Issuu on Google+


Lech  Witkowski

 

NIEWIDZIALNE  ŚRODOWISKO   PEDAGOGIKA  KOMPLETNA   HELENY  RADLIŃSKIEJ   JAKO  KRYTYCZNA  EKOLOGIA   IDEI,  UMYSŁU  I  WYCHOWANIA    

   

O  miejscu  pedagogiki   w  przełomie  dwoistości  w  humanistyce  

 

IMPULS,  Kraków,  2014  


O  CZYM  JEST  TA  KSIĄŻKA?  KRÓTKA  TEZA  NA  OTWARCIE. Książka   ta   jest   programem   dla   pedagogiki   w   Polsce,   uzasadnieniem   tego   programu   i   serią   prób   jego   realizacji   na   tle   tradycji   pedagogiki   społecznej   i   stanu   współczesnej   humanistyki.   Jest   też   zaproszeniem,   by   o   tym   wszystkim   zacząć   naprawdę   na   serio   rozmawiać.   To   wyznanie   jest   złożone   tu   bardziej   jako   wyzwanie   i   zobowiązanie,   niż   roszczenie,   mimo   że   nie   stroniłem  od  krytyk  i  wysiłku  niezakończonego  samokształcenia  i  relacji  z  efektów  badań.   Jest  to  druga  odsłona  zaproszenia  do   dyskusji,   po   tomie   autora   "Przełom   dwoistości   w   pedagogice   polskiej",   (L.  Witkowski,  2013),  wydobywająca   na  

światło  

dzienne  

niezwykły  

fenomen   polskiej   międzywojennej   pedagogiki,   reprezentowanej   przez   Wielkie  

Pokolenie  

postaci  

urodzonych   w   latach   70./80.   XIX   wieku,  

które  

tworzyło  

zręby  

odrodzonej   państwowości   polskiej   lat   1918-­‐1939,   a   którego   rola   i   znaczenie  zostały  de  facto  zdławione   w  PRL.  Obecnie  skupia  uwagę  autora   wybitne  

dokonanie  

Heleny  

Radlińskiej,   widziane   zarówno   przez   pryzmat  zjawisk  jej  czasu  twórczego   -­‐   w   tym   tych,   których   nie   była   świadoma   -­‐   jak   i   z   perspektywy   znacznie   późniejszej   w   humanistyce,   wręcz   najnowszej.   Radlińska   jest   czytana   jako   pedagog   "kompletny",   intuicyjnie   wyczuwający   wiele   z   tropów   myślowych   dopiero   przebijających   się   w   latach   20.     po   40.   na   świecie,   jak   myślenie   cybernetyczne,   rozumienie   ekologiczne,   społeczne   o   kulturze   i   kulturowe   o   zjawiskach   społecznych   czy   "komunitaryzm".   Splecione,   szersze   konteksty   historyczne   i   porównawcze   analizy   pozwalają   lepiej   rozumieć   to,   co   się   w   owym   czasie   twórczym   działo.   Pokazuję,   że   dokonanie   to   było   i   jest   światowego   formatu,   a   jego   idee,  


związane   z   "przełomem   dwoistości"   znacznie   bardziej   fundamentalne   i   uniwersalne   niż   tylko   reprezentujące   wąsko   kojarzony   "punkt   widzenia   pedagogiki   społecznej"   czy   filozofię   wychowania.  Mamy  tu  program  dla  całej  pedagogiki,  dramatycznie  aktualny  i  potrzebny,  jak   ośmielam   się   sądzić,   śledząc   stan   dyskursu   pedagogicznego   w   jego   rozmaitych   odsłonach   i   zakresach.  Wiem,  że  narażę  się  tu  części  zainteresowanych.     Książka  jest  też  kolejną  próbą  uwolnienia  myśli  pedagogicznej  w  Polsce  od  gorsetu  PRL-­‐u,  w   tym  od  spłyceń,  wypaczeń,  zaniechań  i  marginalizacji,  który  ustanowiły  w  pedagogice  własne   wzorce   i   ideały   twórcze,   oraz   autorytety,   które   dużą   część   wysiłku   pokolenia   Radlińskiej   przemilczały,   niedoczytały,   zastąpiły   spłyceniami   rozmaitej   proweniencji,   a   to   marksistowskiej,   a   to   katolickiej,   a   to   szatkującej   myślenie   pedagogiczne   na   kawałki   niezdolne   do   troski   o   pełnię   i   głębię   odpowiedzialności   specjalistycznej.   Jest   to   książka   historyczna  i  teoretyczna  zarazem,   w  której  współczesność   i  przeszłość,  a   także  pedagogika  i   inne  obszary  myśli  humanistycznej  czy  społecznej  uwikłane  są  w  sploty  dla  jej  autora  nie  do   rozcięcia,  jako  żywiące  się  sobą.   Wysiłek   rekonstrukcyjny   i   analityczny   idzie   tu   w   parze   z   próbą   budowania   całościowego   horyzontu   dla   sytuowania   aktualnego   dyskursu   pedagogiki   społecznej   (w   tym   i   teorii   pracy   socjalnej),  gdzie  część  tego  horyzontu  obejmuje  perspektywę  historyczną,  wpisywania  się  w   rozumienie   tradycji   i   jej   przetwarzanie   i   przyswajanie   nadal   nowocześnie   brzmiących   akcentów.  Druga,  nie  mniej  istotna  część  tego  wysiłku  poszerzania  horyzontu  zwrócona  jest   w  stronę  otwierania  dostępu  do  najnowszych  narracji  czy  części  dyskursu  humanistyki  zbyt   słabo  kojarzonego  jako  zaplecze,  podłoże  dla  poszerzania  perspektywy  i  pogłębiania  narzędzi   interpretacyjnych  pedagogiki  społecznej  w  świetle  działania  impulsów  z  innych  obszarów,  jak   teoria  komunikacji,  cybernetyka  czy  ekologia  jako  paradygmat  humanistyczny.       Jest   to   jednocześnie   głos   w   sporze   o   jakość   uprawiania   nauki   w   humanistyce   w   Polsce,   rzucający  wyzwanie  dużej  części  środowisk  pedagogicznych,  stanowiąc  zarazem  wezwanie  do   nowego   pokolenia   badaczy   o   sięgnięcie   po   najlepsze   wzory   z   przeszłości.   Chodzi   o   nową   formację   w   zakresie   samokształcenia   i   badań,   odzyskującą   żywy   potencjał   tradycji,   dla   istotnej  rewitalizacji  dyskursu  pedagogicznego  i  jego  reintegracji  z  zasadniczymi  dokonaniami   humanistyki,   które   z   różnych   powodów   acz   niesłusznie   ciągle   znajdują   się   poza   kategorialnym   i   analitycznym   oprzyrządowaniem   pedagogiki.   Jest   to   więc   zaproszenie  


głównie   dla   doktorantów   i   badaczy   na   poziomie   postdoktorskim,   chcących   uzyskać   nowe   impulsy  do  programowania  własnej  pracy  samokształceniowej  i  badawczej.         W  tomie  ukryte  są  przynajmniej  dwie  książki,  których  racje,  przykłady  i  argumentacje  splatają   się   w   całość   jednej   postawy   humanistycznej.   Jak   integralnej   i   jak   aktualnej?   -­‐   rozstrzygnie   wnikliwy   Czytelnik.   Jedna   sfera   treści   dotyczy   tego,   z   czym   do   czytania   Radlińskiej   podchodzę.   Druga   jest   ukazaniem   tego,   z   czym   z   jej   lektur   wychodzę.   Tego   splotu   nie   umiałem   rozwikłać.   A   nawet   miałem   poczucie,   że   nie   należy   tego   robić.   Mam   nadzieję,   że   nawet   niezgoda   z   tą   książką   przyniesie   zainteresowanym   pożytek   twórczy   i   nowe   impulsy   do   rozwoju  pedagogiki  i  jej  świadomości  historycznej  i  teoretycznej.        


Podziękowania O czym jest ta książka? Teza na otwarcie Przedmowa ogólna Przeciw pozorowi i ułomności alternatywności Podstawowe zadanie i dążenie W stronę potencjału krytyczności Edukacja w służbie kulturowego tworzenia człowieka Czy warto bronić kategorii "środowiska" i podejścia ekologicznego w humanistyce?

CZĘŚĆPIERWSZA GRUNTOWANIE PODŁOŻA I BUDOWA RAMY DLA BADAŃ ODNIESIENIA HISTORYCZNE I METODOLOGICZNE

Rozdział I. PRZEKROJE PROBLEMOWE

Wstęp O iluzjach następstwa w nauce - trzy pułapki Przeciw 'swoistości' myśli i wielości 'szkół' - w stronę przełomu

dwoistości jako

zobowiązującego dziedzictwa Co zrobić z tradycją? O wadze i trudach kontynuacji przeciw zerwaniom z PRL-u W poszukiwaniu ramy interpretacyjnej - o manierze przemilczeń O formacji intelektualnej jako wspólnocie


Problem przełomu w historii myśli Przykład z ideą "ekologii pedagogicznej" Zbigniewa Kwiecińskiego O dojrzewaniu idei społecznego uwikłania pedagogik O idei "niewidzialnego środowiska" w dyskursie pracy socjalnej i pedagogiki społecznej

Rozdział II. MIĘDZY RECEPCJĄ HISTORII I HISTORIĄ RECEPCJI

Wstęp O wartości historii wychowania dla twórczej mobilizacji pedagogiki Historyczne wyzwania dla teorii w humanistyce Problem relacji perspektyw Heleny Radlińskiej i Sergiusza Hessena Przypadek podejścia Bogdana Suchodolskiego do dorobku

Heleny Radlińskiej

W poszukiwaniu perspektywy rozumienia historii pedagogiki społecznej

i jej

teoretycznego osadzenia w całości myśli pedagogicznej Spór z perspektywą Aleksandra Kamińskiego - pięć zarzutów O szkodliwych mitach dotyczących pedagogiki społecznej Jak czytać Radlińską - próba obramowania: w stronę ekologii jako paradygmatu

dla

całej humanistyki (uwagi epistemologiczne) Nowe idee humanistyczne lat 20. jako tło ekologiczne dla czytania dokonań

Heleny

Radlińskiej

Rozdział III. ZWIASTUNY I OGRANICZENIA DWOISTOŚCI W IMIĘ IDEAŁU POZYTYWIZMU

Wstęp Dwoistość genezy uwarunkowań wychowania epoki


O postulacie "dwojakiego względu" w romantycznym pozytywizmie

Henryka Wernica

O złożoności społecznych zaangażowań pozytywistycznej pedagogiki

według

Aleksandra Świętochowskiego Umysł jako dwoista spiżarnia w społeczeństwie równowagi i harmonii - o rozmaitych losach dwoistości w pozytywistycznym ideale Bolesława Prusa

ODNIESIENIA NAJNOWSZE DO ROZWOJU IDEI DWOISTOŚCI I EKOLOGII W PEDAGOGICE, CYBERNETYCE, ZARZĄDZANIU I NAUKACH SPOŁECZNYCH

Rozdział IV. WARIANTY DWUBIEGUNOWEGO SPRZĘŻENIA W NAJNOWSZEJ PEDAGOGICE SPOŁECZNEJ W KONTEKŚCIE

DOKONAŃ

HELENY RADLIŃSKIEJ

Wstęp Przypadek diadycznej ekologii rozwoju człowieka u Urie Bronfenbrennera O dwoistości i ambiwalencji w pedagogice społecznej - dyskurs Franza Hamburgera Wariant teorii pedagogiki społecznej Michaela Winklera - w ramie dwoistości struktury relacji i procesu O paradoksie spóźnionego "nowego podejścia" do edukacji

Rozdział V. EKOLOGIA UMYSŁU WEŁUG GREGORY BATESONA

Wstęp Trop "ekologii świata wewnętrznego" Geoffreya Vickersa Otwarcie metakomunikacyjne jako zmiana perspektywy epistemologicznej

u G.

Batesona Uwagi ogólne - przegląd tropów O pojęciu środowiska w ujęciu cybernetycznym: język i komunikacja


Konfrontacja Bateson - Rogers i jej implikacje dla rozumienia Radlińskiej U źródeł schizmogenezy

Rozdział VI. INNE KONTEKSTY DWUBIEGUNOWEGO SPRZĘŻENIA: FILOZOFII

I

SOCJOLOGII KOMUNITARYZMU, TEORII I PRAKTYCE ZARZĄDZANIA, PSYCHIATRII I PSYCHOLOGII

Wstęp O "dualnych cnotach" i ich "inwersji symbiozy" według "komunitaryzmu"

Amitaja

Etzioniego O dwoistych imperatywach przywództwa - przypadek interwencji kryzysowej w zarządzaniu Dwubiegunowość w chorobie afektywnej i jako stan normalny oraz idea terapii "dialektycznej" Wyzwanie dwoistości w kontekście teatralnego pragnienia "spełnienia

niemożliwego"

CZĘŚĆ DRUGA PRÓBA ZARYSOWANIA OBRAZU Z BADAŃ WOKÓŁ HELENY RADLIŃSKIEJ ODNIESIENIA POKOLENIOWE

Rozdział VII. DZIAŁANIE WIELKIEGO POKOLENIA LAT 80. XIX WIEKU

POLSCE

Wstęp Przeszkoda z dominacji pokoleń następców

W


Kategorie pedagogiki społecznej Heleny Radlińskiej jako rama dla rozumienia

historii i

projektowania nowego kształtu myśli pedagogicznej w Polsce O postawie intelektualnej, kulturowej i społecznej H. Radlińskiej O przedwojennej formacji intelektualnej z udziałem H. Radlińskiej okresu międzywojnia i ich aktualność oraz dziesięć słabości ich realizacji Dziesięć organicznych i romantycznych zadań "pokolenia historycznego"

ODNIESIENIA KULTUROWE

Rozdział VIII. KULTURA JAKO GLEBA, PODŁOŻE I TŁO DLA DZIAŁAŃ SPOŁECZNYCH W WYCHOWANIU

Wstęp Pedagogika społeczna w ramie kulturowej Kategoria kultury jako "gleby" - w strategii teorii i praktyki wychowania jako "pracy kulturalnej" O glebie społecznej i glebie kulturowej w wychowaniu W trosce o szkołę i inne "urządzenia" kulturowe: przeciw pozorowi

istnienia, w trosce

o jego dwoistość W stronę wrażliwości pedagogiki kultury jako kluczowej dla pedagogik społecznej Kulturowe wyzwanie książki jako medium rozwoju ku pełni duchowej Problem normatywności w postawie pedagoga społecznego Problem dwoistości przywództwa


Rozdział IX. PROBLEM WYCHOWANIA "W IMIĘ IDEAŁU" MIĘDZY NADMIAREM UNIWERSALNOŚCI I NADMIAREM

MANIPULACJI

Wstęp Jak dokonują się przemiany działania? Ideał jako marzenie O ograniczaniu miejsca ideału dla działania społecznego Akcenty historyczne dotyczące ideału u Radlińskiej O ideałach biblioteki publicznej i uniwersytetu ludowego Ideały w ruchu oświatowym - dalsze odniesienia historyczne Ideał i osobowość - podsumowanie interpretacyjne za Hanną Świdą Zakończenie - o wielopostaciowości występowania w imię ideału ODNIESIENIA STRUKTURALNE (DWOISTOŚCI)

Rozdział X. O SPLOTACH I "MELIORACJI". UMYSŁ I ŚRODOWISKO W PODWÓJNYM ZWIĄZANIU

Wstęp Radlińska i "sploty" - perspektywa odsłaniania dwoistości Społeczne przejawy i wymogi łączenia pozornie rozbieżnych celów Dwoistość w wątkach metodologicznych Dwoistości kultury i wychowania O dwoistym zadaniu "melioracji duszy" w sprzężeniu z "melioracją

Wiedza o wartościach i jej sposoby oddziaływania

środowiska"


Rozdział XI. KONTYNUACJE I ZAGUBIENIA PERSPEKTYWY DWOISTOŚCI DLA PEDAGOGIKI SPOŁECZNEJ

Wstęp Dialektyczne tropy w ujęciu Aleksandra Kamińskiego O spóźnionych i ułomnych substytutach dwoistości Zamiast zakończenia: zderzenie wizji racjonalności

CZĘŚĆ TRZECIA O RESIDUACH DYSCYPLINARNYCH I SKOJARZENIACH Z DYSTANSU ODNIESIENIA DYSCYPLINARNE I SPOŁECZNE

Rozdział XII. JAK JEST MOŻLIWA I POTRZEBNA ODRĘBNOŚĆ DYSCYPLINY

Wstęp Co znaczyła "pedagogika społeczna" dla Radlińskiej O uniwersalnej funkcji Erosa pedagogicznego Co to jest obiekt PS w pedagogice? - próba eksperymentu nominalistycznego Pedagogika społeczna i medycyna

Rozdział XIII. PYTANIE O ZAPLECZE PSYCHOLOGICZNE DLA PEDAGOGIKI SPOŁECZNEJ: PSYCHOANALIZA, FAZY ROZWOJOWE I GESTALT:


Wstęp Tropy psychoanalityczne dla pedagogiki społecznej Fazowa perspektywa śledzenia rozwoju Psychologia gestalt - waga czynników postaciujących i troski o tło Psychologia funkcjonalna i jej ograniczenia - dwoistość u Charlotty Bühler

Rozdział XIV. CO 'IDZIE W PARZE'? SOCJOLOGIA WSI WOBEC PEDAGOGIKI SPOŁECZNEJ I ANALIZY DWOISTOŚCI NA PRZYKŁADZIE PRAC

JÓZEFA CHAŁASIŃSKIEGO

Wstęp O pedagogicznym horyzoncie w pracach Chałasińskiego Analiza tomów Młodego pokolenia chłopów Spór z Sergiuszem Hessenem jako bariera recepcji dokonań Radlińskiej Odsłona w sprawie "milczenia" Chałasińskiego o Radlińskiej ODNIESIENIA DO DZIAŁAŃ PEDAGOGICZNYCH

Rozdział XV. TROSKA O "UTRACONĄ WŁASNOŚĆ" DUCHOWĄ JAKO ZADANIE PEDAGOGICZNE

Wstęp Uczenie dla samokształcenia - w stronę przebudzenia dla głodu wiedzy i dla przemiany wewnętrznej w dwoistych uwikłaniach Poziomy działania w sferze dydaktyki przeżycia, przebudzenia i przemiany Opieka a ubezwłasnowolnienie Władza, przemoc, bliskość i intencje pedagogiczne


Wyciąganie z wykolejenia społecznego Praca z dorosłymi O filozofii kształcenia zawodowego

Rozdział XVI. W STRONĘ PEDAGOGIKI SPOŁECZNEJ JAKO NIEZBĘDNEJ PEDAGOGIKI KOMPLETNEJ

Wstęp W stronę krytyczności samowiedzy Przeciw jednostronnym redukcjom: ontologika "między" O słabościach w postawie Radlińskiej Dlaczego Radlińska została osamotniona? Od uwypuklania "swoistości" do rozumienia "dwoistości"

ZAMIAST ZAKOŃCZENIA: W TROSCE O "NIEWIDZIALNE ŚRODOWISKO" ŻYCIA

POSŁOWIE. O UPRAWIANIU HUMANISTYKI Wstęp Wyznanie znużonego wędrowca Przekleństwo tytułu i ramy dyscyplinarnej Edukacja ma sens egzystencjalny Nowe otwarcie humanistyki na pedagogikę

Bibliografia Indeks nazwisk  


Zapraszamy do recenzji! Z  rekomendacji  wydawniczej  prof.  Zbigiewa  Kwiecińskiego:       /.../   jest   to   w   kolejnej   wielkiej   monografii   Autora   odczytanie   dzieła   Heleny   Radlińskiej   wbrew   całej   tradycji   jej   odczytań   przez   kilka   pokoleń   pedagogów   społecznych   i   pedagogów   ogólnych,   wpisujące   się   w   zasady   epistemologiczne   zrekonstruowane   dla   pedagogiki   /.../   Trzeba   i   warto   było   czekać   pół   wieku   od   śmierci   Heleny   Radlińskiej,   by   jej   PEDAGOGIKĄ   KOMPLETNĄ   zajął   się   tak   wybitny   humanista,   filozof   i   pedagog   /..../   z   nowymi   inspiracjami   jego   wielu   nowych   lektur   i   całego   ogromnego   dotychczasowego   dorobku   krytycznych   studiów   humanistycznych,   ukazuje   twórczynię   systemu   pedagogicznego   o   uniwersalnej   i   ponadczasowej   wartości,   z   jej   genialną   zdolnością   /.../   Studiowanie   tej   książki   /.../   jest   prawdziwą   przygodą   humanistyczną   z   licznymi   zaskoczeniami,   odkryciami  i  pułapkami  intelektualnymi.  Wiele  nowych  tropów,  ale  niezwykłych  syntez  studiów  /.../,   a   przede   wszystkim   nowatorskich   odczytań   samej   Heleny   Radlińskiej   daje   wiele   satysfakcji   studiującemu  tę  książkę  humaniście  i  ważne  lekcje  odrobione  za  całe  pokolenia  pedagogów.             Z  recenzji  wydawniczej  prof.  Anny  Kotlarskiej-­‐Michalskiej:     /..../  Lektura  tego  dzieła  jest  rodzajem  przygody  obcowania  z  myślami  autora,  podróżą  w  przestrzeń   humanistyki,   stanem   wprowadzającym   czytelnika   w   zaczarowany   świat   wiedzy.   /.../   Jeśli   można   porównać   odczucia,   jakie   towarzyszyły   mi   w   trakcie   lektury   tego   dzieła,   to   z   pewnością   określenie,   że   wprowadzała   mnie   ona   w   stan   euforyzujący,   nie   byłby   nadużyciem   językowym.   /.../   powinno   stanowić   lekturę   obowiązkową   dla   studentów   i   pracowników   naukowo-­‐dydaktycznych   pedagogiki,   pracy   socjalnej,   socjologii,   psychologii,   filozofii,   kulturoznawstwa,   polityki   społecznej   i   politologii,   a   najlepiej  -­‐  dla  wszystkich  studentów  i  pracowników  wydziałów  humanistycznych  i  nauk  społecznych,   jak  i  wszelkich  innych  nauk,  przylegających  do  wymienionych,  zupełnie  niepotrzebnie  rozproszonych  i   ubranych  w  wąskie  mundurki  specjalizacji.         Z  recenzji  wydawniczej  prof.  Ewy  Marynowicz-­‐Hetki:     /.../  Lektura  tekstu  tej  obszernej  książki  sprawiła  mi  dużą  przyjemność  i  dała  wiele  inspiracji   intelektualnych   /.../   zainteresowanie   tej   klasy   myśliciela   dorobkiem   Heleny   Radlińskiej   jest   wielkim   wydarzeniem   dla   wszystkich,   którzy   identyfikują   się   z   tą   perspektywą.   Jest   wzbogaceniem   samoświadomości   środowiska   na   temat   źródeł   narodzin   pedagogiki   społecznej   i   jej   całościowej/globalnej   perspektywy   na   relacje   jednostki   i   środowiska.   /.../   To   nowe   odczytanie   imponuje   rozległością   analiz,   głębią   interpretacji   i   świeżym   spojrzeniem   „z   zewnątrz”.   Badacza   uważnego,   ale   i   rozważnego,   co   wyraża   się   nie   tylko   w     zdolności   do   zerwań,   ale   także   do   pokazywania   kierunków,   dopominania   się   o   powroty   do   lektur   i   do   ponownych   interpretacji.   Niewątpliwie   jest   to   rozprawa,   której   wielowątkowość   zachęca   do   ponownych   lektur   i   namysłu.   Inspiruje,   zadziwia,   wywołuje   zwątpienie,   ale     daje   też   nadzieję.   /.../   będzie   stanowić   podstawowe   wyposażenie   kulturowe   wszystkich,   którzy   troszczą   się   o   to,   czym   jest   (i   jakie   jest)   oddziaływanie   wychowawcze   oraz   jak   bardzo     złożoną   ma   strukturę,   wielokrotnych   powiązań,   a   także   o   to,   co   dla   pedagogiki  (kompletnej)  może  wnosić  społeczno-­‐pedagogiczny  punkt  widzenia.  


6

www.impulsoficyna.com.pl Wydamy Twoją publikację w wersji papierowej i elektronicznej!

zobacz - zadzwoń - wydaj! ebook@impulsoficyna.com.pl tel. 506-624-220


Niewidzialne środowisko zapowiedź w Oficynie Impuls