Bosblad 2026 - nr. 7

I N FO RM AT I E B L AD B O SG ROE P VLAAM S-BRABANT VZW HA LFJ A AR L I J K S T I J D S CH RI F T J U N I 20 2 6 - N°7

INHOUD

de bosbode 4 | 2019

Redactie Riek Broekaert, Wietse Frickel, Kathleen Vanhuyse, Kristof Van Eyken, Marijke Smans, Ilse Nijskens, Martijn Marchal, Mieke Decoster, Julie Gaillard, Pieter Spoelders, Isis Veldeman Fotografie Cover: Vilda, Jeroen Mentens Foto’s Bosgroep Vlaams-Brabant vzw

3

Voorwoord Soort in de kijker: Hazel

4

Bosgroepnieuws - Algemene Vergadering in Beersel - Welkom Isis!

- Terugblikken op 5 jaar Bosgroep Vlaams-Brabant

5

De wolf en de bever, terug van weggeweest

10 De bossen van de familie Hanssens

12 Zes opvallende nachtbrakers om deze zomer te spotten

Bosblad verschijnt tweemaal per jaar, het is een uitgave van de Bosgroep Vlaams-Brabant en wordt zowel digitaal als per post verstuurd naar leden en geïnteresseerden.

Lay-out & grafische vormgeving: Koloriet - Leefdaal Drukwerk: Antilope De Bie Verantwoordelijke uitgever: Bart Nevens

14 De wilg, stoere bink in onze Vlaamse velden

18 In 10 stappen een

kapmachtiging aanvragen

20 De mooiste boswandelingen van Vlaams-Brabant

Contact rond Bosblad: info@bosgroepvlaamsbrabant.be 016 26 76 00 Bosgroep Vlaams-Brabant vzw Zetel: Diestsevest 54/101 3000 Leuven Post: Provincieplein 1 3010 Leuven 0683.509.015 - RPR Leuven www.bosgroepvlaamsbrabant.be

Raad van bestuur Bart Nevens, Geert Herbots, Jos Lambrechts, Gilbert Hollanders, Dirk Van Assche, Florent Frederix, Stefan Lenaerts, Dries Claes, Dries Moons, Lieven Elst, Jo Vansteenvoort, Hans Vander Perre, William Hanssens.

2

22 De Green Deal Lokaal Hout draait op volle toeren

VOORWOORD

Beste lezer, Beste bosgroeplid, Het jaar is ongeveer halfweg en we hebben met Bosgroep

elk jaar een tikkeltje beter te doen voor onze Vlaams-Brabant-

Vlaams-Brabant niet stilgezeten. We werkten achter de scher-

se bossen (zie 5 jaar Bosgroep Vlaams-Brabant, p.4).

men hard mee als trekker van de lokale houtproductie (p. 22).

En aan het begin van het jaar mochten we een nieuwe collega

Die Vlaams-Brabantse bossen staan trouwens nog meer dan an-

verwelkomen: Isis is overgekomen van Bosgroep Zuiderkem-

ders in de kijker in dit Bosblad. Neem zeker eens een kijkje op

pen om ons team te versterken. Zij zal zich vooral in het oosten

p.20 voor de mooiste boswandelingen in jouw buurt en misschien

van de provincie bekommeren om jullie bossen en al jullie uit-

kom je zelfs enkele opmerkelijke bosbewoners tegen (p. 12)!

breidingsprojecten. Welkom Isis!

Verder in dit Bosblad besteden we ook aandacht voor de teNaast een nieuw teamlid, mochten we in maart ook twee nieu-

rugkeer van de wolf en de bever naar onze contreien – een

we bestuursleden verwelkomen tijdens de Algemene Vergade-

complex verhaal met verschillende kanten die gehoord moeten

ring, die dit jaar doorging in het Lambiekcentrum in Beersel.

worden. Tot slot willen we ook de veelzijdigheid van de wilg in

Jullie keurden er ook massaal onze werking goed. Als voorzit-

de verf zetten, een typische bosboom die alle lo(o)f verdient.

ter van Bosgroep Vlaams-Brabant wil ik elk van jullie dan ook van harte bedanken voor zoveel vertrouwen. Samen met jullie

Veel leesplezier,

– onze leden – en het hele team blijven we ons inspannen om

Bart Nevens, Voorzitter Bosgroep Vlaams-Brabant

Soort in de kijker: Rode eekhoorn (Sciurus vulgaris) Maak kennis met Hazel, onze nieuwe mascotte De Bosgroepenfamilie breidt uit. Met eekhoorn Hazel verwelkomen we een nieuwe mascotte die kinderen en jongeren meeneemt in de wondere wereld van het bos. Hazel is een echte boskenner: nieuwsgierig, alert en altijd in voor een nieuw avontuur. Je zal haar dus regelmatig zien opduiken, vooral bij activiteiten en projecten waar jonge bosliefhebbers mee het verhaal schrijven.

3

BOSGROEPNIEUWS

Algemene Vergadering in Beersel

Welkom Isis!

I

n januari kwam Isis Veldeman ons team versterken. Isis is geologe van opleiding en werkte eerder al bij Bosgroep Zui-

derkempen. Een geologe bij de Bosgroep? “Graag draag ik

O

p zaterdag 14 maart kwamen we naar goede gewoonte

hier niet alleen mijn steentje, maar ook mijn boompje bij. Dat

allemaal samen op de Algemene Vergadering. Dit jaar

doe ik door mee te werken aan de omvorming naar meer bio-

mochten we ongeveer 80 leden verwelkomen in Biercentrum

diverse bossen, aan duurzaam beheer en door iedereen die

Lambiek in Beersel. Onze werking werd bijna unaniem goed-

een bos wenst te planten van A tot Z te ondersteunen. Samen

gekeurd, waarvoor hartelijk dank! Wie er niet bij kon zijn of de

met boseigenaars dragen we zorg voor onze bossen in de

belangrijkste documenten nog eens wil nalezen, kan terecht

hoop dat ook de volgende generaties in een leefbaar klimaat

op onze website.

kunnen opgroeien, omringd door groen.”

Terugblikken op 5 jaar Bosgroep Vlaams-Brabant Ook in 2026 blijft ons team enthousiast klaar staan om boseigenaars over de hele provincie te helpen met administratieve, financiële en technische steun bij hun bosbeheer.

Maar wat houdt dat precies allemaal in?

Dit overzicht van de voorbije 5 jaar bosgroep Vlaams-Brabant werpt alvast een blik op onze werking.

21

vormingsmomenten

317.244 bomen aangeplant

terrreinbezoeken 1000 per jaar

13 795 hectare bestuurders

natuurbeheerplan

4

57hectare nieuw bos aangeplant

11 1.590

teamleden

leden

€ 1 184 730 opbrengst houtverkoop

TERUGKEER

De wolf en de bever, terug van weggeweest De laatste jaren zijn ze niet meer weg te denken uit het nieuws: zowel de bever als de wolf zijn helemaal terug van weggeweest. En dat is goed nieuws voor de Vlaamse natuur. Dat beide dieren zich na meer dan een eeuw opnieuw thuis voelen in Vlaanderen, toont aan dat het de goede richting uitgaat met onze biodiversiteit – al moeten we hun terugkeer zeker met de nodige nuance benaderen. We beginnen met de wolf.

Gezondere

De aanwezigheid van wolven heeft een positieve invloed op andere dierenpo-

wildpopulatie

pulaties in zijn territorium. Als toproof-

In regio’s als Noord-Limburg werden de

dier kiest de wolf namelijk vaak zwak-

afgelopen jaren grote, aaneengesloten

kere of zieke prooien uit en zorgt zo

natuurgebieden en militaire zones ge-

voor een gezondere wildpopulatie. Het

creëerd, waar wolven genoeg voedsel

vlees dat de wolven niet opeten, blijft

en rustplekken konden vinden. Zo be-

liggen en vormt een maaltijd voor an-

landde de wolf vanuit onze buurlanden

dere dieren.

opnieuw in onze contreien.

Wolf

Canis lupus • Hoogte: tot 1,1 m; lengte: tot 1,2 m van snuit tot staart; gewicht: tot 50 kg • Beige tot rossigbruine vacht, met grijze rug en onduidelijk ‘zadel’, wit rond de muil • Pootafdruk: 8 tot 10 cm lang • Voedsel: 3 à 4 kg per dag, soms 5 tot maximaal 10 kg. Vooral ree en everzwijn, in mindere mate konijn, haas, vogels en kleinvee. Een wolf eet ook groenten en fruit.

• Uitwerpselen: keutels van wolven bevatten veel kalk, botresten en haren van prooidieren. Ze hebben een kleine draai aan het uiteinde.

• Paartijd in februari, welpen worden geboren eind april, begin mei

5

de bosbode 4 | 2019 TERUGKEER

Naya Na een afwezigheid van meer dan 150 jaar werd opnieuw een wolf gespot in Vlaanderen: Naya. Zij werd werd in 2016 geboren in Duitsland, maar verliet haar roedel eind 2017 op zoek naar een partner en een eigen territorium. Na een zwerftocht van 600 km stak ze via Nederland de grens naar Vlaanderen over, een tocht die we dankzij de satellietzender om haar nek op de voet konden volgen.

Wat doe je met een wolf in je bos?

Bossen maken slechts een heel klein deel uit van een wolventerritorium. Binnen dat grote territorium doorkruisen zij het hele landschap van akkers en graslanden over heidevelden tot bossen. Als er veel prooi is, hebben wolven een reden om in het bos te komen ja-

varen) voor bijvoorbeeld reeën, waar

Wie een wolf of sporen van een wolf op-

men

over

merkt, kan dat altijd melden aan het

spreekt, zit er in Vlaanderen nog niet

Meldpunt Wolven van de Vlaamse over-

aan te komen. Ook wanneer je als bosei-

heid, op wolf@inbo.be. Alle meldingen

in

buitenlandse

studies

genaar of wandelaar een wolf zou tegenkomen in het bos, hoef je je geen zorgen te maken. De wolven in Vlaanderen blijven nog steeds zeer schuw en

zijn welkom, maar vergezeld van een foto of een filmpje worden ze vanzelfsprekend makkelijker te beoordelen. Er zijn

zullen geen mensen benaderen. Wolven

hondenrassen die vaak verward worden

lokken - bijvoorbeeld door het aanbie-

met wolven, en alleen aan de hand van

den van voedsel - is natuurlijk absoluut

beeldmateriaal kan ingeschat worden

te mijden.

waar het om gaat.

Leefgebied en territorium Wolven komen in grote delen van de wereld voor: van Noord-Amerika en Canada over de noordelijke en oostelijke delen van Europa tot voorbij de poolcirkel.

Ze leven in zeer uiteenlopende landschappen: bossen, steppegebieden, gebergtes en toendra’s. Ook in landschappen die vooral door de mens worden ingericht en gedomineerd, zoals in West-Europa, voelen ze zich thuis.

Wolven zijn sociale dieren die in roedels leven. In Europa bestaat een roedel gewoonlijk uit een ouderpaar, hun jongste welpen en de volgroeide jongen van

gen. Zo’n tijdelijk ‘bezoek’ heeft geen

het vorige jaar.

gevolgen voor het bos, het wordt alleen

Een wolvin krijgt één keer per jaar jongen. Een worp bestaat gemiddeld uit 4 tot

even gebruikt als terrein waar een prooi wordt bejaagd. Het aantal wolven in Vlaanderen is veel te laag om impact te hebben op het landschap, met inbegrip van het bos. Het ‘landscape of fear’ (geheel van factoren waardoor dieren een bepaalde omgeving in zekere mate als beangstigend of stressverwekkend er-

6 welpen. Na één tot twee jaar verlaten de jongen hun geboorteroedel en gaan ze op zoek naar een geschikte plek en partner om een eigen familie te stichten.

Ze leggen daarbij grote afstanden af, tot wel honderden kilometers. Ze steken soms grote rivieren over en doorkruisen ook minder afgelegen gebieden, met bruggen en snelwegen. Aanrijdingen door auto’s of vrachtwagens vormen in West-Europa de grootste doodsoorzaak bij wolven.

Een wolvenroedel verdedigt zijn territorium tegen andere wolven. Het territorium van een Europese wolf is ongeveer 200 vierkante kilometer groot. De precieze oppervlakte hangt af van het voedselaanbod en de concurrentie met andere wolven.

De wolf wordt beschermd door Europese en Vlaamse wetgeving: er mag niet op gejaagd worden en de overheid moet inspanningen leveren voor de instandhouding van de soort.

6

TERUGKEER

De bever: terugkeer van

stroomt en een nieuw meertje ontstaat.

Dat trekt soorten aan zoals spechten,

Daarna bouwt hij een burcht met een

boomklevers en de matkop. Meer licht

onderwateringang. De rest van zijn tijd

stimuleert ook de groei van moerasplan-

gaat naar onderhoud van dammen en

ten en wilgen, waardoor een dynamisch

Ook de bever, het grootste knaagdier

het zoeken naar voedsel zoals schors,

landschap ontstaat met poelen, rietzo-

van Europa, is na 150 jaar terug in ons

twijgen, waterplanten en bladeren.

nes en jonge wilgenstruwelen.

de ecosysteemingenieur

land. Zijn komst wordt vaak toegejuicht, maar net als de wolf is niet iedereen even opgezet met zijn comeback: on-

Het water zoekt

Het meertje wordt na verloop van tijd steeds ondieper, en vormt rietmoeras

een weg

en wilgenstruweel die de bever van

Veel beken zijn rechtgetrokken en uitge-

ideaal leefgebied op voor blauwborst,

diept, waardoor ze minder vaak over-

karekieten, riet- en sprinkhaanzangers,

stromen en ze hun omgeving zelfs ver-

libellen, amfibieën en vleermuizen. Zelfs

drogen. Hierdoor degraderen zowel de

vissen vinden via zijstroompjes hun weg

beek als het valleibos. De bever brengt

naar het bevergebied en profiteren daar

hier verandering in. Door met zijn dam-

van water vol voedsel en schuilplaatsen.

men water op te stuwen ontstaat een

Wanneer na een tijd de bever verdwijnt

mozaïek van open water met moerassi-

door ouderdom, predatie of voedselge-

Wanneer een bever een gebied in-

ge oevers en daarrond jong valleibos.

brek, worden de dammen niet langer

neemt, graaft hij een hol in de oever en

Nieuwe, meanderende beekjes zoeken

onderhouden. Het gebied evolueert zo

bouwt hij, bij lage waterstand, dammen.

hun weg langs de dam. Bomen sterven

naar moerassige graslanden of ruigtes.

Met takken, jonge bomen en modder

af door een hoge waterstand en knaag-

stuwt hij water op tot het beekdal over-

gedrag, wat zorgt voor veel dood hout.

dergelopen straten en huizen, ondergelopen akkers, omgeknaagde bomen en schade aan gewassen maken samenleven met de bever soms lastig. Toch levert deze ecosysteemingenieur belangrijke

voordelen

op

wanneer

hij

voldoende ruimte krijgt.

De beverdam

voedsel voorzien. Dit levert bovendien

Daarna groeit het snel weer dicht met wilg, berk en els, tot een nieuw leefgebied ontstaat voor een volgende beverfamilie.

7

de bosbode 4 | 2019 TERUGKEER

Grote ecologische winst

half miljoen liter per hectare, waarvan

De ecologische winst die de bever met

helpt tijdens droogteperiodes én bij

zich meebrengt is aanzienlijk. Studies uit het Verenigd Koninkrijk tonen aan dat de biodiversiteit in bevergebieden met 30–60% toeneemt. Vogels, vissen, in-

veel infiltreert naar het grondwater. Dit zware neerslag. Beverdammen vertragen waterstromen met minstens 30%, wat

overstromingen

stroomafwaarts

vermindert. Ook de waterkwaliteit ver-

secten en amfibieën profiteren sterk.

betert. Vervuild slib blijft lokaal achter en

Ook voor klimaatmitigatie spelen bevers

moerasplanten nemen nutriënten op.

een belangrijke rol: hun gebieden slaan

Een Nederlandse studie toont dat één

tot tien keer meer koolstof op dan ver-

bevergebied van 1,25 hectare de hoe-

gelijkbare valleien zonder bever. In Zwit-

veelheid stikstof, fosfor en zwevend se-

serland zouden bevers, als ze alle ge-

diment in het water met respectievelijk

schikte habitats innemen, bijna 2% van

18%, 21% en 27% reduceert. Dit verhoogt

de nationale uitstoot kunnen compense-

waterhelderheid en creëert kansen voor

ren.

planten en ongewervelden.

Daarnaast

bufferen

bevergebieden

enorme hoeveelheden water: tot een

Zoeken naar gebalanceerd beheer De winst op ecosysteemdiensten waarvoor de wolf en bever zorgen, neemt natuurlijk niet weg dat we blind moeten zijn voor de reële schade die beide dieren met zich meebrengen aan veestapel, huisdieren, landbouw, infrastructuur of bossen. Een gebalanceerd beheer is dus absoluut nodig, zeker omdat de bever en de wolf echt wel lijken te blijven.

Samenleven met de bever en de wolf is voor de mens een vrij nieuwe situatie. Kennis, overleg en overkoepelende coördinatie staan

Schade van de bever voorkomen of vergoeden

nog in de kinderschoenen. Een

Bevers kunnen tot 20 meter diep de oevers van hun water verlaten op zoek

brengen van de territoria en hun

naar maïs, bieten of loofbomen. Samenleven met de bever brengt dus ook voor

noden. Deze kennis moet bijdra-

boseigenaars schade met zich mee. Vraatschade aan de schors of het omkna-

gen aan steeds betere ingrepen

gen van de hele boom kan vermeden worden en wordt in sommige gevallen ook

om zowel de bever als de wolf te

vergoed door Agentschap Natuur en Bos (ANB).

begeleiden naar dié gebieden waar

Om je bomen tegen de bever te beschermen kan je één van volgende maatregelen nemen.

1 Plaats een afrastering van minstens 1m hoog en 20m diep. Steek de draad best tot 15cm onder de grond en veranker hem nog eens onderaan. Zorg ervoor dat de draad minstens 2mm dik is, met een maaswijdte van maximum 5cm.

2 Plaats een afsluiting onder stroom. Eén stroomdraad op een hoogte van 1520cm is voldoende. Gebruik een schrikdraadapparaat dat krachtig genoeg is om de bever een duidelijke schok te laten voelen. Regelmatig maaien houdt de draad onder spanning.

3 Plaats individuele boombescherming. Gebruik een draad van minstens 2mm dik, met mazen van maximum 2,5 cm wijd en veranker de draad stevig in de grond.

Wie één van deze maatregelen heeft genomen en toch schade heeft geleden, komt in aanmerking voor schadevergoeding door ANB. Neem contact op met jouw bosconsulent voor meer informatie of hulp.

8

goed begin lijkt alvast het in kaart

ze alle ruimte hebben om zichzelf te zijn.

TERUGKEER

9

de bosbode 4 | 2019 BOSZOOM

Boompje per boompje, van generatie op generatie: de bossen Eind jaren 1980 begon Luc Hanssens met de bosaanplant van één perceel dat hem door een landbouwer werd verkocht. Wat begon als pure liefhebberij, groeide al snel uit tot een levensproject. 30 jaar later heeft Luc meer dan 12 hectare habitatwaardig bos aangeplant in Dilbeek en Asse; nu draagt hij het beheer over aan de volgende generatie. We hadden een gesprek met Luc en met zijn kleinzoon Emmanuel.

zaken;

boomkwekerij

Sylva

bijvoor-

beeld, maar ook de mensen van de Bosgroep. Door met hen te praten, leerden we bij over welke boom- en struiksoorten er in ons bos zouden passen. En voor het aanplanten zelf konden we terecht bij de schooltjes van Dilbeek. We hadden trouwens nooit het plan opgevat om ook uit onze eigen bossen hout te halen, we wilden echt zoveel mogelijk natuurlijke processen volgen. Natuurlijk

De goesting kwam

voor mij altijd heel vertrouwelijk hebben

moest er af en toe bijvoorbeeld wel eens

boompje per boompje

aangevoeld. Toen een landbouwer die

een dunning gebeuren, maar dat hout

ermee stopte me via via contacteerde

belandde dan bij ons in de stoof.”

“Mijn vader, mijn grootvader en de vader van mijn vrouw waren houthandelaars. Ik ben dus echt opgegroeid tussen

of ik zijn gronden niet wou kopen om ze te bebossen, heb ik dat eerst wat afgehouden. Maar na een tijdje kwam de

Bossen zien veranderen

goesting toch en ging de bal aan het rol-

“Bosbeheer leerden we met vallen en

zou nooit in de houthandel terechtko-

len. We hebben perceel per perceel zelf

opstaan. Ondertussen zijn onze lindes

men, maar laat ik zeggen dat bossen

aangeplant, boompje per boompje.”

goed vertrokken, maar dat heeft wel

de geur van hout”, begint Luc. “Ikzelf

drie verschillende pogingen nodig ge“Zeker in het begin waren we echte

had. De reeën hadden de eerste twee

amateurs. Liefhebbers van de natuur

aanplantingen volledig opgegeten. Bij

natuurlijk, maar het ontbrak ons wat aan kennis. Maar doorheen de jaren zijn we steeds omringd geweest door mensen met kennis van

de derde poging stelde de boswachter dan een goed afschotplan voor en de lindes waren vertrokken. En natuurlijk verandert de natuur zelf ook. Onze iepen zijn jammer genoeg ziek geworden, en nu zie ik hetzelfde gebeuren bij de essen. Een spijtige zaak, maar dat hoort bij de natuurlijke gang van zaken”, besluit Luc. “Weet je? Elke keer als ik in het bos ga wandelen, praat ik nog steeds tegen de bomen die ik zelf heb aangeplant. We zien de bossen dag na dag veranderen, en dat blijft het leukste.”

10

BOSZOOM

van de familie Hanssens Volgende generatie

gisch interessante habitats creëren, dan

klaar om nalatenschap

hebben. Het natuurbeheerplan is in die

dat we een economisch doel zouden

verder te zetten

zin ook een goede leidraad. We hebben

Vandaag beslaan de eiken-beukenbos-

welke richting we uit willen, maar

sen en elzenbroekbossen van de familie

willen vooral de natuur ook zo-

Hanssens maar liefst 12,76 hectare, werd

veel mogelijk zijn gang laten

het bosbeheer in een natuurbeheerplan

gaan. We kiezen voor een

gegoten dat dit jaar werd goedgekeurd

minimaal beheer.”

de grote lijnen uitgetekend, we weten

en staat de volgende generatie klaar om het beheer over te nemen. Kleinzoon

“Ik denk dat vooral de be-

Emmanuel (als landschapsarchitect ook

wondering bij ons voor-

gebeten door natuur) staat – samen met

opstaat, gadeslaan wat

andere familieleden – te popelen om de

er allemaal leeft en ver-

nalatenschap van grootvader Luc verder

andert. Met de drie

te zetten: “we hebben allemaal de groe-

broers kunnen we echt

ne vingers van onze opa geërfd”.

genieten van de eekhoorns of reeën bij-

“Het is natuurlijk een prachtig cadeau

voorbeeld, maar ook

om te krijgen. We hebben het geluk dat

van de kleinste ke-

onze opa er vroeg is aan begonnen, zodat wij daarvan de vruchten kunnen plukken. We willen in de eerste plaats verderzetten waaraan hij is begonnen, om de bossen hopelijk beetje bij beetje uit te breiden. Nog niet zolang geleden zijn we samen met hem begonnen met een extra stuk aan te planten.”

Focus op bewondering

ver. Eén van de zeldzamere soorten die we al konden spotten is de zalmzwam (een soort die voorkomt op dood iepenhout). En dan is het leuk om te zien dat ook soorten die het wat moeilijker hebben, een plaatsje kunnen vinden in ons bos.”

“Ik ken de bossen al heel mijn leven, natuurlijk waren ze nog iets kleiner toen.

Voor zover ik kan terugdenken heb ik altijd interesse in natuur gehad. Persoonlijk ligt voor mij de focus vooral op biodiversiteit en om het ecosysteem in stand te houden. We willen eerder biolo-

11

de bosbode 4 | 2019 IN BEELD

Voor de nachtraven onder ons: zes opvallende nachtbrakers om Wie deze zomer de kans heeft om tegen valavond erop uit te trekken naar het bos of eens een nachtje wil ‘doorsteken’ tot in de vroege uurtjes, heeft er bij deze alweer een paar goede redenen bij. Vlaanderens mooiste en zeldzaamste dieren zijn vaak enkel ’s nachts te bewonderen. We zetten zes typische soorten in de (nacht)kijker.

Eikelmuis

Vroedmeesterpad

(Eliomys quercinus)

(Alytes obstetricans)

Met haar opvallende zwarte ‘Zorro’-

Een kleine paddensoort die slechts

masker is de eikelmuis makkelijk te on-

3-5cm groot wordt. Kenmerkend is

derscheiden. Deze vrij grote slaapmuis

dat de mannetjes tijdens de voort-

is eigenlijk geen muis, maar zit tussen de

plantingsperiode de eisnoeren rond

families van de muizen en de eekhoorns

hun achterpoten wikkelen en met zich

in. Vandaar ook hun sierlijke pluimstaart.

mee dragen. Je vindt de vroedmees-

De eikelmuis voelt zich best in hagen en

terpad in heuvelachtige gebieden, op

houtkanten, dicht struweel, goed ont-

zonbeschenen, open plaatsen met

wikkelde bosranden of oude fruitboom-

voldoende mogelijkheden om over-

gaarden, waar ze zich tegoed doet aan

dag te schuilen. De belangrijkste ver-

braambessen, lijsterbessen of hazelno-

eiste is dat de voortplantingsplaats

ten, maar ook aan wormen of slakken en

het hele jaar door water bevat. Plas-

zelfs kleine vogels of reptielen.

sen die tijdens de zomer opdrogen zijn

ongeschikt, aangezien minstens een deel van de larven in het water overwintert.

Franjestaart (Myotis nattereri) Deze middelgrote vleermuis jaagt in open bossen en waterrijke gebieden, voornamelijk op spinnen, vlinders, kevers, muggen en vliegen. Met zijn roze snuit en oren en witte buikvacht is hij vrij makkelijk te herkennen. Tijdens de zomer verblijven de meeste dieren in holle bomen en vliegen een half uur na zonsondergang uit.

12

IN BEELD

deze zomer te spotten Vuurvliegje

Spaanse vlag (Euplagia

(Lamprohiza

quadripunctaria)

splendidula)

Deze nachtvlinder is ook dagactief.

Soms ook bekend als de kleine glimworm. Is dit dan een vlieg of een worm?

Geen van beide, het vuurvliegje is een kever! Deze kevers produceren licht via biochemische reacties in speciale organen in hun achterlijf. De zogenaamde bioluminescentie wordt oa. gebruikt om partners aan te trekken maar ook om predatoren af te schrikken. Wie deze heuse laser- en lichtshow met eigen ogen wil zien, heeft de beste kans in het Zoniënwoud op valavond in juni en juli.

Je vindt ze vooral aan beekjes, open

Waarom we hem dan tot de nachtvlinders rekenen? Omdat het voor de Spaanse Vlag tijdens zwoele zomernachten – in tegenstelling tot de dagvlinders – warm genoeg is om ook ’s nachts te vliegen. In rust legt hij zoals alle

nachtvlinders

zijn

onopvallende

voorvleugels over de achtervleugels, maar wanneer hij zijn vleugels uitslaat, verschijnen zijn opvallende achtervleugels: rood met zwarte stippen. Je vindt hem vooral op koninginnenkruid of vlinderstruiken.

plekken en graslanden in bossen.

Oehoe (Bubo bubo) Met een spanwijdte tot bijna 190 cm is de oehoe misschien wel één van de spectaculairste vogelsoorten die ons land rijk is. Ook de snelle toename van de oehoe als broedvogel in Vlaanderen is gerust spectaculair te noemen. Terwijl er in 2005 nog sprake was van slechts één broedgeval in Limburg, zijn er intussen meer dan 30 broedparen genoteerd – en dat is waarschijnlijk nog een onderschatting. Van de Voerstreek tot de Vlaamse Ardennen: deze nachtjager bij uitstek heeft een forse comeback gemaakt.

13

DOORBOMEN

De wilg, sto in onze Vlaa De wilg heeft zijn brede aanwezigheid in onze regio voornamelijk te danken aan zijn karakter. Hij zal namelijk eerder buigen dan barsten. En dat is onder andere de mandenvlechters doorheen onze geschiedenis niet ontgaan. Voor menig boseigenaar is de wilg vandaag een wilde struik of knotboom aan de rand van het bos.

Maar wist je dat deze soort al duizenden jaren lang intensief gebruikt wordt? En dat we in Vlaanderen meer dan 70 verschillende wilgen kunnen herkennen?

Auteur van deze buigzame weetjes over onze inheemse wilgen is Arnout Zwaenepoel. Tijdens een tweedaagse cursus wilgentaxonomie leidde hij een twintigtal bosgroepleden binnen in zijn passie. Als plantenecoloog verwondert hij zijn cursisten over de veelzijdigheid van deze vaste inwoner van onze akkers en bossen. Zijn vertellingen konden de deelnemers mateloos boeien waarbij ze ook de kans kregen om zijn eigen salicetum (wilgencollectie) in Oostkamp nabij

Er zijn al sporen van de vlechttoepas-

van Rembert Dodoens van 1554 verwijst

singen met wilgentakken sinds meer

naar de Salix perticalis, de Salix nigra

dan 6.000 jaar waardoor dit het oudste

en nog verschillende andere courante

ambacht is in onze geschiedenis. Jacob van Maerlant had het in 1270 over het poten van wilghen. Het Cruydenboeck

soorten. Hij maakt er meteen onderscheid volgens ‘tacxkens taye ende huer beter laten buyghen’ (‘met taaie of meer buigzame takken’), verwijzend naar het ambacht van het vlechten.

Zelfs de Romeinen hadden blijkbaar al gretig wilgentakken gebruikt om er manden mee te vlechten, zo blijkt uit opgravingen.

Brugge te bewonderen.

Het is niet de bedoeling van dit artikel om de verschillen tussen de diverse wilgen te belichten. Toch is het belangrijk om te weten dat er zo’n 70 (!) soorten, kruisingen en variëteiten in Vlaanderen gevonden worden. Allen zijn terug te brengen tot tien inheemse of reeds lang ingeburgerde soorten (archaeofyten) met als Nederlandse namen: schietwilg, boswilg, bittere wilg, katwilg, amandelwilg, kruipwilg, (bastaard-)kraakwilg, geoorde wilg, grauwe wilg en laurierwilg.

De cultivars die door mandenvlechters worden gebruikt, hebben kleurrijke namen als Oud rood, Frans geel, Kattekletters en Amerikaantje. Verrassend genoeg kan je vlechtwilgen ook midden in de natuur terugvinden. Door het eeuw­ enlang gebruik zijn ze wijd verspreid.

Stekken en zaden vloeiden mee in de rivieren waarlangs ze geteeld werden, zelfs stroomopwaarts met het opkomend getij bv. in de Schelde en de Rupel.

Veel boerderijen hadden bovendien hun

14

DOORBOMEN

oere bink mse velden eigen vlechtwilgen op het erf, o.a. voor aardappelmanden.

Elke wilg heeft zijn eigen uiterlijk, specifieke katjes en eigen toepassingen.

Afhankelijk van de soort wordt de wilg gebruikt voor (levende) weidepalen, beschoeiing van walgrachten, als imkerplant,

vlechtwerk

voor

manden,

visfuiken, eendenkooien, afsluitingen, vakwerkbouw, klompen of hoepels.

Moderne technieken en materialen verdrongen de wilg inmiddels naar een bijrol in onze regio maar hij blijft een geliefde aanwezige verschijning met hoge

vers. Toen de Duitse troepen dit vast-

Een ander verdwenen gebruik is de

stelden, werden alle wilgen zonder on-

bouw van eendenkooien in gevlochten

derscheid opgeëist in onze regio. Want

katwilg. De wilde eenden zwommen de

behalve in de versterking van loopgra-

grote lange trechter binnen, gelokt door

ven kwam de wilg ook van pas voor vei-

tamme eenden. De kooiker joeg de wil-

liger transport van artilleriegranaten of

de vogels richting kooi samen met zijn

voor camouflage.

speciaal getrainde kooikerhond tot ze op het smalste einde van de trechter ongeschonden konden gevat worden doch hun gewisse lot niet meer konden ontkomen.

De katwilg bleef nog in gebruik voor de vangst, zij het onder de waterspiegel, met de palingfuik, ook wel viskubbe ge-

natuur- en landschapswaarde, zowel in

naamd. De oudste sporen van deze vis-

landelijke gebied als bos.

techniek dateren van 4.000 v.C. (!). Op heden wordt de fuik nog gebruikt, maar

Toepassingen

dan in industriële productie met kunststof en metaal. Palingvangst gebeurt

in de kijker

nu onder strikte voorwaarden. De soort

Als trouwe bondgenoot van onze strijd-

lijst van IUCN.

krachten in WOI versterkten wilgen de

staat namelijk als ernstig bedreigd op de

loopgraven, een techniek die eerder al werd toegepast ter versterking van oe-

15

DOORBOMEN de bosbode 4 | 2019

De charme van vakwerkhuizen? Inder-

Of ze nu vakwerkhuizen, palingfuiken of

grachten gedolven met slijkschoten,

daad, ook hier speelt de wilg een cru-

eendenkooien bouwden, de hardwer-

een houten schop ook vervaardigd uit

ciale rol. De breed gevlochten takken

kende vakman had graag een makkelijke

schietwilg. Met dezelfde creatieve werk-

worden in een kader als wand geplaatst

klomp aan zijn voeten. En ja, deze erf-

lust werden werktuigheften vervaar-

waarna het vlechtwerk wordt afgedekt

stukken, die ook vandaag nog op menig

digd uit de ‘werve’ van de boswilg. De

met leem en stro. Alleen het frame van

folklorefestival dansende voeten sieren,

dikste gekrulde uiteinden van de takken

zwaar eikenhout blijft uiteindelijk zicht-

zijn heel vaak vervaardigd uit het hout

werden in één stuk bijgesneden en ge-

baar. Een ecologische, goed isolerende

van schietwilgen.

schaafd tot een opmerkelijk handige

en geluiddempende afwerking. Vaak

16

greep voor allerlei werktuigen.

was een te hoge kostprijs van (bak)

Ook gereedschap werd vervaardigd uit

steen de reden om te bouwen met vak-

deze edele boomsoort. In de jaren dat

werk.

de dieren nog konden praten, werden

DOORBOMEN

Hoge biodiversiteit

De mensheid is gegroeid in haar bescha-

Kunstenaar Will Beckers creëerde in Wi-

De wilg wordt ook gewaardeerd door

ving en exploitatie van de planeet. De

chelen de ultieme combinatie van kunst

wilg blijft nog een stille getuige van ver-

en natuur. Op en rond 15 oude knotwil-

geten ambachten. Of het nu gaat om het

gen maakte hij een organisch vlechtwerk

stuifmeel of de takken van onze stoere

van duizenden wilgentenen. Vandaar de

bink die liever buigt dan barst, de wilg

naam van het kunstwerk Salicetum, wat

toont ons de ware rijkdom en schoon-

wilgencollectie betekent. Een ode aan

heid van onze natuur.

een vergeten natuurlijke bron.

de imker in zijn honingproductie, met name voor de katjes van de boswilg. Deze milde bloeier biedt als vroegste in het voorjaar een voedzame hap aan onze nijvere bestuivers. Honingbijen zijn trouwens niet de enige dieren waarvoor de wilg een gedekt buffet vormt. Wilg is het geslacht met de hoogste boomsoortgebonden biodiversiteit in Vlaanderen.

Dat betekent dat honderden soorten insecten maar ook bv. zwammen op één of andere wijze afhankelijk zijn van wilg in hun levenscyclus. Eiken en populieren staan hier trouwens op nummer twee en drie. En er is nog beter nieuws, deze biodiversiteit is vooral verbonden aan het geslacht wilg (Salix) in het algemeen en het maakt dus niet uit welk van de genoemde wilgensoorten of variëteiten er groeien; ze lusten deze allemaal. Gelukkig maar want “de kans dat je bij een boomkweker de wilg krijgt die je vraagt, is bijzonder klein”, zo vertelt Arnout ons.

vrouwelijke katjes

mannelijke katjes

Wilgen zijn eenslachtig, een plant draagt alleen mannelijke of alleen vrouwelijke katjes. De mannelijke katjes hebben meeldraden met nectar en stuifmeel en zijn kleurrijker. Vrouwelijke katjes zijn wit tot groen en bevatten alleen nectar. Omwille van de nectar én het stuifmeel zijn mannelijke wilgen meer geliefd bij imkers. Vrouwelijke wilgen buigen beter en worden dus verkozen door mandenvlechters.

17

de bosbode | 2019 HANDEN UIT4DE MOUWEN

In 10 stappen een kapmachtiging aanvrag Wil je bomen in je bos kappen en heb je geen beheerplan of zijn de werken daarin niet voorzien? Dan moet je een kapmachtiging aanvragen bij het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB). Ontdek hier hoe!

Soorten kappingen - Dunning: een deel van de bomen kappen om toekomstbomen meer plaats te geven.

- Hakhoutkap: jonge bomen of strui-

1.

Surf naar natuurenbos.vlaanderen.

9. Vervolgens moet je aangeven hoe je

be/e-loketten en kies ‘kapmachti-

de natuur wilt beschermen. Niet kap-

ging’.

pen tussen 1 april en 30 juni wordt zo

2. Meld je aan met je identiteitskaart, Itsme of MyGov. 3. Geef aan of je aanwezig wil zijn bij het terreinbezoek van de beleidsadviseur (boswachter). Dit is niet verplicht.

4. Vul je persoonlijke gegevens in.

5. Duid de percelen aan op een kaart.

Je kan ook het adres, het kadastraal nummer of CaPakey ingeven. Deze vind je terug op je akte, belastingbrief of op www.geopunt.be.

6. Vervolgens

geef

je

aan

welke

boomsoorten je wil kappen. Kies nu ook het soort kapping dat je wil uitvoeren. Weet je niet goed om welk soort kapping het gaat? In het volgende invulkadertje kan je je plannen gedetailleerd omschrijven.

7. Vervolgens komt de rubriek natuurtoets. Duid hier de aanwezige natuurwaarden aan.

8. Bij te beschermen fauna kan je dingen schrijven als grote nesten van roofvogels, mierenhopen of dassenburchten.

18

goed als altijd opgelegd, behalve bij

ken kappen en weer laten opschieten vanuit de stronk. Een goede beheermaatregel voor bosranden,

homogene naaldbestanden zonder

voor struiken zoals hazelaar of

natuurwaarden. Dat mag je dus ge-

voor het beheer van Amerikaanse

woon aanduiden. Duid best ook aan

eik.

dat ze de gevelde bomen moeten uitslepen via vaste uitsleeppistes.

Uitslepen met paarden klinkt heel leuk, maar gebeurt in de praktijk zelden. Ondertussen bestaan er lichte machines op rupsbanden waarmee je hout kan afvoeren zonder schade.

10. In de laatste invulvelden kan je nog wat algemene opmerkingen geven

- Exotenbestrijding van soorten zoals Amerikaanse eik of Amerikaanse vogelkers.

- Groepsgewijze kap: kap van een groep van 5 tot 30 are, om bijvoorbeeld exoten te vervangen door inheemse soorten. Herbebossing is verplicht.

die de boswachter kunnen helpen

- Individuele eindkap: je wil verspreid

om zijn of haar job vlot uit te voeren.

bomen kappen, bijvoorbeeld om een bosrand te creëren of een be-

Na het indienen heeft ANB 60 dagen de

paalde soort af te bouwen. Her-

tijd om de vergunning te beoordelen.

bebossing is verplicht.

Ook enkele jaren na de kapping komen

- Kaalkap: bijvoorbeeld bij

ze nog eens kijken of de vergunning nageleefd werd.

Kan je wat hulp gebruiken of heb je nog vragen? Je Bosgroep helpt je graag!

een kaprijp populierenbos of een afstervend sparrenbos. Herbebossing is verplicht.

HANDEN UIT DE MOUWEN

gen

19

de bosbode 4 | 2019 WANDELTIPS

De mooiste boswandelingen Prachtige natuur hoef je niet altijd ver te zoeken. Meer zelfs, je hoeft niet eens de provinciegrens over! Provincie Vlaams-Brabant heeft de mooiste (bos)wandelingen in jouw buurt ontwikkeld en verzameld. Korte ‘treinstappers’ of net langere en uitdagende lussen, elke wandel- en natuurliefhebber vindt er ongetwijfeld zijn of haar gading. Schoenen aan en weg. Waar wacht je nog op?

Silsombos

Doode Bemde

Het Silsombos is het hele jaar door betoverend mooi, maar zeker in de prille zomerzon, als duizenden bosorchideeën en metershoge reuzenpaardenstaarten ontluiken. Pas op voor de Zwarte Madam, aan dit Mariabeeld aan de oever van de Molenbeek hangt een duistere legende. Stemmen zouden late bezoekers naar de Molenbeek leiden waar ze dan verdrinken. Een zwemvest hoeft niet, maar stevige stapschoenen of laarzen komen wel van pas want het kan behoorlijk modderig worden.

Maak kennis met één van de meest waardevolle en grootste natuurgebieden van de Dijlevallei. De Doode Bemde is een natuurlijke overstromingszone waar de Dijle de ruimte krijgt om buiten haar oevers te treden en zo Leuven te beschermen tegen wateroverlast. Het valleilandschap is er een mozaïek van kleine akkers en broekbosjes, ruigten en rietvelden, vijvers en grachten. Stuk voor stuk bijzondere biotopen vol leven.

Bewonder het kasteel van Neerijse, het 18de-eeuwse Lindenhof en enkele mooie kapelletjes.

6,6 km Erps-Kwerps

5 km Huldenberg

20

WANDELTIPS

van Vlaams-Brabant Kalvariebos

Beninksberg

Wandel over de beboste heuvels en tussen de eindeloze akkers van Lubbeek en Binkom. Hier en daar stoot je op een prachtig kasteeldomein of een pittoresk kapelletje. De apotheose is het Kalvariebos, met zijn heksenkring van beuken en een gekruisigde Jezus op de top. Aan de rand van het bos kunnen kinderen zich uitleven in de speelzone, met toffe klautertuigen en sprookjesfiguren. Het bos is een restant van het ooit 300 ha grote Cieffeltebos.

De Beninksberg is een sprekend voorbeeld van een typische Diestiaanheuvel.

Het landschap is afwisselend, nu eens loofbos, dan heide, schraal landschap of ruigte. De wandeling brengt je naar de top, 50 meter boven het landschap.

Daar wacht je een prachtig panorama over de Wingevallei. Het is een korte tocht, maar neem je tijd om wat extra te genieten van de rijen druivelaars en de natuur, want de Beninksberg is ook een rijk natuurgebied.

9,4 km Lubbeek

4,3 km Rotselaar

Het Lintbos is een jong bos dat verscholen ligt in de Maalbeekvallei met haar molens en prestigieuze hofsteden. Het maakte vroeger deel uit van het vliegveld van Grimbergen en werd pas in 2001 aangeplant. Jong dus, maar toch al vol leven met roofvogels en veel vaste bezoekers zoals scholekster, patrijs, kwartels en boompiepers. Aan de bosranden kan je misschien zelfs een veldleeuwerik spotten. Deze wandeling loopt bijna volledig over zachte bospaden.

3,9 km Grimbergen

© foto’s: Lander Loeckx

Lintbos Met deze twee apps in de hand, trek je door het ganse land De geoefende wandelaar kent zijn of haar weg ongetwijfeld naar allerlei handige wandelapps. Maar heb je volgende apps al eens geprobeerd om jouw wandeling net dat tikkeltje leuker of uitdagender te maken?

Kom je een bepaald(e) bloem, kruid, blad of insect tegen, maar herken je die niet meteen? Trek er een duidelijke foto van en vraag het aan Obsidentify! Elke waarneming van wilde planten en dieren kan je vervolgens registreren op waarnemingen.be. Let natuurlijk wel op met huisdieren en kamer- of tuinplanten.

Ook deze app herkent makkelijk soorten, vogelsoorten meer bepaald.

En je hoeft de vogel niet eens te spotten! Merlin Bird luistert voor jou de omgeving af en toont je exact welke vogel je op dat moment hoort.

21

AGENDA de bosbode GREEN DEAL4 | 2019

De Green Deal Lokaal Hout draait op volle toeren Het opzetten en onderhouden van lokale houtketens in Vlaanderen is een grote uitdaging, omwille van de ge­ globaliseerde houtmarkt en een primaire houtverwerkende industrie die het moeilijk heeft. Daarnaast is er de toegenomen publieke tegenkanting tegen houtkap en heerst onbegrip over de economische functie van bossen.

Dat zorgt er mee voor dat het aantal

Na het voorbereidende traject in 2024

bosexploitanten en zagerijen sinds en-

en 2025 ging de Green Deal Lokaal Hout

kele

het

in september 2025 van start en intussen

Vlaamse hout vaak naar andere bestem-

draait het op volle toeren. Na enkele in-

mingen in de wereld wordt getranspor-

fomomenten en workshops met geïnte-

teerd. Nochtans houden de Vlaamse

resseerden werd er een mooie groep

bedrijven de sleutel in handen voor het

deelnemers gevormd.

decennia

daalt

waardoor

beschikbaar maken van hout voor ver-

Doelstellingen De Green Deal loopt nog tot eind 2028, tegen dan hopen we enkele belangrijke doelstellingen te kunnen bereiken. We werken eraan om in Vlaanderen een vitaal ondernemersklimaat met een waardevol en duurzaam economisch model

dere toepassingen.

Circulaire lokale houtketen

rond lokale houtproductie en -verwer-

Coalitie van bos- en

De meer dan 80 (!) deelnemers aan de

naast zou het gebruik van (lokaal) hout

houtsector

Green Deal onderschreven allen de ge-

meer aanwezig moeten zijn in bouw- en

deelde ambitie die de kern vormt van dit

renovatieprocessen. Ook moet de pu-

Het effectief aanpakken van deze uitda-

traject. In deze Green Deal werken de

blieke waardering voor houtgebruik en

gingen vergt een breed gedragen sa-

partners samen aan een circulaire lokale

het houtgebruik zelf toenemen; net zo-

menwerking en coalitie binnen de bos-

houtketen, vertrekkende van beheer

als het publieke begrip voor houtoogst.

en houtsector en bevoegde overheid.

over verwerking tot gebruik (van hout

Ten slotte zou houtproductie een door-

Deze samenwerking is er nu in de vorm

als grondstof), gebaseerd op een duur-

dacht onderdeel van duurzaam bos-, na-

van de Green Deal Lokaal Hout en ook

zaam economisch model in positieve re-

tuur- en landschapsbeheer moeten vor-

De Bosgroepen maken hier deel van uit

latie met meervoudige maatschappelijke

men.

als trekker!

meerwaardecreatie.

Meer dan 80 deelnemers onderschreven de Green Deal

22

Ondertekening door Eric Smeets, voorzitter van De Koepel van Vlaamse Bosgroepen

king en houtgebruik te creëren. Daar-

AGENDA

Agenda najaar 2026 Zet alvast volgende datums in je agenda. Een aantal opleidingen voor het najaar van 2026 hebben op dit moment nog geen exacte datum of locatie. Houd daarom zeker onze nieuwsbrieven en website goed in de gaten. Graag tot op één (of meerdere?) van onze opleidingen of tot op de Dag van de Boseigenaar!

31 juli

Deadline aanmelden voor bestek aanplantingen

8 augustus

Opleiding economische functie in bossen: houtproductie; Oud-Heverlee & Bierbeek

7 oktober

Dag van de Boseigenaar

Najaar 2026

Opleiding toekomstbomen/ opties selecteren; Pajottenland

15 november

Start van het plantseizoen

Winter 2026

Opleiding aanplanten en wildbescherming; Brabantse Kouters

23

BOS B L AD INF OR MAT IEBL A D BO S G R O E P V L A A M S - B R A B A N T V ZW E DI T IE: JUN I 20 26 - N ° 7 E RKEN N IN GS N UMME R : P 9 1 2 3 2 1 - V E R S C H I J N T 2 X P E R J AAR AFZ EN DER : BOS GR O E P V L A A M S - B R A B A N T V ZW PRO V IN CIEP LEIN 1 - 3 0 1 0 L E U V E N

P.B.-P.P.

BELGIE(N) - BELGIQUE

Waarom de Bosgroep?

Boseigenaar of -beheerder zijn, daar komt heel wat bij kijken.

milieu en de strijd tegen de klimaatverandering. Ze zijn een es-

De Bosgroep ondersteunt haar leden bij het duurzaam beheer

sentieel onderdeel van de natuur en herbergen heel wat fauna

van het bos. Wie zich aansluit krijgt advies op maat, informatie,

en flora. Daarbij leveren bossen ook de hernieuwbare grond-

hulp bij administratie en ondersteuning voor het organiseren

stof hout en hebben ze een positieve invloed op onze gezond-

van boswerken. Daarnaast organiseert de Bosgroep ook oplei-

heid. De ecologische, economische en sociale functies kunnen

dingen en excursies.

in bos verenigd worden tot een multifunctioneel geheel.

Bovenop het behouden, gezond houden en verbeteren van

Elke boseigenaar kan gratis lid worden en heeft recht op onze

onze bestaande Vlaams-Brabantse bossen zet de Bosgroep

dienstverlening. Lid zijn houdt geen verdere verplichtingen in.

ook sterk in op bosuitbreiding. Bossen zijn onmisbaar voor het

Londerzeel

Kapelleop-denBos

Keerbergen Boortmeerbeek

Zemst Opwijk Merchtem

Asse Affligem

Liedekerke

Drogenbos Sint-PietersLeeuw

Pajottegem

Linkebeek SintBeersel GenesiusRode

Pepingen

Kortenaken

Kortenberg

Lubbeek Leuven Bierbeek

Bertem

Tervuren

Lennik

Geetbets

Glabbeek

Boutersem

Oud-Heverlee Huldenberg

Hoeilaart

Bekkevoort

Herent

Machelen

Kraainem WezembeekOppem

Dilbeek Roosdaal

Tielt-Winge Holsbeek

Steenokkerzeel

Zaventem

Ternat

Diest

Scherpenheuvel -Zichem

Rotselaar

Kampenhout

Grimbergen Vilvoorde Wemmel

Begijnendijk Aarschot

Haacht

Meise

Tremelo

Zoutleeuw Tienen

Linter

Hoegaarden

Overijse Landen

Halle Bever

Contact Regio Pajottenland & Zennevallei Dijleland Noord-Hageland Brabantse Kouters Zuid-Hageland

Pajottenland & Zennevalei Dijleland

Bosgroep Vlaams-Brabant vzw Noord-Hageland Brabantse Kouters

Zetel: Diestsevest 54/101 - 3000 Leuven Zuid-Hageland Post:

Provincieplein 1 - 3010 Leuven

0683.509.015 - RPR Leuven Mail:

info@bosgroepvlaamsbrabant.be

Tel:

016 26 76 00