Bosbouw vroeger en nu Toekomst voor de beuk 'Meer bos' inspireert
Boomblad (herfst 2025), jaargang 23 - nummer 4
Het Boomblad wordt uitgegeven door de West-Vlaamse Bosgroepen en verschijnt vier keer per jaar. De Bosgroep Houtland en de Bosgroep IJzer en Leie zijn een initiatief van privébosbeheerders, de Provincie West-Vlaanderen en het Agentschap voor Natuur en Bos.
Eindredactie: Bosgroep Houtland vzw
Prepress: Philip Gesquière, POC - sectie Digitaal Design & Productie, Provincie West-Vlaanderen
Druk: POC - sectie Digitaal Design & Productie, Provincie West-Vlaanderen
Papier: Gedrukt op milieuvriendelijk papier
Oplage: 2100 exemplaren
Verantwoordelijke uitgever: Bosgroep Houtland vzw, Tillegemstraat 81, 8200 Sint-Michiels, vertegenwoordigd door Albert de Busschere
Beste bosgroeplid, beste bosliefhebber,
Als kersverse voorzitter van Bosgroep IJzer en Leie heb ik reeds het genoegen deze nieuwe editie van Boomblad in te leiden.
Het doet mij telkens een groot plezier te zien hoe gepassioneerde boseigenaars met veel enthousiasme vertellen over hun bos, dat in sommige gevallen zelfs van generatie op generatie overgaat.
Bos maakt gelukkig. Vindt u niet?
In dit nummer kunt u meegenieten van de interesse en inzichten van twee van onze bosgroep leden. En of het nu gaat over een populierenbos of over bosuitbreiding,... u zal die bevlogenheid zéker herkennen.
De grauwe abeel zal u zijn geheimen prijsgeven en nog veel interessanter blijken dan u op het eerste gezicht zou denken en u zal ontdekken welke bekende boom een dramaqueen blijkt te zijn.
Aangezien onze beide bosgroepen nooit op hun lauweren rusten en steeds in de weer zijn om u met raad en daad bij te staan, kan ik u nu al vertellen dat Bosgroep Houtland dit najaar voor de eerste keer een groepsaankoop van bosplantsoen organiseert en dat de eerste ontbijtwandeling van Bosgroep IJzer en Leie heel erg gesmaakt werd. Bent u er volgend jaar ook bij? U bent alvast zéér welkom.
Als laatste wens ik u hartelijk uit te nodigen op de 10de editie van de Dag van de Boseigenaar, die dit jaar doorgaat in Poperinge.
Ik ontmoet u dan ook bijzonder graag op een van deze momenten en wens u ondertussen veel leesplezier.
Alexander Lasseel
Voorzitter Bosgroep IJzer en Leie
Beuken in het Merkemveld (Zedelgem)
Bosbouw vroeger en nu
Wie vandaag door een Vlaams bos wandelt, beseft amper hoeveel geschiedenis en beheer er onder zijn voeten ligt. De bossen die wij kennen zijn het resultaat van eeuwen van menselijk ingrijpen. Ze vertellen een verhaal van exploitatie, vernieling, herstel en herwaardering. Van het kappen van oerbossen voor akkerland tot de hedendaagse visie op multifunctioneel bosbeheer: het Vlaamse bos evolueerde voortdurend mee met de samenleving.
Eeuwenlang in beweging
Vaak leeft de gedachte dat bossen vroeger 'natuurlijk' waren en dat pas de moderne tijd verandering bracht. Het tegendeel is waar. Al vanaf de nieuwe steentijd (5300 v.C.) werden grote stukken bos gekapt om landbouw mogelijk te maken. In de middeleeuwen werden bossen systematisch gerooid voor akkerbouw en veeteelt. Tegelijk werd de resterende bosoppervlakte intensief gebruikt: als bron voor brandhout, bouwmateriaal, weidegrond voor varkens (die eikels vraten), en als jachtgebied. Bossen waren een levensnoodzakelijke hulpbron. De dorpen lagen er middenin of net ernaast, en hun overleven hing ervan af.
De ontginning: van heide tot plantagebos
De grootschalige aanplant van bossen begon pas in de 19de eeuw. In Vlaanderen werd dat aangevuurd door de nood aan mijnhout. Grove den werd geplant op zandige heidegronden, vaak in rechte rijen, dicht op elkaar. Dat was geen esthetische keuze, maar puur praktisch: de bomen moesten lange rechte stammen vormen. Tot wel 18.000 boompjes per hectare werden geplant.
Brecht Demasure van het Centrum Agrarische Geschiedenis verwoordt het treffend: "Bossen werden vooral als functioneel gezien. Pas vanaf 1970 kwam er aandacht voor de ecologische waarde van bossen. Van recreatie was er zelfs nog geen sprake voor de jaren zestig." Een oud gebruik dat lang stand hield, was het zogenaamde ‘mastbos’: varkens werden in het najaar het bos in gestuurd om eikels te eten. In sommige gemeenten bestond zelfs een vast gebruiksrecht voor deze praktijk. De schepenen bepaalden wanneer het 'mastseizoen' begon. Boetes op het te vroeg loslaten van varkens werden streng toegepast, om overbegrazing van het bos te voorkomen.
Interessant is de geschiedenis van de Rovertsche Heide in de Kempen. Daar werd begin 20ste eeuw een compleet heidegebied met de hand ontgonnen. Grond werd 45 cm diep geploegd, greppels werden gegraven, berkenbrandsingels werden rond de percelen aangelegd om brandoverslag te vermijden. Deze singels zie je nu nog terug als zaadbron voor natuurlijke verjonging. Een
Mijnhout is hout dat gebruikt werd als ondersteuningsmateriaal in de steenkoolmijnen. Het dient grote draag- en buigsterkte te bezitten en moet waarschuwen bij een te zware druk. Grenenhout voldeed het best. Dit hout van grove den kraakt alvorens te breken. Zowel in Vlaanderen als Nederland werden hiervoor grote oppervlakten naaldhout aangeplant. Vanaf de jaren ’30 kwam metalen stutting op en met de sluiting van de mijnen in de jaren ’70 en ’80 verdween de vraag volledig.
Vrije tijd doorbrengen in de natuur is een relatief nieuw gegeven en zelfs nu nog geen wereldwijd fenomeen. In het verleden is bij het beheer en de inrichting van bossen dan ook nooit rekening gehouden met recreanten terwijl dit nu in Vlaanderen absoluut een prioriteit is.
oud-arbeider vertelde ooit dat ze na de middag verplicht waren een emmer water te drinken om uitdroging tegen te gaan: het werk was stoffig, zwaar en eindeloos.
Bosbeheer tussen 1920 en 1950: pragmatisch en sober
Tussen 1920 en 1950 groeide het inzicht dat bodemuitputting door monoculturen problematisch was. Toch bleven productiebossen met naaldhout de norm. Ecologie stond in de kantlijn. Enkele bosbeheerders experimenteerden wel met menging of zaaiden eerst stikstofbindende gewassen zoals lupine om de bodem voor te bereiden op een bosaanplant. In handleidingen van toen werd het belang van humus onderstreept. Adviezen zoals: "laat het bladhout liggen ter bescherming van jonge
aanplant tegen wildvraat" of "verwijder geen wortelstronken uit kale plekken, want ze beschermen tegen erosie" tonen aan dat praktijkkennis soms zijn tijd vooruit was. Sommige aanbevelingen doen vandaag glimlachen. Zo werd er geadviseerd om een 'wal van snoeisel' te leggen tegen konijnen, of om dennenappels te koken voor de hars.
De hars werd dan op kamertemperatuur met bijenwas gemengd tot pleisters voor mens en dier. Bosbeheer was toen een ambacht met een kruiding van volksgeneeskunde.
Oorlog, mijnbouw en populieren
De beide wereldoorlogen hakten letterlijk in op de Vlaamse bossen. Bomen sneuvelden voor loopgraven, barakken of om strategische
redenen. Tijdens WO I en II werd in sommige streken tot 60% van het bosbestand gekapt of vernietigd. Ook de opkomst van de mijnindustrie in Limburg eiste tonnen stuthout. Populier werd populair: een snelgroeiende soort die sinds de jaren dertig lucifers, meubels en fineer opleverde. In Geraardsbergen bloeide zelfs een luciferindustrie op basis van lokaal populierenhout. In sommige dorpen klonken de populieren bijna als klokken: bij wind zwollen de bladeren aan tot een geritsel dat menige veldwerker vergezelde tijdens het hooien.
Wetswijzigingen als keerpunt
Het Bosdecreet van 1990 markeert het begin van een moderne kijk op bosbeheer in Vlaanderen. Bos kreeg voortaan bescherming en werd erkend in zijn multifunctionele waarde: natuur, houtproductie en recreatie. ‘Waters en Bossen’ professionaliseerde de aanpak. Beheerplannen werden verplicht, subsidies kwamen beschikbaar, en het idee van duurzaam bosbeheer kreeg voet aan de grond. Voor het eerst werd niet alleen gekeken naar houtvolume, maar ook naar fauna, flora en de beleving van de mens. Een pad werd niet langer enkel een ruimingsweg voor houttransport, maar ook een wandelroute met infoborden. En een open plek in het bos werd niet per definitie herbeplant, maar kon ook ecologische waarde hebben voor vlinders, reptielen of vogels.
De Bosgroepen: een stille revolutie Echt baanbrekend voor het private bosbeheer was de oprichting van De Bosgroepen in 1999. Dankzij hen konden duizenden kleine
Artikel door Jan Seynaeve, Bosgroep Zuiderkempen
boseigenaars beroep doen op ondersteuning. Met hun respectvolle aanpak kregen ze al vlug het vertrouwen van heel wat boseigenaars.
Dankzij het gratis advies, gezamenlijke beheerplannen en houtverkopen werden heel wat bossen terug in beheer genomen. Hierdoor kunnen deze bossen op hun beurt meer ecosysteemdiensten aan de maatschappij leveren, denk maar aan meer biodiversiteit, meer recreatie en meer hout als duurzame grondstof op de markt. Een bosgroepmedewerker vertelde ooit waarom een boseigenaar de inkomsten van de houtverkoop terugstortte naar de Bosgroep. "Ik dacht dat dit een vergissing was," zei de man, "ik wist niet dat je met een bos geld kon verdienen."
Bosbouw anno 2025: naar veerkracht en diversiteit
Intussen worden we steeds meer geconfronteerd met de gevolgen van de klimaatverandering. Dat is dan ook het nieuwe aandachtspunt van het actuele bosbeheer. Bossen dienen weerbaar gemaakt te worden tegen extreme weersomstandigheden. Grote kaalkappen zijn uit de boze. Bossen dienen gesloten te blijven om het microklimaat zoveel mogelijk te behouden. Dood hout blijft liggen als habitat. Homogene bossen maken plaats voor gemengde bossen. Er wordt geëxperimenteerd met nieuwe soorten en herkomsten die mogelijks klimaatrobuuster zijn. Ook wordt er meer dan ooit aandacht besteed aan
een goede bosbodem om de vitaliteit van de bossen te optimaliseren.
Slot: het bos als spiegel van zijn tijd
Bosbeheer is nooit neutraal geweest. Elke generatie drukt haar stempel op het boslandschap. Wat vroeger economische noodzaak was, wordt nu afgewogen beleid. Het huidige bos is het resultaat van generaties bosbeheer en reflecteert de veranderingen in maatschappelijke noden. Met de wetenschap dat deze noden in de toekomst mogelijks weer veranderen, is het belangrijk om zoveel mogelijk opties open te laten voor de toekomstige bosbeheerders.
“Mijn grootste opbrengst is het plezier dat ik eraan beleef”
Na een duik in de geschiedenis van de Vlaamse bossen, schuiven we aan bij iemand die vandaag met hart en ziel zijn eigen stukje bos beheert: Jan Milis, lid van de Bosgroep Zuiderkempen in de provincie Antwerpen. Zijn liefde voor populieren en zijn ervaring met de veranderende realiteit van het bosbeheer zijn inspirerend.
Jan, je bent een liefhebber van populieren. Wanneer begonnen die aan hun opmars in Vlaanderen?
Je hebt dus al heel wat experimenten achter de rug.
“Zeker. Als je eik of es plantte in de jaren 2000, kreeg je de hoogste subsidies. Ik heb toen op natte gronden veel essen aangeplant, maar die doen het nu slecht. De laatste jaren heb ik nieuwe soorten populierenklonen aangeplant mét een onderetage van hazelaar. Die bossen staan er fantastisch bij.”
Modern bosbeheer in Vlaanderen richt zich ook op kleinschaligheid. Bij boomgericht bosbeheer worden kwaliteitsbomen al vroeg geselecteerd, opgevolgd en verzorgd. Bedoeling is om deze op het oogsttijdstip maximaal te valoriseren. Een optie daarbij is om de boom ter plaatse in planken te laten zagen door een mobiele boomzaag.
“Dat was vooral vlak na de Tweede Wereldoorlog. Toen zijn heel wat natte weilanden beplant met Canadapopulieren. Het waren vaak notabelen – artsen, notarissen – die dat deden als investering. Maar ook boeren plantten populieren, bijvoorbeeld langs de rand van hun weiland. Populieren brachten in die tijd zó veel op, dat ze per stuk verkocht werden. Men onderhandelde gewoon over de prijs per boom. En dat allemaal zonder enige subsidie.”
Wanneer kwam jouw eerste populierenbos in handen?
“In 1995 kreeg ik de kans om vijf hectare populierenbos te kopen in Laakdal. Ik heb die bomen laten kappen en nadien opnieuw ‘Canada’s’ geplant – de kloon Beaupré. Helaas zijn die allemaal afgestorven door de roestziekte. Toen heb ik er een gemengd bos van gemaakt, onder andere met essen. Die zijn dan weer getroffen door de essentaksterfte. Ook de boskersen doen het niet goed. Gelukkig slaan de tamme kastanjes, wilgen en elzen wel aan.”
Wat is voor jou goed bosbeheer?
“Je moet meegaan met de natuur. Je begint met een bepaald plan, maar alles verandert: het klimaat, de houtprijzen, zelfs de maatschappelijke visie op bos. Dat heeft allemaal invloed op je beheer. Wat mij opvalt, is dat overheden zich maar traag aanpassen aan die veranderingen. Private boseigenaars zijn vaak veel flexibeler en schakelen sneller.
Dank je wel, Jan, voor dit inspirerend gesprek – en vooral: voor je werk in het bos!
Zijn je bossen toegankelijk voor wandelaars of fietsers?
“Ja, zeker. Mijn bossen zijn vrij toegankelijk voor recreanten. Iedereen is welkom. Ik vind dat mensen recht hebben op bos. Ik heb daar helemaal geen moeite mee.”
Wat gaf uiteindelijk de doorslag om boseigenaar te worden?
“Ik werk gewoon graag in het bos. Ik geniet ervan om te zien hoe het leeft en verandert. De natuur laat zich niet volledig sturen, en dat is net het boeiende eraan. Mijn grootste opbrengst?
Dat is zonder twijfel het plezier dat ik eraan beleef.”
Jan Millis
Heeft de beuk nog een toekomst?
Artikel door Jan Goris, Bosgroep Houtland
Er circuleren alarmerende berichten over onze majestueuze beuk. De klimaatverandering eist haar tol: hitte en droogte doen de beuk pijn. Hij houdt immers van schaduw en wortelt niet zo diep. De vzw Bomen Beter Beheren zette fabels en feiten op een rij tijdens een studienamiddag en kreeg het kruim van de Vlaamse boswetenschappers voor de microfoon.
Even kennis maken
De Fagus sylvatica, zoals de beuk officieel heet, is een Europese boom bij uitstek. Zijn verspreidingsgebied strekt zich uit van Schotland tot de Balkan, van NoordSpanje en de Italiaanse gebergtes tot het zuiden van Zweden. En ons land ligt pal in het midden van dat gebied. Meer nog, de plek waar je de grootste beuken ter wereld vindt (tot 50 meter hoog en vijf meter omtrek), is het Zoniënwoud. Dat verdient de titel
Unesco-erfgoed. En het zal misschien verbazen maar oude beukenbossen zijn super biodiverse ecosystemen en een Europees beschermd habitat.
Beuk is perfect aangepast om in grote, schaduwrijke bossen te groeien. Daar is hij de koning van het woud. Een jonge beuk overleeft in de schaduw van alle andere boomsoorten en gaat vroeg of
De toestand van veel beukendreven in het open landschap is drastisch verslechterd na de droge zomers van 2018, 2019, 2020 en 2022. Merk hierbij wel op dat deze bomen ook veel stress ondervinden van andere factoren zoals te weinig wortelruimte, bodemcompactie, stamvoetschade,…
laat doorgroeien tot in het dak van het bos. In het bos zijn de milieuomstandigheden (wind, zon, luchtvochtigheid, bodem,…) behoorlijk stabiel. In een meer dynamische of verstoorde omgeving is beuk minder goed gewapend. Zo heeft beuk slechts een dunne schors die gevoelig is voor zonnebrand en zitten meer dan twee derde van zijn fijne wortels in de eerste 30cm van de bodem.
Beuk en klimaatverandering
Klimaatmodellen voorspellen dat het areaal van beuk zou krimpen tegen 2100 en dat de soort zich meer noordelijk en naar de berggebieden zal verplaatsen. Voor Vlaanderen liggen deze modellen niet gunstig. Ir. Kris Vandekerkhove, van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek, en professor Kris Verheyen van het Lab Bos & Natuur van de Universiteit Gent nuanceren deze voorspellingen. “De modellen zijn heel algemeen, ze houden vaak geen rekening met het aanpassingsvermogen van de bomen, evenmin met bodem, bosbeheer of
de gunstige effecten die een lokaal microklimaat kan bieden. De trend is wel duidelijk maar een doemscenario hoeft dit niet te zijn.”
Onderschat de veerkracht van beuken niet. Beuken zijn gekend als dramaqueen. Bij stress geven ze snel signalen van aftakeling maar evengoed herstellen ze weer als het tij keert. Onze beuken hebben een brede genetische basis en dat maakt hen weerbaar. Beuk slaagt er beter dan andere soorten in om via zijn bladeren water uit de lucht op te nemen. Door uitwisseling van voedsel en water met schimmels (mycorrhiza) vergroot beuk zijn kansen om crisisperioden te overleven. In schaduwrijke bossen, waar de beuken hun eigen microklimaat creëren, is er door dit alles nu amper sterfte. Het gemiddeld bladverlies bij andere loofbomen in Vlaanderen is momenteel zelfs groter dan het bladverlies bij beuk.
Een ander verhaal is het voor de beuken aan de rand van een bos of in dreven door het open landschap. Deze exemplaren staan meer bloot aan de elementen en zijn daardoor kwetsbaarder. Zij krijgen het moeilijk, zeker als er weinig geschikte wortelruimte is door bodemverharding, inploegen of als de stamvoeten herhaaldelijk beschadigd worden.
Tips voor het beheer
De experts raden aan om zeker nog beuk te planten. Dit in het bijzonder op lemige en zandlemige bodems.
Doe het dan in of naast bestaand bos zodat er enige schaduw is en de boompjes snel kunnen aantakken op het schimmelnetwerk dat hen helpt te overleven.
Het is van groot belang om natuurlijke verjonging van beuk op alle
bodems te behouden en te laten doorgroeien. De kans is groot dat deze ‘overlevers’ beter aangepast zijn aan de nieuwe omstandigheden dan hun ouders. Grote plekken in het midden van een bos kaal kappen om licht te brengen is uit den boze. Dat is een recept voor zonnebrand en andere schade aan de beuk.
Getuigenissen uit het bos Ook De Bosgroepen waren vertegenwoordigd op de studiedag en stelden de resultaten van een bevraging bij hun veldmedewerkers voor. Bijna allemaal hebben deze zelf al problemen bij beuk ervaren, de meerderheid ook bij beuken in bosverband. Opvallend is dat de helft van de medewerkers ervan overtuigd is dat droogte niet de enige oorzaak is. Andere genoemde oorzaken zijn: hitte, variërende watertafel, zon, kapwerken (vb. zonnebrand na dunning), bodemverharding, stikstofdepositie, aantasting mycorrhiza, verdwijnen bosmicroklimaat, ongeschikte standplaats, schimmelaantastingen, concurrentie door de dichte, gelijkjarige plantwijze,…
Op dit moment doen de
zijn het wel de kanaries in de koolmijn. Het valt te verwachten dat nog soorten snel zullen volgen als beuk hier echt in de problemen komt. Gevarieerde bossen zijn daarom zo belangrijk.
Meer dan 85% van de bosgroepmedewerkers gaat nu al anders om met het planten van beuk dan vroeger. Er wordt minder beuk geplant maar er wordt vooral alleen nog beuk geplant in specifieke omstandigheden zoals op vochtigere standplaatsen, in de schaduw, in kleine gaten in het bos, als concurrent tegen exoten, op leem en zandleem, in menging en/of om cultuurhistorische reden. Bij nieuwe bebossingen in open veld gebruikt bijna niemand nog beuk. De grote meerderheid dunt ook minder sterk in beukenbossen en kaalkappen en groepenkappen worden vermeden.
Samenvatting Bos- en bomenbeheerders zien problemen bij beuk. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt toch dat beuk diverse eigenschappen heeft om zich aan te passen aan klimaatverandering. De mens heeft hierbij een belangrijke rol. Het gaat dan niet alleen over de aanpak van klimaatverandering maar ook over een aangepast bosbeheer en het vermijden van andere verstorende factoren zoals bodemcompactie, zonnebrand, stikstofvervuiling,… We moeten de beuk koesteren, hij hoort als geen andere soort thuis in onze bossen. Vergeet hierbij echter niet dat een gemengd bos met verschillende soorten de beste garantie is voor de toekomst.
beuken het nog prima in de meeste Vlaamse bossen. Misschien
'Meer bos’ inspireert
Artikel door Miguel Depoorter, Bosgroep Houtland
De vorige Vlaamse regering stelde een ambitieus doel: 10.000 hectare bosuitbreiding tegen 2030. De Bosalliantie werd in het leven geroepen: verschillende overheidsdiensten en middenveldorganisaties (waaronder de Bosgroepen) sloegen de handen in elkaar voor de realisatie van meer bos voor Vlaanderen (www.bosteller. be).
En met effect! Intussen werd in Vlaanderen bijna 2.300 ha nieuw bos aangeplant (exclusief bossen aangeplant in kader van boscompensatie). Een duidelijke kentering ten opzichte van vorige legislaturen! Maar we zijn er nog niet. Gelukkig werd de bosuitbreidingsdoelstelling door de huidige Vlaamse regering herbevestigd in het regeerakkoord. Ook de Bosgroepen planten de komende jaren dus volop verder.
Heb ook jij nog grond liggen, geschikt voor bebossing? Vragen rond bebossing? Aarzel niet en neem contact op met de Bosgroep! We kunnen jouw bebossingsproject van A tot Z begeleiden. Samen maken we werk van 10.000 ha nieuwe bossen. Onze kinderen zullen ons dankbaar zijn.
Familie Haspeslagh en Wingense jeugd plantten nieuw bos
Afgelopen winter mocht de Bosgroep Houtland voor de derde keer een nieuwe aanplanting organiseren bij de familie Haspeslagh te Wingene. Xavier Haspeslagh en zijn echtgenote werken er al enkele jaren gepassioneerd aan het herstel van het kasteelpark De Varens en de omgeving. Wildenburg is de poort tot de prachtige, groene regio Bulskampveld. Veel recreanten vertrekken hier voor wandel- en fietstochten en genieten er van de horeca. Ook langs het nieuwe bosje loopt een wandelpad dus iedereen is welkom. Het bos van 0,5ha werd geplant in februari tijdens het zogenaamde BOOM-weekend door de leerlingen van de Vrije Basisschool Wildenburg en de Chiro Wingene. De jeugd is onze toekomst. Het is dus belangrijk ook hen te betrekken bij het belang van bossen én bij het aanplanten van nieuwe bossen. Een diversiteit aan jonge boompjeswaaronder eiken, lindes, haagbeuken en berken - gingen vlot de grond in. Langs de randen werd met een mix van bloem- en besdragende struiken een diverse bosrand voorzien. Om het jonge bos-in-wording in de eerste jaren te beschermen werd een reewildraster geplaatst rondom het ganse perceel. In november staat opnieuw een BOOMweekend op de kalender.
Klimaatboom Grauwe abeel
Grauwe abeel (Populus x canescens) is een inheemse pioniersoort die tot 150 jaar oud kan worden. De soort zou ontstaan zijn als hybride tussen witte abeel (Populus alba) en de inheemse ratelpopulier (Populus tremula). De grauwe abeel komt voor in Zuid- en Midden-Europa, Noord-Afrika en Midden-Azië. Je herkent hem aan zijn bochtige stam met een bijna berkkleurige, lichte bast die netvormig gegroefd is. De boom kan tot 25 meter hoog worden. Het blad is gelobd, eivormig tot driehoekig met een afgeplatte bladsteel en is opvallend gekleurd: zilvergrijs onderaan en donkergroen aan de bovenkant. De bloei vindt plaats van maart tot april. Grauwe abeel is een tweehuizige soort; er zijn dus vrouwelijke en mannelijke bomen. Vooral de mannelijke bloeiwijze, in de vorm
van dikke grijsachtige katjes, is zeer herkenbaar. De zaden worden door de wind verspreid. Grauwe abeel kan zeer goed tegen populierenroest, een soort schimmel.
Ecosysteemingenieur bij (her)bebossing
Grauwe abeel heeft weinig bodemeisen en is lichtminnend. Van nature komt hij voor op vochtige tot droge, meestal kalkhoudende bodems langs rivieren en in duinbossen, maar hij kan bijna overal groeien. Hij is windtolerant, vrij droogteresistent en verdraagt eveneens stagnerend water en zure gronden. In een klimaatbomenstudie van KU Leuven behaalt hij de hoogste score.
Dankzij zijn snelle groei is hij een uitstekende ecosysteemingenieur: hij creëert snel een beschermend bosklimaat met verticale structuur. In ruim plantverband laat zijn ijle kroon voldoende licht door voor de groei van andere soorten. In combinatie met een onderetage bevordert hij de groei van schaduwtolerante oudbosplanten en onderdrukt hij ruigtekruiden en bramen. Dat komt onder meer door zijn calciumrijk strooisel, dat snel verteert, bodemverzuring tegengaat en een humusrijke bodem vol leven stimuleert.
Door zijn relatief korte levensduur en groeikracht is hij al na enkele decennia kaprijp en kan hij op korte termijn voor veel en groot dood hout zorgen, belangrijk voor talrijke soorten zoals de zeldzame vermiljoenkever. Tegen die tijd hebben trager groeiende soorten zich gevestigd en kunnen zij het eindbeeld van het bos vormen.
Rode kelkzwam
Artikel door Bosgroep Oost-Vlaanderen
De tijd van de paddenstoelen komt er weer aan. De felgekleurde rode kelkzwam (Sarcoscypha coccinea) zorgt voor kleur in het winterbos. Je vindt hem vaak op begraven en bemoste takken van verteerd loofhout en op vochtige, vaak bemoste stronken. Hij groeit het liefst op dood hout van wilg, es, iep en beuk, maar ook op hazelaar of eik wordt hij gezien. De rode kelkzwam is nauwelijks te onderscheiden van de krulhaarkelkzwam.
Een bovengrondse paddenstoel is maar de vrucht van een schimmel waarvan het grootste deel (de schimmeldraden) zich in de bodem of het rot hout bevinden. De rode kelkzwam is zo’n schimmel die helpt om dood hout af te breken, waardoor voedingstoffen weer vrijkomen voor de groei van andere bomen of struiken. Halfverteerde stammen, takken en stronken houden bovendien veel vocht vast, waarvan het bos in droogteperioden profiteert. De rode kelkzwam vervult dus samen met zijn collega’s een belangrijke rol in het bos.
Rode kelkzwammen zie je al vanaf eind november in het bos verschijnen. De allerbeste periode om ze te spotten is echter februari en maart. Hun voorkeur gaat uit naar loofbossen op vochtige, voedselrijke grond, naar standplaatsen die nat zijn gedurende de winter en voldoende beschaduwd zijn tijdens de zomer.
Terwijl de rode kelkzwam op het eind van vorige eeuw nog zeldzaam voorkwam, wordt hij sinds 2010 als vrij algemeen voorkomend beschouwd in Vlaanderen. In heel Europa gaat de soort echter achteruit. Het verdwijnen van broekbossen door verdroging is één van de belangrijkste oorzaken hiervan.
Wil jij ook rode kelkzwam in jouw bos? Laat dan voldoende dood hout achter. En misschien kleurt jouw bos dan ook helderrood tijdens de wintermaanden.
Obsidentify is een gratis mobiele app die wordt gebruikt om wilde planten, dieren en paddenstoelen te identificeren door middel van foto's. De app kan ondertussen meer dan 22.000 soorten herkennen. Je voegt je foto in en krijgt direct een resultaat met een toegevoegd betrouwbaarheidspercentage. Honderdduizenden Vlamingen gebruiken reeds de app. Een echte aanrader voor alle bosgroepleden. Is je interesse nog groter, ga dan eens aan de slag met de website of app Waarnemingen.be. Je krijgt een overzicht van welke soorten waar en wanneer in Vlaanderen gezien zijn en je kan zelf je waarnemingen toevoegen.
Algemene Vergadering te Kooigem
De jaarlijkse algemene vergadering is telkens een moment waar we naar uitkijken. Het is namelijk dé gelegenheid om boseigenaars, bosbeheerders en bosliefhebbers samen te brengen en terug te blikken op de realisaties van het afgelopen jaar. Dit jaar verzamelden we op 17 mei in Kooigem, deelgemeente van Kortrijk. Een streek met weinig maar heel waardevol bos.
Deze terugblik startte met het overlopen van het jaarverslag, de planning en de financiën. Niet altijd de meest ontspannende informatie maar des te meer interessant om een zicht te geven op waar we bij Bosgroep IJzer en Leie mee bezig zijn en waar we op inzetten. Dit jaar werd ook een nieuw bestuursorgaan gekozen. De verkozen nieuwkomers zijn stad Kortrijk, stad Poperinge en gemeente Wielsbeke. Alvast veel succes aan de nieuwe bestuursleden.
Na deze inspanning was het tijd voor ontspanning. Daarvoor trokken we naar het nabijgelegen Bellegembos. De bosgroepmedewerkers verzorgden een geleide wandeling doorheen dit private bos dat openbaar toegankelijk is. De unieke samenwerking tussen de boseigenaar, Bosgroep IJzer en Leie, stad Kortrijk en Natuurpunt bij het beheer van dit bos, maakte al heel wat kwaliteitsverbeterende maatregelen mogelijk. Bosrandbeheer, maaibeheer in functie van voorjaarsflora, omvorming naar
inheems loofhout, nieuwe bosuitbreiding, toegankelijkheid,… heel wat zaken werden hier al onder handen genomen. Ook het ruimere natuurbeheerplan ArghendaelBellegembos werd ter plekke uitgelegd en besproken. De boeiende vragen maakten van deze geleide wandeling een fijn uitwisselingsmoment.
Maar daar krijgt men dorst van natuurlijk. Om onze innerlijke mens te versterken keerden we terug naar het zaaltje in Kooigem en konden we genieten van een aperitief en varken aan ’t spit. Een deel van de tafels werd snel naar buiten verplaatst want de zon verraste ons nog met een onverwachte zomernamiddag. Alvast heel fijn om deze geslaagde algemene vergadering zo te kunnen afsluiten.
Nieuw bestuur voor Bosgroep IJzer en Leie
Het bestuur werd verkozen voor de periode 2025-2028:
1. Provincie West-Vlaanderen (Jurgen Vanlerberghe, gedeputeerde)
2. Stad Kortrijk (Katrijn Loosveldt, beleidsmedewerker)
3. Stad Poperinge (Gilles D’Hooghe, gemeenteraadslid
4. Gemeente Wielsbeke (Rik Buyse, burgemeester)
5. Jef Vanhove, private boseigenaar
6. Alexander Lasseel, private boseigenaar
7. Luc Bucue, private boseigenaar
8. Walter Stragier, private boseigenaar
9. Katrien Verstraete, private boseigenaar
Dit nieuwe bestuur heeft aan de volgende personen een bijzondere functie toegekend: voorzitter: Alexander Lasseel; ondervoorzitter: Jurgen Vanlerberghe; secretaris: Katrijn Loosveldt; penningmeester: Luc Becue.
Alexander Lasseel is de nieuwe voorzitter van Bosgroep IJzer en Leie: Alexander is wat je een bosliefhebber in hart en nieren kunt noemen. Hij is begaan met natuur en bos, ecosystemen en vooral verwonderd over het fijne en onwaarschijnlijk mooie raderwerk dat onze bossen tot leven brengt. Hij zet zich graag in voor de Bosgroep IJzer en Leie om zo mee te helpen aan meer en betere bossen. Mensen helpen ligt in zijn natuur en als voorzitter van een van onze twee West-Vlaamse Bosgroepen, hoopt hij dan ook onze vele leden te verbinden, te bezielen en een kwaliteitsvolle dienstverlening aan te bieden.
Eerste ontbijtwandeling geslaagd
De eerste editie van de ontbijtwandeling werd door onze deelnemers gesmaakt. Het team van de Bosgroep was vanaf 7.30u in de weer. 48 ontbijters samen ontvangen vergt toch heel wat voorbereiding, zeker voor een eerste editie. Via deze activiteit willen we de werking van de Bosgroep(en) dichter bij de mensen brengen. Een uitgebreid ontbijtbuffet met verse pistolets, crois sants en boterkoeken stond op het menu. Gezellig aan tafel in de gebouwen van de Palingbeek. Na het ontbijt volgde een wandeling. Velen waren overtuigd om de Palingbeek te ontdekken met de vertellingen van Lieven Stubbe die het domein kent als zijn broekzak. Hij heeft de wandelaars bij een ideaal zonnig weertje ondergedompeld in de natuur- en geschiedenisweetjes van dit prachtig provinciaal domein.
Na een wandeling van 4 of 8 km konden de deelnemers zich verfrissen aan een welverdiend aperitief in de tuinen van de Palingbeek. Daar kregen ze de gelegenheid om de activiteiten van de Bosgroep te leren kennen. Tevreden wandelaars, tevreden bosgroep.
Samen voor meer bos:
Kronospan en Bosgroep IJzer en Leie planten duizenden bomen
Goed nieuws voor onze natuur: het internationale houtverwerkende bedrijf Kronospan en de Bosgroep IJzer en Leie slaan de handen in elkaar voor een grootschalige boomplantactie. In het plantseizoen 2025-2026 willen ze samen minstens 10.000 bomen en struiken aanplanten, met als ambitie om zelfs de kaap van 15.000 te halen.
Een groene missie, wereldwijd én lokaal Kronospan, met vestigingen in onder andere Moeskroen en Avelgem, produceert houtproducten zoals constructieplaten, laminaten en papier. Maar het bedrijf kijkt verder dan productie alleen. Het Kronospan Foundation GROWproject is een wereldwijd initiatief dat in 2021 werd gelanceerd met als doel jaarlijks 1 miljoen bomen te planten. Het project benadrukt de inzet van Kronospan voor natuurbehoud, duurzame bosbouw en de versterking van banden met lokale gemeenschappen. België wordt daar een belangrijk onderdeel van.
Bosgroep helpt met kennis en terrein Voor het Belgische luik van het project werkt Kronospan samen met Bosgroep IJzer en Leie, een organisatie die
particuliere boseigenaars ondersteunt bij duurzaam bosbeheer. Dankzij deze samenwerking zullen komende winter duizenden bomen en struiken geplant worden bij leden van de Bosgroep.
Die aanplantingen zijn heel divers: van het creëren van nieuwe bossen en het herstellen van dreven tot het versterken van bosranden of het aanvullen van bestaande beplantingen. Het doel? Meer én gezondere bossen in West-Vlaanderen.
Sponsoring met impact
Als dank voor hun inzet krijgt Bosgroep IJzer en Leie financiële steun van Kronospan. Die sponsoring is van groot belang: ze zorgt ervoor dat de Bosgroep haar werk kan blijven doen — van professionele begeleiding van boseigenaars tot de realisatie van projecten zoals Zorg voor Bossen. En uiteindelijk profiteren we daar allemaal van: meer robuuste, klimaatbestendige bossen voor de toekomst.
Doe mee aan onze groepsaankoop bomen en struiken
Een open plek in jouw bos waar je nog wat extra bomen wil aanplanten? Of nog wat vrije ruimte voor een nieuw stukje bos? Misschien wil je wel de biodiversiteit van jouw bos een extra duwtje in de rug geven door bloem- en bessenstruiken aan te planten? Of je plantte reeds eerder aan, maar niet alle jonge planten hebben de droogte overleefd? Kortom, je wil zelf de handen uit de mouwen steken en bent op zoek naar kwalitatief en betaalbaar plantgoed? Geen nood!
Als lid van de Bosgroep Houtland of van de Bosgroep IJzer en Leie kan je dit najaar plantgoed aankopen van verschillende boom- en struiksoorten. We maakten hiervoor een selectie van 30 boom- en struiksoorten die zich van nature thuis voelen in de regio Houtland. De planten zijn beschikbaar in bundels van 10 stuks.
We bieden via het aankoopplatform ook reewildbescherming aan: u hebt de keuze tussen plastiek kokers of bio-afbreekbare kokers met een hoogte van 120 cm en bijhorende acacialat om de koker vast te zetten.
Hoe bestellen?
Surf naar www.bosgroephoutland.be voor ons online aankoopplatform en geef tussen 1 september 2025 en 31 oktober 2025 jouw bestellingen door. Bestel tijdig! Want na 31 oktober worden de bestellingen afgesloten. Hoe kom ik aan mijn planten?
Op zaterdagvoormiddag 13 december kan je jouw bestelling tussen 9u00 en 12u00 afhalen bij de Bosgroep Houtland (Kasteel Tillegem, Tillegemstraat 81, Brugge). Voorzie een afdekzeil als je met een open aanhangwagen zou komen om de wortels te beschermen tegen uitdroging .
Je kan niet onmiddellijk aanplanten? Geen probleem, kuil je bundels plantgoed na het transport in zodat de wortels goed afgedekt zijn met voldoende aarde. Zo kan je jouw plantgoed nog enkele weken bewaren zonder dat wind en vorst de wortels uitdrogen.
Hulp gevraagd!?
Advies nodig over de soortenkeuze of planttechniek?
Neem contact op met de Bosgroep via 050/40.70.23. of mail naar bosgroephoutland@west-vlaanderen.be. We helpen je met plezier verder!
Neem zeker ook contact op als je jouw aanplanting wil laten uitvoeren door de Bosgroep. Wij beschikken over mogelijkheden om bepaalde projecten te realiseren waarbij de boseigenaar slechts 25% van de effectieve kost betaalt.
Terugblik
op de algemene vergadering
Op zaterdag 17 mei 2025 verzamelden 109 boseigenaars zich in zaal ’t Blauwhuis in Wingene voor alweer een memorabele algemene vergadering.
Vooral het bezoek aan het privaat domein De Varens en de gezellige en lek kere maaltijd achteraf waren een voltreffer.
Wissel van de wacht in het bestuur
Tot onze grote vreugde stelden maar liefst elf bosbeheerders zich kandidaat voor het bestuur tijdens de algemene vergadering. Een mooi bewijs dat de Bosgroep en het thema bos echt leeft! We verwelkomen daardoor
twee nieuwe gezichten: Freddy Vandenbussche en Gilles Deprez. En we zwaaien met heel veel dankbaarheid Pascal Huybrechs uit.
GILLES DEPREZ beheert het park en de bossen rond het Grafelijk slot van Maele (Brugge), met bijzondere aandacht voor biodiversiteit, natuurlijk graslandbeheer met Schotse hooglandrunderen en het behoud van monumentale dreven. Hij laat zich inspireren door het beheer van domeinen in de UK en wil aantonen dat privé-natuur duurzaam beheerd kan worden — een voorbeeld dat ook andere eigenaars kan inspireren.
FREDDY VANDENBUSSCHE is maag,darm- en leverspecialist in het ziekenhuis te Veurne. In zijn vrije tijd houdt hij van boswandelingen, literatuur en klassieke muziek. Freddy is eigenaar van een park rond zijn woning te Oostkamp. Als arts is hij sterk overtuigd van het gezondheidseffect van bossen en bomen. De uitdaging van de klimaattransitie voor onze Vlaamse bossen boeit hem. Samen met de bosgroepmedewerkers is hij gebrand om dit engagement ten uitvoer te brengen.
PASCAL HUYBRECHS bezit een klein bos met vijver achter zijn woning in Damme. Met behulp van de Bosgroep heeft hij er 0,5ha fijnspar omgevormd tot een heel divers loofbos met een rand van bloemen- en bessenstruiken. Vanwege deze praktijkkennis, zijn beroepservaring bij Bos+ vzw en zijn sympathieke verschijning, was Pascal 6 jaar lang een gewaardeerde bestuurder in de Bosgroep. Erg bedankt Pascal voor jouw inzet en misschien tot een volgende ambtstermijn!
Op zoek naar een mooi plekje dicht bij huis? Een onbekend paradijs is het gemeentedomein Zorgvliet te Ruddervoorde. Het domein is voor iedereen toegankelijk. Wil je graag weten welke dieren en planten leven in dit bos en hoe de gemeente zorg draagt voor het beheer? Neem dan gratis deel aan een geleide wandeling tijdens de Week van het Bos. We gaan op stap door het typisch dambordvormig drevenstelsel van dit voormalig kasteelpark. Bijzondere aandacht gaat naar de centrale vijver. Aan het eind van de wandeling trakteert de gemeente met een drankje. Gidsen: Hendrik De Bleeckere (Bosgroep) en Frank Schaffler (Natuurpunt).
Wanneer? zondag 5 oktober 2025 van 10u tot 12u.
Waar? parking Zorgvliet, naast Kortrijksestraat 505, Oostkamp (Komende van Oostkamp, de eerste dreef links na de site van Joris Ide)
Het Couthofbos (55ha) is het oudste bos van de Westhoek. Het maakte vroeger deel uit van het landgoed 't Couthof koningin Mathilde. In 2014 werd de eigendom verkocht aan het ANB en sinds 2024 permanent opengesteld voor natuurliefhebbers. Het Couthofbos bleef gespaard van de vele bombardementen en is een parel van natuurlijke schoonheid en historische rijkdom. Elk hoekje heeft een verhaal te vertellen. Dit bos is dan ook een plek waar verleden en heden elkaar ontmoeten. De vele oude bomen in het Couthofbos trekken heel wat dieren aan, zoals de boomkruiper, boomklever, grote bonte specht, groene specht en de veel zeldzamere middelste bonte specht. De gids is Erwin Verfaillie (boswachter ANB). Voorzie geschikt schoeisel en kledij.
Woensdag 8 oktober 2025 van 13u30 tot 16u00 gevolgd door een drink aangeboden door de Couthofbos, Gravendreef, Poperinge, nadien verplaatsing naar De Strooyen Hen, Watouseweg 54 te
10 euro (leden) en 20 euro (niet-leden) bosgroepijzerenleie@west-vlaanderen.be – 057/23.08.54 (ook voor leden Bosgroep Houtland!)
Jongwasverpleging in de praktijk
Tijdens deze dag ga je praktisch aan de slag om een stuk jonge bosaanplant (ca. 10j oud) te verzorgen. Denk bijvoorbeeld aan: het zuiveren van spontaan opschietende berken en Am. vogelkers, snoeien, stamtalvermindering,…. De kern van de dag is dat we ingrijpen waar nodig om de ontwikkeling te sturen in de richting van de beheerdoelstellingen.
We maken hierbij gebruik van handgereedschap en een korte elektrische stokzaag. Technieken die dit werk kunnen ondersteunen worden besproken, evenals de risico’s. We brengen de hele dag in het bos door. Theorie wordt uitgelegd door middel van de praktijk. Een basiskennis bosbeheer is nuttig. Lesgever: Robbie Goris (Inverde). Meebrengen: werkhandschoenen, stevige kledij en schoenen, zo mogelijk helm, lunch. Wanneer? Vrijdag 17 oktober 2025 van 9u tot 16u Waar? Omgeving Brugge, de exacte locatie wordt nog doorgegeven
Prijs? 20 euro (leden) en 50 euro (niet-leden) Inschrijven? bosgroephoutland@west-vlaanderen.be –050 40 70 23
Lezing ‘Bomen in een notendop’
In deze lezing legt onderzoeker Jeroen Schreel uit hoe water stroomt in bomen, wat fotosynthese is, wat het effect is van klimaatverandering op bomen en waarom bomen belangrijk zijn in een stedelijke omgeving. Op een ontspannende manier nemen we je mee naar de fascinerende wereld van bomen. Hoe functioneren ze, hoe maken we bossen weerbaarder? Al snel wordt duidelijk dat bomen fantastische en onmisbare organismen zijn, zowel op het platteland als in de stad.
Jeroen Schreel is een onderzoeker in de plantwetenschappen met een passie voor wetenschapscommunicatie. Momenteel is hij werkzaam
als onderzoeker bij ILVO, voorheen heeft hij gewerkt als postdoctoraal onderzoeker aan Florida International University en doctoraal onderzoeker bij Universiteit Gent. De lezing duurt ongeveer 1uur.
Wanneer? Donderdag 20 november 2025 van 20u00 tot 21u30 met drankje achteraf Waar? CC De Valkaart, Albrecht Rodenbachstraat 42, 8020 Oostkamp, bovenzaal A Prijs? 5 euro per persoon, drankje achteraf inbegrepen Inschrijven? bosgroephoutland@west-vlaanderen.be –050 40 70 23
BOSGROEPEN IN WEST-VLAANDEREN
Wat is een bosgroep?
Legende
Openbare bossen
Privébossen
Bosgroep IJzer en Leie
Bosgroep Houtland
De West-Vlaamse Bosgroepen motiveren en helpen boseigenaars op een vrijblijvende manier om hun bos duurzaam te beheren. Zo ontstaan mooie en gezonde bossen met hoge natuurwaarden, waardevol hout en veel ontspanningsmogelijkheden.
De bosgroep is er voor alle boseigenaars uit het werkingsgebied. Het maakt niet uit of u boseigenaar bent van een bosperceel van enkele aren bos of van meerdere hectaren.
Weet u graag wat de bosgroepen voor u en uw bos kunnen betekenen, neem dan contact op met uw bosgroep! De contactgegevens vindt u hieronder.
