{' '} {' '}
Limited time offer
SAVE % on your upgrade.

Page 1


Randi Fuglehaug

FALLE­ SJUKE


© 2020 Kagge Forlag AS Omslagsdesign: Henrik Koitzsch | Koitz Animation & Graphics Layout: Dag Brekke | akzidenz as Papir: 70 g. Holmen Book Cream 1,8 Boka er sett med Freight 11/14,5 Trykk og innbinding: Livonia Print, Latvia ISBN: 978-82-489-2518-7

Kagge Forlag AS Tordenskiolds gate 2 0160 Oslo www.kagge.no


Oh but you are in my blood You’re my holy wine You’re so bitter, bitter and so sweet Joni Mitchell


SØNDAG


HO HADDE GLØYMT å tisse, og det var for seint å gjere

noko med det. Motoren var allereie i gang då dei gjekk om bord, alle sat klare, dei kom til å bli sure om ho plutseleg skulle ut igjen no. Opningsseremonien var i gang, tidsskjemaet stramt. Idet flyet forlét boardingområdet og begynte å gå sakte austover på rullebana, la Veslemøy Liland beina i kors og prøvde å ignorere det farmora ville ha kalla ei «dårleg selskapsblære». Ho festa sikkerheitsslynga i riggen, kjente korleis den tjukke ulla klødde mot låra. Dei hadde brukt lang tid på å stappe bunadsskjørta ned i dei tronge nylonstrømpebuksene. No var det satans varmt. Ho kikka seg over skuldra, konstaterte at dei tre venninnene ikkje viste teikn til å vere plaga av verken kløe eller tissetrong. Joni såg opp og smilte spørjande til henne. Ho hadde framleis både hjelm og briller i fanget, det var for varmt til å ha noko over virvaret av raude krøller for lenge. Først då flyet snudde i enden av rullebana, skimta ho fyren som skulle filme hoppet, ho såg han berre så vidt bak Joni sin manke. Ho hadde ikkje helst på han før, han måtte vere ny. Det var vanskeleg å halde seg oppdatert på alle dei yngre i miljøet, no som ho ikkje hadde tid til å hoppe like ofte og ikkje var med på festane. Flyet rykte til, gav full gass vestover. Dei sat alle med ryggen til køyreretninga, og idet Veslemøy kjente at dei letta frå bakken, kikka ho ut det vesle vindauget i retning 9


klubbhuset. Det myldra av folk rundt inngangen til kafeen, barn og vaksne, deltakarar og tilskodarar, kjente og … Ho stivna. Mannen som stod for seg sjølv med armane i kors og stira i retning flyet. Var det han? Ho prøvde å sjå seg tilbake, men klubbhuset, og det ho hadde sett, trudde ho hadde sett, blei mindre og mindre der nede. Snart var det heilt ute av synsfeltet, både klubbhuset og ansiktet ho ikkje hadde sett på mange år, ansiktet ho hadde håpa ho aldri skulle sjå igjen. Det sat igjen i henne som ei klo rundt hjartet. Ho måtte ha sett feil. Var berre ein som likna. Ho lente seg tilbake og prøvde å falle inn i den monotone duringa frå flymotoren, men uroa hadde planta seg i kroppen. Ho trekte inn lukta av sveitte og velbrukt utstyr, men i nasen sat plutseleg ei anna lukt, av sterk parfyme. Ho prøvde å riste av seg minnet før det rakk å bli klarare, men ho kjente seg allereie kvalm. Ho måtte skjerpe seg. Fokusere. Tenke positivt, på solstrålane som svei i auga då ho gløtta ut igjen og såg tretoppane på Bømoen forsvinne under dei. Snart var trea blitt eit samanhengande, eirgrønt teppe, og hestekreftene tok dei nærare fjella, mot ein nesten sjokkerande blå himmel. Piloten klatra den nordlege sirkelen i dag, snart låg det stille Lundavatnet under dei, dei bevegde seg vidare mot Lønavatnet. Ho kjente det mørke taket om hjartet sleppe litt. For ei timing med vêret. Ho kunne nesten ikkje hugse sist det hadde vore slik, sist tåka ikkje insisterte på å viske vekk alt som var fint. Våren hadde vore gjennomvåt, og langtidsvarselet for Voss hadde innstilt alle på at årets festival kom til å regne bort, ho hadde stålsett seg på å måtte 10


unnskylde forholda til alle hopparane frå land der ein tok finvêr for gitt. Veteranane kjente jo til både klimaet og ølprisane og kom uansett, men dei nye, dei unge og ivrige som kom langvegs frå for å hoppe over the beautiful fjords, blei skuffa når løfta blei avlyst dag etter dag. Vangsvatnet var ikkje ein fjord heller. Og ho kjente seg på merkeleg vis alltid ansvarleg for dritvêret. Tenke positivt. Dette skulle bli ei bra veke. Inntil for nokre minutt sidan hadde ho kjent seg merkeleg letta, sjølv om ho, på pinleg urutinert vis, måtte intenst tisse. Ho gløtta ned på handleddet, høgdemålaren viste 7000 fot, i same sekund kom ein SMS frå Steven. I hate you for this, skreiv han. Ho kjente eit djupt søkk i magen, mest av dårleg samvit, men også av frykt for kva han kunne komme til å gjere. Bobla på displayet viste at han framleis skreiv, og like etter kom ei ny melding. But I will never let you go. Ho angra på at ho ikkje hadde fortalt han sanninga tidlegare. Men ho orka ikkje meir. Det var til det beste, sjølv om det var vondt. Ho elska han, men hata kva han var blitt. Og kranglinga, som gjentok seg kvar einaste helg, og irritasjonen over at han kom heim seint på natta og lukta sprit. Ho sa sjeldan noko, kjente berre at ho fekk det stramme draget over ansiktet, det ho visste fekk henne til å likne på mora. Ho ville jo så gjerne forstå, visste at han sårt trong avbrekket frå dagen som alltid begynte for tidleg, som var den same kvar dag. Dagen som hadde Peppa Gris som lydspor og den rotne eimen frå bleiebøtta som signaturlukt. Sjølv hadde ho vent seg til A4-livet, likte det til og med. Han hadde nok aldri trudd at han kom til å sitte fast i ein kvardag som denne. Han skulle ha blitt igjen i Queenstown, 11


drukke billig øl og sove på madrass på golvet på femogtjue kvadrat. Det hadde vore det gode livet for Steven. Tabben hans var å bli med henne tilbake. Den måtte dei begge betale for. Ho tenkte ofte på dagen dei var på første ultralyd på sjukehuset og han kalla det for the point of no return. Jordmora hadde ikkje klart å skjule begeistringa over at det var to inni der, buste ut med det før dei kunne sjå det sjølv på den vesle skjermen, og ho hadde sett det på ansiktsuttrykket hans, då han tappert lét som han blei like glad som henne. Han kom aldri til å bli heilt lukkeleg igjen. Ho burde ha fortalt alt den gongen. «Two minute call, guys!» Stemma til piloten reiv henne raskt og effektivt ut av tankane. Like etter kjente ho at han kutta ned på motorkrafta, at flyet gjekk saktare. 12 000 fot. Ho retta seg opp i ryggen, for ho sat nærast døra i det vesle Cessna 206-flyet og skulle ut først. LIFO-prinsippet – «last in, first out» – var noko av det første dei hadde lært på nybegynnarkurset for det som no kjentest som hundre år sidan. Det var der dei også hadde lært at det var lurt å gå på do før ein gjekk om bord i flyet. Ho reiste seg, rulla opp døra og fekk den uvanleg varme vinden i ansiktet. Ho sette brillene på plass, dunka to gonger på toppen av hjelmen. Konsentrasjon no. Ho kikka seg over skuldra igjen for å sjekke at venninnene var klare, og fekk straks tre tomlar opp. Også Gro og Katten, som hadde hatt nasane sine nedi kvar sin telefon heile vegen opp, slik dei som oftast hadde, såg no konsentrerte ut. Ho gjekk forsiktig ut på trinnet på utsida, med dei andre tre hakk i hæl. Ho tok tak i Gro sin arm, som heldt si 12


eine hand på armen til Joni, som igjen gjorde det same med Katten. «READY – SET – GO», ropte ho, og så hoppa dei alle på likt. Tyngdekrafta tok kontrollen, og den mjuke, velkjente senga av vind tok imot. Dei heldt fast grepet i kvarandre sine armar, ansikta vende innover i stjerneformasjonen, alle hadde augekontakt. På hennar signal tok dei fatt på koreografien dei hadde utført saman så mange gonger før, med himmelen som scene. Men ho klarte ikkje å sleppe alle tankar, slik ho pleidde. Ho klarte ikkje å sleppe tanken på om det verkeleg var han ho hadde sett. I så fall var det neppe tilfeldig at han var her no. Ho skulle vere førebudd denne gongen. Det var på tide at ho klarte seg på eiga hand, snakka si eiga sak, forsvarte seg sjølv. Ho kikka ned på handleddet. 5000 fot. Det hadde gått fort. Veslemøy Liland fanga blikket til kvar og ei av venninnene ein siste gong, før ho sleppte taket. Ho flaug litt framfor dei andre, kasta pilotskjermen og venta på det velkjente, men alltid litt ubehagelege rykket. Det kom ikkje.


Å BERE RUNDT på fleire pizzastykke utan å ete dei, tenkte

Agnes Tveit, kunne samanliknast med å halde tilbake ein orgasme når han først var i emning. Ho likte å fryde seg over det som skulle komme, men det var bortimot uuthaldeleg å vente. Det var heller ikkje noko ho hadde for vane å gjere, men no var det strengt tatt berre litt over ein time sidan sist ho åt, og planen var å spare nista til siste artikkel var levert. Restane av den heimelaga pizzaen kom uansett til å smake endå betre etter å ha fått naturleg varmebehandling i sekken. Ho fekk vatn i munnen av tanken på den halvsmelta osten. Ho bestemte seg for å kjøpe is i staden, men bråstoppa då ho såg køen framfor kiosken. Før ho rakk å surne, bestemte ho seg for å vere glad på festivalen sine vegner. Dette var garantert ny publikumsrekord for Ekstremsportveko. Opningsseremonien pleidde å trekke mange vossingar ut av søndagsdøsen i slutten av juni, men det var ikkje få gonger duskregn og tolv grader hadde gitt folk ei grei unnskyldning til å bli heime. I dag kunne både festivalleiinga og eigaren av iskiosken puste letta ut. Området rundt festivalteltet på Prestegardslandet, det eigentlege sentrumet i bygda, var stappfullt. Her, eit steinkast unna kyrkja og handlegatene med bygningar sett opp etter at Vossevangen blei bomba sønder og saman under krigen, fekk sola stråle uforstyrra på folkemengdene og kaste glans over dei grøne fjella. På toppen av Gråsida og Horndalsnuten låg dei små, 14


teatralske snøflekkane som aldri forsvann. Alt omkransa det blikstille Vangsvatnet og spegla seg i det, og bygda blei dobbelt så vakker. Det var slike dagar som gjorde henne nostalgisk. Dei minte henne om somrane då ho var lita, då ho var sikker på at ho budde på den finaste staden på jord, staden som alltid likna postkorta dei selde i suvenirbutikken med det store trollet framfor. På dagar som i dag var Voss framleis best i verda. Den kompakte, fine bygda kjentest ikkje for stor og ikkje for lita. Oversiktleg, men ikkje klaustrofobisk. Ho kjentest som eit slags midtpunkt, sjølv om ho låg langt uti innlandsperiferien. Eit lite område av grassletta var stengt av med reklameskilt for festivalsponsorar. Det var tydelegvis landingsplassen. Postkortfotografane, kven no dei var i desse dagar, burde ha kamera klare: Bilde av bunadskledde skjønnheiter dalande ned frå ein skyfri himmel var eit motiv turistane kom til å rive vekk frå stativa. Sommarvêret kunne nok ta ein del av æra, men også intervjuet med jentegjengen hadde gjort Agnes uvanleg oppstemt. Ho hadde ikkje sett venninnene til Gro samla sidan vidaregåande, og ho var i grunnen overraska over at dei framleis heldt saman. Slik ho hugsa dei, skulle ein leite lenge etter meir ulike typar: Streitingen Gro Skutle. Hissigproppen Kathrine «Katten» Bøe. Skjønnheita med superstjernenamnet, Joni Roberta Farestveit. Og den sjarmerande, men litt mystiske vimsekoppen Veslemøy Liland. Det einaste dei fire hadde felles, slik ho sjølv kunne sjå det, var interessa for fallskjermhopping. Når ho tenkte seg om, var det strengt tatt meir enn dei fleste barndomsvenninner hadde. Kanskje var det derfor dei fleste glei frå kvarandre: Vennskap kunne vanskeleg nærast på gamle minne åleine. 15


Det visste Agnes smerteleg godt sjølv. Med to unntak hadde ho ikkje kontakt med nokon av dei ho var saman med i oppveksten. Derfor var det fint og nesten litt rørande å sjå at desse kvinnene framleis både heldt saman og dyrka lidenskapen sin. I år skulle dei opne heile festivalen, som det første reine jentelaget nokosinne. Det var, mildt sagt, på tide. «Er vel fare for at me får bunadspolitiet på nakken no», hadde Kathrine sagt mens dei gjorde dei siste førebuingane på Bømoen. «Personleg synest eg konfirmasjonsstasen aldri har sett betre ut.» Ho gliste og drog handa gjennom luggen som klistra seg sveitt til panna. Den kvite, litt stive bunadsskjorta var på, det same var søljene, og dei hadde akkurat brukt fleire minutt på å stappe heile det fotside ullskjørtet på vossabunaden, dosset, oppi dei svarte nylonstrømpebuksene dei hadde på seg. Dei hadde «eksperimentert litt med nasjonalskatten», sa Gro. For å skjule beinstroppane på fallskjermen under stakken hadde dei spretta opp bunadene i sida. Skjørtet måtte haldast under kontroll til skjermen var trekt og dei flaug fint, og skulle hentast ut igjen frå strømpebuksa i god tid før publikum på bakken fekk auge på dei. Enn så lenge såg alle fire ut som fullstappa pølser frå livet og ned. «Berre kall oss dei flygande budeiene!» sa Kathrine og slo ut armane, mens Veslemøy stod bak og retta på bringekluten til Joni, noko som verka litt unødvendig, resten av tilstanden på antrekket tatt i betraktning. Agnes noterte «flygande budeier / fullstappa pølser» på blokka, men då motoren på det vesle Cessna-flyet som stod parkert på rullebana rett ved klubbhuset, starta opp, blei det straks vanskeleg å høyre noko anna. Ho vinka fallskjermgjengen av garde og køyrde sjølv ned til sentrum. Dei 16


hadde avtale om å møtast for eit kjapt oppfølgingsintervju rett etter landing. Bunadene var ein artig gimmick, men det gjorde berre fallskjermhoppinga marginalt meir publikumsvennleg. Kor mykje ein enn prøvde å gjere ekstremsport tilgjengeleg for folk flest, så var det nok meir moro å vere med enn å sjå på. For henne var begge delar like uinteressant, men så var ho også fødd utan adrenalinbehovet til den gjennomsnittlege vossing. Ho var i det heile tatt fødd utan mange av interessene til sine sambygdingar. Med hendene skyggande framfor ansiktet kikka ho opp på himmelen. Ingenting å sjå enno, men i sidesynet skimta ho nokon komme travande i hennar retning med ein unge i kvar hand. «Agnes Tveit!» sa den vakre, mørkhåra kvinna ho kjente igjen smilet til, men ikkje hugsa namnet på. «Hei, du!» «Herregud, det var lenge sidan», sa den andre og skyvde eit par store solbriller opp i håret, auga som kom til syne, lyste av entusiasme. «Har eg i det heile tatt sett deg sidan vidaregåande?» Heilt blank. Gjekk ho på medielinja? Så utruleg irriterande. «Trur faktisk ikkje det. Korleis har du hatt det sidan sist?» spurde Agnes, taktikken med å snu fokus over på den ho prata med, pleidde fungere. «Jo, takk, det går i eitt køyr, minstemann er blitt tre, og storesøstera skal begynne på skulen i august. Tida flyg! Me bur i Bergen. Og du er framleis i Oslo, ser eg på Facebook?» «Me flytta hit i fjor, faktisk.» Ho hadde knapt posta noko på sosiale medium sidan. 17


«Neimen, så flott!» sa den andre, ho såg oppriktig glad ut. «Det er det eg alltid har sagt, dei fleste tar til fornuft og trekker vestover etter kvart. Sjølv har eg aldri hatt noko til overs for Oslo, den byen har for mange tiggarar og for få fjell. Det må vere godt å komme heim og bu nær besteforeldra?» Kvinna utan namn såg ventande på henne sjølv om barna drog utolmodig i kvar sin arm. Dette var tidspunktet i samtalen då Agnes skulle fortelje om sine barn. «Heilt topp», sa ho og håpa den andre ikkje skulle spørje meir. Det var så mange slike møte her, heile tida. Folk ho kjente igjen ansiktet til, men ikkje kjente. Eller gjorde ho det? Ofte var det vanskeleg å vite, tjue år seinare, og det gjorde henne konstant uroleg. Ho kunne aldri gå heilt i fred, måtte alltid vere på vakt for ei fortid i forkledning. Det kunne vere kostyme i form av femten trivselskilo eller ein isse som var blitt blank som ei bowlingkule. Kanskje var typen ho spurde om å få intervjue til ein enquete, ein ho hadde beundra ved biljardbordet i ungdomsklubben Vangsgryto. Kanskje var den nye næringslivssjefen fyren ho dansa klinedans med på bygdedisco i Grimshalli. Og så var det alle dei ho faktisk kjente igjen. Fleire gonger om dagen gjekk ho forbi nokon og tenkte: Burde eg ha stansa opp og slått av ein prat no? Skulle eg ha sagt hei idet eg gjekk forbi? Ho unngjekk som regel situasjonen ved å sjå i bakken. Heldigvis gjorde dei fleste andre også det. Det var noko av det ho sette aller mest pris på med vestlendingar. Sånn sett var den mørkhåra eit unntak. Så snart ho hadde gått, fann ho fram telefonen og brukte ti minutt på Facebook for å finne ut kva ho heitte. Då namnet var på plass og ho i tillegg hadde fått konstatert at kvinna var ei 18


slik som brukte barna sine som profilbilde, roa kroppen seg igjen. Ho sakna Viktor. Ho fekk altfor sjeldan henge med bestekompisen no som han var familiefar. Det var den daglege skravlinga ho sakna mest, forholdet dei hadde då dei budde i lag i Oslo og ikkje hadde folk på kvar sin kant. Ho og Fredrik hadde invitert han og Gro på middag ein kveld for eit par månader sidan, men det blei ikkje det same. Praten gjekk uendeleg mykje treigare når dei måtte vareta ein lege som ikkje var frå Voss, og ein møbelmillionær som aldri hadde budd nokon annan stad. Ho orka ikkje tanken på å måtte tørrprate med fleire sommaryre nesten-kjenningar, så ho tok opp laurdagsavisa frå kamerabagen og sleppte henne ned på grasplenen. Før ho dumpa ned på trykksverta med den kvite sommarkjolen, rakk ho å få eit nytt glimt av oppslagsbildet på framsida. Det var frå overraskingsbryllaupet ho sjølv hadde dekt midt i veka, arrangert av vennegjengen som meinte grisebonden og dama hadde vore saman for lenge utan å gjere rette ektefolk av seg. På det store fargebildet som dekte to tredjedelar av sida, stod det glade og nygifte paret i fjøset med ei flaske champagne og eit par skitne smågrisar jukkande på beina til brudgommen. Det var eit artig bilde, godt teknisk også, ho var nøgd med det, men over nesten heile førstesida? Komisk. Hadde det så mykje som vore ei lita henvising til denne saka på framsida av VG, hadde innboksen i dag vore full av e-postar med spørsmålet om «dette verkeleg var det viktigaste som hadde skjedd i Noreg det siste døgnet». Hadde ho fått den same tilbakemeldinga her i bygda, kunne ho svart ja, den spontane bryllaupsfesten var faktisk det mest oppsiktsvekkande som skjedde i veka som gjekk. «Ei god sak for future-avdelinga», hadde Eskildsen sagt på morgonmøtet onsdag. Ho var framleis ikkje sikker på om 19


redaktøren uttalte feature feil med vilje, men ho rekna med det, han var jo ein smart og ikkje minst erfaren fyr. Mest truleg var det eit stikk i sida til henne, som utgjorde avisa si nemnde future-avdeling. Han hadde vore frekk og fleipete mot henne heilt sidan jobbintervjuet, då ho hadde halde ein lengre tale om at lokalavisa trong gode «lesesaker», meir tidlaus journalistikk, færre ukritiske omtalar av fotballturneringar og kommunestyremøte og nabolagsbasarar og fleire nære møte med menneske. Alle har ei historie, hadde ho messa, både soknepresten og romkvinna, og ikkje for å skryte, men ho hadde vore ein jævel på sånne saker i både VG Helg og på Rampelys. Ho hadde fått kjendisar til å snakke ut om vanskeleg barndom og opprivande skilsmisser, og det var ikkje få gonger ho hadde laga oppslag i helga. Eskildsen hadde humra og gjentatt mantraet sitt, at «livet er for kort til å lese VG og Dagbladet». Men han hadde gitt henne jobben, sjølv om det visstnok hadde vore mange andre søkarar. Og ho og Fredrik kunne legge sluttpakka frå VG på toppen av flyttelasset før dei køyrde vestover, vekk frå innstrammingsprosessar og starten på slutten for papiravisa og all den andre driten ho ikkje hadde nemnt for han. Allereie før dei var framme, begynte ho å angre. Dei møtte vêrskiftet halvvegs over Hardangervidda, la bak seg den blå himmelen på Austlandet og køyrde inn i sitt nye liv i gråvêret, tåka, i landsdelen der folk, oppdaga ho for første gong sjølv om ho hadde budd der i atten år, snakka om opphaldsvêr med same entusiasme som andre snakka om solskinsdagar. Sidan den gong hadde ho skrive fleire saker om vêret enn om noko anna. Her i bygda levde lokalavisa framleis livets glade dagar, sjølv om dei også hadde mindre ressursar, måtte gjere like 20


mykje og Eskildsen på annakvart møte gnåla om at dei måtte bli betre på det digitale og meir synlege i sosiale medium. Ho tok fram telefonen og oppdaterte Bergens Tidende si nettside. Takk og lov for at ho hadde ei regionsavis som trufast hjelpar, det var mykje der det gjekk an å lage raske sitatsaker og notisar om. Ho hadde ei avis å fylle nærast åleine, nettet måtte oppdaterast, og helst skulle ho ha gjort mest mogleg frå den komfortable pulten på kontoret. Det beste med denne lokalavisa var at ho, som dei andre journalistane, framleis kunne lukke døra og sitte åleine mellom fire veggar. Ho var sjeleglad for å sleppe ope kontorlandskap. Å kunne vere for seg sjølv var eit frynsegode nesten verdt jobben åleine. Men det gjekk ikkje an å gøyme seg vekk der og legge kabal. Det skjedde ting heile tida, spesielt no på forsommaren. Særleg når ho hadde helgevakt, var blokka full. Berre i føremiddag hadde ho vore innom bondekvinnelagets årsmøte og konsert med ein lokal hardingfelespelar, ho hadde vore på amcar-treff og intervjua mødrene til fotballtalent i Voss Cup. Ho hadde for lengst måtta erkjenne noko ho aldri hadde trudd, at sjølv om lokalvisa berre kom ut tre dagar i veka, var det minst like travelt som å jobbe i rikspressa. Det var derimot mange ting med dei små forholda som framleis mora henne. Politirunden gledde ho seg alltid til å ta, mest fordi ho på førehand prøvde å gjette kva lensmann Storedal – eller endå betre, Viktor, når det var han som var på vakt – hadde å rapportere av hendingar natt til laurdag og natt til søndag. Rusa mann køyrt heim av politiet. Rusa mann måtte overnatte i fyllearresten. To rusa menn laga bråk utanfor Park Hotel Vossevangen.

21


Eller dei klassiske ikkje-nyheitene, som dei ho ein sjeldan gong skreiv notisar på dersom det ikkje hadde skjedd nokon ting: «Ingen tatt med narkotika i februar månad.» «Ingen sett i fyllearresten i helga.» Viktor las alltid opp hendingane med alvorleg og myndig stemme på telefonen, men av og til fniste ho så mykje i andre enden at han måtte avbryte. Det var barnsleg av henne, og det sa han klart frå om. Men det var framleis noko absurd over at dei to, som hadde delt tusenvis av vinflasker, hatt full oversikt over kvarandre sine sengegjester og prata om dei særaste og mest intime ting, plutseleg skulle ha eit sånt profesjonelt og formelt arbeidsforhold. Det var absurd at bestevennen hennar var politimann. Ho lurte på om Viktor ikkje hadde vore lukkelegare som gartnar, slik han eigentleg hadde planlagt å bli. No hadde han dei grønaste fingrane og den finaste hagen på Voss, men allereie i tjueåra la han stoltheita si i å få yuccapalmar og bonsaitre til å trivast i kollektivet i Oslo. Alt forandra seg den våte vinternatta då han var på veg heim frå byen og fekk hovudet dunka mot ein iskald lyktestolpe. Det var første og siste gong nokon ho kjente, hadde blitt utsett for blind vald, i alle fall viss det hende slik som Viktor fortalde då ho møtte han på legevakta. Ho hadde latt vere å spørje om han i forkant sjølv hadde slengt med leppa, sjølv om han hadde ein tendens til å gjere det. Noko var annleis i Viktor, ho merka det på blikket hans den natta. Og same vår begynte han å springe. Han sprang og sprang, og han blei godt trent for første gong i livet sitt. Ho blei overraska då han nokre månader seinare sa han hadde søkt Politihøgskulen. Begge blei overraska då han kom inn. Viktor bytte ut sprit og sigg med vitamindrikk og proteinpulver, og plutseleg var han ein sånn gut som gamle Noreg ville ha. Seinare gjekk han 22


tilbake til sprit og sigg når han hadde moglegheita, men han kom seg utruleg nok gjennom studia, og vips, så var han Streit Streitesen med jobb, kone og barn. Køen framfor iskiosken var blitt endå lengre. Draumen om is kom ikkje til å bli realisert på denne sida av opningsseremonien. Ho drog i staden sakte opp glidelåsen på ryggsekken. Eimen av det Fredrik kalla nittitalspizza, steig straks opp frå botnen, sjølv om bitane låg i ein forsegla plastpose. Ho tok opp posen, la han i fanget, gjennom plasten strauk ho over kjøttdeigen, over paprikaen, over osten. Ho bestemte seg raskt: reiv opp ziplocken, heldt posen opp mot nasen, tok varsamt ut eit av stykka. Det låg tungt i handa hennar. Sakte førte ho det opp til munnen og beit ein liten bit av tuppen. Så bretta ho det i to, tok ein stor jafs og stønna så høgt at personen ved sida av henne snudde seg. Etter at ho hadde gått laus på pizzastykke nummer to, kikka ho rundt seg for å sjå om det var komme andre pressefolk. Den einaste ho fekk auge på, var ein bleik, overvektig type med notatblokk i baklomma og det som såg ut som eit dyrt digitalt spegelreflekskamera rundt halsen. Han kunne ikkje ha sett meir ut som ein journalist om han hadde hatt pressekort i bremmen, men han verka mest opptatt av kroneisen han sleikte ivrig på. Her var det ein som hadde hatt sterk nok motivasjon til å stå i kø. Ho tok opp telefonen, sveipte seg raskt gjennom nyheitsstraumen på Facebook og Instagram og kjente at ho til og med denne vakre sommardagen sakna den stygge hovudstaden ho plutseleg hadde vore så utolmodig etter å komme seg vekk frå. Ein gammal kollega hadde posta bilde av ein bolle inni ein steikeomn, med fleire blunkesmilefjes under. Ho trykte kjapt fram eit hjarte, lukka nettlesaren, såg utover vatnet. 23


Skriket frå eit lite barn var det ho høyrde først. Ho løfta blikket og fekk auge på noko raudt, kvitt og svart komme i full fart ovanfrå. Noko som like etter trefte grasmatta med ei enorm kraft, berre eit tital meter unna publikum. Først var det som om alle menneska, heile Voss, tida, fraus til is i varmen. Verda stod stille akkurat lenge nok til at Agnes rakk å tenke kva skjedde no? Så eksploderte Prestegardslandet i eit inferno av hyl, kaos og panikk.


DET LYSE HÅRET låg spreidd utover graset som ei glorie.

Veslemøy Liland såg ut som ei øydelagd bunadsdokke nokon hadde slengt frå seg. Ho hadde ikkje ei einaste skramme på den sida av ansiktet som vende opp. Det var nesten ikkje blod å sjå. Faktisk kunne ho ha sett vakker og fredfull ut, hadde det ikkje vore for at huda rundt begge auga var blåraud og delar av hovudskallen var … deformert. Ho måtte ha treft bakken med venstresida. Heile den sida av skallen var liksom klemt saman. Mellom nasen og bakhovudet var det nesten ingenting. Også høgre del av kroppen såg forholdsvis uskadd ut på utsida. Men det venstre beinet stakk ut i ein vinkel som ingen bein nokosinne burde stikke ut i. Agnes ville ikkje sjå på, men klarte ikkje ta vekk blikket. Ho svelgde igjen og igjen. Det kjentest som om pizzaen i magen kunne komme opp igjen når som helst. Kaoset hadde akkurat lagt seg etter at halve Voss hadde sett eit menneske falle frå himmelen. Dei fleste hadde reist heim eller blitt tatt hand om av ambulansepersonell og eit slags kriseteam ho var overraska over at bygda hadde stabla på beina så kjapt. Nysgjerrige som enno ikkje hadde klart å slite seg, blei haldne utanfor sperringane politiet hadde sett opp. 25


No var det dødsens stille på Prestegardslandet. «Eg kan dessverre ikkje seie at eg er så overraska», sa lensmann Sigmund Storedal med ei trist, men streng mine. «Det er ikkje lenge sidan me fiska ein tyskar ned frå ei bjørk rett her borte. Livet hans hang ikkje i ein tråd, men i ei grein. Off the record, altså, men eg er redd det går ei kule varmt for desse folka iblant.» Ho sa ingenting. Storedal tok ikkje hintet. «Det er ein del folk … eg seier ikkje at Liland-jento var ei av dei … men det er ein del folk som verkar meir opptatt av det der adrenalinkicket enn av å komme seg frå dette her i live. Off the record igjen der, altså. Heldigvis er det sjeldan det går så ille som dette. Dette har eg faktisk aldri sett maken til. Det siste der kan du sitere meg på», sa han, før telefonen hans ringde og han svarte med irritert stemme: «Viktor, kor i helsike blir det av deg?» Ho sa framleis ingenting, stira berre, til Storedal drog det kvite lakenet over Veslemøy Liland igjen. Ho lét blikket gli over til Park Hotel lenger borte, forbi kyrkja og ungdomsskulen bak dei grøne trea og til utebassenget, der ho plaska rundt storparten av sommarferien som barn sjølv når det regna, vidare nedover til campingen og tilbake. Til kroppen som no var dekt med fredens farge, men som framleis låg vikla fast i fallskjermliner og ein øydelagd bunad. Kveldssola skein ned på det kvite og la eit altfor vakkert lys over den grelle situasjonen. Agnes tenkte på korleis eit liv kunne bli avlyst i løpet av eit så kort augeblikk. Så kom ho på at ho hadde sett Veslemøy Liland livlaus før. Den gongen hadde Liland på seg åletronge Miss Sixty-bukser og topp som ikkje rakk henne lenger enn til navlen. Det var før Agnes sjølv hadde begynt å drikke 26


alkohol, den tida ho berre var ein ivrig observatør på heime-åleine-festane: Ho loka klin edru rundt i det store nabohuset og blei skremt då ho gjekk på toalettet og fann Veslemøy, som gjekk i andre klasse på gymnaset, oppi badekaret. Det lyse håret låg utover kanten på karet. Ho låg heilt stille, som om ho faktisk tok eit bad, berre utan vatn og med kleda på. Agnes blei livredd. Dei som sov fredeleg på film, viste seg ofte å vere døde når ein såg nærare etter. Veslemøy reagerte ikkje då ho dytta i henne heller, så ho gjorde noko anna ho hadde sett på film: Ho skrudde på dusjen. Då vakna den spede kroppen til live med eit skrik og skalv ukontrollert i nokre sekund. I neste augeblikk var Veslemøy like kvikk som før. Mens ho tørka seg med eit handkle, såg ho på Agnes i spegelen. «Ingen kan stoppe meg», sa ho. «Nei vel?» sa Agnes. «Han veit ikkje sitt eige beste», sa Veslemøy. «Å», sa Agnes og visste ikkje kva meir ho skulle seie, følte seg berre lita og dum. Så gjekk jenta med våt og gjennomsiktig magetopp ut av badet utan å seie takk eller nokon ting. Like etter sat Veslemøy i trappa, med ein ny øl i handa. Sjølv drog ho heim og krølla seg saman i sofakroken til foreldra. Det var godt over tjue år sidan, og det var, så vidt ho kunne hugse, første og siste gong ho hadde snakka med henne – før tidlegare i dag. I dag var det ingenting som kunne vekke Veslemøy Liland til live igjen. Mens ho snudde seg og gjekk mot bilen for å dra til kontoret, såg ho seg tilbake. Viktor kom hastande over graset med skjorta til politiuniforma halvvegs knept igjen idet bunadsdokka blei løfta opp og lagd på ei båre.


DET STOD TO glas vin på stovebordet, eit halvtomt og eit

som var fylt heilt opp. «Rekna med du trong det», sa Fredrik og nikka mot glaset før han kom bort og la armane rundt henne. Ho kvilte hovudet mot skuldra hans, kjente stanken av sjukehus. I motsetning til i amerikanske tv-seriar hadde han aldri på seg uniforma når han kom heim, men den sterile lukta sette seg i håret og i huda. «Takk», sa ho og frigjorde seg frå famntaket, sette seg i sofaen, lét vinglaset stå. Ho skalv framleis på hendene. Kvalmen hadde ikkje sleppt taket. «Såg du fallet?» spurde han. «Alle såg det. Barn og alt. Det var fleire som filma det med telefonen sin.» «Fy faen.» «Apropos telefon, kan du ringe min? Eg finn han ikkje.» Fredrik opna Finn Iphone-appen, slik som han pleidde å gjere i Oslo, kvar gong dei hadde behov for å lokalisere telefonar som var gløymt igjen på nachspiel og i taxiar rundt omkring i byen. Det kjentest allereie som eit anna liv. «Ser ut som telefonen er … her.» «Eg veit at han er her. Det var derfor eg bad deg ringe.» Han gjorde endeleg som ho spurde om. Ho fann telefonen på botnen av kamerabagen.

28


«Du skal til tannlegen i morgon, forresten», sa han, stadig med blikket ned i displayet, no tydelegvis i kalenderen. «Veit det også, pappa.» Ho blunka til han, og han smilte skeivt tilbake, nok til at dei fine smilehola viste. Ingen av dei sa meir på ei stund, ho kvilte auga på friidrettsstemnet han såg på utan å følge med. Høgdehopp – lengdehopp, høgdehopp – lengdehopp, det gjekk i loop og kravde ingenting av hjernen, men ho blei sliten av å sjå på likevel. Ho burde ha spurt korleis jobbehelga hans hadde vore. Ho visste at han sakna Rikshospitalet, kollegaene sine, jobben, men han sa sjeldan noko. Når han ikkje klaga sjølv, hadde ikkje ho overskot til å gjere det for han. I alle fall ikkje i dag. Stadig vekk dukka bildet av Veslemøy, av glorien i graset, opp på netthinna. Ho kikka på han i smug. Korleis ville han reagert om det var ho som døydde heilt plutseleg? Hadde han blitt verande på Voss eller komme seg tilbake til Oslo igjen så fort liket hennar var kaldt? Kva hadde ho gjort om det var han som døydde? Ho prøvde å sjå for seg seg sjølv som ei sørgande enke, gjorde eit forsøk på å presse fram ein fysisk reaksjon på det ho hadde sett i dag. Nokre tårer hadde hjelpt. Det kom ingen. Men ho må ha sett rar ut, for Fredrik snudde seg og såg spørjande på henne. Ho såg spørjande tilbake. «Vil du snakke om det?» spurde han. «Burde ein ikkje i det minste ha ein debrief når ein har vore vitne til eit dødsfall?» Ho svarte ikkje, for ho kjente plutseleg ei murring i magen. Ho gav seg like fort som ho dukka opp, men Agnes blei sittande musestille og kjenne etter. Ho sa ingenting til Fredrik. Kanskje ho berre var svolten. 29


«Debrief?» sa ho etter ei stund. «Jo, kanskje det. Men no har eg akkurat levert saka om ulukka til nett. Akkurat no har eg mest behov for å slappe av.» Ho la seg til rette i armkroken hans idet introen til Vestlandsrevyen rulla over skjermen, og ankerkvinna med den overtydelege Hardanger-diksjonen las opp første overskrift: «Dramatisk dødsfall under opning av Ekstremsportveko på Voss.» Ein reporter frå Bergen var allereie på plass, ho tok seg til øyret og prata alvorleg til kamera frå plassen der ho hadde stilt seg opp midt på Prestegardslandet. Så underleg det var å sjå vatnet, graset og fjella ho kjente så godt, som kulisse for ei så trist melding. «Det var på denne grasmatta, rett ved det populære Vangsvatnet i Voss sentrum, at ein fallskjermhoppar brasa i bakken ved 17-tida i dag, framfor hundrevis av sjokkerte tilskodarar», sa reporteren. «Politiet har nettopp gått ut med at det var den 40 år gamle tobarnsmora Veslemøy Liland frå Voss som omkom i det som førebels vert omtalt som ei tragisk ulukke. Me har med oss lensmannsbetjent ved Voss lensmannskontor, Viktor Vormedal. Kva kan du fortelje oss meir om det som skjedde?» I motsetning til den velfriserte, pent sminka tv-journalisten såg Viktor bustete og ukomfortabel ut der han stod. Ho kunne sjå korleis bestekameraten nesten krympa seg i uniforma si. Ho skjønte ikkje kvifor han hadde fått oppdraget med å uttale seg. Storedal pleidde då aldri seie nei til nokre minutt i rampelyset. «Me kan dessverre ikkje gå ut med meir informasjon om dødsårsak og sånt enno, ja, på grunn av etterforskinga, altså», sa Viktor og heldt blikket til reporteren på ein måte som såg meir manisk enn profesjonell ut. «Men jo, politiet 30


ønsker sjølvsagt tips frå alle som kan vite noko om saka. Og … ja … det var vel eigentleg det.» Han nikka, som for å takke for seg. Ho fekk oppriktig vondt av han. Ein kunne seie mykje om Viktor, men nokon narsissist var han ikkje. Då var det annleis med den høge, muskuløse, skalla karen som kameramannen no sveipa over på. «Me har også med oss festivalsjefen for Ekstremsportveko, Birger Flakne», sa reporteren. «Korleis pregar nyheita om dødsfallet miljøet i kveld?» Flakne, kledd i ei T-skjorte med slagordet Voss – bygd for sterke opplevingar, retta seg opp i ryggen og tok til og med ein liten kunstpause før han svarte: «Det var med stor sorg me tok imot bodskapen om at Veslemøy var død. Ho var ein viktig del av klubben, og våre tankar går i kveld til den næraste familien hennar. Samhaldet i både miljøet og i bygda er heldigvis sterkt, og me står alle saman no i denne vanskelege tida.» Festivalsjefen oppførte seg som ein trygg og roleg leiar med både arrangementet og sine eigne kjensler under kontroll, men det alle tv-sjåarar kom til å legge merke til, var den store blåveisen han hadde rundt venstre auge. Det, og at ansiktet hans plutseleg endra seg etter at han hadde sagt det han tydelegvis hadde planlagt å seie. Agnes syntest med eitt ho kunne skimte både frykt og sjokk – eller var det skam? – i blikket hans.


Profile for Kagge Forlag

Fallesjuke  

Fallesjuke  

Advertisement