เรือนอุ๊ยแก้ว

LANNA

TRADITIONAL HOUSE

UIKAEW SERVAY PART ( เรือนอุ๊ยเเก้ว ) พิพิธพันธ์เรือนโบราณล้านนา อำเภอเมืองเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่

ABOUT US

เรือนอุ๊ยแก้ว เจ้าของเดิมคือ อุ๊ยอิ่นกับอุ๊ยแก้ว ธาระปัญญา ชาวบ้านสันต๊กโต หรือย่านสันติ ธรรม ใกล้กับบริเวณแจ่งหัวลิน ถนนห้วยแก้ว ในปัจจุบัน เรือนหลังนี้ได้สร้างขึ้นเมื่อ ๗๐ กว่าปี ก่อน คือช่วงสงครามโลกครั้งที่ ๒ เรือนหลังนี้ มีแนวโน้มจะถูกรื้อถอน อาจารย์วิถี พานิชพันธ์ จึงติดต่อขอซื้อเรือนเมื่อปี พ.ศ.๒๕๓๐ จากการสนับสนุนของมูลนิธิ มร.ยา คาซากิ มหาวิทยาลัยเกียวโตเซกะ โดยเมื่อซื้อ เรือนแล้วยังคงให้อุ๊ยแก้วเจ้าของเรือนอาศัยอยู่ ในเรือนต่อไป ถึงแม้ว่าลูกหลานจะมาสร้างเรือน ใหม่ให้และอุ๊ยอิ่นจะย้ายไปอยู่ที่เรือนใหม่แล้ว ก็ตาม แต่ด้วยความรักความผูกพันกับที่อยู่ที่ เดิมของตน อุ๊ยแก้วก็ยังคงใช้ชีวิตช่วงสุดท้าย ของตนเอง จนกระทั่งเสียชีวิตลงเมื่อ พ.ศ.๒๕๔๐

UTILIZATION การใช้ประโยชน์ ชาน

หลังจากเดินขึ้นบันไดหน้าเรือน จะพบกับชานก่อนซึ่งจากการ วิเคราะห์น่าจะถูกพัฒนามาจา กชานเเดดเนื่องจากพื้นไม้ของ ชานมีการวางเว้นร่องไม้เหมือน กับชานเเดด

เติ๋น

จากชานหน้าเรือนถัดเข้าไปเป็น ส่วนที่เรียกว่า “เติ๋น” คือพื้นที่ยก สูงกว่าชานบ้าน มีความกว้าง เท่ากับตัวเรือน เป็นบริเวณ สารพัดประโยชน์สำหรับสมาชิก ในครัวเรือนได้มานั่งทำกิจกรรม ร่วมกัน เติ๋นด้านที่ติดกับบันไดต่อ จากชานบ้านทางฝั่งขวาของ เรือนจะทำฝาจากไม้ซี่ให้มองลอด ได้

เติ๋น

เลยจากไม้ซี่มีหิ้งทำจากไม้แผ่นใหญ่ สำหรับวางหม้อน้ำได้ ๒ - ๓ ใบ ใส่น้ำ สะอาดให้คนในเรือนและแขกได้ดื่มกิน หาก มองจากภายนอกจะเห็นเหมือนมีกล่องไม้ ติดกับฝาเรือน มีการสร้างหิ้งสำหรับบูชา ผีปู่ย่า ซึ่งมีไว้เพื่อบูชาบรรพบุรุษของตน

UTILIZATION

เรือนครัว

การใช้ประโยชน์ ชานฮ่อม

เมื่อเราเดินขึ้นไปต่อจากเติ๋น ตรงกลางเรือน จะมีทางเดินยาวไปถึงหลังเรือนเรียกว่า “ชานฮ่อม”

เรือนนอน

ห้องทางซ้ายจะเป็น “เรือนนอน” เรือนนอน นี้จะมีประตูเปิดออกสู่เติ๋น ภายในเรือนนอน มีหน้าต่างเพียงบานเดียว

เรือนนอน

เรือนครัว

ส่วนห้องขวามือเป็น “เรือนครัว” ซึ่งมีประตู ติดกับชานฮ่อม มีพื้นที่เท่าๆ กับเรือนนอน จากห้องครัวไปทางหลังเรือนจะมีส่วน ประกอบที่เพิ่มเติมจากเรือนโบราณคือ ห้องน้ำ ชานฮ่อม

ห้องน้ำในเรือนอุ๊ยเเก้ว

เมื่อเดินผ่านชานฮ่อมจะถึงตัวชานหลังเรือน ซึ่งด้านซ้ายมือจะมีบันไดลงไปข้างล่างเรือนเพื่อไปยังต่อมน้ำ ที่จะสร้างเอา ไว้ใกล้ๆเรือน ส่วนด้านขวามือของชานหลังเรือนจะเป็นส่วนที่ทำกิจธุระมิดชิดซึ่งจะมีการถมปูนข้างล่างเรือนเพื่อต่อ งานระบบภายใน ไม่เเน่ใจว่าสาเหตุที่ยกบริเวณที่ทำธุระมิดชิดไว้ในเรือนเพราะอุ๊ยเเก้วมีอายุที่เยอะไม่สามารถเดินไปไกล เพื่อทำธุระบริเวณไกลเรือนได้

สมัยอดีต

คนล้านนาสมัยก่อนมักจะออกไปทำธุระบริเวณที่มิดชิด นอกบ้าน ส่วนการอาบน้ำก็จะอาบตามแม่น้ำลำคลองหรือ จากบ่อ

สมัยปัจจุบัน

สมัยต่อมาจึงมีการสร้างต้อมน้ำ คือที่กำบังอาบน้ำ เป็นห้อง สร้างไว้นอกตัวบ้าน อาจทำให้เป็นซุ้มหรือก่ออิฐถือปูนก็ได้ จากนั้นมาจึงมีการนำห้องน้ำมาไว้ในตัวบ้านตามสมัยนิยม

เเปลนพื้น

FLOOR PLAN เเสดงการใช้ประโยชน์รูปเเบบผังพื้น

เติ๋น

ยกระดับ ขึ้นมาจาก ชาน

เรือนนอน

ชานฮ่อม

มีประตู ออกสู่มา เติ๋น

ทางเดินสู่ ชานหลัง เรือน

หลังเรือน มีบันไดลง มายังต่อม น้ำ

ต่อมน้ำ

สร้างไว้ ข้างๆเรือน

ชาน

ถูกพัฒนามา จากชานเเดด

เรือนครัว

มีประตูติด กับชานฮ่อม

ห้องน้ำ (ทำธุระมิดชิด)

สร้างไว้ตรงชานหลังเรือน มี พื้นที่ติดกับครัว

STRUCTURAL SYSTEM ระบบโครงสร้าง

เรือนลักษณะเตี้ย ทำให้ประหยัดไม้โครงสร้าง เป็นยุคสมัยที่เริ่มนิยมใช้ตะปูในการยึดประกอบโครงสร้างมากขึ้น เพราะสร้างได้รวดเร็ว เรือนรูปแบบนี้ส่วนใหญ่สร้างเพื่อเน้นการใช้สอยให้เหมาะกับสภาพเศรษฐกิจและสังคมของ ชนชั้นกลาง

โครงสร้าง โครงสร้างเรือนเป็นระบบเสาและคาน แต่เนื่องมา จากเครื่องผูกที่ใช้ยกใต้ถุนเตี้ย จึงทำให้เรือน ตัวเรือน ลักษณะนี้เตี้ยตาม ทำให้ประหยัดไม้โครงสร้าง

โครงสร้าง ระบบโครงสร้างรับพื้นเรือนเป็นระบบการบากเสา และฝากคานแล้วปูตงและพื้นไม้แผ่น พื้นเรือนปูตาม รับพื้น แนวขวาง

โครงสร้าง มีการทำฝาไหล (ช่องเปิดผนังเลื่อน) นิยมใช้ฝาขี้ หล่าย (ฝาไม้ไผ่สาน) มาประกอบเรือน โดยเฉพาะ ฝาเรือน ส่วนครัว เพื่อการระบายอากาศที่ดีและประหยัด

โครงสร้าง การมุงหลังคาเชื่อมจั่วหลายจั่วเพื่อคลุมพื้นที่ใช้ งานในเรือน หลังคาเรือนมีความชันลดลง ปูหลังคา หลังคา ด้วยกระเบื้องซีเมนต์ขนาดใหญ่ทำให้กันฝนได้ดีขึ้น

เเปลนหลังคา

รูปตัด A

รูปตัด B

รูปตัด C

โครงสร้างหลังคา โครงสร้างฝาเรือน

เป็นฝาไม้ตรงเรือนนอน มีการทำฝน ไหลตรงบริเวณชานหน้าเรือนเเละเติ๋น ส่วนตรงครัวใช้เป็นฝาไม้ไผ่สานเพื่อ ระบายอากาศได้ดี

โครงสร้างเรือน

เป็นระบบเสาและคาน แต่เนื่องมาจากเครื่อง ผูกที่ใช้ยกใต้ถุนเตี้ยทำให้ตัวเลือนมีลักษณะ เตี้ยไปด้วย

มีการปรับปรุงโครงสร้างหลังคา จั่วเชื่อม จั่ว ซึ่งมีการต่อเติมตรงช่วงของชานหน้า เรือน ปูหลังคาเป็นกระเบื้อซีเมนต์

โครงสร้างรับพื้น

ระบบการบากเสาและฝากคานแล้วปูตงและ พื้นไม้แผ่น ตรงเติ๋นมีการยกระดับเเละปูเเผ่นไม้ชิดกัน ส่วนตรงชานมีการเว้นร่องไม้ไว้เพื่อเคาะ เศษดินออกจากเท้าก่อนเข้าเรือน

ข้อมูลด้านความงาม ขนาด/ปริมาตร/สัดส่วน

ตัวเรือนมีขนาดที่พอดีกับการอยู่ 1-2คน ไม่เล็กไม่ใหญ่จนเกินไป สัดส่วนห้องแต่ละห้องก็มีขนาดพอสำหรับ 1-2 คน คิดว่าส่วนครัวด้านหลังมีขนาด เล็กไปหน่อยสำหรับการทำครัว เนื่องจากมีการเอาพื้นที่ครัวส่วนหนึ่งไปทำเป็นห้องน้ำเพื่อสะดวกแก่การใช้งานเนื่องจากเจ้าของบ้านเป็นคนชรา

ข้อมูลด้านความงาม สี/พื้นผิว

ใช้ไม้เป็นวัสดุหลักในการสร้างเรือน

การสร้างที่ว่าง

มีการแบ่ง space ที่ชัดเจน ใช้การยกระดับ พื้นและผนังกั้นขึ้นมาเพื่อแบ่งโซน/พื้นที่

ข้อมูลด้านความงาม การปิดล้อม

เติ๋นฝั่งซ้ายของเรือน จะตีฝาด้วยไม้ เป็น แบบที่เรียกว่า “ฝาเกล็ด” คือฝาไม้เนื้อแข็ง ตีเป็นแผ่นยาวตามแนวกว้างและยาวของ เรือน

ฝาด้านหน้าเรือนมีหน้าต่างแบบลูกฟัก ๒ บาน เรียกว่า “ป่อง”

ข้อมูลด้านความงาม การปิดล้อม

ภายในเรือนนอนมีหน้าต่างเพียงบาน เดียว

จากห้องครัวไปทางหลังเรือนจะมีส่วน ประกอบที่เพิ่มเติมจากเรือนโบราณคือ ห้องน้ำ ส่วนนี้จะตีฝาด้วยไม้บั่ว (ไม้ไผ่) สาน มีประโยชน์เพื่อให้อากาศถ่ายเทได้ง่าย

ข้อมูลด้านความงาม แสงเงา

ตัวเรือนมีการทำฝาไหล ทำให้ภายใน เรือนไม่ได้มืดทึบ มีแสงส่องผ่านเข้ามา ระบายอากาศได้ดี

ด้านหน้าเรือนมีหน้าต่างแบบลูกฟัก ๒ บาน เรียกว่า “ป่อง”