Page 1


Teksten: Axel Verhuist Eindredactie: Dirk Van Oost Tekstcorrectie: Marijke Hoflack Fotografie: Oswald Pauwels, Kris Vandevorst Verantwoordelijke

uitgever: Luc Tack

Vlaamse Overheid Ministerie van Ruimtelijke Ordening, Woonbeleid

en Onroerend

Erfgoed

Agentschap R-O Vlaanderen, Onroerend

Erfgoed

Phoenix-gebouw,

8ste verdieping

Koning Albert !!-Iaan 19, bus 3 121 0 Brussel Tel: 02 553

16 13

Fax: 02 553 16 05 e-mail: ro.vlaanderen@rwo.vlaanderen.be Website: www.onroerenderfgoed.be Wettelijk Depot: 0/2007/3241/091


Waarom beschermen? Vlaanderen bezit talrijke waardevolle historische gebouwen, markante dorpskernen en straatbeelden. Zij getuigen van een rijk verleden en maken tegelijk onafscheidelijk deel uit van onze huidige leefomgevi ng. Dat rijke cultuurhistorische erfgoed wordt vastgelegd in inventarissen. De enorme diversiteit van gebouwen en sites maakt het voorwerp uit van wetenschappelijk onderzoek. Bovendien wordt een representatief deel van het erfgoed in een zo oorspronkelijk mogelijke toestand gevrijwaard voor de toekomst. Daartoe voert de Vlaamse Overheid een beschermingsbeleid, geĂŤnt op internationale afspraken. De bijzondere wet van 8 augustus 1988 tot hervorming van de instellingen geeff het Vlaamse Gewest de bevoegdheid over monumenten en landschappen - wat overigens niet wil zeggen dat provincies en gemeenten geen eigen beleid mogen ontwikkelen. Hun beleid dient echter ingepast te worden in het beleid van de hogere overheid. Binnen de Vlaamse Overheid is het agentschap R-O Vlaanderen I, Onroerend Erfgoed verantwoordelijk voor de wettelijke bescherming van het patrimonium in Vlaanderen. Het agentschap heeft een zetel te Brusselen 5 provinciale cellen.

1.

"agentschap RO-Vlaanderen"

Ordening en Onroerend

staat voor "agentschap Ruimtelijke

Erfgoed Vlaanderen"

BESCHERMEN VAN MONUMENTEN, STADS- EN DORPSGEZICHTEN 3


Wat kan worden beschermd? Het decreet van 3 maart 1976 geeft de Vlaamse regering de bevoegdheid om erfgoed te beschermen. Dat decreet stelt als voorwaarde dat het gebouw, de groep van gebouwen of de site die voorgedragen wordt, een waarde van algemeen belang heeft. Concreet kan een goed worden beschermd omdat het een artistieke, wetenschappelijke, historische, volkskundige, industrieel-archeologische of een andere sociaalculturele waarde heeft. Een heel verscheiden patrimonium komt in aanmerking voor bescherming. Bij het woord monument denken velen in eerste instantie aan kastelen, kerken, kloosters, stadhuizen en molens of aan standbeelden en herdenkingsmonumenten. Maar het begrip is veel ruimer. Ook woningen voor burgerij en arbeiders, hoeven, kapelletjes, bedrijfsgebouwen, parken en tuinen, bomen, begraafplaatsen, kasseiwegen, ... kunnen monumenten zijn. Tijdens het onderzoek en tijdens de beschermingsprocedure krijgen zowel het exterieur als het interieur van de gebouwen de nodige aandacht.

Bij beschermingen gaat het overigens niet alleen om 'oude' gebouwen. Alle perioden komen aan bod, van de oudste bouwstijlen tot de architectuur uit de twintigste eeuw. Zo wordt een staalkaart bewaard van onze hele (bouw)geschiedenis. Naast individuele monumenten zijn er ook ensembles die als geheel bescherming verdienen. Dit zijn de stads- en dorpsgezichten. Een beschermd stads- of dorpsgezicht kan een groepering zijn van テゥテゥn of meerdere monumenten met hun omgevende bestanddelen (omheiningen, beplantingen, straten, ... ) of kan gevormd worden door de direct ermee verbonden visuele omgeving van een monument, op voorwaarde dat ze door haar beeld bepalend karakter de intrinsieke waarde van het monument tot zijn recht doet komen of dat ze door haar fysische eigenschappen de instandhouding of het onderhoud van het monument kan waarborgen. Denk bij dit laatste bijvoorbeeld aan het molenveld van een beschermde windmolen. Het bestaan van dit open veld rond de molen maakt de werking van de molen (windvang) mogelijk. De waarde van een stads- of dorpsgezicht wordt niet enkel bepaald door de aanwezige gebouwen, al dan niet met monumentwaarde. Hier spelen evenzeer andere componenten van het geheel, zoals beplantingen, open ruimten, bestrating, bomen, ... een rol, evenals hun samenhang.

テ湘終::~

--==

BESCHERMEN VAN MONUMENTEN, STADS- EN DORPSGEZICHTEN ""iIiIIIUI1II'"l

nlldl

Ul

JII

til

5


Hoe verloopt de beschermingsprocedure ? Het decreet van 3 maart 1976, geeft de Vlaamse Overheid de bevoegdheid om erfgoed te beschermen. Het decreet legt bovendien de hele procedure vast.

van de opmerkingen, bezwaren en adviezen -

Iedereen kan bij cel Onroerend Erfgoed van het

voor advies voor aan de Koninklijke Commissie

agentschap R-O Vlaanderen in zijn provincie

voor Monumenten en Landschappen en stuurt

een beschermingsaanvraag

indienen: een

De cel Onroerend Erfgoed verzamelt en evalueert alle opmerkingen, bezwaren en adviezen. Zij legt het volledige dossier - met de bespreking

eveneens een exemplaar van het dossier naar

gemeentebestuur, een vereniging, een eigenaar,

de minister. Het advies van de Koninklijke

... De beschermingsprocedure

Commissie is louter richtinggevend.

gaat van start

E>eminister

van zodra het goed opgenomen wordt op een

beslist uiteindelijk op basis van het dossier dat

ontwerp van lijst van voor bescherming vatbare

hem door de administratie werd voorgelegd,

monumenten en stads- en dorpsgezichten.

aangevuld met het onafhankelijke advies van de Koninklijke Commissie, of hij al dan niet tot

Dit ontwerp van lijst wordt door de regering

bescherming zal overgaan.

vastgesteld en aangetekend verstuurd aan alle betrokken eigenaars, erfpachthouders, vruchtge-

Beslist de minister om te beschermen, dan wordt

bruikers en opstalhouders. Het wordt eveneens

het definitieve beschermingsvoorstel opgemaakt.

ter advies voorgelegd aan de bestuurlijke enti-

Het definitieve beschermingsvoorstel kan afwij-

teit bevoegd voor ruimtelijke ordening en aan

ken van het ontwerp in die zin dat het oorspron-

de betrokken provincie(s) en gemeente(n).

kelijke voorstel kan worden beperkt maar niet

In deze fase van de procedure kunnen de

uitgebreid.

eigenaars, erfpachthouders, vruchtgebruikers en

De hele procedure moet voltooid zijn binnen de

opstalhouders hun bezwaren en opmerkingen

twaalf maanden nadat het ontwerp van lijst

kenbaar maken aan de cel Onroerend Erfgoed.

bekend gemaakt werd. Die termijn kan ĂŠĂŠn keer

Dat moet binnen een termijn van dertig dagen,

met zes maanden verlengd worden. Elke eige-

te rekenen vanaf de datum van de afgifte ter

naar wordt schriftelijk op de hoogte gebracht

post van de betekening. Gedurende deze ter-

van een eventuele verlenging en van de defini-

mijn ligt het hele dossier ter inzage bij de cel

tieve bescherming.

Onroerend Erfgoed.

In dezelfde periode start het gemeente- of stadsbestuur met een openbaar onderzoek, waarmee het iedereen op de hoogte brengt van de lopende procedure en wccrbi]

iedereen opmerkingen

of bezwaren mag doorgeven.

6 BESCHERMEN VAN MONUMENTEN, STADS- EN DORPSGEZICHTEN


Welke gevolgen heeft een bescherming voor u, als eigenaar, erfpachthouder, vruchtgebruiker of opstalhouder? Een bescherming als monument, stads- of dorps-

Wat zijn de belangrijkste gevolgen van een

gezicht heeft gevolgen voor de eigenaars, erf-

bescherming?

pachthouders, vruchtgebruikers en opstalhou-

• Allereerst moet u binnen de tien dagen na de

ders van het goed. Met een bescherming wil de

betekening de huurders er met een aangete-

overheid bereiken dat een gebouwen zijn histo-

kend schrijven van op de hoogte brengen dat

risch waardevolle of authentieke onderdelen

een bescherrninqsprocedure

materieel in stand gehouden worden. Dat geldt

werd ingezet.

Dat moet voorkomen dat gebruikers uit onwe-

zowel voor het exterieur als het interieur.

tendheid het gebouw ontsieren, beschadigen

De rechtsgevolgen treden in werking op het

of vernielen. Uiteraard mag u ook zelf het

moment dat het ontwerp van lijst betekend

goed niet beschadigen, ontsieren of vernie-

wordt. Voor elke andere natuurlijke of rechtsper-

len.

soon geldt de publicatie in het Belgisch

• Daarnaast geldt bij beschermde monumenten,

Staatsblad als begindatum.

stads- of dorpsgezichten een onderhoudsplicht. • Bovendien kan het zijn dat door het beschermingsbesluit nog specifieke erfdienstbaarheden worden aangegeven, die voortvloeien uit bijzondere kenmerken van het beschermde goed.

BESCHERMEN VAN MONUMENTEN, STADS- EN DORPSGEZICHTEN __________________________

••

nIUIIi

7


Wat houdt dit alles concreet in?

Voor bepaalde werken zal geen bouwvergunning nodig zijn, maar zal de eigenaar wel zelf een vergunning moeten vragen aan de cel Onroerend Erfgoed in zijn provincie. De cel

ONDERHOUDSPLICHT U bent verplicht uw beschermd eigendom te

heeft dertig dagen tijd om een vergunning te geven of te weigeren. Doet ze dat niet, dan

onderhouden, wat concreet betekent dat u het

wordt de vergunning geacht verkregen te zijn

moet beheren als een 'goede huisvader'. U

en mag u de werken uitvoeren.

moet de nodige werken laten uitvoeren die het

Tot die werken behoren bijvoorbeeld het schilde-

verval voorkomen. Zo moet u bijvoorbeeld lek-

ren of het reinigen van gevels, voegwerken, her-

ken laten dichten in daken en goten, het schrijn-

stellingen aan natuursteen... Bij als monument

werk onderhouden of het gebouw afschermen

beschermde gebouwen moet ook voor werken

als het beschadigd werd bij noodweer. Ook

aan het interieur een vergunning gevraagd wor-

een leegstaand beschermd gebouw moet onder-

den. Dat geldt bijvoorbeeld voor werken aan

houden worden.

vloeren, schouwmentels. sierbepleistering, trap-

Omdat het niet altijd evident is te weten welk

pen, lambriseringen, binnendeuren, balk- en

onderhoud voor uw beschermd goed nodig is,

dakconstructies... - alle werken die het uitzicht

kan u lid worden van Monumentenwacht

van het interieur blijvend veranderen.

Vlaanderen. De Monumentenwachters voeren

Een bescherming van uw eigendom betekent

jaarlijks een inspectie uit van uw eigendom. Zij

NIET dat u er niets meer aan mag verbouwen,

maken vervolgens een toestandsrapport op en

verbeteren of aanpassen. Wel moet ervoor

geven u concrete richtlijnen voor correct onder-

gezorgd worden dat belangrijke historische

houd. De rapporten van Monumentenwachtkun-

onderdelen behouden blijven. Vraag vooraf

nen bovendien als basisdocument gebruikt wor-

raad aan de cel Onroerend Erfgoed in uw pro-

den voor het bekomen van een onderhoudspre-

vincie.

mie (zie verder).

ADVIEZEN EN VERGUNNINGEN VOOR WERKEN

EEN BESCHERMD GOED VERKOPEN Als uw eigendom beschermd wordt, staat dat de verkoop ervan niet in de weg. Bij verkoop

Aan een beschermd gebouw mag niet zomaar

dient de notaris de bescherming te vermelden in

wat veranderd of verbouwd worden. Ingrepen

de verkoopakte - zowel de opname op de

moeten goed afgewogen worden tegenover de

ontwerplijst als de definitieve bescherming.

waarden van het gebouw die tot de bescher-

Hij moet ook de nieuwe eigendomstoestand

ming hebben geleid. Voor de meeste ingrepen

meedelen aan de cel Onroerend Erfgoed.

aan gebouwen (in het algemeen) is een bouwvergunning vereist volgens de wetgeving op de ruimtelijke ordening. De bevoegde instanties moeten daarvoor het bindend advies inwinnen bij de cel Onroerend Erfgoed. Eigenaars hoeven daar zelf niets voor te ondernemen. 8 BESCHERMEN VAN MONUMENTEN, STAOS- EN DORPSGEZICHTEN


DE BESTEMMING VAN EEN BESCHERMD GOED VERANDEREN Principieel is er geen bezwaar tegen dat de

(kosteloos), dat u op de gevel van uw beschermd goed mag aanbrengen. Neem daartoe contact op met:

bestemming van uw beschermd eigendom ver-

Agentschap R-O Vlaanderen,

anderd wordt. Wel zal worden nagegaan of de

Onroerend Erfgoed

nieuwe functie in overeenstemming is met de

Phoenix-gebouw, 8ste verdieping

draagkracht van het monument en of de eventu-

Koning Albert II-Ioan 19, bus 3

eel hiermee gepaard gaande werken de histori-

121 0 Brussel

sche waarde van het monument niet aantasten.

Tel: 02 553 16 13

Een bestemmingswijziging moet uiteraard in overeenstemming zijn met de wetgeving inzake ruimtelijke ordening.

EEN STOK ACHTER DE DEUR VOOR WIE ONS CULTUREEl ERFGOED NIET RESPECTEERT

Fax: 02 553 16 05 e-mail: ro.vlaanderen@rwo.vlaanderen.be website : www.onroerenderfgoed.be

WĂŞlke voordelen geniet de eigenaar?

De laatste jaren lag in de monumentenzorg de

Om u te helpen bij de instandhouding en het

nadruk vooral op inventarisatie, onderhoud en

onderhoud van uw monument of eigendom gele-

restauratie. Een beleid dat zichzelf respecteert

gen binnen een beschermd stads- of dorpsge-

of wil laten respecteren heeft echter ook nood

zicht voorziet de overheid verschillende financiĂŤ-

aan een handhavingsbeleid, dat als het ware

le tegemoetkomingen. Die kunnen pas toege-

het sluitstuk vormt van de monumentenzorg.

kend worden vanaf het ogenblik dat uw eigen-

Want, ook al groeit de belangstelling en met de

dom definitief beschermd is. Eigenaars van

belangstelling ook de zorg voor ons erfgoed, en

beschermde monumenten en van goederen gele-

ook al kan beroep gedaan worden op premies,

gen in beschermde stads- en dorpsgezichten

er kan niet ontkend worden dat er soms toch

kunnen aanspraak maken op fiscale aftrek. Voor

iets verkeerd gaat: een beschermd monument

eigenaars van beschermde monumenten

wordt beschadigd, een waardevol kunstvoor-

bestaan bovendien bijkomende premies voor

werp verdwijnt, ... Op dat ogenblik zal het

onderhouds- en restauratiewerken.

agentschap R-O Vlaanderen, Onroerend Erfgoed, de gepaste maatregelen treffen.

FISCALE AFTREK Sinds 1986 kunnen eigenaars de uitgaven gedaan voor werken aan beschermde onroeren-

HERKENNINGSTEKEN BESCHERMD MONUMENT

de goederen aftrekken van hun netto belastbaar inkomen (personenbelasting). Het succes van deze formule ligt ongetwijfeld in de relatief een-

Desgewenst kunt u bij het agentschap R-O Vlaanderen, Onroerend Erfgoed, het herkenningsschildje 'Beschermd Monument' aanvragen

voudige procedure. De belastingvermindering betekent voor vele eigenaars een beloning voor de extra zorg die de beschermde status van hun

BESCHERMEN VAN MONUMENTEN, STADS- EN DORPSGEZICHTEN 9


eigendom met zich meebrengt. Voorwaarden

premie is hier geen maximumbedrag voor de kosten bepaald. In sommige gevallen kan een

zijn dat het onroerend goed

beschermd is als monument of stads- of dorpsgezicht. Het mag bovendien niet verhuurd worden, zelfs niet gedeeltelijk. Enkel werken aan die delen van het goed die zichtbaar zijn vanaf de

bijzondere premie bekomen worden. Ook openbare besturen kunnen een beroep doen op de restauratiepremie. In dat geval gelden andere verdeelsleutels.

openbare weg of die vrij toegankelijk zijn voor

Om een restauratiepremie te krijgen, moeten

het publiek komen in aanmerking. Het maxi-

enkele voorwaarden

maal aftrekbare bedrag bedraagt 28.780

EUR.

vervuld zijn:

• de aanvraag moet gebeuren aan de hand van een dossier dat verschillende elementen bevat, onder meer: een degelijk onderzoek

ONDERHOUDSPREMIE Voor onderhoudswerken

van de bouwfysische toestand en de bouwhis-

aan beschermde monu-

menten kunt u een onderhoudspremie

krijgen.

Die werken moeten het verval voorkomen en moeten bijdragen tot de dringende instandhouding en het onderhoud van het monument. Daartoe behoren onder meer het herstellen van daken en schrijnwerk, het uitvoeren van schilderwerken, de preventieve bescherming van bouwonderdelen ...

torische context van het monument, een verantwoording

van de restauratievisie en een

uitvoeringskiaar technisch dossier; • omdat de premie toegekend wordt bij ministerieel besluit en opgenomen moet worden in de begroting voor restauratiepremies, kan een wachttijd ontstaan die de aanvrager moet respecteren. Hij mag dus niet met de werken starten voor de premie door de minis-

De premie bedraagt 40% van uitgaven tot

ter is toegekend, behalve onder bepaalde

30.000

voorwaarden;

EUR. Een premie kan dus maximaal

12.000 EUR bedragen. Premies onder de

• bij de gunning van de werken moet de con-

400 EUR worden niet toegekend.

currentie spelen, dit om een objectieve prijs

U kunt de premie elk jaar opnieuw aanvragen

te verkrijgen;

via een eenvoudige procedure, wat u de mogelijkheid biedt om de onderhoudswerken

in de

tijd te spreiden. Wacht echter tot de premie is toegezegd, alvorens met de werken te starten.

RESTAURATIEPREMIE Voor restauratiewerken aan beschermde monumenten kunt u een restauratiepremie aanvragen. Privé-eigenaars of privaatrechterlijke (vzw.'s, handelsvennootschappen,

personen ... l kunnen

een premie krijgen tot 40% van de totale prijs van de werken aan het exterieur en aan het interieur. In tegenstelling tot bij de onderhouds10 BESCHERMEN VAN MONUMENTEN,

STADS- EN DORPSGEZICHTEN

• na de restauratie dient bij de eindafrekening een nota gevoegd, die aangeeft hoe het monument zal worden onderhouden.


Nog meer vragen? Voor meer informatie neemt u contact op met:

Afdeling R-O Oost-Vlaanderen Onroerend Erfgoed Geboeders Van Eyckstraat 4 - 6

Agentschap R-O Vlaanderen,

9000 Gent

Onroerend Erfgoed

Tel: 09 265 46 18

Phoenix-gebouw, 8ste verdieping

Fax: 09 265 46 00

Koning Albert II-Iaan 19, bus 3 1210 Brussel Tel: 02 553 16 13

Afdeling R-O Vlaams-Brabant

Fax: 02 553 16 05

Onroerend Erfgoed

e-mail: ro.vlaanderen@rwo.vlaanderen.be

Waaistraat

website : www.onroerenderfgoed.be

1

3000 Leuven Tel: 016 21 12 00 Fax: 016 20 55 26

Verder kunt u voor alle praktische, juridische, technische en inhoudelijke vragen een beroep doen op de erfgoedconsulenten van het agentschap R-O Vlaanderen. Zo nodig gaan de consulenten ter plaatse de situatie opnemen. In elke provincie is een provinciale cel van het agentschap R-O Vlaanderen gevestigd:

Afdeling R-O West-Vlaanderen Onroerend Erfgoed Werkhuisstraat 9 8000 Brugge Tel: 050 44 29 55 Fax: 05044

28 13

Afdeling R-O Antwerpen. Onroerend Erfgoed Anna Bijnsgebouw Lange Kievitstraat 111 - 113, bus 53 201 8 Antwerpen

Daarnaast heeft het agentschap vakafdelingen, gericht op specifieke aspecten van de erfgoedzorg, met de volgende contactpersonen:

Tel: 03 224 62 10

Beveiliging

Fax: 03 224 62 23

Rob Buelens Tel: 016 21 12 Ol

Afdeling R-O Limburg

Funerair erfgoed

Onroerend Erfgoed

Morcel Celis

Hendrik Van Veldekegebouw

Tel: 02 553 1641

Koningin Astridlaan 50, bus 1

Industrieel erfgoed

3500 Hasselt Tel: 011 742220 Fax: 011 742239

Jo De Schepper Tel: 09 265 46 18

Orgels, klokken en torenuurwerken Michel Lemmens Tel: 02 553 16 37

BESCHERMEN VAN MONUMENTEN, STADS- EN DORPSGEZICHTEN 11

_________________________________________

,-,.._-_..1.


Beschermen van monumenten stads en dorpsgezichten  

Beschermen van monumenten stads en dorpsgezichten