Kalaputxi 143

iritzixa

aurkibidia Zeuk esan

4

Puri-purixan

6

Bi hitzetan

8

Lan giruan

10

Karenka

12

Historixa

14

Kirola

16

Aisialdia

18

Hezkuntza

19

Zorion agurrak

20

Argazki zaharrak

21

Agenda

22

Kalaputxik ez du bere gain hartzen aldizkarian adierazitako esanen-iritzien erantzunkizunik.

Argitaratzailea Karenka komunikazio elkartea Barrenkale,12 behea - 20830 Mutriku.

Telefonoa 635 748 393 e-maila kalaputxi@topagunea.com kalaputxi2001@gmail.com Bloga kalaputxi.blogspot.com Laguntzailea Mutrikuko Udala Kolaboratzaileak Iñigo Andonegi, Josu Larrañaga, Javi Castro, IXA sexualitate eskola, Txantxangorri.

Tirada 2.200 ale Lege Gordailua SS-787/01 ISSN 1579-4792 Inprimategia EUSKALINPRI. Deba Banaketa Kalaputxi Gipuzkoako Foru Aldundia

Mutrikuko Udaleko Kultura eta Euskara

GAZI GEZA Pasa ziren Sanmikollako jaixak, Kalbaixuak, San Jeronimuak… eta beraiekin batera udara ere bai. Orain azkarrago iluntzen du, sarri eguraldiak ez du laguntzen kalera irteten, eta kalean bagabiltza azkarrago etxeratzen gara, eta nire kasuan behintzat, norbere pentsamenduetan murgiltzeko egoera aproposa sortzen da, mantapean sofan botata, hormari begira gogamenean dagoena ikusten.

Eta buruari bueltaka, asko arduratzen nauen gai bat, jendearen eta batez ere gazteen, pasibitatea da. Aurrez aurreko harremanari gailendu zaion mundu birtual batean nabigatzen uneoro, komunitate birtual bati beraien bizitza osoa argazkiz eta idatziz kontatzen, eta lagun batekin kafe bat hartzeko astirik gabe. Norbere zilborrari begira bizi den gizarte indibidualista eta “pasota” baten isla gara, eta noski gazteak ere hala dira. Eta nostalgia moduko bat sartzen zait, beti ere, pasatako denborak hobeak balira bezala.

Halaber konturatzen naiz, Sanmikollako jaixak norbaitek antolatu dituela, aurten ere ikusi ditut gaztetxoak egurrekin gora eta behera goitiberak egiteko, San Jeronimon, Kalbaixon … elkartu direla aurten ere auzotarrak jaiak antolatzeko, bertso eskolak saio eta emanaldi ederrak antolatu dituela, zer esanik ez musika bandak, zine forumek, txantxangorrik, dantza taldeak … herrian ditugun kirol elkarte anitzetan egiten den lanaz, behartsuekin, presoekin, hirugarren adineko eta ezinduekin egiten den lan bolondres neketsuaz, gazte asanbladak egin duen berregituratze ahaleginaz… eta konturatzen naiz kalaputxi adina karaktere beharko nituzkeela guztiak aipatzeko, eta ala ere ziur baten bat aipatu gabe utziko nukeela.

Eta aho zapore gazi-gozoa geratzen zait, edo hobeki esanda gazi-geza, Mutrikun hitz konposatu honek alderantzizko konnotazioa hartzen duelako, gazitik duena bizitik baitu.

Metaforikoki, norbere logela, lagunen lokala, ur gezaz beteriko arrain ontzia bailitzan imajinatzen dut, eta bertan arrain geldo eta pasibo bat, kristal ostetik munduari begira, pantailatik, ordenagailuaren, mugikorraren edo telebistaren pantaila ostetik. Mutriku bestalde, itsasoa dugu, mila aukera eta mila baliabide dituen itsaso txiki bezain aberatsa.

Barealdiak, ekaitzak eta enbatak jasandakoa, hainbat eta hainbat kolore eta espezie ezberdinen elkarbizitza eremu, altxor txiki eta handien gordeleku, aurkitutakoak eta oraindik itsas barrenean aurkitzeke daudenak … eta berton, bizitzeko kresala ezinbestekoa duten arrainak igeri, herritar parte hartzaileak, neke eta buruko minekin, baina zerbaiten parte eta partaide diren sentsazio ederrarekin.

Mutriku ez dago lehor, bizi bizirik dago, eta gu gara bizia ematen diogunak, gure erantzukizuna da etorkizunean ere hala izatea.

Iñigo Arrizabalaga Alberdi

3

Zeuk Esan

gutunak Mutrikun, 2014ko irailaren 11n Idatzi honen bidez Mutrikuko udaleko langileek hurrengoa ADIERAZI nahi dugu: Kalaputxi aldizkariak 2014ko iraileko 142. zenbakiko alearen 5. orrian idatzi bat argitaratu zuen, Jon Esmit (lapasorrixe)k sinatuta, esanez udaleko teknikariok ez daukagula gaitasunik udalerriko arazoak aurrera eramateko eta gure ikasketei buruzko datuak non dauden ezkutatua galdetzen, besteak beste.

Baieztapen hauen aurrean udaleko langileok Kalaputxi aldizkariaren argitaratzailea den Karenka Komunikazio Taldearen arduradunei Jon Smit izenean sinatzen duen gizabanakoaren identifikazioa eskatzen dugu. Honekin batera, jakinarazi dagozkion neurri legalak hartuko ditugula, bai pertsona honekin eta bai aldizkariarekin horrelako difamazio eta irainak onartzeagatik publikoa den hedabide batean.

Azkenik, Karenka Komunikazio Taldeari argitaratutako informazio ez zuzen horren zuzenketa publiko bat eskatzen diogu eta aldi ere, galdetzen diogu horrelako idatziak argitaratu aurretik beharrezko kontrasteak burutzea eta argitaratzen diren idatziak nork sinatzen dituen zehaztea hiritar ororen defentsa eta informazio zuzenerako eskubideak bermatua izan daitezen.

Udaleko langileen gehiengo osoa

Kalaputxi 142. zenbakian gutunen atalean Jon Esmit-en (lapasorrixe@gmail.com) idatziaren inguruan esateko daukaguna Karenka Komunikazio Elkarteak 13 urtetan gutunak argitaratzeko honako irizpideak jarraitu ditu: –Izen eta abizenez identifikatzea (NA ez degu eskatu izan). Kalaputxik jakin egin behar du nor den gutunaren egilea, behin argitaratuta sor daitezkeen ondorioetarako.

(Egilea nor den dakigunean eta berak hala nahi badu inizialekin edo ezizenez sinatuta argitaratu izan ditugu).

–Idatzian pertsonalki eta zuzenean inor ez iraintzea.

–Idatzien luzera hilabete horretan jasotzen ditugun gutun kopuruaren arabera aldatzen da, ahalik eta jende gehienari aukera eskaintzeko helburuarekin.

–Goiko baldintzak beteta, argitaratzeko daukagun espaziora mugatuta, jasotzen ditugun ordenaren arabera hilabete horretan argitaratuko dira edo hurrengoan.

Hauek izan dira 141 zenbakitan jarraitu ditugunak. Baina 142. zenbakian, idatziaren egilea nor den jakin gabe gutun bat argitaratu dugu. Gure irizpideen kontra gindoazela jakinda, salbuespena egitea erabaki dugu honako helburuarekin: honelako idatziak salatzea eta irakurleei jakinaraztea nolako mezuak, gutunak eta deiak jasotzen ditugun; ez baita jasotzen dugun lehenengoa.

Gai honek hausnarketa merezi duelakoan gaude eta hori nahi izan dugu bultzatu: hausnarketa. Anonimotasunak (eta ez-jakintasunak) nola edozer esateko ausardia eta eskubidea ematen digun.

4

Argitaratutako gutunak hainbat erreakzio sortu ditu. 22 udal langilek izenpetuta jaso dugun gutunean, esaterako, “dagozkion neurri legalak hartuko ditugu bai pertsona honekin bai aldizkariarekin horrelako difamazio eta irainak onartzeagatik publikoa den edabide batetan” adierazten da, hitzez hitz.

Taldeko partaideen artean udal langileak ditugula erreparatuta, idatzia guregana, Kalaputxirengana, zuzenduta zegoela garbi ikusi genuen eta ez beste inorengana.

Beste udal langileak minduta sentitu badira, publikoki jakinarazi nahi degu hori ez dela izan gure asmoa, inondik inora.

Hala ere, beste hainbat erreakzio ere egon dira: jendea hurbildu zaigu, galdetu digu, animatu gaituzte… eta guzti horiei gure esker ona agertu nahi diegu esandako hitzengatik, emandako animoengatik…

Azkenik argi utzi nahi genuke anonimo bat argitaratzen dugun lehenengo eta azkenengo aldia izan dela. Kalaputxi egiten duen lantaldeak urteetan jaso dituen anonimoen salaketa publikoa eginez hausnarketa bultzatzea zen gure asmoa oraingoan, besterik gabe.

Aurrerantzean gutunen atalean zerbait argitaratzeko orain arteko irizpideei jarraituko diegu. Adierazpen askatasunaren alde gaude, baina bakoitza esaten duenaren jabe egiten denean eta esaten duenaren ardura hartzeko prest dagoenean.

Karenka Komunikazio Elkartea GOTZON GARATE BEKA Elgoibarko Udalak Gotzon Garate izeneko bekaren II.deialdia egin du. Oraingo honetan, bekaren helburua Elgoibarko euskarazko ondarea (toponimia, berbetia…) gizarteratzeko egitasmoak edota euskarriak proposatzea izango da.

Hala, Udalak, beka hori arautuko duten oinarriak onartu ditu, eta GAOn argitaratu dira urriaren 6an. Oinarri horien arabera, bekaren gehienezko iraupena 14 hilabetekoa izango da, eta zenbatekoa, berriz, 12.000 eurokoa. Ikerketa lana euskaraz egingo da, eta originala eta argitaratu gabea izan beharko da.

Beka norbanakoek zein lantaldeek eskatu ahal izango dute. Lantaldeen kasuan, Udalaren aurrean ordezkari izango den zuzendari arduraduna izendatu beharko da. Eskatzaileak erdi edo goi mailako unibertsitate titulua izan behar du eta EGA edo agiri baliokideren bat.

Eskabideak eta gainontzeko agiriak honako helbide honetara bidaliko dira: ELGOIBARKO UDALA Euskara Saila, Kalebarren plaza 3, 1. ezk.

20870 Elgoibar Arreta bulegoa, Santa Ana kalea 2. 20870 Elgoibar Erreferentzia: “Gotzon Garate Beka II.deialdia” Bekarako proposamenak 2014ko azaroaren 25era arte aurkeztu ahalko dira.

Informazioa nahi dutenek Elgoibarko Udalaren Euskara Sailera (943 744366, euskara@elgoibar.net) jo dezakete. Deialdiaren oinarriak: www.elgoibar.org Elgoibarko Udaleko Euskara Saila

gutunak

Jon Smit “Lapazorri” Jaun/Andere Txit Agurgarria: “Zentsura“eta “diktadura” hitzak arinki erabiliz, alde guztietan zaborra barreiatzen duzu, berriro zeure zulora erretiratzeko eta kitto, hor konpon. Egia ala gezurra, berdin dio, kaltetuak kaltetu.

Usted dut zuk eta nik ez dugula merezi “Kalaputxi”ren ale bakar bat bera ere, baina hala ere, hilero-hilero etxapeko buzoian, beste batzuek gure partez eginiko lanaren ondorioz jasotzen dugun altxorra irakurtzeko berezko eskubidea dugula dirudi, eta gainera, etxetik mugitu gabe. Nik esker ona zor dietenaren sentzazioa daukat, kritika hutsal eta destruktiboetatik urrun.

Gupidagabeko zure jarrerarekin, herriko altxor delikatu eta garrantzitsu bat arriskuan jartzen ari zarela ere esango nuke nik. Zein da helburua? Mina egitea? Beste apotaziorik gabe? Ba uste dut lortu duzula. Zorionak. Lan bikaina.

Ez zait inporta ze soldata daukazun, ze lan edo kurrikulum (langabezian bazaude sentitzen det) nahikoa azaldu didazu idatzi duzunarekin. Neri ordea, zuri buruz beste moduko galdera sorta bat datorkit burura.

-Nor zara zu, borontate hutsez herritarrentzat lan egiten dutenen aurka irainka ibiltzeko?

-Nor zara zu, denbora “librea” musutruk sakrifikatzen dutenek zure mespretxu zitala aguantatu behar izateko?

-Nor zara zu, herritar guztientzat argitaratzen den aldizkari bat zure idatzi erasokor eta zentzu gabeak publikatzera bultzatzen duzun hori? Zurea momentuz publikatu da behintzat. Agian horri buruz ari zara “zentsura” eta “diktadura” aipatzen dituzunean…

Zeure buruari jarri diozun izen horren atzean gordetzen zara: Lapazorri, eta neri izen horren atzetik datozen abizenak asmatzea ez zait gehiegi kostatu. Lehenengoa esango dizut: Koldarra. Ondorengoak… hobe ez aipatu.

Lapazorri Koldarra Jaun/Andere Txit Misteriotsua: Hurrengo Kalaputxiko portadarako aurkeztu beharko zinateke. Kalaputxik ez luke horrela arazorik hurrengo zenbakirako azala bilatzen. Elkarrizketa interesgarria litzateke (zentsura pasatzen badu, noski) eta zeure burua ezagutzera emateko aukera paregabea izango zenuke, ezbairik gabe. Gora Kalaputxi eta eutsi gogor erasoei!!

Enekoitz Andonegi Gonzalez

Lapazorriari: Kalaputxi ere MAITE DUT! Kalaputxiren azken zenbakian (2014ko iraila, 142. zenbakia) Jon Esmit “Lapazorri”-ren izenpean irakurritako gutunak barrua mugitu dit. Haserrea eta amorrua eragin dizkit, bat-batean. Eta minutu bat geroago, zure sinaduran ondo erreparatu dudanean, irribarre egin dut. Hortik, gutun hau idazteko beharra atera zait.

Zeuk Esan

JON “LAPAZORRI” SMIT JAUN/ANDEREA Kalaputxi euskerazko herri aldizkariaren aurkako eraso bortitz, bidegabe eta koldarra irakurtzerakoan negargura sartu zait. Aurreko Kalaputxin “Zuzendari Jauna” izenarekin argitaratu zen eskutitzari buruz ari naiz (2014ko Iraila/142. Zbkia.). Behin eta berriz irakurri det, eta ezin sinistuta nabil, zur eta lur, irainduta sentitu naiz. Bapatean, aldizkari txiki honen defentsan zerbait idazteko gogo bizia sortu zait barru-barrutik, eta lehenengo aldia da aldizkari honetan ezer idazten dudana. Ez, ez naiz Kalaputxi euskerazko herri aldizkariko zuzendaria, eta zer, herritar irakurle soil bezela idazten dut.

Lapazorri jauna, oso erraza egiten zait zure idatzia mespretxatzea, errazegia. Beraz, zure argudioak lurraren pare lagatzeko ez dut zure bide bera hartuko.

Borondatez, eguneroko eginbeharrak egin eta gero, herritar guztien etxeetara ailegatuko den produktu duin bat egiteko tartea hartzen duen edonork edukiko du nire esker ona. Eta ez hitzez, ez beste modu baten ezin dut nire esker ona erabat adierazi. Kalaputxi egiten duten guztien interesek, ilusioek, burukominek, ardurek... pisu handia dute. Hilero pozez hartzen dut aldizkaria eskuartean. Buzoitik etxera arteko bidean, igogailuan, irakurtzen hasten naizen aldizkaria da. Herritarrek herritik herritarrentzat egina. Hizki, irudi eta marrazki bakoitzaren gainean herritartasuna sumatzen dut. Horrek emozioa sortzen dit. Harro sentitzen naiz hain borondate handia duten herritarren artean bizi izateak.

Herrikideek egiten duten produktua gogor kritikatu duzu, gupidarik gabe, eta inolako oinarririk gabe. Baina akaso gauza bat ahaztu zaizu: Kalaputxi guztiona da.

Egileek aldizkariaren azala nolakoa izango den kezka baino ez dutela diozu. Eta ondoko galdera datorkit burura: lehenengo orri hori baino gehiago irakurri al duzu?

Inoiz zabaldu al duzu aldizkaria? Akaso, Kalaputxiren azalak diren bezalakoak izanda (ederrak benetan!) txundituta geratzen zara, eta barrukoa zuretzako gehiegi dela iritzita, ez duzu irakurtzen jarraitzen. Hortik zure idazteko modua.

Aldizkari honetan argitaratzeko egin nuen azken idatzian Mutriku maite nuela esan nuen. Bada orain, begiak berriro betetzen zaizkit Kalaputxi maite dudala esatean.

Maite dut historiaz, bizipenez eta albisteez betetako argitalpen hau. Maite ditut berau egiten dutenak. Bai eta orri hauetan, zenbakiz zenbaki, agertzen diren gainerako herrikideak ere.

Lehen, gaur eta etorkizunean ere, Kalaputxik aldamenean edukiko nau. Zailtasun eta oztopoen guztien gainetik, urte askotarako adiskideak! (bai, nireak benetako izen-abizenak dira) Asier Alkorta

Kalaputxik irakurleen gutunak plazaratzen ditu. Datozen ordenean eta espazioak eskaintzen duen aukeraren barruan, moztu edo hurrengo hilerako laga dezakegu.

Gutunak izen abizenekin bidaliko dira: Kalaputxi, Barrenkalea 12 behea, 20830 Mutriku edo internet bidez bidaltzeko: kalaputxi2001@gmail.com edo kalaputxi@topagunea.com

5

Puri - purixan

JAI MUGIMENDUAren BALANTZEA Azken hilabeteetako zenbait aletan "Herritxarron Jaixak" jai mugimenduaren gutun edota ohar txikiak agertu izan dira Kalaputxin, informazioa eman eta taldearen egoera azaltzeko.

Herritxarron Jaixak taldea orain dela 8 urte inguru sortu zen jaiei beste ikuspegi bat eman nahian eta, garai haietan, elkarte edo talde batzuen proposamenak jaietako egutegian sartzerik ez zutelako. Zorionez, azken egoera horri buelta eman zitzaion eta azken urteetan jaietarako beste eskaintza bat sortzea izan da taldearen helburua.

Funtsean, egitarau ofizialaren hutsuneak betetzen saiatu da, batzuetan arrakastaz eta beste batzuetan ez horren ongi, baina, betiere, herritarren eta parte hartzearen bultzadaz.

Taldearen erronka nagusiak dira: alde batetik, herritarrak herriko jaien antolaketarako eta ospakizunerako motibatzea; eta, bestetik, baliabideak sortzea.

Oraingo honetan, Malen Jaietako informazio osagarria emateko idazten dugu, egiten den lana Mutriku osoari erakusteko. Balantzean agertzen diren datuak eta emaitzak errealak direla ziurtatzen dugu. Lehenik eta behin, argi utzi nahi da Herritxarron Jaixak taldea ez dagoela udaletxetik egindako lanaren aurka edota alderdi politikoekin lotuta. Talde honen helburua, soilik eta bakarrik, beste jai eredu baten aldeko aldarria egitea da, programazioaren osagarri izan dadin.

2014ko Malen Jaietako aurrekontua 8.375 €-koa izan da. Diru hau era guztietako ekintzak antolatzeko izan da, esaterako: kontzertuak, ikuskizunak... Ez Beheko Plazan soilik, baizik eta herriko beste txokoetara zabaltzen saiatu gara. Horrelako aurrekontu batekin lan egiteko beharrezkoa da zenbait eragile, talde eta norbanakoen laguntza. Hemendik, eskerrak eman nahi dizkiegu jai mugimendu honetan parte hartu duten guztiei.

Jai hauek utzi duten balantzea honako hau izan da:

Bestalde, balantze hori egiteaz gain, talde barruan jaietako balorazioa egin dugu. Taldeak ateratako balorazio nagusiak hauek izan dira: •Taldean dagoen jendearen arabera gauzak antolatzeko gai gara, baina jende gehiago animatuko balitz askoz ere gauza ederragoak egin ahalko lirateke.

•Herrigintzatik antolatutako beste jai eredu bat eta parte hartzaileagoa posible dela uste dugu.

•Jaia, komunitate baten barruan bizi diren biztanleek sortu eta ospatu behar duten zerbait dela uste dugu.

•Taldeak lortzen dituen baliabideen arabera, bertan batutako talde, elkarte edota norbanakoen interes puntuak lantzeko tokia da.

•Hurrengo urtetara begira, herri mailako jai batzorde bat egotea proposatzen dugu. Bere horretan, herriko auzo, plaza eta lekuetan baliabide berdinak izango dituena.

Gu batzorde horren barruan egongo den beste talde edo elkarte bat izango ginateke.

Bukatzeko, eskerrik asko berriro ere Herritxarron Malen Jaixetan zuzenean edo zeharka parte hartu duten elkarte, talde, eragile sozial eta norbanakoei. Gainera, gure ekintzen erdigunea Beheko Plaza izaten denez, eskerrak luzatu nahi dizkiegu plazaren inguruan bizi diren auzokideei, jaiak irauten duten bitartean izandako pazientziarengatik.

Herritxarron Jaixak

6

Pasa den uztailaren 30an jaso genuen berria.

Bagenekien iristear zegoela eta seguraski guztion pentsamenduetatik pasatu izan da behin baino gehiagotan, eta azkenean, hala gertatu da. Espainiako Auzitegi Nazionalak “herriko tabernen” kasuan Batasunan aritutako 20 mahaikide zigortu berri ditu espetxe zigorra betetzera eta horrez gain, Euskal herri osoko 111 herriko taberna itxitzeko agindua eman du.

Puri - purixan

ZUBIXA LIBRE

Uste okerrenak bete dira, eta orain zer?

Gure herrian zoritxarrez, urte asko daramatzagu horrelako albisteak entzuten eta esan ohi da ohituta ere bagaudela. Baina guztiok jakitun garenean Madriletik egiten dituzten akusazioak gezur hutsak direla, ezin gara ohitu horrelako injustiziak entzutera eta are gutxiago, hauek onartzera.

Oraingoan, Mutriku ere beraien jopuntuan jarri dute, eta hainbatetan egin ohi duten bezala, beraien polizia edo ertzaintza bidaliko dute ZUBIXA ITXITZERA, lehen ere eta azken aldian bereziki, ohikoa izan da Ertzaintzaren “bisitak” jasotzea Zubixan, bertan aurkitzen zirenekin jarrera oso desegokiak izatera iristeraino gainera. Eta oraingoan ere, horrela izatea aurreikusten dugu zoritxarrez.

Gauzak horrela, abokatuek errekurtsoa aurkeztu dute eta behin betiko sententziak irten arte urte bat pasatu ahal dela aurreikusten dugu. Beraz, egoera honetan, ZUBIXA LIBRE dinamikatik beste helburu bat jarri diogu geure buruari: sententziak irten bitartean, hau da, urte betean herritarroi, zuoi, egoera zein den azaltzeko asmoz ekimen desberdinak antolatzea eta hauen bitartez ahalik eta babes handiena lortzea. Ekimen hauen bitartez, tabernari bizitasuna ematea ere markatzen dugun helburu bat izango zen eta nola ez, norbaitek ekarpenak, proposamenak... egin nahi baditu ate guztiak zabalik aurkituko ditu. Zubixak eraman izan duen ibilbidea gardena eta garbia izan da beti, ez dugu ezer ezkutatzeko eta harro gaude izan duen eta denok batera eman diogun bizitzaz eta beraz, ziklo honi amaiera eman behar badiote, Mutrikuk amaiera duina emango dio.

Zubixa Libre herri ekimena

7

Bi hitzetan

Mutriku Ekinean tailerrean 15 ekintzaile ari dira prestatzen Urriaren 28an Mutrikun hondakinak biltzeko sistemaren ezaugarriak erabakiko dituzte herritarrek Azaroaren amaieran mutrikuarrek herrirako ze hondakin bilketa sistema nahi duten erabaki ahal izango dute. Baina aurrez, aukeratu beharreko sistema horrek ze ezaugarri izatea nahi duten erabaki beharko dute. Hain zuzen ere, hori izango da urriaren 28an, 18:30ean, Zabielen egingo den saioaren helburua.

Saio hori izango da herritarrentzako zabaldutako partaidetza prozesuari amaiera emango diona. Prozesua amaituta, bertatik ateratako ondorio guztiak oinarri hartuta Hondakinen Batzordeak herri kontsulta prestatu beharko du.

Herrian lana sortzeko helburuarekin Udalak martxan jarritako garapen planak eman ditu lehen urratsak. Mutriku Ekinean izenpean ekintzaileei zuzendutako tailerrean 15 lagun ari dira; iaz zortzik egin zuten. “Ekintzaileen kopurua goraka doa poliki-poliki eta hori datu pozgarri da. Gainera, azpimarratu beharra dago, aurten, ia parte hartzaile gehienek balizko enpresa baten ideia dutela eskuartean”, adierazi du Garapen Planeko koordinatzaile Marta Amonarrizek. Oraingo tailer honetan parte hartzaileek enpresa bat sortze oinarrizko jakintza eskuratuko dute. Azaroan, berriz, bakoitzak bere enpresa ideia propioa garatzeko formazio espezifikoagoa jasoko dute. “Oraingo lan honen emaitzak ez dira berehalakoan igarriko, baina aktibitate ekonomiko biziagoa duen etorkizun batetarako bidea egiten ari garela sinesten dugu”.

Sanjeronimoek auzoa erdigune bihurtu dute beste behin ere Mijoa auzoa mutrikuar zein ondarrutar askorentzat derrigorrezko geltoki izan da aurten ere irailaren amaieran. Sanjeronimoak goi-goitik ospatu dituzte aurten ere, adin guztietako auzotarrek jarritako gogoari, ahaleginari eta umoreari esker. Hiru egunez adin guztietako auzotar zein bisitarientzat egon da zer eginik eta zer ikusirik. Eta saria lortu duenik ere izan da: Julita Albizuk eskuratu zituen zozketako 600 euroak eta Marian Ansorregik, berriz, bigarren sarituarentzat zeuden 300 euroak.

8

Bi hitzetan

Ikurriña jartzeko lekua izendatu eta Independetzia plaza inauguratu dute Independentzia plaza inauguratzea eta plaza inguruetan ikurriña jartzea erabaki zuen Udalak iraileko plenoan, Bilduren botoei esker. Bildu izan zen, hain zuzen ere, ekintza eta eguna (irailak 27) Osoko Bilkurari proposatu zizkiona. Ikurriñak euskal gizartearen gehiengoa biltzen duela eta Hego Euskal Herrian bandera espainiarra gatazka sortzaile den ikurra dela ulertuta, herrian ikurriñak egon behar zuela argudiatu zuten. Horrekin batera, Euskal Herriaren burujabetzaren alde aritu diren guztien izenean, Goiko plazako parkeari Independentzia plaza izena jartzea proposatu zuten. Bi ekintza horiek “1936tik Euskal herriaren alde lan eta borroka egin duten gudarien izenean” burutu zituzten.

Beteranoen mendi martxa Mutrikun egingo da aurten ere Aurtengoan ere Burumendik antolatuko du Mendizale Helduen Martxa. Martxa hori egiten den hogeitazortzigarren aldia izango da aurtengoa eta aukeratutako eguna urriaren 26a da. Burumendikoek 17 kilometroko iblibidea prestatu duten egunerako; besteak beste, Mijoa auzoa, Olatz eta Laranga zeharkatuko dituzte animatzen diren guztiek. Izena emateko azken eguna urriaren 21a da, eta federatuentzat doan izango da. Informazio gehiagorako: www.burumendi.org

Emakume batek jasandako erasoa gaitzetsi dute herritarrek Emakume batek herrian jasandako erasoa gaitzetsi zuten hainbat herritarrek, Mutrikuko Emakume Taldeak egindako deiari erantzunez. Goiko plazan bilduta, erasotua izan zen herritarrari babesa erakutsi nahi izan zioten. Erasorik ez, erantzunik gabe eta Emakumeenganako indarkeriarik ez leloak zituzten pankartak eskuan hartuta, hogei minutuko elkarretaratze isila egin zuten.

Ondoren, herriko kaleetan zehar manifestazioa egin zuten horrelako erasorik berriro ez errepikatzea eskatzeko.

9

sumatu, euren autoetan herritik irteten inguruko zein urrutiko industrialde edo lantokietara, baina ez dugu zertan ari direnen berririk.

Jardun horren jakin nahi horrek abiatu gaitu Mendaroko industrialdera, herritar dezentek jarduten duten ingurura, eta Createch medical enpresaren sarreran egin digu harrera Xabier Egurbide Aristondo mutrikuarrak eta, abegitsu hartu ondoren, enpresa ikusteko aukera izan dugu.

Noiz eta nola sortu zen enpresa?

Egile da gure jatorrizko enpresa. Honek enpresa aeronautikentzat amortiguadoreak eta motorrentzako engranajeak egiten zituen batik bat, eta beste doitasun edo zehaztasun handiko piezak. Gaitasun hori zuelako inguratu zitzaion Eibarko hortzetako laborategi bat, galdetuz ea gai izango ziren ahoko protesientzako koroa egiteko. 2004an hasi zituzten frogak, eta emaitza onak lortu zituztelarik eta proiekzio handia izan zezakeela produktuak ikusita, bien artean enpresa bat sortzea erabaki zuten: gure Createch, 2006ko urtarrilaren 3an, Egile corporationen barruan. Hau da gure enpresa-ama, eta horren barruan kokatzen dira gure antzeko beste 11 enpresa txiki, denak zehaztasun handiko produktuak egiten. “Onenak izatea egiten dugun lanean� da gure ikurra, eta horretan saiatzen gara: pikomilimetrotako zehaztasunez ari gara hizketan. Eta, jakina, aukera berri bat ikusten bada, alor horretako profesionalen ezagutza baliatuz, beste enpresa txiki bat sortzeko irekita beti.

Nolako estruktura eta funtzionamendua du Createch-ek?

Esan bezala, ez gara enpresa handia: 30 lagun, denok gure produktuari begira. Enpresa batek behar dituen beste alorrak: pertsonala, kontuak‌ zentralizatuta daude Egile corporationen.

TEKNOLOGIAREN AITZINDARITZAN BARNA Orain urtetxo batzuk, itsasgizonak ontzietan ikusten genituen portutik abiatzen euren kaletara, eta bueltakoan harrapaketen tona zein prezioen berri jakitun ginen. Egun, emakume zein gizon andana ikusten ditugu, edo gutxienez

10

Funtzionamendua ahalik eta zeharkakoena izaten saiatzen gara, eta hori talde osoaren beste ikur bat da; adibide bezala taldeko enpresa bat, produktu informatikoa egiten duena, langileen ekimen bat du sustrai. Pertsona bakoitzak duen gaitasunen garrantziaz jabetuta gaude, eta lan-talde bat izatea da gure helburua. -Hori adierazten duten zenbait detaile ikusi ditugu enpresako departamendu ezberdinak bisitatzean-.

Zein da zuen produktua?

Arestian aipatu dugu protesientzako koroa dela.

Guri laborategietatik dentistek bezeroen ahoetatik ateratako moldeen osaketak heltzen zaizkigu.

Horiek neurtu eta estrukturak diseinatzen hasten gara. Inplanteak neurtu, konexio konikoa zein pla-

noa izan neurketa era ezberdinean (doitasun handiarekin, horren ondorioa izango baita azken emaitza), eta bestetik, haginak eskaneatu eta digitalizatu ondoren, informazio global hori gurutzatzen dugu gure bezeroekin adostasunera iritsi arte: hor sortzen da inplantearen estetika. Hurrengo urratsa mekanizazioa da.

Minbiziak kaltetutako masailezur konponketarako ere egiten ditugu piezak.

Nolakoa da mekanizazio kate hori?

Mekanizazioa bera hasi baino lehen programatu egin behar da makina. Oso makina berezi eta doitasun handikoak ditugu, gehienak suitzarrak, ez baitute hemen inguruan maila horretakorik fabrikatzen. Programa horiekin gai gara mekanizazio birtuala pantailan ikusteko, horrela akats errealak saihesten ditugu suposatuko luketen galerekin batera.

Lehengaia, kromo-kobaltoko material biokonpatiblea, barratan erosten dugu eta diskotan ebaki ondoren sartzen ditugu mekanizatu-zentroetan. Aipatu dugun programak aginduko dio makinari egin beharrekoak, eta emaitza danbor-bibragailuetara pasatuko da leuntzera. Zeramika eta plastikozko material biokonpatibleekin igurtzi ondoren iritsiko da hain zorrotza dugun leuntasun mailara. Denbora luzeegia ez izateko operazio honetan, behartuta gaude mekanizazio maila ere leuntasun handikoa izatea. Azken ukitua, behar denean, eskuz egiten da.

oraindik ez ditugu aurkitu merkatuan guk nahi genukeen doitasunarekin, ez dugu nahiko prezisiokoak aurkitzen.

“Onenak izatea egiten dugun lanean, da gure ikurra eta horretan saiatzen gara: pikomilimetrotako zehaztasunez ari gara”.

“Ateratzen dugun pieza bakoitza ezberdina da egindakoen guztiengandik, ezin dugu patroi bat erabili, guztion ahoa ezberdina delako”.

Zer kontatu dezakezu merkaturatzeari buruz?

Gure merkatua hedatzen joan gara, eta goaz, polikipoliki. Estatu mailan eskurago ikusten genuen merkatua, eta gure kabuz ibili gara, baina, nazioarte mailara salto egitean, gauzak ez dira hain sinpleak, bi bulego ditugu bata Alemanian eta bestea Israelen, baina kostu handia da bulegoak irekita edukitzea gu bezalako enpresa txiki batentzat.

Horregatik, arestian aipatu ez badugu ere, gure enpresak, iazko urtetik, akzioen %30 saldu zion Straumann mundu mailan inplanteetan lider den suitzar enpresari. Interesa bion aldekoa zen, guri merkatua zabaltzen lagunduko zigulako, eta eurei protesi mailan ez zutelako gure mailarik. Ordutik, oso ondo doakigu bioi.

“Europan ondo kokatu gara, Frantzian, Alemanian, eta batik bat, Europa iparraldeko estatuetan”.

Zein kontrol neurri dituzue?

Ateratzen dugun pieza bakoitza ezberdina da egindakoen guztiengandik, ezin dugu patroi bat erabili, guztion ahoa ezberdina delako, beraz kontrol sistema pertsonengan kokatzen dugu, eta gure zeharkako filosofia erabiliz, langile guztiak txandaka dira euren lan-fruituaren arduradun. Emaitzak oso interesgarriak dira.

Hain maila altuko lanarekin ez zaizu iruditzen hasierako puntua -igortzen dizueten moldeaaskoz ere maila apalagoan lortua dela?

Bai, hala da. Baina hori da bezeroak eskatzen diguna. Dena den, kamara intraoralekin ari gara frogak egiten aho barneko irudiak jasota, baina

Europan ondo kokatu gara, Frantzian, Alemanian, eta batik bat, Europa iparraldeko estatuetan.

Beste kontinentetara salto egitea dugu helburu, baina epeak –aste bete dugu egun– eta kostuak –garraioarenak– igo egingo lirateke, eta ondo aztertu beharra dugu beste kontinente horietan enpresa berriak sortzearena. Denborak esango digu.

11

Karenka

ITSASOAN URAK HAUNDIK DIRE‌ Itsaso handitan, itsaso haserretetan ibiliak dira biak ala biak. Hamarkada pasatxo jubilatu zirela eta oraindik bizirik dute itsasoaren gogorra.

Pakok eta Lionek gustura hartu dute lehorreko bizimodua, erraz jarri dira hartara, aspertzeko denborarik gabe.

Hasierako urte haietara atzera egin eta‌ (Pako) Sasoi hura joan zen. Laurogei barkutik gora-edo izango ziren orduan Ondarrun. Nire azkenengo urteak Legorpen, Ezinaberastu ren barkuan ibili nintzen. Aurretik 1968an Valle de Ondarroan,orduan kosta-patroia nintzen eta aurrera egin ahala postuan ere gora, arrantza-patroi izan arte.

Soldaduzkatik etorri eta berehala hasi nintzen itsasoan, Xabin Kaskas patroi, Jabier Kaskas kostan, makinari Xoxua, Pedro Mari Ituarte eta Anizeto Arreitunandia koipeztatzaileak. Hara joan nin-tzen

12

ni ikastera, tresnak berriak zirelako, ordurarte ibili gabekoak, eta han nengoela Xabin ezkondu egin zen eta ni jarri nintzen bere ordez, harrezgero Amapola eta Clavel barkuetan jarraitu nuen, barku txikiak ziren. Handik denbora batera hau utzi eta lan bila hasi nintzen Portuondo enpresan. 1971an ezkondu nintzen eta ume bat neukala eskolara joan behar izan nuen titulazio berria ateratzera. Hiru bat urte ibili nintzen erdi algarete, lanean baina ďŹ nko izan gabe. 1974 hasieran Idurren hasi nintzen ordezkapenak egiten, eta han nintzela Agustin Ezinaberastuk-eta, ontzi berri bat egitea pentsatu zuten eta hara joateko aukera eskeini zidaten; baietz esan eta han hasi nintzen. Bien bitartean izan nuen Peinao rekin ibiltzeko aukera. 1975eko abenduaren 26an estreinatu genuen barkua. Agustin Ezinaberastu arrantza-patroi, ni kosta-patroi, eta Jose Manuel Lasarte Toxu, makinari. Ordutik

Urrutira joaten zineten orduan…

(Lion) Lehenengoetakoak izan ginen Rockall ingurura joaten, –Irlanda iparrekialdera eta Eskozia mendebaldean– han daude Efrida Irlak. Garai haietan han arrain asko zegoenaren susmoa genuen eta hara abiatu ginen, inork ezagutzen ez zuen parajera. (Pako) Itsasoak gogor jotzen zuen han, behe presio guztiak bertatik pasatzen direla diote eta ez da samurra ur haietan ibiltzea. Merkanteak ere neguan ihes egiten dute handik. Zuk pentsa, arrantza maparik ere ez zegoen eta guk geuk egin behar izan genituen. Errutako mapak bai eta hara iritsi ondoren sareak botata jakiten genuen hango berri. Hemendik irten eta 3-4 eguneko bidea izaten genuen, 7 egun joan-etorrian eta beste 11 arran-tzan, denetara 18 eguneko mareak.

Etxera etorri eta hiru egun deskantsuan eta martxa berriz ere.

Eta bertako portuetan gelditzen…

(Pako) Bai gelditzen ginen eta tabernako inglesa ikasi ere (barrez). Handik denbora batera arazoak gehitzen, arraina gutxitzen eta gasolioa gora.

Hasieran Irlandako Killybegs-era porturatzen ginen geroxeago berriz Eskozia Iparraldeko Lookingberg portura, arraina ateratzen genuen, kamioietan sartu eta gutxira hemen izaten zen. Gure lanak egin ondoren etxera deitu, kafea hartu eta ez askoz gehiago.

(Lion) Guk ez genuen halakorik egiten, Ondarrura etortzen ginen. Hasieran arrain asko ikusten zen, baina gero hura ere jeisten hasi zen eta ez zen oso errentagarria izaten haraino joatea.

Barkuko bizimodua ere ez zen goxoa izango…

(Lion) Batez ere marinelena, oso latza. Sareak asko apurtzen ziren eta ez zen giro izaten kubiertan. 18-19 lagun izaten ginen barkuan eta jende oso ona. Erosoak ziren ontziak eta gaitz-erdi.

(Pako) Andaluzak, portugesak, gailegoak, ziren marinel gehienak, hemengoak gutxi. Barkuko ardu-

radunak berriz hemengoak. Egun ez da barku askorik ibiltzen bertan, legeak ere asko aldatu dira eta ez du laguntzen.

Hainbeste urtetan hamaika ikusitakoak…

(Lion) Biok egon gara atxilotuta Irlandan. 200 miliaren kontuarekin 10 egunetan eduki izan gaituzte portuan, barkua lotuta epaiketaren zain. Haren ondoren isuna ordaindu eta martxa. (Pako) gu egun gutxiagotan egon izan gara baina behin baino gehiagotan. Irlandako kostan ez zen bromarik.

Frantzesekin ere izan ditugu gure gora beherak, eta larri pasatu ere. Behin, Baiona parean kostazainak altoa eman zigun eta larriak pasatu genituen, hamabi orduz ere egon izan naiz kostazainarekin eztabaidan barkua portura eraman nahi zuelako. Ni tinko neurean eta halako batean utzi gintuzten etxeratzen. Ondo joan eta ondo kontatu.

Hizketan hasi ezkero liburu bat baino gehiago beteko genuke gure abenturekin.

Karenka

2002arte barku berean ibilia naiz. 1980ra arte kosta-patroi eta handik 2002ra arrantza-patroi.

(Lion) Ni hasi nintzen ez dakit noiz eta ezkonduta gero, 1971an Toki Alaira joan nintzen, eta enpresa berean egin ditut 28 urtetik gora. Ni ere kosta-patroi bezala hasi nintzen. Gure makinaria berriz, Jesus Txordo izan zen. Gure lanean Pako eta biok antzera ibili gara.

Itsasoa zuen bizitza izan da…

(Pako) 12 urterekin hasi nintzen itsasoan, berrogei bat urte egin ditut, 55 urterekin erretiratu naiz. Nik uste dut nahikoa izan dela.

(Lion) Ni 14 urterekin hasi nintzen eta 56 urterekin erretiratu, atera kontuak! Urteak ez dira alferrik pasatzen eta nekea ere hor dago. Itsasoa asko gustatu behar zaizu bizimodu hau eramateko.

Familiatik urruti, seme-alabak hazten ikusi gabe.

Egia esan behar da, ondo irabazten genuela eta horrek animatzen gintuela aurrera egiten. Etxean ere desiratzen zeuden gu noiz jubilatuko bizitzen hasteko, hura ez zen arran-tzara joatea, gerrara joatea zen. Denborarekin gauza txarrak ahaztu egiten dira eta eskerrak!

(Pako) Dena ez da dirua. Sasoi hartan ondo irabazten genuen eta nik neuk ez nekien beste ezer egiten, nora joan behar nuen lanera? Gogorrak pasatakoak gara Rockallen, hara joatea pekatu mortala zen.

Guk uste dugu ondo irabazitako jubilazioa daukagula. Familiarekin disfrutatzeko sasoian gaude.

Gure andreak izan dira familia aurrera atera dutenak, umeak hazi dituztenak. Lehen seme-alabekin disfrutatu ez genuena orain bilobekin gozatzea tokatzen zaigu. Osasuna lagun zahartzaroaz ari gara disfrutatzen, bizitzeko gogoa ez zaigu faltaeta.

13

Historixa

Gure errotak

Mutrikuko portuko errotak Mutrikuko errotei buruzko azken artikulu honetan, hipotesi moduan, portuan egon ziren errotak aipatuko ditugu.

Ez dirudi Mutrikuko udalak zerealak ehotzeko errotarik izan duenik jabetzan. Hala ere, XVI. mende amaierako dokumentazioak udalarenak izan zitezkeen erroten berri ematen digu: “Se pagan 218 maravedis por el valor de 200 tejas para el tejado de sobre los pesos del pescado y molinos” (1593). Udal gastuen aipamen hori irakurrita, pentsa daiteke errotak eta arrainak pisatzeko lekua elkarren ondoan zeudela, portuan beraz. Eta beharbada, teilatu berberaren azpian.

1740. urteko udal akta liburuko erabakia ikusita, Mutrikuko udalak errotak zituela ematen du, portukoak ote? “Que se hagan 3 ruedas y las correspondientes volanderas”. Zertarako aginduko zuen bestela udalak sei errotarri (3 gainekoak eta beste 3 azpikoak) egitea, bere errotetarako ez bazen?

Orduan, errotak egon ziren portuan? Hori azaltzeko modu bat izan daiteke pentsatzea portuan egon ziren zurrategien osagarriak zirela. Nagusiki, larrua ontzeko lekua zen zurrategia, gaztelaniaz ‘curtidería’, ‘adobería’ edo ‘tenería’. Zurrategietan, zuhaitz mota batzuen azalak txiki-txiki egiten zituzten taninoa lortzeko; langintza horretarako errotak erabili ohi ziren. Txikitutako azal-zatiak uretan beratzen utzita lortzen zen taninoa.

Normalean, haritz-azala erabiltzen zuten, baita arteazala ere. Ziurrenik zurrategien ondoan egongo ziren errota horiek. Leku horietan larruak ontzeaz gain, kalamua (cáñamo) ere ontzen zen. Larruak, sareak eta sokak onduz gero luzaro aguantatzen zuten galdu gabe.

Horrelako errotak ez dira ohiko erroten modukoak; izan ere, goiko harria bertikalean mugitzen da, eta zuhaitzen azalak zapaltzen ditu ondo-ondo txikitzeko. Askotan, animalien indarrez (‘molino de sangre’) mugitzen ziren errota horiek.

Larrua ontzeko, beraz, hiru gauza ziren ezinbestekoak: animalien larrua, ura eta taninoak. Animalien larruari lehendabizi karea bota behar izaten zaio, gero zuhaitzen azaletik ateratako taninoekin tratatu, eta ondo garbitu.

1576. urtean Mutrikuko zapatari batzuk larruak ontzeko ahaleginetan topatzen ditugu, Udalaren kontroletik ihesi, “ohiko” zurrategiak erabili beharrean

14

Zurrategi bat (1568ko grabatua)

beste leku batean: “en el arroyo de Ycusaras desta villa algunos çapateros desta villa se abian atrebido de curtyr y currar cueros cuya peleja caya a la agoa y enzuçiaba la agoa, mandaron que de aqui adelante no sea osado de curtyr nyngun cuero en el dicho arroyo ny en hotro desta villa syno en las teneryas acostumbradas so pena de quatro rreales por cada bez que lo contrario”.

Udalak zorrotz hartu zuen kontua. Izan ere, taninoak nahiko toxikoak dira, eta ura kutsatzen dute. Zapatarien asmoa zen larru-ontzaileei ordaindu beharrekoa aurreztea eta zuzenean eurek egitea lan hori. Itxura denez, larrua ontzeko edozein urek ez zuen balio, Mutrikun hain ugariak diren metal-urak ez ziren egokiak. Ikusaratzeko ura aldiz, aproposa zen horretarako.

Mutrikun, kale bati Zapate(r)i kalia esaten diote askok. Badakizue zeini? Portu kaleari. Kale horretako bosgarren atarian, ate-zangoan (‘jamba’) tresna ezberdinak zorroztu izanaren markak geratzen dira, beharbada garai bateko zapatariek egindakoak dira.

Baina, non zeuden zurrategi horiek? Itxura guztien arabera, herriaren beheko aldean egon ziren, portuan bertan.

1572. urteko aipamen batean, Maria Ortiz de Jaca andrearen dorreaz aritzean zurrategiak azaltzen dira: “sobre la casa y torre que tenemos en la rribera desta dicha villa llamada la torre de avaxo [...] que alinda por la una parte con los astilleros de esta dicha villa y de la otra con las adoberias y noçedales”.

1635ean, Martin de Larralde izeneko zapatariak

Historixa

Galiziako errota (larrua ontzeko lantegi batetako errota)

Intxirrixa (edo Anchirri). (Zurrategia, itxuraz, inguru horretan egon zen).

(“oficial de azer calçado”) hainbat larru-azal zituen ontzen zurrategian eta bere etxean: “todos los cueros y pellejos de bacas bueyes cabrones y de perros marinos que al presente tiene curando en las adoberias y en su cassa en esta villa”.

defentsak indartu ziren. Hor ere zurrategia aipatzen da: “que se muevan los cañones que están junto a la adobería a otra zona y se hagan cureñas y lo que necesiten” (1682). 1691n, Martin de Zuelgaray zapatari frantsesa eta bere morroia Mutrikutik bota zituzten espiak zirelakoan.

Hauek dira zeuzkan larru-azalak: “46 cueros de bacas y bueyes que compró en venta judicial por pascoa de spiritu santo pasado deste año en la villa de Guetaria y otros 10 cueros de bacas y 18 pellejos de cabrones y 40 de perros marinos”.

Egun berean, Larralde zapatariak adierazi zuen Antonio de Iturribalçaga kapitainak emandako 280 foka-larru zeuzkala, eta ordainetan Larraldek Terranobarako oinetakoak eta bestelakoak eman zizkiola (“en calçados y otras obras de su oficio que hubo menester para la dicha Terranoba”). Gainerakoa dirutan ordainduko omen zion. Ordainketaren berme gisa honela irakur daiteke: “…obligo e ypoteco para la dicha paga y seguridad todos los cueros de bueyes y bacas y pellejos de perros marinos y de cabrones que tiene curandolos en la casa de su morada en esta dicha villa y en las adoberias de la rribera della y toda la erramienta de su officio y dos tinas grandes que tiene en la casa donde vive para curar los cueros …”.

Beraz, garbi dago zurrategiak Mutrikuko Erriberan zeudela; portuan, itsas ondoan. 1637ko akta liburuari esker informazio zehatzagoa dugu: zurrategi horiek Intxirrian zeuden: “el alcalde Pedro de Ydiaquez regala 100 piezas de maderos para hacer las estacadas del muelle y las adoberías del Anchirri”.

Bestelako errotak “Gure errotak” atalean, uraren indarraz mugitutako errotak aipatu ditugu, baita animalien indarraz zebiltzanak ere. Argi-indarraz lan egindako batzuez ere aritu gara.

Zereala ehotzen zuten gure herriko errota gehienek, igeltsoa ehotakorik ere egon zen, baita txokolatea hauts bihurtzeko bat ere bai. Zuhaitz azalak txiki-txiki egiten zituzten balizko errotak aipatzeraino iritsi gara, baina ezin amaitu gure herriko etxe eta baserrietan kafea ehotzeko esku-errota txikiak (kafe-errotak) gogoratu gabe.

Baserrietan, eskuz eragiten ziren esku-errotak ere egon ziren; baina esan digutenez, irina egiteko baino arto- eta baba-aleak txikitzeko erabiltzen zen, gero etxeko ganaduei emateko. Txokolate-errota txikiak ere aipatzen dira Mutrikuko aspaldiko dokumentazioan.

Amaitzeko, oiloen –eta beste hegazti batzuen– “errota” ere aipatu behar dugu. Bitxia bada ere, gaztelaniaz ‘molleja’ esaten den horrek errota baten lana betetzen du (hortik errotia izena), harri txikien laguntzaz hegaztiek ahoratutakoa birrintzeko balio du.

Javi Castro eta Josu Larrañaga

XVII. mendearen amaieran, itsasontzi frantziarren itsas erasoa izateko arriskua zegoenez, portuko

Eskerrik asko Javi eta Josu gure herriaren historia gehiago ezagutzeko egindako lanagatik.

15

Kirola

“Ofizialki gure selekzioaren izenean Nazioarteko hainbat txapelketetan parte hartu ondoren, aurten Euskal Selekzio oďŹ zialaren partaide gisa aritu dira Patxi Ituarte eta Gotzon Arrieta mutrikuarrak; hain zuzen ere, Lur Gaineko Munduko Sokatira Txapelketan Madisonen (AEB).

Hamabost bat urte daramatzate Patxi Ituarte eta Gotzon Arrietak Mutrikuko sokatira taldean. Hainbat Munduko eta Europako txapelketetan parte hartu dute. Ez da Euskal Herritik kanpo lehiatu diren lehen aldia, baina aurtengo Munduko txapelketa berezia izan da beraientzat eta taldekideentzat; modu oďŹ zialean lehiatu ahal izan baitira Basque Country izenean; Ikurrina bizkarrean hartuta.

Egoera honetara heltzeko, sokatirak ibilbide luzea egin behar izan du eta gora-behera asko izan ditu. Adibide gisa, txapelketetan nazio mailan parte hartzean, eta dominaren bat lortuz gero, Espainiako bandera eta ereserkia ez jartzea eskatu izan dute hemengo taldeek.

Horren ordez, Nazioarteko Sokatira Federazioaren (TWIF) bandera eta ereserkia jartzen zitzaien. Urte batzuetan ordea, euskal taldeek jaso zuten zigor bat zela eta, ez lehiatzea erabaki zuten.

Badirudi egoera berriro aldatu dela eta aurten behintzat,

16

Euskal Herriak bere burua ordezkatzea lortu du nazioartean. Hemendik, hiru talde edo klub abiatu dira: Gaztedi (Laukiz, Bizkaia), Goiherri (Erandio, Bizkaia) eta Mutriku (Gipuzkoa). Hiru taldeetako tiratzaileek, klub mailan lehiatu ondoren, nazioarteko lehian parte hartu zuten.

Mutrikuko taldetik, hain zuzen ere, sei lagunek.

Zer nolako giroa aurkitu zenuten?

Gotzon: giro ona sumatu genuen. Jendea pozik eta ilusioz betea ikusten zen. Gure harremana beste taldeekin ona da eta gazteak pozik ikusi nituen.

Patxi: Normala denez, Europan egiten diren txapelketetan baino talde gutxiago egon ziren, baina hala eta guztiz, gutxienez 20 talde egongo ginen. Oso giro ona!

Zenbat urte daramatzazue Mutrikuko Sokatira taldean?

G: nire lehen denboraldia 1999an hasi nuen eta 2000.urtean hasi nintzen lehiatzen.

lehiatzeak ilusioa egin digu�

Kirola

P: Nik 1995ean hasi nuen nire ibilbidea. Futbola utzi eta sokan hasi nintzen; futbolean makala nintzen eta! Urte horretan, Getxon izan zen Europako txapelketa. Txunditurik geratu nintzen etorri zen kirolari kopuruaz.

Aurten Euskal Selekzioaren izenean tiratu duzue, baina nola izan da aurreko urteetan?

G: Aurreko urteetan ere nazio moduan tiratu dugu, baina ez Euskal Herriaren ordezkari gisa. Klub mailan lehiatzea nahi bagenuen, nazio mailan tiratzera behartzen gintuzten. Dominaren bat irabaziz gero, TWIF-eko (Nazioarteko Sokatira Federazioa) bandera jartzen zuten, ordea, agiri oďŹ zialetan Espainia ageri zen.

P: 2006. arte TWIF-arekin egindako tratutxo bat medio, nazio mailan irabaziz gero (Nuarbek, Gaztedik ‌..), bandera eta ereserkia elkartekoa atera eta entzuten zen, nahiz eta agiritan Espainia agertu.

Beti horrela izan da?

G: beti ez da horrela izan. Klub mailan tiratu izan dugu eta ez dugu Nazio mailan lehiatzeko derrigortasunik izan. Urte baten arazo bat egon zen eta handik aurrera Nazioarteko Sokatira Federazioak hala erabaki zuen; klub mailan tiratzeko nazio mailan tiratu behar genuela.

P: 2006an Akitan (Japonia), kirol ez olinpikoen olinpiadak ospatu ziren. Bertan, Sakanako neskek irabazi eta espainiar ereserkia entzutean ikurrina atera zuten. Hori dela eta, TWIF-ak idatzi bat bidalia zuen eta denok sinatu behar izan genuen, ez genuela berriro halakorik egingo. Hori zela eta, 2009. urte-arte ez ginen nazioarteko lehiaketetara inortxo ere aurkeztu. TWIF-arekin berriro

hartu-emanean hasi ondoren, era diplomatikoan, eta klubetako emaitzak erakutsi ondoren, nazio moduan lehiatzeko gaitasuna dugula frogatu eta berriro lehiatzea erabaki da ;aurten lortu da!.

Zer nolako irudia dute euskal tiratzaileek nazioartean?

G: orokorrean ondo ikusten gaituztela esango nuke.

Gaztedi eta Goierriko taldeek maila ona erakutsi dute eta Torneo Internazionaletako gonbidapenak jasotzen dituzte. Beste nazioekin harreman ona mantentzen dutela esango nuke.

P: nire ustez ere, errespetu handiz begiratzen gaituzte nazio eta klub mailan.

Nola antolatu dituzue taldeak? Eta zein pisutan lehiatu zarete?

G: Euskal Herriko txapelketan txapela ateratzen duen taldeak dauka eskubidea taldea antolatu eta nazioartean lehiatzeko; pisua kontutan izanik. Beraiek erabakitzen dute nola egin P: Hori da! gu biok 640 kilotan tiratu genuen, sailkapenean laugarren postuan geratuz; lastima izan da! Alemanak oso gogor aritu ziren.

Eta klub mailan nola moldatu da Mutrikuko taldea?

G: 640 kl pisuan ondo moldatu gara, espero genuena baino hobeto; emaitza polita izan.

P: 3 pisu ezberdinetan parte hartu dugu; 700, 640 eta 580 kilotan. 640 kilokoan oso ondo eta gustura aritu ginen.

Zorionak Mutrikuko Sokatira Taldeari!

17

Aisialdia

GABA BELTZA

Aurten ere iritsi da udazkena, iritsi da urria, eta beraiekin batera, badator Gaba Beltza! Urtero bezala, ohiturarekin jarraituz, urriaren 31an Gaba Beltza ospatuko da Mutrikun, eta Txantxangorrin ere ospatu egingo dugu.

Gaba Beltzaz hitz egiten dugunean, mutrikuarroi burura etortzen zaigun lehen gauza Talaixako Mamua izaten da. Baina guztiok ezagutzen al dugu ondo Talaixako Mamuaren kondaira? Horrelako kondaira zahar eta herrikoia galtzea izugarrizko pena litzatekenez, kondaira erdi ahaztuta dutenei gogoraraztea eta ez dakitenei erakustea pentsatu dugu, aurtengo Gaba Beltzerako prestatzen joateko...

D

uela zenbait mende, Mutriku babesteko zeregina Talaixeroak zeukan. Talaixan egon ohi zen, herria osotasunean ikusteko aukera baitzuen bertan. Egunez, baleak begiztatzea zuen Talaixeroak bere lana; gauez, aldiz, piraten salataria zen. Hauek agertzen zirenean bi argi gorri distiratsu pizten zituen. Beraz, ezinbestekoa zen mutrikuarrentzat, nahiz eta inork ez jakin nor zen, nongoa zen eta ze itxura zuen.

1209an, Mutrikuri herri izendapena eman zioten urtean, gertaera bitxi bat gertatu omen zen.

Orduan ere, urriaren 31n Gaba Beltza ospatzen zen eta kalabazaz eta kandelaz jantzi ziren kaleko txoko eta etxe ia guztiak, arima erratuengandik babestu nahian. Arrats hartan mamu bat azaldu zen, kalabaza itxurako burua eta bi begi gorri distiratsu zituen mamu beltz-beltz bat. Kalean gora eta behera ibili zen, kantoi eta atariak miatzen.

Diotenez, kalabazarik jarri ez zuten ateetan toktok egin eta gauaren iluntasunean desagertu zen.

Gertaera larriagoak ere izan ziren. Piratak kalabazarik ez zeukaten etxeetan sartu, eta deus gabe utzi zituzten familiak. Herriko zaindariak ez ziren erasoaz konturatu, ez zutelako Talaixa gainean argi gorririk ikusi.

Hurrengo egunetan bolo-bolo ibili zen berria

herrian: zergatik ez zuen Talaixeroak seinalerik eman? Gero eta argiago zuten bizilagunek gau hartan kaleetan ibili zen mamua bera zela eta Talaixako argi gorriak mamuaren begiak zirela, piratak hurbiltzen zirenean dir-dir egiten zutenak. Hariak lotzen joan ziren: mamuarekin izutzen zirenez, lapurrak ez ziren kalabaza zeukaten etxeetan sartu, eta kalabazarik ez zeukaten bizilekuetan, mamua ate joka ibili zen etxekoei gaiztakeriak hartuko zituela jakinarazteko.

Kondairak dioenez, oraindik ere, Gaba Beltza iristean, Mutrikura jaisten da Talaixako Mamua, eta txoko guztiak arakatu eta kalabazarik ez daukaten etxeetan atea jotzen du...

Mutrikuko kondairarik ezagunena ezagutu edo gogoratu ondoren, orain hilaren amaiera iristeko zain egotea tokatzen zaigu!

Txantxangorrirekin Gaba Beltza ospatzeko aukera ere izango duzue hilaren 31n. Haur Hezkuntzako ekintzarako arratsaldeko 16:45tan elkartuko gara Zabiel Plazan eta amaitu 17:45tan egingo da, leku berean. Lehen Hezkuntzako ekintzarako, aldiz, 18:00tan elkartuko gara Zabiel Plazan eta 20:00tan amaituko da.

Animatu eta etor zaitezte Gaba Beltza era beldurgarri bezain dibertigarri batean Txantxangorrirekin ospatzera!

Txantxangorri Aisialdi Taldea

Nire esperientzia nahiko arraroa da. Duda bat daukat nire sexualitateari buruz: izan ere, normalean kontrako sexuak erakartzen nau. Baina batzuetan, nire sexu berdinekoekin pentsatzen dut. Bisexuala nintzela uste nuen beraz. Hala ere, nire sexu berekoekin liatzen saiatzean, eszitazioa joan egiten zait. Ez naiz gustura egoten. Heterosexuala naiz beraz?

Lehenik eta behin: Zure esperientzia, bakarra eta zeurea izango da, beste izaki guztiena bezalaxe. “Arraroa” litzatekeena da beste baten esperientzia berdina izatea.

Bakoitzaren sexualitateak, errekorrido biografikoa izango du. Bizitza osoan zehar aldatu eta garatzen dena. Beraz, bizi esperientziak ezberdinak diren bezalaxe, sexualitatean ere, ez ditugu biografia berdina duten bi pertsona aurkituko. Zure esperientzia, bakoitzarena bezala, bakarra eta errepika ezina izango da.

Aipatzen duzun arazo hori, zure sexualitateari buruzkoa dela diozu eta nahastu egiten zara. Baina kontzeptu bakoitza bere lekuan jartzen badugu, gauzak uste duzuna baino argiago dituzula ikus genezake.

Zure duda argitzeko, errealitate sexualaren bi eremu bereiztea lagungarri izango zaigu: Batetik Identitatea legoke. Neska eta Mutil sentitzearen eta bizitzearen esperientzia alegia.

Eta bestetik, Desirak leudeke. Neska eta mutil hauen arteko harremanari erreferentzia egiten dion eremua.

Identitateari dagokionez, gauzak argi dituzula ematen du. Badakizu zein sexukoa sentitzen zaren.

Desirari dagokionez ere, gauzak argi daudela ematen du. Desira, sexu ezberdineko pertsonek pizten dizute.

Gehienetan kontrako sexuko jendeak erakartzen zaitu eta ematen duenez, hauekiko topaketa erotikoetan ez daukazu zailtasun konkreturik. Zure sexu berekoekin, fantaseatzea gustatzen zaizu eta topaketa erotikoak gorpuztea ez zaizu hainbeste gustatzen.

NAHASTEA: Zure buruhaustea eremu bi horiek (identitatea eta desira) nahastetik dator. Desirak, zure identitatearen baldintzatzaile bezala ulertzen dituzulako hain zuzen ere.

“Hetero-, Homo-, Bi-... ote NAIZ?” Galdetzen duzu.

Zer zaren galdetzen diozu zeure buruari desiratzen duzunaren arabera.

Eta identitate horiek (homo, hetero, bi...) ez dizute ezertan lagunduko zure burua argitze bidean.

Hezkuntza

Homo/Hetero

AKLARATZEKO: Pertsonak ez gara ez homosexualak, ez heterosexualak, ez bisexualak. Pertsonak, neska eta mutilak gara.

Gero, neska-mutil bakoitzak, bere esfera erotikoa (desira sexualen errealitatea) bizitzen du. Eta esperientzia erotiko bakoitzak duen joera izango da, hetero- edo homo-sexuala izango dena (beste sexuko edo sexu bereko pertsonengana zuzentzen denaren arabera).

Hau da, muxu bat eman dezaket, joera homosexualeko esperientzia erotiko bezala (nire sexu bereko bati ematen badiot). Edo begirada bat bota dezaket joera heterosexualeko esperientzia erotiko bezala (beste sexuko bati botatzen badiot), eta abar...

Bakoitzak bizitzen du bere homo-erotika gehien gustatzen zaion erara (bikoteak eraikiz, edo fantaseatuz, edo izkutatuz...) eta bere hetero-erotika ere, horrela biziko du (bikoteak eraikiz, edo fantaseatuz, edo izkutatuz...).

Baina horrek inoiz ez dezala gure identitate sexuala baldintzatu.

Nahikotxo pareta aurkitu ditu jada jendeak eta, holako edo halako sentimenduak izatearren, hau edo bestea dela aurpegiratu zaienean.

Ah! eta noizbait zure esperientzia homo-erotiko edo hetero-erotikoetan pausu ezberdin bat emateko gogoa sentitzen baduzu... badakizu. Zorte on!

Zalantzak edo galderak argitzeko: ixasexualitateeskola@gmail.com

19

ZORIONAGURRAKZORIONAGURRAKZORIONAGURRAK 20

ANDONE Ondo pasatu zendun? Ba, horixe gehixo. Zorionak eta matxo haundi bat! Larraitz eta Aratz.

Mª LUISA Zorionak Maria Luisa etxeko denen partez eta muxu bana Aritz, Izaro eta Garazik.

EKIA eta MALEN Irailak 19ko bikoteari zorionak ta muxu handi bana Joanes ta Haizearen partez.

GANIX Zorionak, 10 urte haundi!!, etxeko danon partez, bereziki Luarrek.

Jarraitu horrela, gure marrazkilari bikaina.

MIRARI Zorionak gure izekori Mutrikutik. Nahi badezu pastelak ekarri...

BIKOTE Zorionak bikote, zuen urtebetetzean! Besarkada eta muxuak.

MAITE Zorionak! Beti bezalako txinpartia izaten jarraitxu. Matxo bat familiaren partez

IÑAKI Zorionak zuri, zorionak beti, zorionak Iñaki, zorionak zuri!

Muxu haundi bat Mutrikutik.

MARIAN eta JUANI Zorionak izeba eta amona, matxo haundi bat asko maite zaituzten familiak.

Bazkari eder batekin ospatuko dugu, ezta?

IDOIA Zorionak bihotzez etxekuen partez.

BEGOÑA Amami zorionak!

Segi holakotxe guapa urte askuan.

Muxuak etxekuen partez.

AURORA, IZAR, HAIZEA eta LEXURI Zorionak laukote! Ondo ondo pasa zuen urtebetetze egunak. Matxo haundi bana etxekuen partez.

Argazki Zaharrak “LUISES DE MOTRICO” 1967-68 Luises de Motrico futbol talde infantila 1967-68 denboraldian. Logroñon ateratako argazkixa.

Tente ezkerretik: Joakinmari “Artzain”, Joseluis “Saturran”, Txope, Juano “Xastre”, Berrio, Miel Usandizaga, Josejuan San Martin.

Makurtuta ezkerretik: Luismari Urkiza, Lorentzo Kerejeta, Txartxa, Estanis “Olabarro”, Anjelmari “Ametza”.

Anjelmarik lagatako argazkixa

21

A ge n d a

ZAINTZAKO BOTIKAK

DEIALDIA

Gaueko 10ak arte

Bertsolaritzari buruzko ikerketalanen eta master amaierako lanen proiektuak sustatzeko sariak

URRIA Burgoa 13tik 16ra 17tik 19ra Zalduegi (zapatu goizian Otxagabia) 20tik 23ra Apraiz 24tik 26ra Otxagabia 27tik 30era Zalduegi 31 Burgoa

Mintzola Fundazioak, Mikel Laboa Katedrarekin elkarlanean, bertsolaritzari buruzko ikerketa-lanen eta master amaierako lanen proiektuak sustatzeko helburuarekin, 2014an 2.000 â‚Źko hiru sari esleituko ditu.

Deialdi honetan, master-amaierako lanen proiektuak lehenetsiko dira, baina beste ikerketa-lan monograďŹ ko batzuen proiektuak ere onartuko dira, geroko tesiak bultzatzeko helburuarekin, horien ikergai nagusia bertsolaritza bada, nahi den jakintza-alorretik ikertua. Nolanahi ere, unibertsitate-irakasle doktore batek bermatu behar du proiektua.

AZAROA 1eta 2 Burgoa 3tik 6ra Otxagabia 7tik 9ra Apraiz 10etik 13ra Burgoa 14tik 16ra Zalduegi (zapatu goizian Otxagabia) 17tik 20ra Apraiz 21etik 23ra Otxagabia 24tik 27ra Zalduegi 28tik 30era Burgoa (zapatu goizian Apraiz)

Eskariak aurkezteko epea: 2014ko azaroaren 17a arte.

Hautatuen izenak eta ordezkoen zerrenda argitaratzeko eguna: 2014ko azaroaren 28a.

Gaueko 10etatik aurrera ELGOIBARREN

Ikerketa lanak amaitzeko epea: 2015eko urriaren 1a.

(ikus 4. orrialdea)

Informazio gehiago: www.mintzola.com helbidean.

MENDI IRTEERAK urriak 26 mutrikun Gipuzkoako Mendizale Federazioaren

XXVIII. Mendizale helduen ibilaldia Izen ematea urriaren 1etik 21era

URRIAK 19 SARRIA IPERGORTA IBARRA AZAROAK 16 ELORRIO ERDELLA ELGETA

1954 - 2014 60 urte

22