernaert Voorzitter Bosgroep Oost-Vlaanderen
Deel jouw bosmoment op Instagram met #eenhartvoorbos en wie weet staat jouw foto hier volgende keer te blinken.
Eén van de dikste Canadapopulieren van België, met een stamomtrek van ruim 6 meter, staat te pronken in de Tuin van Kina in Gent. De boom is vermoedelijk ongeveer 100 jaar oud. © Dirk Waelput: @boomtoerist
Amerikaanse vogelkers: handvaten voor beheer
De Amerikaanse vogelkers – Prunus serotina of bospest, in dit artikel ‘vogelkers’ genoemd – doet het uitstekend in onze bossen, tot grote frustratie van menig beheerder. Na decennia van bestrijding en honderden miljoenen euro’s aan bestrijdingskosten, moeten we concluderen dat de vogelkers nooit meer uit het landschap zal verdwijnen. Bovendien dienen we onze kijk op het functioneren van deze soort in bosecosystemen te nuanceren. Bij een geleidelijke bosontwikkeling zal vogelkers in dominantie afnemen, terwijl continue bestrijding (zonder verdere maatregelen) de dominantie juist vaak in stand houdt. Hierna volgt een bondige samenvatting van handvaten voor het beheer van de vogelkers.
BEGROEIINGSTYPEN
Bestrijden & nazorg
Bestrijden & nazorg Doelen heroverwegen Bestrijden & nazorg
uitfaseren
weerbaar maken
Licht bos Gelaagd licht bos Donker bos
Van licht tot donker bos: de dominantie van vogelkers in verschillende bostypes
In een open landschap zoals heide, stuifzand of duinen willen we niet overal bosvorming. De aanpak van alle pioniers is dan ook vrij eenduidig: bestrijden en nazorg. Vogelkers heeft een snelle zaadzetting - in open terrein al vanaf het 4de jaar, in lichte bossen vanaf 7 jaar, onder meer gesloten scherm kan het tot 20 jaar duren, maar stronkopslag kan al na 3 jaar weer in het zaad staan – waardoor hij niet als struik of boom getolereerd kan worden. Ook in de aangrenzende bosranden dient hij bestreden te worden wegens snelle kolonisatie naar open terrein toe. Nazorg om vorming van nieuwe zaadbronnen te voorkomen is blijvend noodzakelijk. Licht bos wordt gedomineerd door lichtboomsoorten (zoals grove den, berk, lariks, eik) met een beperkte tweede boom- en struiklaag. Vaak heeft zich al een ondergroei van vogelkers ontwikkeld, of is deze sterk dominant in de nevenetage. Licht bos is de optimale habitat voor vogelkers. Door de aanplant van lichtboomsoorten met snelle jeugdgroei versterk je de menging en daarmee ook de concurrentie voor vogelkers. Wanneer vogelkers geen plaats mag hebben, moet hij intensief bestreden worden. Een meer haalbare optie is een doorontwikkeling naar een gelaagd gemengd licht bos of donker bos. In een gelaagd gemengd licht bos heeft zich onder een transparant kronendak (lichtboomsoorten) een tweede boomof struiklaag met boomvormende soorten kunnen ontwikkelen, waarvan vogelkers deel kan uitmaken. Vogelkers zal alleen (tijdelijk) kunnen domineren wanneer de menging bestaat uit soorten met een trage jeugdgroei (zoals beuk of eik) of die een geringe eindhoogte bereiken (zoals spork en lijsterbes). Bij een
nevenetage met snel groeiende soorten als berk, lariks en esdoorn, zal vogelkers sterk beconcurreerd worden en zich niet verder kunnen uitbreiden. Onder het gelaagde kronendak zijn de lichtomstandigheden ongunstig voor nieuwe vestiging van vogelkers.
Beheer van dit type bos zal zich richten tot het laten doorgroeien van lichtboomsoorten, alsook het actief laten verjongen of aanplanten ervan. Struiken en kleine bomen versterken de gelaagdheid. Via inbreng van schaduwtolerante soorten evolueer je naar een donker bos. Het verwijderen van de struik- en tweede boomlaag (regressie naar ‘licht bos’) werkt de dominantie door vogelkers in de hand en wordt best vermeden.
In een donker bos zijn schaduwtolerante en daarmee schaduwwerpende boom- en struiksoorten dominant. Hier speelt vogelkers nauwelijks een rol. Bij plaatselijke verstoring kan vogelkers zich vestigen, maar zal sterk beconcurreerd worden door andere soorten in de verjonging. Een eventuele extra inbreng
Ontwikkelingsstrategie
Successie
Begroeiingstypen
Ontwikkelingsstrategie Regressie
Weerbaarheid ten aanzien van vogelkers
van schaduwtolerante bomen of struiken gebeurt onder scherm. Afhankelijk van hun lichtbehoefte is een lichte ingreep in kronendak, tweede boomlaag en/of struiklaag nodig. Lichtboomsoorten krijgen weinig kansen om door te groeien naar het kronendak, maar kunnen door middel van groepenkap gestuurd worden.
Bestrijden of integreren en uitfaseren?
Bestrijden van vogelkers is een proces van lange adem, en langdurige nazorg is noodzakelijk. Bestrijding kan grote verstoringen in bodem en vegetatie noodzakelijk maken, met alle nevengevolgen voor de overblijvende fauna en flora. Zaadbronnen (ook jonge exemplaren, zie hoger) moeten absoluut verwijderd worden, nog voor ze eind mei in bloei komen.
In gelaagde gemengde lichte bossen heeft vogelkers langere tijd nodig om in bloei te komen en is vroeg ingrijpen niet nodig. Te vroeg ingrijpen leidt tot ver-
Uitfaseren / integreren versterken gelaagdheid / menging
Bosontwikkeling toestaan/ stimuleren
Weerbaar maken inbrengen schaduwtolerante soorten
Ontbossen herstel heide en stuifzand
Open maken bosstructuur Verwijderen schaduwtolerante soorten
Open landschap Licht bos Gelaagd licht bos
Donker bos
snelde hergroei uit de stobben zonder dat de overblijvende vegetatie die kan overschaduwen. Bij voldoende menging zal het kronendak zich snel sluiten waardoor de hergroei op de stobbe vertraagd wordt. Bij grotere concentraties of minder gesloten kronendak is de hergroei krachtiger en is extra nazorg nodig tot de vegetatie boven de vogelkers voldoende gesloten is: jaarlijks halverwege het groeiseizoen (eind mei) hergroei afzetten. In bosranden en houtwallen zal je een hogere frequentie moeten aanhouden. Nabehandeling is gericht op het verwijderen van vergeten exemplaren en het ‘plukken’ van de nieuwe zaailingen. Maaien met de bosmaaier blijkt niet effectief te zijn. De noodzakelijke nazorg – in bos minstens eens in de vijf jaar – zal wegens voortdurende zaadaanvoer nooit ophouden tenzij het bos weerbaar wordt gemaakt.
Vogelkers tijdelijk integreren kan wanneer een groter aantal boomsoorten in menging voorkomen. Vogelkers zorgt dan mee voor de bosontwikkeling, maar kan door concurrentie niet domineren.
Bij het uitfaseren wordt het aandeel vogelkers door selectief ingrijpen geleidelijk verminderd. Tegelijkertijd wordt gewerkt aan een meer gestructureerd bos waardoor vogelkers zich moeilijker kan
vestigen. Bij vergroting van de hoeveelheid licht kan vogelkers makkelijk domineren. Daarom zijn grootschalige verjongingsingrepen te vermijden.
Als vogelkers nog niet in de kroonlaag aanwezig is, maar wel dominant in de struiklaag, kan geopteerd worden de vogelkers te laten doorgroeien. Het bos wordt dan donkerder, waarbij de meeste bodemvegetatie (ook de jongere vogelkers) wordt onderdrukt. Naarmate de vogelkers doorgroeit vormt hij een ijlere kroon waardoor de lichtbeschikbaarheid sterk vergroot. Daardoor kan ondergroei gevormd worden en kunnen schaduwboomsoorten zich vestigen. Wanneer ook lichtboomsoorten (zoals de zomereik) kunnen verjongen, kan vogelkers samen met de bovenetage worden uitgedund of groepsgewijs gekapt. De vogelkers in de verjonging kan je knippen of breken en verjonging of aanplant van schaduwtolerante boomsoorten kan onder scherm plaatsvinden (doorontwikkeling naar donker bos).
Doorontwikkelen van licht naar gelaagd gemengd licht bos gebeurt via pleksgewijze dunning. Het licht in de onderetage zal de vorming van een struik- en tweede boomlaag stimuleren. Om de gelaagdheid te versterken worden struiken en kleine bomen aangeplant.
Minder licht en een gemengde boom- en struiklaag is de sleutel
Een weerbaar bos heeft een zodanige bosstructuur en soortensamenstelling waardoor vogelkers zich niet kan vestigen of gaan domineren. De sleutelfactor is het verminderen van de lichttoevoer naar de ondergroei en het stimuleren van een krachtige gemengde boom- en struiklaag die met vogelkers kan concurreren.
In structuurarme bossen kan via dunning de lichttoevoer naar de bodem worden verhoogd, waardoor een onderetage van boom- en struiksoorten zich kan regenereren. Afhankelijk van de boomsoorten in de onderetage kan je deze begeleiden door sterker (lichtboomsoorten) of minder sterk (schaduwboomsoorten) te dunnen in de bovenetage. Eens een gelaagd gemengd bos zich heeft gevestigd, zal vogelkers zich nog nauwelijks kunnen vestigen. Onder een voor vogelkers te donker scherm (zie tabel) worden schaduwtolerante boom- en struiksoorten aangeplant (linde, beuk, esdoorn, hazelaar, haagbeuk, Europese vogelkers, taxus).
Zo ontstaat een schaduwwerpende tweede boomlaag. Wanneer het scherm wordt verwijderd, nadat de aanplant in sluiting is, zal verjonging van vogelkers nauwelijks optreden.
Daarnaast is het belangrijk boomsoorten aan te planten die in lichte situaties de concurrentie met vogelkers aankunnen, zoals ratelpopulier, berk en lariks. Ook de esdoorn en zoete kers hebben een snelle jeugdgroei.
Geschreven door Bosgroep Vlaams-Brabant (naar “Beslisboom Amerikaanse vogelkers”, website van Life Resilias)
Soort Daglicht 50-25%
Japanse Lariks (Larix kaempferi) 1,36
Grove den (Pinus sylvestris) 1,67
Soort 25-10%
Ruwe berk (Betula pendula) 2,03
Zwarte den (Pinus nigra) 2,10
Ratelpopulier (Populus tremula) 2,22
Zomereik (Quercus robur) 2,45
Amerikaanse vogelkers (Prunus serotina) 2,46
Vuilboom (Rhamnus frangula) 2,66
Wintereik (Quercus petraea) 2,73
Lijsterbes (Sorbus aucuparia) 2,73
Amerikaanse eik (Quercus rubra) 2,75
Douglas (Pseudotsuga menziesii) 2,78
Soort 10-5%
Tamme kastanje (Castanea sativa) 3,15
Veldesdoorn (Acer campestre) 3,18
Boskers (Prunus avium) 3,33
Hazelaar (Corylus avellana) 3,53
Gewone esdoorn (Acer pseudoplatanus) 3,73
Haagbeuk (Carpinus betulus) 3,97
Soort 5-2%
Zomerlinde (Tilia platyphyllos) 4,00
Reuzenzilverspar (Abies grandis) 4,01
Winterlinde (Tilia cordata) 4,18
Noorse esdoorn (Acer platanoides) 4,20
Taxus (Taxus baccata) 4,43
Beuk (Fagus sylvatica) 4,56
Reuzenlevensboom (Thuja plicata) 4,73
Westelijke hemlockspar (Tsuga heterophylla) 4,96
Bomen snoeien als
Soms moet je bomen snoeien omdat ze bijvoorbeeld het verkeer hinderen of de takken een gevaar vormen voor wandelaars. Veel beheerders snoeien ook om beter hout te bekomen. Met deze tips hanteer je een zaag als geen ander.
- Wil je foutvrij hout? Selecteer 40 à 80 toekomstbomen per ha. Begin te snoeien van zodra de stam de doorsnede van een bierviltje heeft. Snoei tot op maximaal 6 m hoogte, maar zeker niet hoger dan de helft van de boomhoogte. Dat is voor een gemiddeld bos niet rendabel.
- Loofbomen snoei je tussen juni en augustus, naaldbomen in november of december. Delicate soorten zoals boskers of berk mag je zeker niet snoeien in de late winter of lente. Linde, esdoorn en iep snoei je zodra ze helemaal in blad staan.
- Kies voor goed gereedschap: duurdere zagen zijn echt beter. Kies de juiste tool: er bestaan zagen voor levend, nat hout en zagen voor droog hout.
- Werk je met een stokzaag? Maak de steel wat langer dan nodig. Zo kan je de rest van de steel als tegengewicht gebruiken. Gebruik je knieën in plaats van enkel je armspieren. In relatief ijle bossen werk je sneller en ergonomischer met een ladder en een gewone handzaag. Wikkel een doek rond de bovenste trede van je ladder om de schors niet te beschadigen.
- Verwijder alle takken tot op de opsnoeihoogte. Laat geen ‘kapstokken’ staan en zaag niet in de levende takkraag.
- Denk aan de veiligheid: gebruik een stevige ladder, draag een stofbril of masker tegen het zaagsel en een helm voor vallende takken. Werk bij voorkeur niet alleen.
Bosgroep Vlaams-Brabant
een pro
FOUT! Een ‘kapstok’ is niet nodig.
FOUT! Easy does it. Te dicht tegen de stam maakt het de boom moeilijker.
GOED!
Snoei langs de takkrans, eventueel in drie keer. Maak eerst een snede langs onder om te vermijden dat je zaag vast komt te zitten of dat de tak afscheurt
GOED! Een perfect opgesnoeide toekomstboom.
© foto’s Bosgroep Limburg
De Green Deal Lokaal Hout draait op volle toeren
Het opzetten en onderhouden van lokale houtketens in Vlaanderen is een grote uitdaging, omwille van de geglobaliseerde houtmarkt en een primaire houtverwerkende industrie die het moeilijk heeft. Daarnaast is er de toegenomen publieke tegenkanting tegen houtkap en heerst onbegrip over de economische functie van bossen.
Dat zorgt er mee voor dat het aantal bosexploitanten en zagerijen sinds enkele decennia daalt waardoor het
Vlaamse hout vaak naar andere bestemmingen in de wereld wordt getransporteerd. Nochtans houden de Vlaamse bedrijven de sleutel in handen voor het beschikbaar maken van hout voor verdere toepassingen.
Coalitie van bos- en houtsector
Het effectief aanpakken van deze uitdagingen vergt een breed gedragen samenwerking en coalitie binnen de bosen houtsector en bevoegde overheid. Deze samenwerking is er nu in de vorm van de Green Deal Lokaal Hout en ook De Bosgroepen maken hier deel van uit als trekker!
Na het voorbereidende traject in 2024 en 2025 ging de Green Deal Lokaal Hout in september 2025 van start en intussen draait het op volle toeren. Na enkele infomomenten en workshops met geïnteresseerden werd er een mooie groep deelnemers gevormd.
Circulaire lokale houtketen
De meer dan 80(!) deelnemers aan de Green Deal onderschreven allen de gedeelde ambitie die de kern vormt van dit traject. In deze Green Deal werken de partners samen aan een circulaire lokale houtketen, vertrekkende van beheer over verwerking tot gebruik (van hout als grondstof), gebaseerd op een duurzaam economisch model in positieve relatie met meervoudige maatschappelijke meerwaardecreatie.
Ondertekenmoment met de deelnemers in Kamp C - © De Belgische Houtconfederatie
Ondertekening door Eric Smeets, voorzitter van de Koepel van Vlaamse Bosgroepen - © De Belgische Houtconfederatie
Doelstellingen
De Green Deal loopt nog tot eind 2028 en tegen dan hopen we enkele doelstellingen te kunnen bereiken. We werken eraan om in Vlaanderen een vitaal ondernemersklimaat met een waardevol en duurzaam economisch model rond lokale houtproductie en -verwerking en houtgebruik te creëren. Daarnaast zou het gebruik van (lokaal) hout meer aanwezig moeten zijn in bouw- en renovatieprocessen. Ook moet de publieke waardering voor houtgebruik en het houtgebruik zelf toenemen; net zoals het publieke begrip voor houtoogst. Ten slotte zou houtproductie een doordacht onderdeel van duurzaam bos-, natuuren landschapsbeheer moeten vormen.
Wat betekent dat op het terrein?
Vanuit De Bosgroepen zijn er al enkele acties voorgesteld en opgezet om de Green Deal Lokaal Hout te ondersteunen. Voorbeelden hiervan zijn: het stimuleren van duurzaam bosbeheer gericht op kwaliteitshout, het ondersteunen van communicatie-initiatieven rond de link tussen het kappen van bomen en houtgebruik in ons dagelijks leven en de verkoop van kwaliteitsstammen via het Houtpark.
Met De Bosgroepen zullen er, naast bovenstaande voorbeelden, nog tal van acties mogelijk zijn om de lokale houtketens in Vlaanderen te ondersteunen.
Wil je hier aan bijdragen of heb je nog andere vragen? Aarzel niet en contacteer de coördinator van de Green Deal Lokaal Hout: Thomas Van Mulders van De Belgische Houtconfederatie via tvm@ hout.be.
Geschreven door de Koepel van Vlaamse Bosgroepen
De wolf: terug van weggeweest
De terugkeer van de wolf is goed nieuws voor de natuur. Het feit dat het dier zich na meer dan een eeuw opnieuw thuis voelt in Vlaanderen, toont aan dat het beter gaat met de biodiversiteit. In regio’s als Noord-Limburg werden de afgelopen jaren grote, aaneengesloten natuurgebieden en militaire zones gecreëerd, waar wolven genoeg voedsel en rustplekken vinden. Zo belandde de wolf vanuit onze buurlanden opnieuw in onze contreien.
Gezondere wildpopulatie
De aanwezigheid van wolven is positief voor andere dieren. De wolf is namelijk een toproofdier en beïnvloedt daardoor de andere dieren in zijn leefgebieden. Wolven kiezen vaak zwakkere en/of zieke prooien uit en zorgen zo voor een gezondere wildpopulatie. Het vlees dat de wolven niet opeten, blijft liggen en vormt een maaltijd voor andere dieren.
De wolf wordt beschermd door Europese en Vlaamse wetgeving: er mag niet op gejaagd worden en de overheid moet inspanningen leveren voor de instandhouding van de soort.
Naya
De eerste geïdentificeerde wolf in 150 jaar in Vlaanderen was de jonge wolvin Naya. Zij werd in 2016 geboren in Duitsland, maar verliet haar roedel eind 2017 op zoek naar een partner en een eigen territorium. Na een zwerftocht van 600 km stak ze via Nederland de grens naar Vlaanderen over, een tocht die we dankzij de satellietzender om haar nek op de voet konden volgen.
Wat doe je met een wolf in je bos?
Bossen maken slechts een heel klein deel uit van een wolventerritorium. Binnen dat grote territorium doorkruisen zij het hele landschap: van akkers en graslanden over heidevelden tot bossen. Als er veel prooi is, hebben wolven een reden om in het bos te komen jagen. Zo’n tijdelijk ‘bezoek’ heeft geen gevolgen voor het bos, het wordt alleen
even gebruikt als terrein waar een prooi wordt bejaagd. Het aantal wolven in Vlaanderen is veel te laag om impact te hebben op het landschap, met inbegrip van het bos. Het ‘landscape of fear’* voor bijvoorbeeld reeën, waar men in buitenlandse studies over spreekt, zit er in Vlaanderen nog niet aan te komen. De passage van een wolf beschadigt op geen enkele wijze de vegetatie in het bos. Boseigenaars hoeven daarom niets speciaals te doen voor de wolf. Anderzijds hoeven eigenaars zich ook geen zorgen te maken wanneer ze een wolf zouden zien in het bos. De wolven in Vlaanderen blijven nog steeds zeer schuw en zullen geen mensen benaderen. Wolven lokken - bijvoorbeeld door het aanbieden van voedsel - is natuurlijk absoluut te vermijden.
*Geheel van factoren die veroorzaken dat dieren een bepaalde omgeving in zekere mate als beangstigend of stressverwekkend ervaren.
© INBO en ANB.
weggeweest
Wist je dit al over de wolf?
- Wolven komen in grote delen van de wereld voor: van Noord-Amerika en Canada over de noordelijke en oostelijke delen van Europa tot voorbij de poolcirkel. Ze leven in zeer uiteenlopende landschappen: bossen, steppegebieden, gebergtes en toendra’s. Ook in landschappen die vooral door de mens worden ingericht en gedomineerd, zoals in West-Europa, voelen ze zich thuis.
- Wolven zijn sociale dieren die in familiegroepen of ‘roedels’ leven. In Europa bestaat een roedel ge woonlijk uit een ouderpaar, hun jongste welpen en de volgroeide jongen van het vorige jaar.
- Een wolvin krijgt één keer per jaar jongen. Een worp bestaat gemiddeld uit 4 tot 6 welpen. Na één tot twee jaar verlaten de jongen hun geboorteroedel en gaan ze op zoek naar een geschikte plek en partner om een eigen familie te stichten. Ze leggen daarbij grote afstanden af, tot wel honderden kilometers. Ze steken soms grote rivieren over en doorkruisen ook minder afgelegen gebieden, met bruggen en snelwegen. Aanrijdingen door auto’s of vrachtwagens vormen in West-Europa de grootste doodsoorzaak bij wolven.
- Een wolvenroedel verdedigt zijn territorium tegen andere wolven. Het territorium van een Europese wolf is ongeveer 200 vierkante kilometer groot. De precieze oppervlakte hangt af van het voedselaanbod en de concurrentie met an dere wolven.
Meldpunt Wolven
Wie een wolf of sporen van een wolf opmerkt, kan dat altijd melden aan het Meldpunt Wolven van de Vlaamse overheid, op wolf@inbo.be. Alle meldingen zijn welkom, maar vergezeld van een foto of een filmpje worden ze vanzelfsprekend makkelijker te beoordelen. Er zijn hondenrassen die vaak verward worden met wolven, en alleen aan de hand van beeldmateriaal kan ingeschat worden waar het om gaat.
Wil je graag meer weten over de wolf in Vlaanderen? Kijk gerust verder. - https://www.vlaanderen.be/inbo/dewolf-in-vlaanderen/publicaties/ - https://www.eoswetenschap.eu/natuur-milieu/hoe-kijken-vlamingennaar-meer-wilde-natuur - https://natuurenbos.be/dossiers/veelgestelde-vragen-over-de-wolf
Geschreven door Bosgroep Kempen Noord, met dank aan de auteurs van het INBO, Koen Van Muylem en collega’s.
Wolf Canis lupus
• Hoogte: tot 1,1 m, lengte: tot 1,2 m van snuit tot staart, gewicht: tot 50 kg
• Beige tot rossigbruine vacht, met grijze rug en onduidelijk ‘zadel’
• Wit rond de muil
• Spitse, rechtopstaande oren, naar de top toe wat afgerond
• Lange, slanke poten, dicht bij elkaar
• Pootafdruk: 8 tot 10 cm lang
• Rechte rug
• Staart eindigt in een donkere punt, hangt meestal recht naar beneden
• Voedsel: 3 à 4 kg per dag, soms 5 tot maximaal 10 kg. Vooral ree en everzwijn, in mindere mate konijn, haas, vogels en kleinvee. Een wolf eet ook groenten en fruit.
• Uitwerpselen: keutels van wolven bevatten veel kalk, botresten en haren van prooidieren. Ze hebben een kleine draai aan het uiteinde.
• Paartijd in februari, welpen worden geboren eind april, begin mei
“Als vrijwilliger voor de Bosgroepen kom je op plekken waar anderen niet komen.”
Bosconsulenten: onze ogen en oren op het terrein
In het Internationaal jaar van de vrijwilliger zetten we graag onze Bosconsulenten in de bloemetjes. Deze gedreven vrijwilligers bij de Bosgroepen trekken in hun vrije tijd de bossen in: werken voorbereiden, met aannemers, arbeiders en boseigenaars praten, ondersteunen bij activiteiten: ze doen het allemaal met veel goesting.
Eddy Cryns (70) uit Zutendaal is al meer dan twintig jaar actief bij Bosgroep Limburg als bestuurder. Hij was ook bij de eerste lichting Bosconsulenten. “Toen ik na een reorganisatie in 2003 mijn job verloor, reageerde ik op een oproep in de krant van Bosgroep Hoge Kempen, die toen in volle opstart was. Nog diezelfde week ging ik naar een infosessie. Als vrijwilliger voor de Bosgroepen kom je op plekken waar anderen niet komen. De mooiste herinneringen zijn die waar ik met Bosgroepcoördinator Patrick Meesters bossen inventariseerde. Ik reed met de jeep, Patrick beoordeelde de bossen. We inventariseerden enorm snel en
dachten na over manieren om efficiënter te werken. Ik genoot ook van de buitenlandse studiereizen.”
Ook tijdens evenementen zijn de Bosconsulenten onmisbaar. “Zelf geniet ik enorm van activiteiten voor kinderen. De afgelopen jaren bedacht ik onder meer een grote katapult met tennisballen waarmee ze het ‘foei-foeimannetje’ – dat afval achterliet in het bos – bekogelden, speren waarmee ze naar een houten everzwijn gooiden, en een workshop Zweedse kaarsen maken en daarop kastanjes poffen. Zalig om de reacties van de kinderen te zien!”
Eddy weet veel over bosbeheer, ook omdat hij zelf boseigenaar is en bossen beheert voor vrienden en familieleden. “Maar dat is geen vereiste om Bosconsulent te worden. Alle opleidingen worden voorzien. Niet enkel rond kennis, maar ook menselijke vaardigheden. Je moet goed kunnen luisteren en omgaan met feedback, vragen en kritiek van eigenaars en passanten. Je kan ook aangeven welke taken je het meest liggen.”
Eddy zag de Bosgroepen de afgelopen twintig jaar uitgroeien tot professionele organisaties. “In 2003 waren we blij als een infoavond twee nieuwe leden opleverde, nu lokken we soms tweehonderd mensen op één avond. Tegenwoordig beschikken we over moderne technologieën. In het begin trokken we de bossen in gewapend met een kompas, een meetlint van 50 meter en een schaallat.”
© Robin Reynders, Provincie Limburg
BOOST voor meer bos in
Je hebt vast al van BOOST gehoord, het bosuitbreidingsfonds van Bosgroep Oost-Vlaanderen. Met BOOST willen we een extra stimulans geven aan de bosuitbreiding in onze provincie. De afgelopen jaren gingen al meer dan 55.000 BOOST-boompjes de grond in, en onze teller staat nog lang niet stil … Wil jij zelf een extra duwtje in de rug om je eigen BOOST-bos te planten? Dat kan!
Terugblik
BOOST werd in 2020 opgericht door de drie toenmalige Oost-Vlaamse Bosgroepen, samen met de Provincie Oost-Vlaanderen. Op dat moment was de huidige bebossingssubsidie van de Vlaamse overheid nog onbestaande, waardoor heel wat particulieren in de kou bleven staan wat betreft degelijke overheidssteun voor hun bebossingsdroom. De Oost-Vlaamse Bosgroepen bleven niet bij de pakken zitten en konden - dankzij een Vlaams Klimaatproject - een startbudget
bekomen om de eerste 10 ha bosuitbreiding te financieren. Onze provincie kent een zeer lage bosindex (6,2% versus 11% voor gans Vlaanderen) en het provinciebestuur wil graag meer bos realiseren. Provincie Oost-Vlaanderen was dan ook van bij de start nauw betrokken bij BOOST.
Eind 2020 ging de nieuwe (huidige) subsidieregeling van de Vlaamse overheid van kracht. We moesten toen onze spelregels aanpassen om BOOST en de nieu-
we Vlaamse subsidies samen te laten sporen. Om Oost-Vlaamse bebossers optimaal te ondersteunen streeft BOOST er immers naar om complementair te werken aan de Vlaamse subsidieregeling.
Onze spelregels
Alle particulieren of privaatrechtelijke rechtspersonen die hun grond in Oost-Vlaanderen willen bebossen, kunnen aanspraak maken op een toelage van BOOST. De voorwaarde is dat de grond onmiddellijk (komend plantseizoen) bebosbaar is en dat hij niet aangekocht werd met aankoopsubsidies of andere overheidsmiddelen. Uiteraard moet de bebossing ook vergund zijn. De bebossing dient te gebeuren met inheemse soorten, of met cultuurpopulier gecombineerd met inheemse soorten. Bovendien vinden we het belangrijk om bosuitbreiding te realiseren op beleidsmatig gedragen locaties. In onze dichtbevolkte provincie vormt de verdeling van onze schaarse ruimte een grote uitdaging, daarom wordt de ruimtelijke inplanning van nieuwe bossen best doordacht aangepakt. Eerst even een grondige blik op de kaart werpen dus: het gewestplan of de geldende plannen van aanleg (BPA’s) of ruimtelijke uitvoeringsplannen (RUP’s). Gronden in agrarisch gebied binnen Herbevestigd Agrarisch Gebied (HAG) of vastgesteld in een RUP, evenals gronden in industriegebied, komen niet in aanmerking voor een BOOST-toelage.
Wie een aanvraag indient, maakt kans op een toelage tot € 25.000 per ha. Als je in aanmerking komt voor de bebossingssubsidie van de Vlaamse overheid, dan kan je die subsidie combineren met
Oost-vlaanderen
een BOOST-toelage van € 15.000 per ha, samen goed voor steun tot € 40.000 per ha.
Toelage aanvragen?
Heb je een stuk grond dat smeekt om bebost te worden? Dien dan je aanvraag in vóór 30 april. Houd er wel rekening mee dat er heel wat voorbereidingen komen kijken bij een bebossingstraject (vergunningsaanvraag, opmaak bebossingsplan, …). Uiteraard kan je rekenen op de steun van de Bosgroep om je dossier voor te bereiden.
Daarna zullen alle ontvankelijke aanvragen beoordeeld worden door een des-
kundige en onpartijdige jury. Zaken zoals de ruimtelijke inpasbaarheid van het perceel, het recreatief medegebruik, en de economische en ecologische doelstellingen zullen bekeken worden bij de beoordeling. Op basis van de jurybeoordeling en het beschikbare budget beslist het bestuurscomité van BOOST dan over de betoelaging van de projecten.
Onze teller
Sinds de start (2020 - 2025) werden in totaal al 29 BOOST-bossen gerealiseerd, goed voor 28,2 ha bosuitbreiding verspreid over de hele provincie. Daar zijn we best trots op!
Dankzij de structurele financiële steun van Provincie Oost-Vlaanderen en de giften van vele bosliefhebbers, kunnen we de komende jaren onze teller nog flink laten oplopen. Wij staan nu al te popelen om die centen om te zetten in bomen!
Je hebt een hart voor bos, maar bezit zelf geen perceel? Steun bosuitbreiding in onze provincie door zelf een bedrag te storten aan het BOOST-fonds. Lees alle details op de website: boostvoorbos.be/steun-het-fonds/
Meer info https://boostvoorbos.be/ https://bosgroepen.be/bebossen/
Nieuwjaarsbijeenkomst: lokaal hout vraagt lokaal engagement
Tijdens de nieuwjaarsbijeenkomst van de Bosgroep kwamen leden en partners samen om het nieuwe jaar in te zetten. Dagmar Beernaert, voorzitter van de Bosgroep en tegelijkertijd gedeputeerde van de Provincie Oost-Vlaanderen, schetste kort de accenten voor het komende jaar, met blijvende aandacht voor ondersteuning van private boseigenaars en sterk, toekomstgericht bosbeheer.
Daarna illustreerde Jan Verheeke, secretaris van de Vlaamse Minaraad, het belang van private boseigenaars in de nieuwe Green Deal Lokaal Hout. Er werd onder meer gewezen op de lage voorzieningsgraad van hout in Vlaanderen, ondanks de aanwezigheid van waardevolle kennis en ervaring. Hout dat lokaal groeit, wordt bovendien vaak niet lokaal verwerkt. De Green Deal wil die kloof dichten door
de volledige houtketen te versterken en private boseigenaars nadrukkelijk te betrekken als cruciale schakel.
Draagvlak duurzame houtoogst
Houtproductie werd gekaderd als een doordacht onderdeel van bos-, natuur- en landschapsbeheer. Tegelijk kwam een bekend spanningsveld aan bod: hout wordt breed gewaardeerd en gebruikt, maar duurzame houtoogst in lokale bossen stuit vaak op onbegrip. De Green Deal nodigt private boseigenaars uit om kennis te delen en te versterken om op die manier het draagvlak voor actief en toekomstgericht bosbeheer te vergroten.
Label Lokaal Hout
Een concreet initiatief binnen de Green Deal is de uitwerking van het Label Lokaal Hout, dat consumenten moet overtuigen te kiezen voor hoogwaardig hout uit duurzaam beheerde, lokale bossen. Daarnaast kunnen De Bosgroepen als verbindende partner wegen op het beleid door samen met ANB en INBO houtstromen beter in kaart te brengen.
Na de voordracht was er ruimte voor ontmoeting en gesprek tijdens de receptie. Een warm moment om bij te praten, ervaringen te delen en samen vooruit te kijken. Het nieuwe werkjaar is alvast veelbelovend van start gegaan.
Nieuw BOOST bos in Erwetegem
Op woensdagvoormiddag 21 januari plantten een 30-tal buurtbewoners 390 inheemse loofboompjes in Erwetegem (Zottegem). De sfeer was optimaal en de boompjes gingen vlot de grond in. De bomen zijn aangeplant in ‘kloempen’ (groepjes jonge bomen). In totaal komen er 1140 bomen in het kersverse bos van 1,21 ha. BOOST, het bosuitbreidingsfonds van Bosgroep Oost-Vlaanderen, krijgt voor 2026 opnieuw middelen van Provincie Oost-Vlaanderen.
De plantactie vond plaats in aanwezigheid van Gedeputeerde Leefmilieu en Natuur van de Provincie Oost-Vlaanderen, Dagmar Beernaert die nogmaals het belang van extra bos onderstreepte: “We leggen de lat hoog. Deze legislatuur wil de Provincie 150 ha extra bos en natuur realiseren, dat doen we graag samen met de Bosgroep. De waarde daarvan mag niet onderschat worden. Bomen zijn onze beste bondgenoten in de strijd tegen de klimaatopwarming: ze zorgen voor schaduw, halen CO2 uit de lucht, zorgen voor biodiversiteit en mensen worden er welgezind van.” De Provincie zet in samenwerking met de Bosgroep in op de aanplant van veerkrachtige bossen, met een goede mix van de meest geschikte boomsoorten.
Elke hectare bos telt
Het nieuwe bos in Erwetegem grenst aan de Steenbergse bossen. Deze bestaande boskern is een beetje groter en klimaatrobuuster geworden, een versterking van zowel de ecologische als de recreatieve functie. Buurtbewoners en wandelaars die komen genieten van dit gewaardeerd wandelgebied krijgen er een extra stukje natuur bij. Het nieuwe bos is in handen van private eigenaar Hans die bebost via de BOOST-toelage. “Ik ben hier opgegroeid, aan de Steenbergse bossen. Voorheen was dit een weide waar koeien liepen. Ik besloot samen met mijn zus om hier een bos aan te planten. Dankzij de expertise van de Bosgroep en de steun via BOOST, wordt dit nu werkelijkheid. Mijn wens is dat de kleinkinderen af en toe hun scherm aan de kant leggen en hier komen spelen.”
Nieuwe BOOST-toelage
Ook dit jaar is er een nieuwe BOOST-projectoproep. Alle particulieren of privaatrechtelijke rechtspersonen die hun grond in Oost-Vlaanderen willen bebossen, kunnen aanspraak maken op een toelage van BOOST. Welke gronden in aanmerking komen, hoe je een aanvraag kan indienen en hoe de selectie van de ingediende dossiers verloopt, kan je lezen in een uitgebreider artikel in deze bosbode op pagina’s 16 en 17. Lotte Van Nevel van Bosgroep Oost-Vlaanderen: “Een bos aanplanten is fantastisch tof, en we geven jou graag een duwtje in de rug, zowel financieel als inhoudelijk. Uiteraard kan je rekenen op de steun van de Bosgroep om je BOOST-dossier op te maken.”
45 kloempen in het Eekhoekbos dankzij
De Wase bosrenovatie
Op 12 december 2025 organiseerden we in het kader van het Leaderproject de Wase bosrenovatie een plantactie in het Eekhoekbos in Waasmunster. We vormen dit eentonig naaldbos met grove dennen geleidelijk om tot een klimaatrobuust bos. Met het project plantten we 45 ‘kloempen’ (groepjes van 20 boompjes) aan met verschillende boom en struiksoorten. Enkele van deze kloempen plantten we de dag zelf aan, met de nodige wildbescherming. Geïnteresseerde buurtbewoners en boseigenaars konden tijdens een gegidste wandeling meer te weten komen over waarom het Eekhoekbos het moeilijk heeft en welke oplossingen er voorhanden zijn. Erna konden ze zelf de handen uit de mouwen steken.
Onmisbare ecosysteemdiensten
Gedeputeerde Leefmilieu & Natuur voor Provincie Oost-Vlaanderen Dagmar Beernaert kwam mee planten en onderstreepte het belang van een grondige renovatie van de Wase bossen. “Dankzij het engagement en de financiële ondersteuning van Provincie Oost-Vlaanderen, Europa, de Bosgroep én onze 6 Wase partnergemeenten, konden we hier aan de slag om de
bossen te renoveren en om breed te communiceren in het Waasland over deze kwetsbare bossen”. Dat beaamde Bart Waterschoot, schepen voor duurzaamheid in Waasmunster. Hij denkt vooral aan het bredere plaatje: “Bossen bieden onze gemeente onopvallende maar onmisbare ecosysteemdiensten: van verkoeling tijdens hittegolven, tot waterberging tijdens regenperiodes. Ze zijn een huis voor talloze organismen, een zuurstofbron en CO2-spons. En ook belangrijk voor ons fysieke en mentale welzijn. We mogen best benadrukken hoe belangrijk gezónde bossen zijn voor elke inwoner van Waasmunster en andere Wase gemeenten. Het is ook daarom dat de gemeente Waasmunster – net zoals de andere Wase gemeenten - besloot om het aanplanten van kloempen in de bossen financieel te ondersteunen.”
In het voorjaar staat er in het kader van het Leaderproject De Wase bosrenovatie trouwens nog een opleiding op het programma over bosverjonging. Hou onze website en sociale media in het oog voor meer info.
Nachtblik op de Vlassenbroekse polder
Op 13 december 2025 organiseerde Regio Midden een heel spannende activiteit. Een 20-tal Bosgroepleden hadden de unieke kans om in kleine groepjes een wandeling met nachtkijkers te maken op de donkere polder in Vlassenbroek in Dendermonde De voorwaarde was dat iedereen muisstil was. Wat we zagen? Reetjes, een uil, een eekhoorn en een houtsnip. Nachtkijkers zijn warmtecamera’s die de dieren zichtbaar maken door ze te tonen in witte tinten op een zwarte achtergrond. Daarmee was het mogelijk om dieren in hun natuurlijke habitat te observeren. Na afloop warmden we op in een nabijgelegen café met een drankje. Hou onze website en sociale media in de gaten, want wie weet organiseren we in 2026 opnieuw een activiteit om nachtdieren te spotten.
Provincie Oost-Vlaanderen als sterke partner voor de Bosgroep
De Provincie Oost-Vlaanderen maakte in 2025 - na de verkiezingen - een beleidsplan en begroting op voor de komende jaren (2026-2031). Op het vlak van bos en natuur formuleerde ze duidelijke ambities. De Provincie wil de komende jaren o.a. inzetten op meer en robuustere natuur- en bosgebieden en natuurverbindingen. Het is de bedoeling om het aandeel provinciale natuur- en bosgebieden te verhogen en 150 ha nieuw bos in Oost-Vlaanderen aan te planten. De Provincie wil dat samen met haar partners realiseren. Ze wil daarvoor o.a. samenwerken met de Bosgroep, zowel voor begeleiding van bebossingen bij particulieren (BOOST) als voor de ondersteuning van gemeenten (Bosloket).
Daarnaast wil de Provincie de bestaande bossen klimaatrobuuster en biodiverser maken, ze koppelt daar een subsidie aan voor terreinrealisaties bij particulieren. Tot slot spreekt de Provincie de ambitie uit om de banden met de Bosgroep te versterken en samen te werken aan alle kansen om meer en beter bos te realiseren.
Die mooie plannen tot samenwerking en de financiering die de Provincie daarvoor voorziet voor de Bosgroep, zijn neergeschreven in een samenwerkingsovereenkomst voor de komende legislatuur
We kijken uit naar de samenwerking en hopen veel te kunnen bijdragen aan een biodivers, klimaatrobuust en bosrijk Oost-Vlaanderen.
Gert
Arijs
Wijzigen kadastraal inkomen bosgrond
Wanneer je perceel bebost wordt, kan je na de aanplant een aanvraag indienen om het kadastraal inkomen (KI) van het perceel te wijzigen (te verlagen). Het kadastraal inkomen van een bebost perceel is namelijk lager dan dat van ander landgebruik. Daardoor zal je minder onroerende voorheffing moeten betalen
Heb je in de afgelopen jaren één of meerdere percelen bebost en vroeg je nog geen wijziging van je kadastraal inkomen aan?
Neem dan een kijkje bij ‘Bosvragen’ op onze website. Daar kan je meer informatie vinden over hoe je een wijziging aanvraagt.
Dat kan op twee manieren, namelijk online via MyMinfin of met een papieren aangifteformulier die je verstuurt via de post.
Tip: kijk ook voor je oudere bospercelen na of die als ‘bos’ opgenomen zijn in het kadaster.
Digitaal lezen
Wist je dat je de bosbode ook online kan lezen? Je vindt alle nummers op issuu.com.
Wil je bijdragen aan minder papier en portkosten, dan kan je je aanmelden om ons tijdschrift enkel digitaal te ontvangen. Laat het weten via bosgroep@oost-vlaanderen.be en dan ontvang je voortaan een mailtje wanneer er een nieuwe editie verschijnt.
Informeer naar de mogelijkheden
Volg ons op social media bosgroepovl
Schrijf je in op de nieuwsbrief via bosgroepen.be/oostvlaanderen
Wil je de bosbode digitaal ontvangen? Mail naar bosgroep@oost-vlaanderen.be
boszoekers
Hieronder vind je een overzicht van bospercelen die momenteel in Oost-Vlaanderen te koop staan. De inbreng van Bosgroep Oost-Vlaanderen beperkt zich tot informeren en adviseren; de verkoop gebeurt rechtstreeks tussen verkoper en koper. Voortaan hoef je niet meer te wachten tot de bosbode verschijnt en kan je boszoekers ook bekijken op www.bosgroepen.be/bos-te-koop.
DENDERLEEUW: Afd. 2, Sectie B, nrs 1556C, 1566B, 1567, 1568A, 1568B, 1586G, 1586F, 1586K, 1587A, 1588A, 1594, 1606B en 1609B. Oppervlakte ong. 3 ha. Gemengde loofhoutaanplanting van ong. 13 jaar oud. Meer info: willem.de.smedt@scarlet.be
HAALTERT (DENDERHOUTEM): Afd. 2, Sectie B, nr 1462A. Oppervlakte ong. 0,7 ha. Zware populieren met onderetage. Meer info: michel.vosje@telenet.be of 0475 95 15 37
HAALTERT (DENDERHOUTEM): Afd. 2, Sectie B, nr 1320K. Oppervlakte ong. 0,4 ha. Populieren met onderetage en gedeelte zwarte els en wilg. Meer info: 0477 62 10 98
MOERZEKE: Afd. 3, Sectie A, nr 460. Oppervlakte ong. 0,35 ha. Dringend heraanplant nodig. Meer info: andriescolman@gmail. com of 0472 51 52 51
MERE: Afd. 2, Sectie C, nrs 722/A en 723/A. Totale oppervlakte: 24 are. Meer info: 0474 770 107
Wil je zelf een zoekertje plaatsen, mail dan naar bosgroep@oost-vlaanderen.be. We plaatsen geen advertenties voor verkoop van bosplantsoen of tweedehands materiaal. Zoekertjes worden niet herhaald.
brandhoutweb.be
Een overzichtelijk online verkoopplatform waar je het hele jaar door brandhout kan kopen. Bosgroep Oost-Vlaanderen zorgt voor een up to date aanbod, een vlotte opvolging en een goede prijs-kwaliteitverhouding van lokaal en duurzaam brandhout.
contact
Onze kantoren
Ch. de Kerchovelaan 189 - 9000 Gent | 09 267 78 60 Veemarkt 27 - 9600 Ronse | 055 21 62 80 bosgroep@oost-vlaanderen.be
Algemeen coördinator: Sylvie Mussche
Regiocoördinator Noord: Margot Lenssens
Regiocoördinator Midden: Margje Derde
Regiocoördinator Vlaamse Ardennen tot Dender: Hans Scheirlinck