Boomblad
Houtverkoop via de Bosgroep De wolf is terug Bosgraffiti
Boomblad (lente, 2026), jaargang 24 - nummer 2
Het Boomblad wordt uitgegeven door de West-Vlaamse Bosgroepen en verschijnt vier keer per jaar. De Bosgroep Houtland en de Bosgroep IJzer en Leie zijn een initiatief van privébosbeheerders, de Provincie West-Vlaanderen en het Agentschap voor Natuur en Bos.
Eindredactie: Bosgroep Houtland vzw
Prepress: Philip Gesquière, POC - sectie Digitaal Design & Productie, Provincie West-Vlaanderen
Druk: POC - sectie Digitaal Design & Productie, Provincie West-Vlaanderen
Papier: Gedrukt op milieuvriendelijk papier
Oplage: 1900 exemplaren
Verantwoordelijke uitgever: Bosgroep Houtland vzw, Tillegemstraat 81, 8200 Sint-Michiels, vertegenwoordigd door Albert de Busschere
RPR Gent, afdeling Brugge
Een bos met voorjaarsflora. Een pinksterbloem op de voorgrond en bosanemonen op de achtergrond.
Beste bosliefhebber,
Als dit exemplaar van Boomblad in uw brievenbus valt, zijn we volop lente. Lente in al zijn dimensies.
De bomen staan in frisgroene blaadjes vol goesting, vogels vullen de bossen en velden weer met de mooiste liedjes en de bosflora, zoals dit heet, bloeit soort na soort. Onze bossen staan er op hun paasbest bij deze tijd van het jaar. Of zoals Jan De Wilde zo guitig zong: ‘... de Fallus impudicus staat al in bloei en de blaadjes krijgen bomen…’. Het begint heel voorzichtig met speenkruid, maar ook zogenoemde stinzenplanten als krokus en sneeuwklokje maken weer schilderijen en schilderachtige namen als vergeet-me-nietje, bosanemoon, slanke sleutelbloem, gevlekte aronskelk en donkersporig bosviooltje zijn pareltjes die van onze bossen paradijsjes maken. Dit uitbundige maar stille vuurwerk sluit straks af met onze wereldberoemde boshyacinten met tapijten van daslook als orgelpunt. Prachtig.
Als vereniging, als bosgroep, staat u – onze dierbare leden – centraal. Het hoogtepunt van het jaar is dan ook onze algemene vergadering die voor beide bosgroepen zal doorgaan op zaterdag 25 april.
Voor bosgroep Houtland zal deze dag plaatsvinden in het Land- en Tuinbouwinstituut van Oedelem. Een wandeling in en nabij domeinbos Ryckevelde onthult u één van de grootste boscomplexen van West-Vlaanderen.
Voor onze bosgroep IJzer en Leie verwelkomen we u in Atelier Hortense in Reningelst. We gaan er samen de wondermooie Sulferberg gaan ontdekken.
Het zou onze beide besturen bijzonder plezieren u met velen te mogen ontmoeten, want een vereniging dragen en delen we samen.
In dit Boomblad zal u door bosgroep IJzer en Leie worden uitgenodigd op onze tweede ontbijtwandeling, deze keer in De Blankaart.
Bosgroep Houtland verkent dan weer het Arboretum van Koekelare met daarna een afsluitende drink waar men nog interessant en verruimend van gedachten kan wisselen.
Elk lid van beide bosgroepen is welkom op alle activiteiten van beide bosgroepen. Mensen verbinden staat centraal. Wees steeds meer dan welkom.
Mag ik als laatste de lieve mensen uit het Brugse Ommeland vragen om mee te helpen aan de inventarisatie van een iconisch kruid? De stengelloze sleutelbloem is de zeldzaamste van onze drie voorkomende sleutelbloemen en is in heel Vlaanderen bijna verdwenen. Gelukkig zijn de enkelingen die ze in hun bos herbergen. Help de natuur en onze biodiversiteit, en koester deze elegante zeldzaamheid. Bedankt!
Ik wens u veel leesplezier, Alexander Lasseel
Voorzitter Bosgroep IJzer en Leie
Bosplantactie ‘Landgoed van ’t Veld’
De familie de Busschere beheert al 7 generaties het ‘Landgoed van ’t Veld’, gelegen op de grens van Sint-Andries (Brugge), Snellegem (Jabbeke) en Loppem (Zedelgem).Het is een bosrijk, onverstoord gebied met unieke natuurwaarden. Samen met de aanpalende privé-eigenaars, waaronder de Sint-Andriesabdij van Zevenkerken, en met Natuurpunt en de Vlaamse overheid wordt er intensief gewerkt aan meer en betere natuur.
Omdat het landgoed bijna volledig in Europees beschermd natuurgebied (Habitatrichtlijngebied) ligt, is het moeilijk om op een rendabele manier aan landbouw te blijven doen. Albert de subsidies voor aankoop van te bebossen gronden, kon een deel van de kosten gecompenseerd worden.
Het nieuwe bos bestaat uit populieren snelle groei zorgen de populieren ervoor dat er een beschuttend bosmicroklimaat zal ontstaan. Dit is van essentieel belang voor de overleving van de (jonge) bomen in de onderetage in tijden van o.a. droogte en hitte. Op termijn nemen de langlevende eiken en beuken de opperetage over van de populieren. Het perceel werd afgerasterd met ursusdraad (1m80) als bescherming tegen reeën
De jeugd vormt onze toekomst. Het is dus belangrijk om jongeren te betrekken bij het belang van bossen én de aanplant van nieuwe bossen. Hoe kan dit beter dan hen zelf boompjes in de grond te laten steken! We kregen dan ook hulp van tientallen enthousiaste scouts 39ste FOS De Menapiërs uit
De Green Deal Lokaal Hout draait op volle toeren
Het opzetten en onderhouden van lokale houtketens in Vlaanderen is, omwille van de geglobaliseerde houtmarkt, een grote uitdaging. Daarnaast is er de toegenomen publieke tegenkanting tegen houtkap en onbegrip over de economische functie van bossen. Dat zorgt er mee voor dat het aantal bosexploitanten en zagerijen daalt waardoor het Vlaamse hout vaak naar andere bestemmingen in de wereld wordt getransporteerd.
Het effectief aanpakken van deze uitdagingen vergt een breed gedragen samenwerking binnen de bos- en houtsector en de bevoegde overheid. Deze samenwerking is er nu in de vorm van de Green Deal Lokaal Hout en ook De bosgroepen maken hier deel van uit als trekker! De Green Deal Lokaal Hout ging in september 2025 van start.
Circulaire lokale houtketen
De meer dan 80(!) deelnemers aan de Green Deal onderschreven allen de gedeelde ambitie die de kern vormt van dit traject. In deze Green Deal werken de partners samen aan een circulaire lokale houtketen. Eenvoudig gezegd, we willen kwaliteitsvol hout kunnen oogsten uit lokale bossen, het hout lokaal kunnen verwerken en de houtproducten lokaal kunnen verkopen en gebruiken.
De Green Deal loopt nog tot eind 2028 en tegen dan hopen we enkele doelstellingen te kunnen bereiken.
We werken eraan om in Vlaanderen een vitaal ondernemersklimaat rond lokale houtproductie en -verwerking en houtgebruik te creëren. Daarnaast zou het gebruik van (lokaal) hout meer aanwezig moeten zijn in bouwen renovatieprocessen. Ook moet de publieke waardering voor houtgebruik en het houtgebruik zelf toenemen. Ten slotte zou houtproductie een doordacht onderdeel van duurzaam bos-, natuur- en landschapsbeheer moeten vormen.
West-Vlaamse bosgroepen als partner?
Bosgroepen hebben altijd al een grote affiniteit met houtproductie gehad en onderscheiden zich
daardoor enigszins van andere spelers in de natuur- en landschapssector. De West-Vlaamse bosgroepen willen dan ook graag een lokale rol opnemen in deze Green Deal. Zo was er alvast een interessante kennismaking met het bedrijf Arbix uit Oostkamp die van lokale, kleinschalige houtverwerking een erezaak maken. We onderzoeken o.a. of we onze houtverkopen meer op maat van lokale, verwerkende bedrijven kunnen organiseren en hoe bestekken voor houtproducten lokaal hout een kans kunnen geven.
Artikel door Bosgroep Houtland
Artikel door de Koepel van Vlaamse Bosgroepen
Ondertekening van de Green Deal door Eric Smeets, voorzitter van De Koepel van Vlaamse Bosgroepen.
Houtverkoop via de bosgroep
De West-Vlaamse bosgroepen adviseren en ondersteunen boseigenaars bij het duurzaam beheer van hun bos. Eén van onze diensten is het organiseren van bosexploitaties via houtverkopen. Veel leden zijn zich er niet van bewust dat hun bos ook een economische functie heeft. De start van de Vlaamse Green Deal ‘lokaal hout’ is een mooi moment om onze dienstverlening rond houtverkoop verder toe te lichten.
Redenen om te kappen
Een belangrijk onderdeel van bosbeheer is houtoogst. Het weloverwogen kappen van bomen, draagt immers vaak bij tot het creëren van gezonde en kwalitatieve bossen. Regelmatig dunnen zorgt ervoor dat vitale bomen ruimte krijgen om in diameter toe te nemen en uit te groeien tot kwaliteitshout. Hout is een gewaardeerde en duurzame grondstof. Het is dan ook belangrijk dat de generaties na ons nog over hout uit Vlaamse bossen kunnen beschikken. Elke boseigenaar heeft hierin een taak en verantwoordelijkheid. Kapwerken kunnen ook leiden tot meer structuur in het bos wat dan weer ten goede komt aan de biodiversiteit. Ook de omvorming van uitheems naar inheems bos, evenals de aanleg van gevarieerde bosranden en natuurlijke open plekken, gaat vaak gepaard met kapwerken.
Gezamenlijke verkoop Het organiseren van deze kapwerken en het verkopen van hout uit eigen bos is niet altijd eenvoudig. De meeste boseigenaars zijn hier niet mee vertrouwd en als individuele (kleine) eigenaar is het vaak moeilijk om tot een rendabele verkoop te komen. Daarom organiseren de West-Vlaamse bosgroepen jaarlijks een gezamenlijke houtverkoop, waarbij hout van meerdere bosgroepleden te koop wordt aangeboden aan erkende kopers en exploitanten in Vlaanderen. Het gaat meestal om een verkoop op stam: de koper staat zelf in voor het vellen en ruimen van de bomen. De Bosgroep waakt hierbij over de duurzaamheid van de beheermaatregelen. Zowel economische als ecologische belangen krijgen de volle aandacht. De boseigenaar is verzekerd van een duurzame en verantwoorde houtverkoop.
Werkwijze
Om de houtverkoop in goede banen te leiden, volgen de West-Vlaamse bosgroepen een duidelijk stappenplan. De vrijwillige samenwerking met de boseigenaar blijft daarbij essentieel. Eigenaars bepalen zelf welke stappen ze uitvoeren en welke ze overlaten aan de Bosgroep.
1. Tijdens een overleg met de boseigenaar worden het doel en de omvang van de houtkap besproken. Wensen en verwachtingen worden afgetoetst aan mogelijkheden en eventuele belemmeringen. Ook bijkomende voorwaarden, verbonden aan de houtverkoop of
het lot, kunnen hierbij al aan bod komen.
2. Vervolgens start het terreinwerk. De te kappen bomen worden gemarkeerd met een schuine verfstreep en opgemeten (schalmen). Per lot wordt een overzicht gemaakt van de houtsoorten, afmetingen en een schatting van het volume. Daarnaast kunnen ook toekomstbomen en/of ruimingspistes worden aangeduid. Houtoogstmachines blijven uitsluitend op deze pistes om de bosbodem te sparen. Voor elke kap van bomen in bos is een kapmachtiging of beheerplan vereist. Indien deze nog niet beschikbaar is, biedt de Bosgroep administratieve ondersteuning.
3. De Bosgroep stelt een gezamenlijke houtcatalogus op waarin de loten van verschillende boseigenaars worden opgenomen. Indien voordelig, worden percelen samengevoegd tot één lot. In deze houtcatalogus worden naast de
bijzondere voorwaarden per lot ook de algemene verkoopsvoorwaarden opgenomen. Dat voorkomt latere discussies en biedt extra bescherming voor de boseigenaar. De houtcatalogus wordt aangeboden aan erkende kopers en exploitanten in Vlaanderen. Zij doen een bod onder gesloten omslag, de beste garantie voor een eerlijk verloop en het vermijden van prijsafspraken.
4. Het openen van de biedingen is openbaar. Vaak zijn hierbij meerdere exploitanten en boseigenaars aanwezig. Elk lot wordt voorlopig toegewezen aan de hoogste bieder. De verkoper beslist later welk bod hij of zij aanvaardt. Bij akkoord wordt, met ondersteuning van de Bosgroep, een verkoopsovereenkomst opgemaakt tussen koper en verkoper.
5. De Bosgroep verzorgt ook de formaliteiten rond facturatie. Naast de geboden som wordt aan de koper een exploitatiewaarborg gevraagd. Deze
waarborg kan bijvoorbeeld worden aangewend bij kleine schade tijdens de uitvoering van de kapwerken of bij het niet naleven van de voorwaarden. Een exploitatie start pas na de volledige betaling van de verkoopprijs én storting van de exploitatiewaarborg. Tot dan blijft het lot exclusief eigendom van de verkoper. Zodra de werken van start gaan, is opvolging cruciaal. De Bosgroep volgt de exploitatie van dichtbij en ter plaatse op, al kan zij niet permanent aanwezig zijn. Ook van de boseigenaar wordt verwacht dat hij of zij mee toezicht houdt. Goede communicatie en duidelijke afspraken zorgen voor een beter resultaat. Na afloop van de werken volgt een evaluatie en wordt de waarborg terugbetaald.
Houtverkoop 2025
Vorig jaar namen 19 verschillende boseigenaars deel aan een houtverkoop van de West-Vlaamse bosgroepen. Samen goed voor bijna 4.000 m³ hout. Bij de meerderheid ging het over een dunning of de kap van populieren en naaldhout met het oog op omvorming naar inheems loofbos. Een verkoopbaar lot brengt al snel meer dan 40 euro per m³ op. De geboden prijzen tonen aan dat hout een erg geliefde grondstof blijft. Het huidige systeem van gezamenlijke houtverkoop zorgt dan ook voor een transparante, eerlijke en aantrekkelijke deal voor koper, verkoper én bos.
Artikel door Hanne Vanderstede (Bosgroep IJzer en Leie)
Gestapelde stammen van populier, gemarkeerd met een oranje verfstreep.
Op zoek naar de stengelloze sleutelbloem
Artikel door Mattias bollen, biodiversiteitsmedewerker Provincie West-Vlaanderen
De stengelloze sleutelbloem (Primula vulgaris) is één van de vroegst bloeiende inheemse plantensoorten in onze bossen en weilanden. Haar zachte, gele bloemen kondigen elk jaar de lente aan. Helaas wordt de soort in Vlaanderen steeds zeldzamer. Om het tij te keren wil de Bosgroep samen met de Provincie WestVlaanderen zich engageren voor de stengelloze sleutelbloem. In een eerste stap proberen we een volledig beeld te krijgen van de bestaande populatie en daarvoor hebben we uw hulp nodig!
Hoe herkent u de stengelloze sleutelbloem?
De soort is duidelijk herkenbaar in het voorjaar (februari tot april). De plant heeft lancetvormige bladeren met lichte beharing en opvallende bleekgele bloemen met een donkergeel-oranje hart. De stengel waarop de bloemen staan is kort. Dit zorgt ervoor dat de bloemen maar net boven de bladeren uitkomen waardoor
Waar kan u deze zeldzame plant vinden?
Historisch komt de soort gefragmenteerd voor in volgende gemeenten: Damme, Beernem, Brugge, Zedelgem, Oostkamp, Ichtegem, Koekelare en Diksmuide. Bijgevolg zijn alle bossen in deze gemeenten potentiële locaties waar de stengelloze sleutelbloem kan groeien.
Stengelloze sleutelbloem in mijn bos, wat nu?
Allereerst: proficiat! U heeft een mooie, zeldzame voorjaarsbloeier in uw bos. Geniet ervan!
De soort is beschermd volgens het Soortenbesluit. Dat wil zeggen dat deze niet opzettelijk verwijderd of beschadigd mag worden. Om economische redenen kan hiervan afgeweken worden, bijvoorbeeld bij houtkap op het perceel. Dus, zolang u de soort niet actief gaat bestrijden in uw bos, zijn er geen verdere verplichtingen.
Wilt u de stengelloze sleutelbloemen in uw bos een handje helpen? Dan staat de Provincie via de Bosgroep graag voor u klaar. Dit is volledig vrijwillig, maar u kunt rekenen op ons enthousiasme en ondersteuning.
Hoe kan u helpen?
Vermoedt of weet u dat er stengelloze sleutelbloemen op uw terrein staan? Dan kan u eenvoudig helpen door een korte beschrijving of foto te bezorgen en aan te geven of we de populatie mogen komen inventariseren. Dit gebeurt discreet, gericht en zonder verstoring van uw terrein.
Alle meldingen van de soort kunt u sturen naar bosgroephoutland@westvlaanderen.be of telefonisch naar 0497/31.94.32 (Miguel Depoortere).
Snoeien als een pro
Soms moet je bomen snoeien omdat ze bijvoorbeeld het verkeer hinderen. Veel beheerders snoeien ook om beter hout te bekomen. Snoeien kost tijd en geld en veroorzaakt altijd een wonde aan de boom. Bezint dus eer je begint. Met deze tips hanteer je een zaag als geen ander.
• Wil je foutvrij hout? Selecteer 40 à 80 toekomstbomen per hectare en snoei alleen deze. Begin te snoeien van zodra de stam de doorsnede van een bierviltje heeft. Snoei is meestal maar rendabel tot op maximaal zes meter hoogte. Snoei nooit hoger dan de helft van de totale boomhoogte en neem nooit meer dan 20% van het totale kroonvolume in één keer weg.
• Loofbomen snoei je tussen juni en augustus, naaldbomen in november of december. Delicate soorten zoals boskers of berk mag je zeker niet snoeien in de late winter of lente. Linde, esdoorn en iep snoei je zodra ze helemaal in blad staan. Dode takken kan je altijd snoeien.
• Kies voor goed gereedschap: duurdere zagen zijn echt beter. Kies de juiste tool: er bestaan zagen voor levend hout en zagen voor droog hout.
• Verwijder eerst de probleemtakken (dikke takken, plakoksels, beschadigde takken,...) en snoei dan pas de onderstam op. Snoei tijdig en
regelmatig zodat je geen dikke takken moet snoeien en dus grote wonden veroorzaakt.
• Werk je met een stokzaag? Maak de steel wat langer dan nodig. Zo kan je de rest van de steel als tegengewicht gebruiken. Gebruik je knieën in plaats van enkel je armspieren. In relatief ijle bossen werk je sneller en ergonomischer met een ladder en een gewone handzaag. Wikkel een doek rond de bovenste trede van je ladder om de schors niet te beschadigen.
• Laat geen ‘kapstokken’ staan en zaag niet in de levende takkraag. Maak eerst een snede langs onder om te vermijden dat je zaag vast komt te zitten of dat de tak afscheurt. Zaag zo nodig in drie keer.
• Denk aan de veiligheid: gebruik een stevige ladder, draag een stofbril of masker tegen het zaagsel en een helm voor vallende takken. Werk bij voorkeur niet alleen.
Artikel door Bosgroep Limburg
Een opgesnoeide toekomstboom
Probleemtakken worden eerst gesnoeid.
De correcte plaats om te zagen.
Dubbele top
Plakoksel
Zuiger
Elleboogtak X X
De wolf is terug
Het feit dat de wolf (Canis lupus) zich na meer dan een eeuw afwezigheid opnieuw thuis voelt in Vlaanderen, toont aan dat het beter gaat met de biodiversiteit. De terugkeer van de wolf is goed nieuws voor de natuur. In regio’s als Noord-Limburg werden de afgelopen jaren grote, aaneengesloten natuurgebieden en militaire zones gecreëerd, waar wolven genoeg voedsel en rustplekken vinden. Zo belandde de wolf vanuit onze buurlanden opnieuw in onze contreien. Tot op heden zijn er vooral terugkerende waarnemingen van wolven in de provincies Antwerpen en Limburg. Maar ook in Brabant, Oost- en West-Vlaanderen passeert er weer af en toe een enkele wolf.
Gezondere wildpopulatie
De aanwezigheid van wolven is positief voor het evenwicht in de natuur. De wolf is namelijk een toproofdier en beïnvloedt daardoor het voorkomen van andere dieren in zijn leefgebieden. Wolven kiezen vaak zwakkere en/of zieke prooien uit en zorgen zo voor een gezondere wildpopulatie. Het vlees dat de wolven niet opeten, blijft liggen en vormt een maaltijd voor andere dieren.
De wolf wordt beschermd door Europese en Vlaamse wetgeving: er mag niet op gejaagd worden en de overheid moet inspanningen leveren voor de instandhouding van de soort.
Naya
De eerste geïdentificeerde wolf in 150 jaar in Vlaanderen was de jonge wolvin Naya. Zij werd in 2016 geboren in Duitsland, maar verliet haar roedel eind 2017 op zoek naar een partner en een eigen territorium. Na een zwerftocht van
600 km stak ze via Nederland de grens naar Vlaanderen over, een tocht die we dankzij de satellietzender om haar nek op de voet konden volgen. Ze vestigde zich in Limburg en kreeg gezelschap van wolf August. In het voorjaar van 2019 bleek ze drachtig te zijn maar iets later zijn Naya en haar jongen overleden, vermoedelijk gedood door stropers. Wolf August overleed na een aanrijding.
Roedels
Wolven komen in grote delen van de wereld voor: van Noord-Amerika en Canada over de noordelijke en oostelijke delen van Europa tot voorbij de poolcirkel. Ze leven in zeer uiteenlopende landschappen: bossen, steppegebieden, gebergtes en toendra’s. Ook in landschappen die vooral door de mens worden ingericht en gedomineerd, zoals in WestEuropa, voelen ze zich thuis.
Wolven zijn sociale dieren die in familiegroepen of ‘roedels’ leven. In Europa bestaat een roedel gewoonlijk uit een ouderpaar, hun jongste welpen en de volgroeide jongen van het vorige jaar.
Een wolvin krijgt één keer per jaar jongen. Een worp bestaat gemiddeld uit 4 tot 6 welpen. Na één tot twee jaar verlaten de jongen hun geboorteroedel en gaan ze op zoek naar een geschikte plek en partner om een eigen familie te stichten. Ze leggen daarbij grote afstanden af, tot wel honderden kilometers. Ze steken soms grote rivieren over en doorkruisen ook minder afgelegen gebieden, met bruggen en
snelwegen. Aanrijdingen door auto’s of vrachtwagens vormen in West-Europa de grootste doodsoorzaak bij wolven.
Een wolvenroedel verdedigt zijn territorium tegen andere wolven. Het territorium van een Europese wolf is ongeveer 200 vierkante kilometer groot. De precieze oppervlakte hangt af van het voedselaanbod en de concurrentie met andere wolven. In Duitsland leven nu meer dan 200 roedels, in België enkele roedels en solitaire wolven.
Een wolf in je bos?
Bossen maken slechts een heel klein deel uit van een wolventerritorium. Binnen dat grote territorium doorkruisen zij het hele landschap van akkers en graslanden over heidevelden tot bossen. Als er veel prooi is, hebben wolven een reden om in het bos te komen jagen. Zo’n tijdelijk ‘bezoek’ heeft geen gevolgen voor het bos, het wordt alleen even gebruikt als terrein waar een prooi wordt bejaagd. Het aantal wolven in Vlaanderen is veel te laag om impact te hebben op het landschap, met inbegrip van het bos. Het fenomeen waarbij reeën bepaalde gebieden gaan vermijden uit angst voor wolven (‘landscape of fear’) zit er ook in Vlaanderen nog niet aan te komen. De passage van een wolf heeft geen gevolgen voor je bos. Boseigenaars hoeven daarom niets speciaals te doen voor de wolf. Anderzijds hoeven eigenaars zich ook geen
zorgen te maken. De wolven in Vlaanderen blij-
Wolf – Canis lupus
• Hoogte: tot 1,1 m, lengte: tot 1,2 m van snuit tot staart, gewicht: tot 50 kg
• Beige tot rossigbruine vacht, met grijze rug en onduidelijk ‘zadel’
• Wit rond de muil
• Spitse, rechtopstaande oren, naar de top toe wat afgerond
• Lange, slanke poten, dicht bij elkaar
• Pootafdruk: 8 tot 10 cm lang
• Rechte rug
• Staart eindigt in een donkere punt, hangt meestal recht naar beneden
• Voedsel: 3 à 4 kg per dag, soms 5 tot maximaal 10 kg. Vooral ree en everzwijn, in mindere mate konijn, haas, vogels en kleinvee. Een wolf eet ook groenten en fruit.
• Uitwerpselen: keutels van wolven bevatten veel kalk, botresten en haren van prooidieren. Ze hebben een kleine draai aan het uiteinde.
• Paartijd in februari, welpen worden geboren eind april, begin mei
ven nog steeds zeer schuw en zullen geen mensen benaderen. Wolven lokken – bijvoorbeeld door het aanbieden van voedsel – is natuurlijk absoluut te mijden.
Wie een wolf of sporen van een wolf opmerkt, kan dat altijd melden aan het Meldpunt Wolven van de Vlaamse overheid, op wolf@inbo.be. Alle meldingen zijn welkom, maar vergezeld van een foto of een filmpje worden ze vanzelfsprekend makkelijker te beoordelen. Er zijn hondenrassen die vaak verward worden met wolven, en alleen aan de hand van beeldmateriaal kan ingeschat worden waar het om gaat.
Wil je graag meer weten over de wolf in Vlaanderen? Kijk gerust verder. www.vlaanderen.be/inbo/de-wolf-in-vlaanderen www.natuurenbos.be/dossiers/ veelgestelde-vragen-over-de-wolf
Artikel door de Antwerpse Bosgroepen met dank aan het INBO, Koen Van Muylem
Bosgraffiti
Artikel en foto’s door Koen Maertens, boswachter ANB, ingekort door Bosgroep Houtland
Foto links: Tekening op beuk in Wijnendaele (Torhout).
Foto rechts: Geënte treurbeuk in het Wynendaele kasteelpark met verschillende jaartallen en namen ingekrast.
Overal in bossen laten mensen signalen en tekens achter. Dat kan onderdeel zijn van een bosbeheeringreep of onder de noemer ‘bosgraffiti’ vallen: liefdesverklaringen van koppeltjes, gedenktekens voor een overledene of gewoon een soort van ‘ik was hier, ooit’… Waarbij de auteur zich niet van de indruk kan ontdoen dat dit ingegeven is door een zucht naar vereeuwiging. Want bomen –worden die niet eeuwenoud?
We hebben het hier even niet over natuurlijke vergroeiingen of beschadigingen, noch over hagelinslagen van jachtpartijen. Maar we hebben het hier dus over het betere kras- en snijwerk. Door het veranderende klimaat, maar ook door het natuurlijke afsterven van bomen, dreigen veel van deze tekens verloren te gaan. Tijd dus voor een bloemlezing van dit speciaal soort erfgoed in de bossen van het Houtland.
Telbomen
In en rond het Vloethemveld, goed zichtbaar langs de Zandweg naar Aartrijke in Jabbeke, maar ook op dreefbomen van de Snellegemdreef richting Zedelgem, zijn er dwars op de beukenstammen strepen aangebracht.
Als op een telbord. Wat er precies geteld werd, is niet duidelijk meer.
Aannemelijk is dat het ging over het aantal te kappen bomen of hakhouttelgen per oppervlakte, gevormd door rabatten (bosgrachtjes). Een gelijkaardig fenomeen stelde ondergetekende vast in de dreven ten noorden van de Kasteeldreef in Hertsberge. Het bos is daar ondertussen omgevormd tot villawoonpark, maar de telbomen staan er nog. Vermoedelijk waren ook de kruisjes op een oude beuk in het Praetbos (Vladslo, nabij het Duitse legermonument) bedoeld als telling.
Toekomstbomen en bosinventarisaties
Elke hoogstamboom in het ANB
domeinbos Wijnendale kreeg een merkstreepje. In de jaren 1980 werden alle bomen tijdens een wekenlange inventarisatiecampagne door boswachter Cannière en diens collega’s opgemeten. Dat leverde een waardevolle momentopname op, die vandaag nog steeds gebruikt wordt. Oorspronkelijk diende de inventarisatie om de ‘strategische (lees: economische) houtvoorraad’ van het toen pas aangekochte bos in kaart te brengen.
Nog oudere tekens in Wijnendale, aangebracht door de private boswachters, zijn de letter ‘R’. Die is nog enkel malen terug te vinden op oude beuken in bosbestanden en wijst naar een Franse
bosbouwterm: ‘Reservée’ ofte vrij vertaald ‘te sparen’, begrijp ‘toekomstboom met veel waarde’.
In nog andere bossen – Merkemveld (Loppem), Veldbos (Aartrijke) en het Nieuwbos (Brugge) – zijn bomen genummerd met Romeinse cijfers die in de stam werden gekrast. Ook dit zijn vermoedelijk aanduidingen van de waardevolle toekomstbomen door bosbeheerders. Het gaat vandaag vaak om oude, majestueuze zomereiken, dikke essen of beuken.
Bij het bosbeheer wordt nog steeds vaak met een bijl een stukje schors verwijderd bij een te kappen boom, waarna op het blote hout een stempel wordt aangebracht. Deze stempels zijn voorzien van een leeuwtje voor de boswachters van het ANB. Vandaar de term koninklijke hamer voor de bijl met stempel.
Verder wordt nog een ander werktuig gebruikt : de rits. Die heeft veel weg van een gutsmes, zoals gebruikt om de hoeven van hoefdieren te reinigen. Maar hier heeft het een specifieke functie: het trekken van strepen in schors van jonge bomen of hakhout.
Dergelijke bosbeheertekens zijn gedoemd om snel te verdwijnen, daar ze aangebracht worden op te kappen bomen. Toch blijft er soms onverwacht een exemplaar bewaard.
Zowel hamer als rits worden tegenwoor dig steeds vaker vervangen door de verfspuitbus. Bioafbreekbare verf verdwijnt na onge veer twintig jaar van
de stammen, maar de ingekerfde tekens blijven zichtbaar.
Andere beheertekens zijn streepjes op 1,3 of soms 1,5 meter hoogte. Dit zijn aanduidingen ‘op borsthoogte’, waarop de omtrek van gespaarde toekomstbomen telkens opnieuw kan worden opgemeten.
Speciale gevallen
Bijzondere graffiti zijn de reeks jaartallen in een treurbeuk in het kasteeldomein van Wijnendale. Wanneer je weet dat deze dateren uit de jaren van en kort na de Eerste Wereldoorlog, krijgen ze extra betekenis. Bij het kasteel van Male werden inscripties gemaakt in beuken door Canadese soldaten in WOII.
Daarnaast zijn er ook meer figuratieve voorbeelden: een gezicht dat vanop afstand opvallend aan Kuifje doet denken in de Tailliehoutdreef, een stilistisch uitgewerkte vos in een bosreservaat..
Foto links onder: Telboom in een dreef bij het Bulskampveld te Herstberge (Oostkamp). Foto rechts onder: Afstervende dreefbeuk te Vloethemveld,
Markeringen op economisch waardevolle zomereik in het Veldbos te Aartrijke (Zedelgem) met een streepje op borsthoogte om de aangroei te kunnen volgen.
Gezocht:
Het aanbrengen van tekens kan bomen beschadigen en voor misverstanden bij het beheer zorgen. We moedigen dit dus allerminst aan. Toch zijn de oude tekens vaak waardevol als herinnering aan het bosgebruik van weleer. Kent u ook zulke bomen? Stuur gerust de locatie van uw waarnemingen naar boswachter koen.maertens @vlaanderen.be, zo mogelijk met
Start van het Interreg-project Forest Wood
Op 1 oktober 2025 ging het Interreg-project Forest Wood officieel van start. Het project loopt tot 31 maart 2029 en maakt deel uit van de Feel Wood II-projectportefeuille binnen het grensoverschrijdende programma Interreg VI France–Wallonie–Vlaanderen.
Forest Wood brengt 11 partners samen uit Frankrijk, Wallonië en Vlaanderen. Zij werken rond gedeelde uitdagingen voor bos en hout, met steun van het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) en cofinanciering door de Vlaamse en Waalse overheid, de provincies Oost- en West-Vlaanderen en de regio’s Hautsde-France en Grand Est.
Voor boseigenaars staat één vraag centraal: hoe maken we onze bossen weerbaarder tegen klimaatverandering en zorgen we tegelijk voor zinvolle houtbenutting? Forest Wood pakt dit aan via twee sporen:
1. het stimuleren van aangepast bosbeheer voor klimaatrobuuste bossen;
2. het ondersteunen van houtverwerking en nieuwe toepassingen van hout uit onze loofbossen.
Bosgroep IJzer en Leie werkt binnen dit project vooral rond het eerste spoor en focust op concrete en toepasbare acties:
1. Een overzicht van bestaande en nieuwe mengingstechnieken (boomsoorten en structuren combineren) die bijdragen aan klimaatrobuuste bossen, samengebracht in een helder rapport en een praktische catalogus;
Bosgroep IJzer & Leie 2026
Zaterdag 25 april 2026
Locatie: Atelier Hortense, Pastoorstraat 13, 8970 Poperinge
2. Proefaanplantingen bij boseigenaars om deze mengingstechnieken in de praktijk te testen, met aandacht voor haalbaarheid, ecologische effecten en kosten. De resultaten worden opgevolgd volgens een gezamenlijk protocol en gedeeld via opleidingsfiches en drie opleidingsdagen. Boseigenaars die interesse hebben om met hun bos aan deze proefaanplantingen deel te nemen, kunnen contact opnemen met Frederik Lembreght via frederik.lembreght@west-vlaanderen.be;
3. Een analyse van hoe hout uit gemengde bossen binnen de regio vandaag wordt afgezet en welke kansen dat biedt;
4. De uitbouw van een grensoverschrijdend demonstratie- en opleidingsnetwerk met praktijkvoorbeelden van bosbeheer in jonge en middeloude bossen (0–30 jaar), inclusief demonstratiemomenten op het terrein;
5. Vormings- en uitwisselingsmomenten voor boseigenaars, beheerders en studenten, met focus op toepasbare kennis en ervaringen uit het project. Sinds 1 januari 2026 is Frederik Lembreght bij Bosgroep IJzer en Leie verantwoordelijk voor de uitvoering van dit project.
Op zaterdag 25 april 2026 nodigen we u graag uit voor de jaarlijkse Algemene Vergadering als lid van onze Bosgroep. We blikken daarbij terug op de prestaties en resultaten van 2025 en we doen onze ambitieuze projecten voor 2026 uit de doeken.
We nemen jullie dit jaar mee naar de charme en schoonheid van de Heuvellandse regio. De vergadering in de voormiddag en de lunch gaan door in het historische kader van Atelier Hortense te Reningelst, een prachtig gerestaureerde maalderij waarin accenten van machinaal erfgoed je terugbrengen naar de beginjaren van de lokale biercultuur. U wordt er verwelkomd met een verkwikkende kop koffie.
Na de vergadering gaan we samen het natuurgebied Bronnen van het Heuvelland verkennen onder de vakkundige begeleiding van conservator Johan Carette. Afspraak met hem in de bloeiende pracht van De Sulferberg, op het fraaie noordwestelijke deel van de gelijknamige heuvel. Het gebied is een schilderachtige opeenvolging van valleitjes, steile taluds, bosjes en kletsnatte graslandjes. Kleinschaligheid is er troef: houtkanten, poelen, en beekjes bepalen het landschap.
Na een deugddoende wandeling van zo’n 90 minuten verwelkomen we je graag terug in Atelier Hortense voor het netwerkmoment onder boseigenaars met een gezellig aperitief gevolgd door een verzorgde warme lunch, om af te sluiten met koffie en het obligate koekje.
Programma:
9u15-9u30: Onthaal met koffie in Atelier Hortense (Pastoorstraat 13, 8970 Poperinge)
9u30-10u30: Algemene Vergadering Bosgroep IJzer en Leie
• verwelkoming
• jaarverslag en resultatenrekening 2025
• planning en begroting 2026
• Goedkeuring van de voorgestelde verslagen, de rekeningen en de begroting en kwijting aan de bestuurders
10u30-10u45: verplaatsing met de auto naar natuurgebied ‘Bronnen van het Heuvelland’ 10u45 – 12u15: geleide wandeling in natuurgebied ‘Bronnen van het Heuvelland’ 12u15 – 12u30: terugkeer met de auto naar Atelier Hortense
Vanaf 12u30: Aperitief, lunch & kofie in Atelier Hortense
De officiële uitnodiging volgt binnenkort. Hou alvast zaterdag 25 april 2026 vrij! Het wordt genieten van de lente met deze aangename start van het werkjaar.
Heel wat te ontdekken in Zorgvliet
In het kader van de ‘Week van het Bos’ organiseerde Bosgroep Houtland, met steun van de gemeente Oostkamp, een geleide wandeling in het gemeentedomein Zorgvliet te Ruddervoorde. Het bos telt 22 hectare en is Europees beschermd natuurgebied. Voor het beheer laat de gemeente zich bijstaan door Natuurpunt (vijver en oevers) en de Bosgroep (bos).
In het eerste deel van de wandeling bracht de gids Frank Schaffler, vrijwilliger bij Natuurpunt, ons de rijke en bewogen geschiedenis van dit gebied. Zorgvliet is een mooi voorbeeld van hoe een historisch kasteeldomein kan evolueren naar een toegankelijk natuurgebied, met behoud van erfgoedwaarden én toevoeging van nieuwe ecologische functies.
Kijk je vanuit de hoogte (leve Google Maps!), dan zie je het typische dambordvormige drevenpatroon dat stamt uit de periode dat hier de middeleeuwse heidevelden en veldvijvers door rijke heren werden omgevormd naar percelen bos en land (einde 18de- begin 19de eeuw). Wat vanaf de grond meteen opvalt, zijn de ruïnes van het koet
Achter de vroegere kasteelplek bevinden zich nog een vijver en de restanten van een ommuurde moestuin. Wie goed oplet, kan zelfs de ijskelder terugvinden. De centrale vijver en aanpalende graslanden werden tien jaar geleden hersteld en herbergen vandaag een bijzondere fauna en flora. Zo vonden we er bijvoorbeeld het geoord veenmos en moerashertshooi.
Hendrik, gids van Bosgroep Houtland, liet ons kennismaken met onder andere de typische middelhoutcultuur in het bos. Dit is een combinatie van hakhout van Tamme kastanjes voor o.a. weidepalen en zware zomereiken voor constructiehout. Andere bosthema’s waren aanplantingen met ‘kloempen’, dunningen, omvorming naar inheems loofhout, natuurlijke verjonging en de typische rabattenstructuur.
Na de wandeling genoten we van een drankje, aangeboden door de gemeente Oostkamp.
Wil je dit pareltje zelf ontdekken? Er is een
Algemene vergadering
Bosgroep Houtland
Zaterdag 25 april 2026
Locatie: Land- en tuinbouwinstituut Oedelem, Bruggestraat 190, 8730 Oedelem
Deze vergadering is voor effectieve leden. Boseigenaars groot of klein, allen zijn van harte welkom en steunen onze vereniging met hun aanwezigheid!
Deelname is gratis.
Inschrijven kan direct met deze QR-code of via onze contactgegevens.
Programma:
09u15: Ontvangst met koffie
09u30: Algemene Vergadering 2026: verslag 2026, planning 2026, financiën, goedkeuring, kwijting 10u30: Lezing ‘Lokaal hout’
11u00: Geleide wandeling in domeinbos Ryckevelde en privaat domein fam. Carrebrouck 13u00: Lunch in LTI Oedelem
LTI Oedelem
De Bosgroep is voor het eerst te gast in deze groene en levendige school waar alles draait om de leerlingen die een bord vol planten, dieren, natuur en wetenschap op hun menu krijgen. Wie kiest voor de korte wandeling, maakt uitgebreid kennis met de site en bezoekt het ‘bedrijf’ waar planten, bloemen en groenten geteeld worden voor verkoop. Breng gerust uw een boodschappenmandje mee. Ook de deelnemers aan de boswandeling kunnen na de lunch in het bedrijf terecht.
Regio Ryckevelde
Ryckevelde is één van de grote boscomplexen in onze Provincie. Wandelend over de eeuwenoude zandrug, zien we hoe voormalige productiebossen geleidelijk evolueren naar meer gevarieerde bestanden. We kruisen ook kleine heidevelden en een prachtig kasteelpark. Het gebied is de laatste decennia sterk uitgebreid en niet alleen door de overheid. De familie Carrebrouck heeft er al verschillende hectaren bossen en talloze bosranden en houtkanten aangelegd. We zijn op deze dag welkom om ook dit private moois te verkennen.
Bosbeheeruitdagingen in West-Vlaanderen (Inverde)
Deze verdiepende opleiding bouwt voort op Bosbeheer voor beginners (maar kan gerust los gevolgd worden) en zoomt in op de specifieke bosuitdagingen in WestVlaanderen. We bekijken hoe je houtproductie, biodiversiteit en recreatie in balans brengt, bossen weerbaar maakt tegen klimaatverandering en doordachte boomsoortkeuzes maakt. Met praktijkvoorbeelden uit privébossen delen de West-Vlaamse Bosgroepen hun jarenlange ervaring.
Wanneer? Donderdag 23 april van 9u00 tot 16u00
Waar? Sint-Andriesabdij Zevenkerken, Sint-Andries (Brugge)
Prijs? 145 euro voor niet-leden en slechts 20 euro voor effectieve leden via de kortingscode BgH-BbUiW (hoofdlettergevoelig!)
Inschrijven? www.inverde.be/opleidingen/ bosbeheeruitdagingen-west-vlaanderen
Lesgever? Jan Goris (Bosgroep Houtland)
Bosflora in de Westhoek
West-Vlaanderen is een relatief bosarme provincie. Niettemin zijn de bestaande bossen vaak zeer natuurlijk en gevarieerd. Om je onder te dompelen in deze rijke lokale flora, nemen we je graag mee op een stevige wandeling door het Helleketelbos. Zo kan je meteen genieten van de ruimste diversiteit van het voorjaar. Voorzie aangepast schoeisel en kledij. We sluiten af met een drink aangeboden door Bosgroep IJzer en Leie.
Ontbijtwandeling in de Blankaert
Na een kloek ontbijt laat de Blankaart je genieten van haar natuurschoon in volle bloei. Je kan kiezen voor een wandeling van 6 km of 10 km, met of zonder gids. Ook niet-leden en kinderen zijn welkom tijdens het ontbijt en de wandeling en breng gerust ook uw hond mee. Echt genieten dus!
Wanneer? Zaterdag 16 mei van 8u30 tot 13u00
Waar? Rooneplezier, Iepersteenweg 88 te Woumen-Diksmuide
Prijs? Wandeling + groot ontbijt: 12 euro; wandeling + klein ontbijt: 8 euro; enkel wandeling: 5 euro Inschrijven? entrytickets.be/bosgroep-ijzer-leie/ ontbijtwandeling-de-blankaart
Wanneer? Zaterdag 9 mei 2026 van 09u30 tot 13u00
Waar? Helleketelbos, Vijfgemetenstraat 4 te Abele (Poperinge)
Prijs? 10 euro (leden) en 20 euro (niet-leden) Inschrijven? https://entrytickets.be/bosgroep-ijzer-leie/ bosflora-in-de-westhoek, bosgroepijzerenleie @west-vlaanderen.be of 057 23 08 54 Gids? Wim Massant (Inverde)
Zomeravond in het arboretum
In het arboretum van Koekelare is het heerlijk en leerrijk wandelen. Je vind hier maar liefst 140 boomsoorten. Deze ‘bomentuin’ werd na WOII aangelegd met een wetenschappelijk doel. Men wilde weten of de uitheemse bomen in ons klimaat voldoende snel zouden groeien voor houtopbrengst. Nu staat de natuurbeleving onder een gevarieerd bladerdak er voorop. Maar met het oog op klimaatverandering, wordt het wetenschappelijk experiment toch weer interessant. De avond wordt zo voer voor boeiende discussies. Voor wie nog niet is uitgepraat, sluiten we af met een gezellige drink in het bos!
Woensdag 10 juni 2026 van 19u30 tot 22u00 Bovekerkestraat 9 (arboretum) en Litterveldstraat 10 (parking) Koekelare gratis
Inschrijven? bosgroephoutland@west-vlaanderen.be of via bovenstaande qr-code Gids? Koen Maertens (ANB) en collega’s
De roos in de Westhoek
In onze regio spelen inheemse rozen een belangrijke rol in het landschap, vooral in de hagen en bosranden. Deze "wilde" soorten zijn niet alleen mooi, maar ook essentieel voor de lokale natuur. In deze tweedaagse cursus kom je er alles over te weten. Op 18 juni starten we in de voormiddag met een voorstelling in ruiterschool De Rodeberg te Westouter. Na de middag gaan we in het glooiende landschap van Heuvelland kennis maken met de lokale roos in volle bloei. Op 9 oktober gaan we naar de Westkust waar heel wat rozenrassen een vast onderdeel zijn van het natuurlijk decor. Uiteraard wordt in het najaar de rozenbottel onze hoofdrolspeler in deze boeiende dag vullende natuurwandeling.
Wanneer? 18 juni en 9 oktober 2026
Waar? Verschilleden locaties Prijs? 20 euro (leden) en 40 euro (niet-leden) Inschrijven? entrytickets.be/bosgroep-ijzer-leie/ rozen-in-de-westhoek
WEST-VLAAMSE BOSGROEPEN
Bosgroep IJzer en Leie
Bosgroep Houtland
Wat is een bosgroep?
De West-Vlaamse Bosgroepen motiveren en helpen boseigenaars op een vrijblijvende manier om hun bos duurzaam te beheren. Zo ontstaan mooie en gezonde bossen met hoge natuurwaarden, waardevol hout en veel ontspanningsmogelijkheden. De bosgroep is er voor alle boseigenaars uit het werkingsgebied. Wenst u meer info, neem dan zeker contact met ons op!
Bosgroep Houtland
Streekhuis Noord-West-Vlaanderen
Tillegemstraat 81, 8200 Brugge
Algemeen: bosgroephoutland@west-vlaanderen.be 050 40 70 23
Coördinator: Jan Goris
jan.goris@west-vlaanderen.be - 0472 63 14 02
Medewerkers bosbeheer: Miguel Depoortere miguel.depoortere@west-vlaanderen.be - 0497 31 94 32
Hendrik De Bleeckere hendrik.debleeckere@west-vlaanderen.be - 0470 54 25 71
Administratie: Sara Behiels sara.behiels@west-vlaanderen.be – 0471 48 71 69
Bosgroep IJzer en Leie
Bezoekerscentrum De Palingbeek
Vaartstraat 7, 8902 Zillebeke (Ieper)
Algemeen: bosgroepijzerenleie@west-vlaanderen.be 057 23 08 46
Coördinator: Clint Callens clint.callens@west-vlaanderen.be - 0499 56 59 70
Medewerkers bosbeheer: Frederik Lembreght frederik.lembreght@west-vlaanderen.be – 0491 87 69 08
Hanne Vanderstede hanne.vanderstede@west-vlaanderen.be - 0491 59 08 20
Gilles-Gauthier Vermoere gilles-gauthier.vermoere@west-vlaanderen.be - 0491 36 72 75
Administratie: Sam Beernaert sam.beernaert@west-vlaanderen.be 057 23 08 54 – 0470 46 28 12
