10 1.000.000 euro voor een meer veerkrachtige Kleine Nete Vallei
12 De wolf: terug van weggeweest
4 Amerikaanse vogelkers: handvaten voor beheer
8 Bosconsulenten: onze ogen en oren op het terrein
10 1.000.000 euro voor een meer veerkrachtige Kleine Nete Vallei
De wolf: terug van weggeweest
Onze bebossingen in kiekjes!
16 De Green Deal Lokaal Hout draait op volle toeren
Beste lezer, beste boseigenaar,
In deze lente-editie van De Bosgazet nemen we je mee naar een bos dat volop ontwaakt. De eerste bladeren ontvouwen zich, vogels vullen opnieuw het bladerdak met leven, en overal duiken tekenen van groei op. Die hernieuwde energie weerspiegelt zich ook in de thema’s die we dit keer belichten.
Lees je het artikel over een opvallende nieuwkomer in ons landschap: de wolf. Zijn terugkeer roept verwondering op, maar brengt tegelijk heel wat vragen met zich mee. In dit nummer geven we heldere achtergrondinformatie en gaan we in op wat zijn aanwezigheid betekent voor het bos en zijn beheerders.
Daarnaast blikken we terug op een winter die bijzonder productief was. Over heel de provincie werden plantacties georganiseerd, vaak samen met enthousiaste vrijwilligers, scholen en lokale partners.
De Amerikaanse vogelkers is een soort die steeds gezien werd als een hardnekkige exoot. We geven je hier een andere kijk op deze soort, met praktische handvaten voor een doordachte aanpak, zodat boseigenaars gericht en efficiënt aan de slag kunnen. Tot slot lichten we een belangrijk traject toe dat sterk inspeelt op de toekomst: de Green Deal rond duurzame houtproductie. Het project start. We willen graag mee inzetten op samenwerking, kwaliteit en evenwicht tussen ecologische en economische doelen. De lente brengt licht, groei en verwachtingen. Hopelijk geeft dit nummer van De Bosgazet je opnieuw inspiratie en inzicht om samen met ons te bouwen aan sterke, levende en toekomstgerichte bossen.
Veel leesplezier, Stan Verschueren
Voorzitter Bosgroep Kempen Noord
Bosgroepen, wat zijn dat?
20 Contactgegevens
De Bosgazet verschijnt viermaal per jaar, het is een uitgave van de Antwerpse Bosgroepen en wordt zowel digitaal als per post verstuurd naar leden en geïnteresseerden. Verantwoordelijke uitgever en eindredactie: Joost Malliet
Lay-out: Koloriet - Leefdaal Verhuisd? Vragen over uw lidmaatschap? De Bosgazet en/of nieuwsbrief digitaal ontvangen? Neem contact op via bosgroepen@ provincieantwerpen.be
Veel van de bossen in Vlaanderen zijn in privéhanden. De bosjes zijn vaak kleiner dan een hectare en zeer versnipperd. Om op een duurzame en rendabelere manier aan bosbeheer te doen, zijn De Bosgroepen opgericht ter ondersteuning van de vele boseigenaars. Boseigenaars krijgen een professioneel advies en kunnen samenwerken met andere boseigenaars in de buurt. Elke boseigenaar is vrij om al dan niet gratis lid te worden en gebruik te maken van De Bosgroep-diensten. Men behoudt de volledige zeggenschap over het beheer van zijn eigendom. Een kans om te grijpen!
De belangrijkste taken van De Bosgroep zijn informeren, sensibiliseren en organiseren. Je kan ons contacteren voor:
– gratis, onafhankelijk en vrijblijvend advies
– informatie over hoe je bos duurzaam kan beheerd worden
– organisatie van wandelingen, cursussen en excursies
– uitvoering van gezamenlijke bosbeheerwerken: dunnen, exotenbeheer, houtverkopen
– hulp bij de bosadministratie: kapmachtigingen, subsidies en beheerplannen
– ondersteuning bij aanplantingen
– optimaliseren van de toegankelijkheid van je bos
Contact
Verhuisd? Vragen over uw lidmaatschap? Neem contact op via bosgroepen@provincieantwerpen.be
De Bosgazet of Nieuwsbrief analoog of digitaal ontvangen? Of dit aanpassen? Kan je zelf doen via de link web.provincieantwerpen.be/cn/avrml/bosgroepen.
De cijfers van de Antwerpse Bosgroepen voor 2025!
We hebben het voorbije jaar weer heel wat gerealiseerd om onze provincie te voorzien van meer en gezonder bos. Uitgedrukt in cijfers zag 2025 er voor de Antwerpse Bosgroepen uit als volgt.
100.983
67
vrijwilligers ingezet
6.378
10.489 meter bomen en struiken aangeplant
39,92 hectare
nieuw bos aangeplant
educatieve activiteiten deelnemers aan 1462 48 adviezen aan boseigenaars 881
bosrand aangeplant
371,13
hectare bos
omgevormd naar meer (bio)diverse bossen
leden bos-beheerder (privé en openbaar)
Amerikaanse vogelkers: handvaten voor beheer
De Amerikaanse vogelkers – Prunus serotina of bospest, in dit artikel ‘vogelkers’ genoemd – doet het uitstekend in onze bossen, tot grote frustratie van menig beheerder. Na decennia van bestrijding en honderden miljoenen euro’s aan bestrijdingskosten, moeten we concluderen dat de vogelkers nooit meer uit het landschap zal verdwijnen. Bovendien dienen we onze kijk op het functioneren van deze soort in bosecosystemen te nuanceren. Bij een geleidelijke bosontwikkeling zal vogelkers in dominantie afnemen, terwijl continue bestrijding (zonder verdere maatregelen) de dominantie juist vaak in stand houdt. Hierna volgt een bondige samenvatting van handvaten voor het beheer van de vogelkers.
Is er voldoende tijd, continuiteit en middelen beschikbaar voor bestrijden vogelkers?
BEGROEIINGSTYPEN
Bestrijden & nazorg
Doelen heroverwegen
Bestrijden & nazorg
Vogelkers uitfaseren
Bos weerbaar maken
Bestrijden & nazorg
Is houtproductie met vogelkers een optie?
Vogelkers uitfaseren
Bos weerbaar maken
Bos weerbaar maken
Vogelkers integreren
Vogelkers integreren
Van licht tot donker bos: de dominantie van vogelkers in verschillende bostypes
In een open landschap zoals heide, stuifzand of duinen willen we niet overal bosvorming. De aanpak van alle pioniers is dan ook vrij eenduidig: bestrijden en nazorg. Vogelkers heeft een snelle zaadzetting - in open terrein al vanaf het 4de jaar, in lichte bossen vanaf 7 jaar, onder meer gesloten scherm kan het tot 20 jaar duren, maar stronkopslag kan al na 3 jaar weer in het zaad staan – waardoor hij niet als struik of boom getolereerd kan worden. Ook in de aangrenzende bosranden dient hij bestreden te worden wegens snelle kolonisatie naar open terrein toe. Nazorg om vorming van nieuwe zaadbronnen te voorkomen is blijvend noodzakelijk. Licht bos wordt gedomineerd door
Ontwikkelingsstrategie
Successie
Begroeiingstypen
lichtboomsoorten (zoals grove den, berk, lariks, eik) met een beperkte tweede boom- en struiklaag. Vaak heeft zich al een ondergroei van vogelkers ontwikkeld, of is deze sterk dominant in de nevenetage. Licht bos is de optimale habitat voor vogelkers. Door de aanplant van lichtboomsoorten met snelle jeugdgroei versterk je de menging en daarmee ook de concurrentie voor vogelkers. Wanneer vogelkers geen plaats mag hebben, moet hij intensief bestreden worden. Een meer haalbare optie is een doorontwikkeling naar een gelaagd gemengd licht bos of donker bos. In een gelaagd gemengd licht bos heeft zich onder een transparant kronendak (lichtboomsoorten) een tweede boomof struiklaag met boomvormende soorten kunnen ontwikkelen, waarvan vogelkers deel kan uitmaken. Vogelkers zal
alleen (tijdelijk) kunnen domineren wanneer de menging bestaat uit soorten met een trage jeugdgroei (zoals beuk of eik) of die een geringe eindhoogte bereiken (zoals spork en lijsterbes). Bij een nevenetage met snel groeiende soorten als berk, lariks en esdoorn, zal vogelkers sterk beconcurreerd worden en zich niet verder kunnen uitbreiden. Onder het gelaagde kronendak zijn de lichtomstandigheden ongunstig voor nieuwe vestiging van vogelkers.
Beheer van dit type bos zal zich richten tot het laten doorgroeien van lichtboomsoorten, alsook het actief laten verjongen of aanplanten ervan. Struiken en kleine bomen versterken de gelaagdheid. Via inbreng van schaduwtolerante soorten evolueer je naar een donker bos. Het verwijderen van de struik- en tweede boomlaag (regressie naar ‘licht
Ontwikkelingsstrategie Regressie Weerbaarheid ten aanzien van vogelkers
Ontbossen herstel heide en stuifzand
Weerbaar maken inbrengen schaduwtolerante soorten
maken bosstructuur
schaduwtolerante soorten
Open landschap Licht bos Gelaagd licht bos Donker bos
bos’) werkt de dominantie door vogelkers in de hand en wordt best vermeden.
In een donker bos zijn schaduwtolerante en daarmee schaduwwerpende boom- en struiksoorten dominant. Hier speelt vogelkers nauwelijks een rol. Bij plaatselijke verstoring kan vogelkers zich vestigen, maar zal sterk beconcurreerd worden door andere soorten in de verjonging. Een eventuele extra inbreng van schaduwtolerante bomen of struiken gebeurt onder scherm. Afhankelijk van hun lichtbehoefte is een lichte ingreep in kronendak, tweede boomlaag en/of struiklaag nodig. Lichtboomsoorten krijgen weinig kansen om door te groeien naar het kronendak, maar kunnen door middel van groepenkap gestuurd worden.
Bestrijden of integreren en uitfaseren?
Bestrijden van vogelkers is een proces van lange adem, en langdurige nazorg is noodzakelijk. Bestrijding kan grote verstoringen in bodem en vegetatie noodzakelijk maken, met alle nevengevolgen voor de overblijvende fauna en flora. Zaadbronnen (ook jonge exemplaren, zie hoger) moeten absoluut verwijderd worden, nog voor ze eind mei in bloei komen.
In gelaagde gemengde lichte bossen heeft vogelkers langere tijd nodig om in bloei te komen en is vroeg ingrijpen niet nodig. Te vroeg ingrijpen leidt tot versnelde hergroei uit de stobben zonder dat de overblijvende vegetatie die kan overschaduwen. Bij voldoende menging zal het kronendak zich snel sluiten waar-
door de hergroei op de stobbe vertraagd wordt. Bij grotere concentraties of minder gesloten kronendak is de hergroei krachtiger en is extra nazorg nodig tot de vegetatie boven de vogelkers voldoende gesloten is: jaarlijks halverwege het groeiseizoen (eind mei) hergroei afzetten. In bosranden en houtwallen zal je een hogere frequentie moeten aanhouden. Nabehandeling is gericht op het verwijderen van vergeten exemplaren en het ‘plukken’ van de nieuwe zaailingen. Maaien met de bosmaaier blijkt niet effectief te zijn.
De noodzakelijke nazorg – in bos minstens eens in de vijf jaar – zal wegens voortdurende zaadaanvoer nooit ophouden tenzij het bos weerbaar wordt gemaakt.
Vogelkers tijdelijk integreren kan wanneer een groter aantal boomsoorten in menging voorkomen. Vogelkers zorgt dan mee voor de bosontwikkeling, maar kan door concurrentie niet domineren. Bij het uitfaseren wordt het aandeel vogelkers door selectief ingrijpen geleidelijk verminderd. Tegelijkertijd wordt gewerkt aan een meer gestructureerd bos waardoor vogelkers zich moeilijker kan vestigen. Bij vergroting van de hoeveelheid licht kan vogelkers makkelijk domineren. Daarom zijn grootschalige verjongingsingrepen te vermijden.
Als vogelkers nog niet in de kroonlaag aanwezig is, maar wel dominant in de struiklaag, kan geopteerd worden de vogelkers te laten doorgroeien. Het bos wordt dan donkerder, waarbij de meeste bodemvegetatie (ook de jongere vogelkers) wordt onderdrukt. Naarmate de vogelkers doorgroeit vormt hij een
ijlere kroon waardoor de lichtbeschikbaarheid sterk vergroot. Daardoor kan ondergroei gevormd worden en kunnen schaduwboomsoorten zich vestigen. Wanneer ook lichtboomsoorten (zoals de zomereik) kunnen verjongen, kan vogelkers samen met de bovenetage worden uitgedund of groepsgewijs gekapt. De vogelkers in de verjonging kan je knippen of breken en verjonging of aanplant van schaduwtolerante boomsoorten kan onder scherm plaatsvinden (doorontwikkeling naar donker bos).
Doorontwikkelen van licht naar gelaagd gemengd licht bos gebeurt via pleksgewijze dunning. Het licht in de onderetage zal de vorming van een struik- en tweede boomlaag stimuleren. Om de gelaagdheid te versterken worden struiken en kleine bomen aangeplant.
Minder licht en een gemengde boom- en struiklaag is de sleutel
Een weerbaar bos heeft een zodanige bosstructuur en soortensamenstelling waardoor vogelkers zich niet kan vestigen of gaan domineren. De sleutelfactor is het verminderen van de lichttoevoer naar de ondergroei en het stimuleren van een krachtige gemengde boom- en struiklaag die met vogelkers kan concurreren.
In structuurarme bossen kan via dunning de lichttoevoer naar de bodem worden verhoogd, waardoor een onderetage van boom- en struiksoorten zich kan regenereren. Afhankelijk van de boomsoorten in de onderetage kan je deze begeleiden door sterker (lichtboom-
soorten) of minder sterk (schaduwboomsoorten) te dunnen in de bovenetage. Eens een gelaagd gemengd bos zich heeft gevestigd, zal vogelkers zich nog nauwelijks kunnen vestigen. Onder een voor vogelkers te donker scherm (zie tabel) worden schaduwtolerante boom- en struiksoorten aangeplant (linde, beuk, esdoorn, hazelaar, haagbeuk, Europese vogelkers, taxus). Zo ontstaat een schaduwwerpende tweede boomlaag. Wanneer het scherm wordt verwijderd, nadat de aanplant in sluiting is, zal verjonging van vogelkers nauwelijks optreden.
Daarnaast is het belangrijk boomsoorten aan te planten die in lichte situaties de concurrentie met vogelkers aankunnen, zoals ratelpopulier, berk en lariks. Ook de esdoorn en zoete kers hebben een snelle jeugdgroei.
Geschreven door Bosgroep Vlaams-Brabant (naar “Beslisboom Amerikaanse vogelkers”, website van Life Resilias)
Boom- en struiksoorten geordend naar de schaduwtolerantie in het juveniele stadium. De ordening loopt van 1 (veel licht nodig) tot 5 (weinig licht nodig) met een ruwe raming van het overeenkomstige % van het daglicht
Bosconsulenten:
onze ogen en oren
op het terrein
“Als vrijwilliger voor de Bosgroepen kom je op waar anderen niet komen.”
In het Internationaal jaar van de vrijwilliger zetten we graag onze Bosconsulenten in de bloemetjes. Deze gedreven vrijwilligers bij de Bosgroepen trekken in hun vrije tijd de bossen in: werken voorbereiden, met aannemers, arbeiders en boseigenaars praten, ondersteunen bij activiteiten: ze doen het allemaal met veel goesting.
Eddy Cryns (70) uit Zutendaal is al meer dan twintig jaar actief bij Bosgroep Limburg als bestuurder. Hij was ook bij de eerste lichting Bosconsulenten. “Toen ik na een reorganisatie in 2003 mijn job verloor, reageerde ik op een oproep in de krant van Bosgroep Hoge Kempen,
die toen in volle opstart was. Nog diezelfde week ging ik naar een infosessie. Als vrijwilliger voor de Bosgroepen kom je op plekken waar anderen niet komen. De mooiste herinneringen zijn die waar ik met Bosgroepcoördinator Patrick Meesters bossen inventariseerde. Ik reed met
de jeep, Patrick beoordeelde de bossen. We inventariseerden enorm snel en dachten na over manieren om efficiënter te werken. Ik genoot ook van de buitenlandse studiereizen.”
Ook tijdens evenementen zijn de Bosconsulenten onmisbaar. “Zelf geniet ik enorm van activiteiten voor kinderen. De afgelopen jaren bedacht ik onder meer een grote katapult met tennisballen waarmee ze het ‘foei-foeimannetje’ – dat afval achterliet in het bos – bekogelden, speren waarmee ze naar een houten everzwijn gooiden, en een workshop Zweedse kaarsen maken en daarop kastanjes poffen. Zalig om de reacties van de kinderen te zien!”
‘Een heel mooi aspect aan de Bosgroepwerking vind ik het contact met mensen buiten de sector, zoals kinderen die deelnemen aan een plantactie. Ze leren bij over boomsoorten, bos en planten met ons boompjes aan. Je ziet hoe het contact met de natuur, al is het maar kort, hen veel deugd doet.’
(Chris Clinck, bosconsulent BGAG)
Eddy weet veel over bosbeheer, ook omdat hij zelf boseigenaar is en bossen beheert voor vrienden en familieleden. “Maar dat is geen vereiste om Bosconsulent te worden. Alle opleidingen worden voorzien. Niet enkel rond kennis, maar ook menselijke vaardigheden. Je moet goed kunnen luisteren en omgaan met feedback, vragen en kritiek van eigenaars en passanten. Je kan ook aangeven welke taken je het meest liggen.”
op plekken
Eddy zag de Bosgroepen de afgelopen twintig jaar uitgroeien tot professionele organisaties. “In 2003 waren we blij als een infoavond twee nieuwe leden opleverde, nu lokken we soms tweehonderd mensen op één avond. Tegenwoordig beschikken we over moderne technologieen. In het begin trokken we de bossen in gewapend met een kompas, een meetlint van 50 meter en een schaallat.”
Eddy Cryns, bosconsulent Bosgroep Limburg
‘De Bosgroep gaat over meer dan bos en het beheer ervan, er is ook een belangrijk sociaal gegeven. Het sociaal weefsel van de vereniging bestaat uit vrijwilligers, personeel, bestuurders en leden en er heerst een warme sfeer.’ (Peter Van Dessel, bosconsulent BGAG)
1.000.000
euro voor een meer
veerkrachtige Kleine Nete Vallei
De private eigenaars en Antwerpse Bosgroepen werken mee aan meer waterberging en het tegengaan van droogte in de Kleine Nete vallei met het project Bodem~Water
Vanaf 2023 tot 2026 werden er heel wat projecten uitgevoerd in de vallei van de Kleine Nete. Deze initiatieven kaderen binnen het programma Water-Land-Schap 2.0 gecoördineerd door de Vlaamse Landmaatschappij (VLM) dat deel uitmaakt van de Blue Deal en mede gefinancierd door de provincie Antwerpen en de 12 Kleine Nete gemeenten. Er was ruim 1.000.000 EUR om te investeren om de Kleine Nete vallei meer weerbaar te maken tegen droogte. Dit kon gebeuren tussen 1 januari 2023 en 20 juni 2026.
Het project waar de Antwerpse Bosgroepen aan meewerken heet Bodem~Water en is een onderdeel van dit programma, waar ook geïnvesteerd werd in de Kleine Netevallei. We zorgden samen met de private eigenaars voor vele kleine en grote realisaties. Er werd bijvoorbeeld gewerkt aan meer gemengde bossen en er werden meerdere bospoelen omgevormd en verbeterd. Grote werken waren er in ’s Gravendel te Retie.
We geven hier een paar voorbeelden weer.
Kaart met het projectgebied van Bodem~Water
We richten een grasland beter in en plantten nieuw bos. Er werd in totaal ongeveer 222.000 EUR geïnvesteerd in projecten door De Bosgroepen bij private eigenaars.
In het mooie grote boscomplex Binnenbos in Zandhoven werden nieuwe soorten ingeplant, rododendron en laurierkers uitgetrokken en een poel aangelegd. Langs de Klein Wilboerebeek werd getracht de Japanse duizendknoop in te dijken door middel van de aanplant van een dichte rand van hazelaar.
Boshuisweg in Zandhoven. Dit perceel nabij het Zoerselbos werd vóór de bebossing ingericht met een poel, een afschuining van de beekvallei en een stapel hout als schuilplaats voor gladde slang.
Boshuisweg in Zandhoven. De bosaanplant wordt beschermd met een wildraster.
Natuurherstel in een belangrijk hoogveenrelict in Retie, ’s Gravendel. Gedegradeerde (natte) heide-, veen- en venvegetaties werd opnieuw herstelt. Dit gebeurt door het plaatselijk weghalen van bomen, houtige opslag, takhout. Enkele grachtjes en walletjes werden gedempt, hersteld of heringericht.
3
Met Water+Land+Schap 2.0 pakken we wateroverlast en droogte aan in kader van Blue Deal. 16 gebiedsgerichte projecten en 8 systeeminnovaties gaan aan de slag. Er wordt op terrein samengewerkt aan een Water+Land+Schapsgebied dat klimaatschokken opvangt. Een goed werkend watersysteem, een aan-
in
werden herstelmaatregelen uitgevoerd voor het leefgebied van de heikikker: oeverherstel van vennen en omvormingsbeheer met dunningen, kapping boszomen en aanplantingen.
trekkelijk landschap en klimaatrobuuste landbouw zijn daar de bouwstenen van. Meer informatie op www.vlm.be.
Dit initiatief kadert binnen een programma van de Vlaamse Landmaatschappij (VLM) dat deel uitmaakt van de Blue Deal. De Blue Deal is een programma
dat de Vlaamse Regering lanceerde in de strijd tegen waterschaarste en droogte. Het programma bevat meer dan 70 acties en 400 projecten. Met de Blue Deal slaat Vlaanderen de weg in van minder verharding, meer vernatting en maximaal circulair watergebruik.
Bij
particuliere eigenaars
Kasterlee De Hoeven
De wolf: terug
De terugkeer van de wolf is goed nieuws voor de natuur. Het feit dat het dier zich na meer dan een eeuw opnieuw thuis voelt in Vlaanderen, toont aan dat het beter gaat met de biodiversiteit. In regio’s als Noord-Limburg werden de afgelopen jaren grote, aaneengesloten natuurgebieden en militaire zones gecreëerd, waar wolven genoeg voedsel en rustplekken vinden. Zo belandde de wolf vanuit onze buurlanden opnieuw in onze contreien.
Gezondere wildpopulatie
De aanwezigheid van wolven is positief voor andere dieren. De wolf is namelijk een toproofdier en beïnvloedt daardoor de andere dieren in zijn leefgebieden. Wolven kiezen vaak zwakkere en/of zieke prooien uit en zorgen zo voor een gezondere wildpopulatie. Het vlees dat de wolven niet opeten, blijft liggen en vormt een maaltijd voor andere dieren.
De wolf wordt beschermd door Europese en Vlaamse wetgeving: er mag niet op gejaagd worden en de overheid moet inspanningen leveren voor de instandhouding van de soort.
Naya
De eerste geïdentificeerde wolf in 150 jaar in Vlaanderen was de jonge wolvin Naya. Zij werd in 2016 geboren in Duitsland, maar verliet haar roedel eind 2017 op zoek naar een partner en een eigen territorium. Na een zwerftocht van 600 km stak ze via Nederland de grens naar Vlaanderen over, een tocht die we dankzij de satellietzender om haar nek op de voet konden volgen.
Wat doe je met een wolf in je bos?
Bossen maken slechts een heel klein deel uit van een wolventerritorium. Binnen dat grote territorium doorkruisen zij het hele landschap: van akkers en graslanden over heidevelden tot bossen. Als er veel prooi is, hebben wolven een reden om in het bos te komen jagen. Zo’n tijdelijk ‘bezoek’ heeft geen gevolgen voor het bos, het wordt alleen
even gebruikt als terrein waar een prooi wordt bejaagd. Het aantal wolven in Vlaanderen is veel te laag om impact te hebben op het landschap, met inbegrip van het bos. Het ‘landscape of fear’* voor bijvoorbeeld reeën, waar men in buitenlandse studies over spreekt, zit er in Vlaanderen nog niet aan te komen. De passage van een wolf beschadigt op geen enkele wijze de vegetatie in het bos. Boseigenaars hoeven daarom niets speciaals te doen voor de wolf. Anderzijds hoeven eigenaars zich ook geen zorgen te maken wanneer ze een wolf zouden zien in het bos. De wolven in Vlaanderen blijven nog steeds zeer schuw en zullen geen mensen benaderen. Wolven lokken - bijvoorbeeld door het aanbieden van voedsel - is natuurlijk absoluut te vermijden.
Wie een wolf of sporen van een wolf opmerkt, kan dat altijd melden aan het
*Geheel van factoren die veroorzaken dat dieren een bepaalde omgeving in zekere mate als beangstigend of stressverwekkend ervaren.
Meldpunt Wolven van de Vlaamse overheid, op wolf@inbo.be. Alle meldingen zijn welkom, maar vergezeld van een foto of een filmpje worden ze vanzelfsprekend makkelijker te beoordelen. Er zijn hondenrassen die vaak verward worden met wolven, en alleen aan de hand van beeldmateriaal kan ingeschat worden waar het om gaat.
Wil je graag meer weten over de wolf in Vlaanderen? Kijk gerust verder. - https://www.vlaanderen.be/inbo/dewolf-in-vlaanderen/publicaties/ - https://www.eoswetenschap.eu/natuur-milieu/hoe-kijken-vlamingennaar-meer-wilde-natuur - https://natuurenbos.be/dossiers/ veelgestelde-vragen-over-de-wolf
Met dank aan de auteurs van het INBO, Koen Van Muylem en collega’s.
Wolf
Canis lupus
• Hoogte: tot 1,1 m, lengte: tot 1,2 m van snuit tot staart, gewicht: tot 50 kg
• Beige tot rossigbruine vacht, met grijze rug en onduidelijk ‘zadel’
• Wit rond de muil
• Spitse, rechtopstaande oren, naar de top toe wat afgerond
Wist je dit al over de wolf?
- Wolven komen in grote delen van de wereld voor: van Noord-Amerika en Canada over de noordelijke en oostelijke delen van Europa tot voorbij de poolcirkel. Ze leven in zeer uiteenlopende landschappen: bossen, steppegebieden, gebergtes en toendra’s. Ook in landschappen die vooral door de mens worden ingericht en gedomineerd, zoals in West-Europa, voelen ze zich thuis.
- Wolven zijn sociale dieren die in familiegroepen of ‘roedels’ leven. In Europa bestaat een roedel gewoonlijk uit een ouderpaar, hun jongste welpen en de volgroeide jongen van het vorige jaar.
- Een wolvin krijgt één keer per jaar jongen. Een worp bestaat gemiddeld uit 4 tot 6 welpen. Na één tot twee jaar verlaten de jongen hun geboorteroedel en gaan ze op zoek naar een geschikte plek en partner om een eigen familie te stichten. Ze leggen daarbij grote afstanden af, tot wel honder den kilometers. Ze steken soms grote rivieren over en doorkruisen ook minder afgelegen gebieden, met bruggen en snelwegen. Aanrijdingen door auto’s of vrachtwagens vormen in West-Europa de grootste doodsoorzaak bij wolven.
- Een wolvenroedel verdedigt zijn territorium tegen andere wolven. Het territorium van een Europese wolf is ongeveer 200 vierkante kilometer groot. De precieze oppervlakte hangt af van het voedselaanbod en de concurrentie met andere wolven.
• Lange, slanke poten, dicht bij elkaar
• Pootafdruk: 8 tot 10 cm lang
• Rechte rug
• Staart eindigt in een donkere punt, hangt meestal recht naar beneden
• Voedsel: 3 à 4 kg per dag, soms 5 tot maximaal 10 kg. Vooral ree en everzwijn, in mindere mate konijn, haas, vogels en kleinvee. Een wolf eet ook groenten en fruit.
• Uitwerpselen: keutels van wolven bevatten veel kalk, botresten en haren van prooidieren. Ze hebben een kleine draai aan het uiteinde.
• Paartijd in februari, welpen worden geboren eind april, begin mei
Onze bebossingen in kiekjes!
Hou die blik vast, dat is ‘m, blijf zo…, schup iets naar voren, KLIK! En dan niet wortelschieten maar hup voort planten. Dat was hard nodig, samen met alle Antwerpse Bosgroepen en de Provincie Antwerpen vulden we zo’n 72.366 plantgaten dit plantseizoen, goed voor 36,39 ha nieuw bos in onze Provincie.
Geen les, maar bos. Tijdens het BOOMweekend van 28 t/m 30 november gaven 310 schoolkinderen de natuur een duwtje in de rug. In Lier, Puurs-Sint-Amands en Herentals ruilden ze de pen in voor een schop.
Private eigenaar plant maar liefst 4 ha bos in Zandhoven. Een nieuw bos is meer dan enkel bomen. Wij kijken naar totaalplaatje en leggen links naar het omliggende landschap. Poelen, hoogstammen, oeverafschuiningen, verpozingsplekken, populieren als pioniers.
Op natte gronden testen we nieuwe aanplantmethodes uit. Deze sleufmachine op rupsen vermindert bodemverdichting en plant wél 1 ha in een dag.
It takes a village to raise a forest. Bosgroep Kempen Noord bracht medewerkers, vrijwilligers, arbeiders en leerlingen van Stad Turnhout, Regionaal Landschap Kleine en Grote Nete, basisschool Sint-Jozefcollege, Buso school Vibo de Ring samen. Resultaat 4000 bomen voor 2 ha nieuw stadsrandbos. En dit is nog maar het begin.
Tradities zijn er om te koesteren. Al sinds 1980 plant Meerhout geboortebomen, en dit jaar was de Zeggeman de plek waar het gebeurde. Samen met Bosgroep Zuiderkempen plantten de families van 34 borelingen uit 2024 hun eigen geboortebos.
Stabroek kent een nieuw geboortebos Maar liefst 50 kindjes gaven hun eigen bos mee vorm. Met grime, een springkasteel en warme chocomelk werd de eerste aanplant een onvergetelijke dag!
De Green Deal Lokaal Hout draait op volle toeren
Het opzetten en onderhouden van lokale houtketens in Vlaanderen is een grote uitdaging, omwille van de geglobaliseerde houtmarkt en een primaire houtverwerkende industrie die het moeilijk heeft. Daarnaast is er de toegenomen publieke tegenkanting tegen houtkap en heerst onbegrip over de economische functie van bossen.
Dat zorgt er mee voor dat het aantal bosexploitanten en zagerijen sinds enkele decennia daalt waardoor het Vlaamse hout vaak naar andere bestemmingen in de wereld wordt getransporteerd. Nochtans houden de Vlaamse bedrijven de sleutel in handen voor het beschikbaar maken van hout voor verdere toepassingen.
Coalitie van bos- en houtsector
Het effectief aanpakken van deze uitdagingen vergt een breed gedragen samenwerking en coalitie binnen de bos- en houtsector en bevoegde overheid. Deze samenwerking is er nu in de vorm van de Green Deal Lokaal Hout en ook De Bosgroepen maken hier deel van uit als trekker!
en 2025 ging de Green Deal Lokaal Hout in september 2025 van start en intussen draait het op volle toeren. Na enkele infomomenten en workshops met geïnteresseerden werd er een mooie groep deelnemers gevormd.
Circulaire lokale houtketen
De meer dan 80(!) deelnemers aan de Green Deal onderschreven allen de gedeelde ambitie die de kern vormt van dit traject. In deze Green Deal werken de partners samen aan een circulaire lokale houtketen, vertrekkende van beheer over verwerking tot gebruik (van hout als grondstof), gebaseerd op een duurzaam economisch model in positieve relatie met meer-
Ondertekening door Eric Smeets, voorzitter van
voudige maatschappelijke meerwaardecreatie
Doelstellingen
De Green Deal loopt nog tot eind 2028 en tegen dan hopen we enkele doelstellingen te kunnen bereiken. We werken eraan om in Vlaanderen een
vitaal ondernemersklimaat met een waardevol en duurzaam economisch model rond lokale houtproductie en -verwerking en houtgebruik te creëren. Daarnaast zou het gebruik van (lokaal) hout meer aanwezig moeten zijn in bouw- en renovatieprocessen. Ook moet de publieke waardering voor houtgebruik en het houtgebruik
Beste bosgazetlezers
Mijn naam is Seppe De Peuter. Ik zal vanaf maart opnieuw deel uit te maken van het team van Bosgroep Zuiderkempen. In 2023 en 2024 kreeg ik al de kans om hier mee te werken aan verschillende projecten in en rond onze bossen. Die periode heeft mijn liefde voor het bos en mijn interesse voor duurzaam bosbeheer alleen maar versterkt.
Het doet dan ook veel plezier om opnieuw te kunnen starten bij onze bosgroep. Ik kijk ernaar uit om samen met boseigenaars, vrijwilligers en collega’s verder te bouwen aan sterke, gezonde en toekomstgerichte bossen in de regio.
Hopelijk tot binnenkort in het bos!
zelf toenemen; net zoals het publieke begrip voor houtoogst. Ten slotte zou houtproductie een doordacht onderdeel van duurzaam bos-, natuur- en landschapsbeheer moeten vormen. Geschreven door de Koepel van Vlaamse Bosgroepen
Waar: Domein Franciscanessen ter hoogte van de parking op de Bredabaan 737, Wuustwezel
We ontmoeten je graag voor een leerrijke wandeling doorheen het schitterende natuur-en erfgoed domein van de Franciscanessen.
Dit voormalig kloosterpark heeft de voorbije jaren een opwaardering gekregen door de inspanningen van Stichting Kempens Landschap onder advies en ondersteuning van de Bosgroep.
Nadien zien we elkaar in ’t Schoolhuis in Gooreind waarbij we de financiële en inhoudelijke resultaten van 2025 en vooruitzichten van 2026 toelichten. Traditiegetrouw sluiten we af met een gezellige receptie onder boseigenaars.
Veilig werken met de kettingzaag!
ECS-cursus najaar 2026
Bosgroep Zuiderkempen
Wanneer: Dinsdag 21 april 2026 vanaf 19u
Waar: Zoerla, Gevaertlaan 1, 2260 Westerlo Na het officiële gedeelte staan we dit jaar stil bij een thema dat ons allen aanbelangt: de sociale functie van het bos. We ontdekken hoe bossen bijdragen aan onze gezondheid, ons welzijn en aan verbinding tussen mensen.Na uitreiking van de Halterprijs 2025 sluiten we af met een gezellige receptie met lokale lekkernijen en een bosvriendelijk drankje. Een ideaal moment om bij te praten met andere leden. Jullie aanwezigheid betekent veel voor ons. Samen bepalen we immers de richting die Bosgroep Zuiderkempen de komende jaren uitgaat!
Volg de verschillende modules in volgorde met de professionele lesgevers van 4ESTRY volgens de Europese kettingzaagnormen.
ECS 1: onderhoud van kettingzaag en doorkorttechnieken 16 & 17 september 2026
Kamp C in Westerlo, Britselaan 20
ECS 2: basisveltechnieken 5 & 6 oktober
Pastorie Oosthoven in Oud-Turnhout, Polderstraat 33
ECS 3: gevorderde veltechnieken 24 & 25 november 2026
Bosgroep Antwerpse Gordel, regio Brasschaat-Ranst
Aantal deelnemers per module: maximaal 8
Kostprijs per module voor leden/niet-leden: €120,00/€240,00
Inschrijven kan via mail naar Zuiderkempen@bosgroep.be of via 014/27.96.57
Inschrijving is pas definitief na betaling van het inschrijvingsgeld.
Wil je graag een zoekertje plaatsen?
Particulieren die bos zoeken of willen verkopen, kunnen gratis een zoekertje plaatsen op de website van de provincie Antwerpen: www.provincieantwerpen.be, zoek op ‘bos te koop’. Het zoekertje verschijnt eenmalig in de Bosgazet en op de website van De Bosgroepen. Als je het wilt herhalen, dien je opnieuw een aanvraag in. De publicatie van het zoekertje is geen garantie voor de verkoop.
Stuur je zoekertje ten laatste op 15 mei, 15 augustus, 15 november of 15 februari naar bosgroepen@provincieantwerpen.be om de eerstvolgende editie van de Bosgazet te halen. Koop of verkoop je graag (een stukje) bos? Dan bevat je zoekertje minstens volgende informatie: ligging, oppervlakte, type bos (loof/gemengd/naald/populier), telefoon en/of e-mailadres.
En (NIEUW!!!) uw zoekertje komt op de website van de bosgroepen: Bos te koop | Bosgroepen.be
Bos te koop of gezocht
U wil ook graag een zoekertje plaatsen?
- Surf dan naar https://www.provincieantwerpen.be/nl/duurzaam-bosbeheer-met-de-bosgroepen/bosgazet-zoekertje
- Lees de voorwaarden
- Geef uw zoekertje en contactgegevens in
- En uw zoekertje verschijnt in de volgende Bosgazet en op de website van De Bosgroepen.
Contact: Mady De Decker - 0475 40 45 88 madydedecker@yahoo.fr
Welkom kleine Lucas!
Bosgroep Antwerpse Gordel mag een nieuw spruitje verwelkomen! Op 24 oktober 2025 werd Lucas Versmissen geboren, het eerste kindje van bosgroepcollega Stephanie en haar partner Tom. Iets vroeger dan uitgerekend, maar met zijn 50 cm en 3,23 kg is hij gezond en wel gestart. Proficiat en geniet van dit mooie nieuwe avontuur!
