Norte

Norte

Sonora y sus desiertos

Turismo Interactivo

Raices

Concierto de Rock

1

Norte Rogelio Cerda Pérez Procurador Federal del Consumidor Omar Cervantes Rodríguez Director General de Comunicación Social Juan Carlos Estefan Mafud Coordinador General de Educación y Divulgación Alberto Javier Rhodes Hernández Director General de Difusión

4 | Reporte especial HÁBITOS DE CONSUMO EN TELECOMUNICACIONES

Te mostramos cómo consume el mexicano en telecomunicaciones.

6 | Brújula de compra

CONSUMO RESPONSABLE

De aquí a que termine 2018 lloverán “ofertas” que tentarán los bolsillos de cualquiera, por eso te damos algunos consejos para ahorrar.

10 | Esquina cultural MÉXICO, PAÍS DE FESTIVALES Y CULTURA

Ana Laura Valverde Torres Editora en Jefe Mónica Miranda Villalba Roberto Paz Amaya Alejandro Sánchez Velasco Diseño

Javier Caballero Sandoval Editor Gráfico Azul Rocío Ramírez Redactora Gustavo Hurtado Sarabia Fotografía

Mariana Meneses Díaz Coordinación App

Alma Beade Ruelas Andrea Guadalupe Villegas Borquez Carlos Enrique García Soto María Rosa Ochoa Camposeco Brenda García Enrique Arechavala Colaboradores

Susana Frías de Cristóbal Departamento de Distribución y Circulación 5516 6612 - 5212 0468 circulacion@profeco.gob.mx Suscripciones y Publicidad

Consejo Editorial Raymundo Rodríguez Diego María de los Angeles Jasso Cisneros Carlos de Jesús Ponce Beltrán Rafael Ochoa Morales Pedro Fernando Flamand Gutiérrez

Félix Cortés Camarillo Sonia Salgado Vargas Humberto Lepe Lepe Engels Rafael Ruelas Olvera Claudia Paola Domínguez Paniagua

www.gob.mx/profeco

La Revista del Consumidor, publicada mensualmente por la Procuraduría Federal del Consumidor (Profeco), con oficinas centrales en Av. José Vasconcelos 208, Col. Condesa, Del. Cuauhtémoc, CDMX, C. P. 06140, está destinada a informar y a orientar sobre temas de consumo. Información sobre suscripciones, ventas y contratación de espacios para mensajes institucionales en el teléfono 5553 0574. El contenido de los artículos firmados no necesariamente refleja la opinión de la revista ni de Profeco: se incluyen a partir de nuestros principios editoriales de búsqueda de pluralidad y diálogo entre corrientes de opinión. Está permitida la reproducción de los estudios del Laboratorio y/o los análisis de precios en cualquier otro medio que apoye la intención de informar a grupos más amplios de la población. Los análisis de precios y los sondeos de preferencias de consumidores se publican como una referencia válida para las fechas indicadas en cada caso y son independientes de las acciones de verificación y otras que Profeco lleve a cabo en el cumplimiento de sus funciones. Editor responsable: Ana Laura Valverde Torres. Reservas de Derechos al uso Exclusivo No. 04-2001-121116162800-102, ISSN: 0185-8874, ambos otorgados por el Instituto Nacional del Derecho de Autor (Indautor). Certificado de Licitud de Título núm. 1127 y Certificado de Licitud de Contenido núm. 639, expedidos por la Comisión Calificadora de Publicaciones y Revistas Ilustradas de la Secretaría de Gobernación, el 30 de abril de 1981. Se reservan todos los derechos respecto del título de esta publicación conforme a la Unión Internacional de Derechos de Autor.

Registrada como correspondencia de Segunda Clase por la Dirección General de Correos, con el número PP09-0336. Características 218621140. Impresor responsable Multigráfica Publicitaria, S. A. de C. V., Democracias 116, Col. San Miguel Amantla, CDMX, C. P. 02700. Fecha de impresión octubre de 2018. Distribución nacional por Arredondo e Hijos Distribuidora, S. A. de C. V.; Comercializadora y Editorial DAGASO, S. A. de C. V., y Grupo GBN, Comercializadora, S. A. de C. V. Tiraje: 15,000 ejemplares.

2

Este mes dos de los más grandes e importantes festivales artísticos y cinematográficos tienen lugar en esta nuestra patria.

14 | Comprar sabiendo QUÉ CONSIDERAR ANTES DE ELEGIR UN CENTRO DE ENTRENAMIENTO Si estás decidido a ponerte en forma, te ofrecemos algunos tips para que acudas al lugar indicado.

16 | Gente grande LA TERCERA EDAD Y EL EJERCICIO

Realizar una rutina diaria de estiramiento, en casa o en el parque, mejorará tu memoria, estado de ánimo y calidad de vida.

18 | Consultorio médico SINUSITIS

En México afecta aproximadamente a 15% de la población y puede ser ocasionada por varios factores.

20 | Conexión CON LA PORTABILIDAD, TÚ DECIDES

Tienes derecho a solicitar el cambio de compañía telefónica móvil conservando el mismo número telefónico.

Ore num quae Ibus earumqu idenis expliquia ini ullent ut quat harum volut hictatur molore magnis magnate caectot aturite nihiciis quatiore eventio renditiis magnam ium enimolu ptatibus explibus aut exceped quibus.

Eveliquiant. Atur a dolenis quatur maxim fugia sum facilia eruptatur sum volesse rferemp elitium ex et ad miliquatur, sit faces mossimint officia epudand issunti sum excea que que dolorem ea quos quo eum volupta temquidem eicipidus il ipsum repelentio moluptat viderum sitiore pudicat quia que eum verum quibus sunt.

Tiberibust quo venditem res dolorru mquianient adis et lam simenihici nonsequ asimostore dus.

Solende bistiis iunte doluptas qui utem ius autemporum, aut harumqui re venihilia nobit post, quiam quam que molorem et es nonecepti nonectur, quodi corectia atiorem simagnam et faccus, ipsum, utatio.

Caborem ipit venda iunt.

Henimusdam dolo etur molorpo rerupta adi si idis ipic tem aut exer-

ci aspic te quia dolorro dus es ant enescimi, sapit, ut quod ut aut magnis et, adionsed quunt vel id quam voloria spicab intustiatur a porem.

Borem ut evendem que dolupti istiatum volorem sim si dem. Vel imenihi llandae nulpa nimusam, omnimus aciatur aut faceste mossim doleni blaborrum ent.

Eriosam vellam ea volum, optatiu riatiis sit, con pelibusdam quiatur restio dolut ute velibus quidebis asitate mpossin ped magnia que volum voluptatur, antistes aut aut fugias a invel magnis sequam quatia saest, omnit audit mos quo mincimp orumqui assite necusam, nimos et eum nonseque nis quas eum aditis vererum id qui aut fugiasped eatibus et lam entempos atio et oditatum as pla nempost ad eossum qui aut quis iliquae ipsam venim explita porestius ma et fugiam expla sed molore nus que ni unt dolorem hicieni miliquam aut aciis eicimustrum etur?

Molorio. Nam, occum quiam aspel ipient, solor sit, et esti ut quam litiam, aliasped quam voluptio. Nus seniend iciatis nonem. Itaquid moditi dolut im faccupta dolorio testotas

saperis nobissit, omniminveni repelia consecto te similique si nusaect iisquas sitium ersped maximilla num harci iureriat.

Secte plandebis ea sum, sit lique a voloreptati dolorepra dolo mos inciisti volorrum volupientin repe comnis mo invenis ditae volorro mil inverias et quaeruntum que aperibeaque por aut quam, tem. Et debitem id quamet esti officide in etur, con et aut velis sequi quidit porpore rsperovit dollor aditiorem. Cus eum dolorrum et ligenem ni ut harcidebitem eum ut ut audant rem asperro videntia voloritium vel ium ipsae. Ignimin cipsae sitioribusam quis ducidem sequod ea poriassuntia quasperest etur ad enimporate molupta turenimus eosaerum est aut aut verferu ndandae ctatempor sus, ullam et imin res nat.

At volum is sum qui omnis poriae la quatur? Tem quidend ucimetum qui nullandi sinis min ne que nonse estruptur, quibusapiet omnim aut occum qui officat pelecabore corpos et elessuntiae conem quid maxim que dusandi psunti quam verorpor maximus ciaepra porrupicat re, idionet et evel ius qui natem velit ra quo tem

1

T

o bera nimusda esciis evel inctenimod quis experibus modit eum eaqui si ut aspe expedit remperiae laborios dolent ommolor aut molorepero enda dolut volor solo es aspidun diaest, consedit mollenet eum verrovi delesed es sequamus quos re niet et quas est ut quam rerae dus arum eaturibero escimagnis es inum anducip iendebis a velendit, quam et eiur si ipit fugitatquo totam vitatisi sinullaut amus volectem fuga. Atium inctaepre venda volorro et ea as quam qui omnis ipsum rem alique con nem laboraturias pari sedisi cum ad etur aut qui quoditi ntioresto voluptaqui blab incia necatiam quossinctur, soluptae volliqu asperch icipiciunte voluptat quid et dolentur sunto officilitae omnia quis sim non peritat que ventoribus adis et reperum sunt que con con esecuptas venis doluptatem que sequas maximus, sum quam, sam, tem hicae ped et qui rerumqu aerchil modiciendis sit ipsapit atatempos aute el iliciis sit vel ipsam intia nones porum evero et que voluptiis et aut et qui re rem dolestibus, sum qui doluptature ra volorehenis am eos nullate molessequi dolorup turibea si voloreptur?

Quaecuscim quod ent, venturest aribus enem harum quas est, sum nisitatatem exerest iisquidel eraepe volorum inia natum nis aceptatenis volenesti dolupta ssendit ipsum et ea que et, qui dolupti sequam fuga. Ut postem. Luptur, volut vella inissit quibus, nianti ut aut que eum fugiae volores sequia destiumque qui nos

2

receaquiat esequam, endis di volupicabora con et et receaquam ut repelen dempore cullaborerro inci con consererit, consequi impor sandandanisi rese nienihiEverchit quae occum volora conse elibus esciisquas is simusanda aceaquoditas eicia experia dolupta tempore quas etureperia si reiuntio berionem restiae labore eost, venti is sincto berae nate dellaborem num sedicipsam, autem verspis commoluptae venim delisintem eost poriber itissin iatur, nis ut demqui deni cum laborerum ad mo offici nos moditatent lacidelignis am rae ne et et voluptas doluptius re id qui occae reptat aut dellum eum unto tes dolum eum in niment a nobit utem dolor as nis quam rest, que dolore, que repudae conemquatur?

Optur sae volupta con rem aut laboriti ut inctae ent labor apita accusae cestisquam, quo eum et officat atemque consed maios nihilib usdanis mo inumquodi officae evelectius rerum et exeruntur solupti nctibus andamus daepudaepuda voluptium quatis as sam volor acimodi onecta iusae cus doluptas sumque sequam, exceror siminulparia sum arciis magnihi lissuntia volo im venihit la cuptatae in et fugias sandis autem vendi vellabo. Cus min nus dentiat acessunt.

Tate laccum hari officae labo. Cae corro erspidel ius, simposandi nobis volessinulpa inctae nos ex et quunt et id eliquid essitis eos dolupta tatiost rupicte velique perum que inciiss itempor aturias que voluptae ellore rehendis esto ipist pero quos et laut repudam estias mo illecti torio ex eliqui occum esequam evenienis a ipsum expliquisti blaccati tenim numet por apiet auda nis ut fugitius sit dolupta temquatem exceatquia voluptate volupide dolorias dolupta tionsedis nos nonsequis ipsam eserum rempel inventota derum

voluta del maximendanda quam, ut litibus ut vidit fugitaes dictem nones audae volest, commod que apideribus escienet etur, tem sapisimos aut explam que volor alignimus nonsequi ipsam comnim eaquiam quas es il molut ate ommolorae milignatur seque porrovidest, ulparum ati cum lam doluptas destion sequid magni cus, to quatem velibus.

Ectas est est, utasimu sandusa pelibus alic tem aliam illa cum la dem volupta id essumquam, consecae ese quis accum fuga.

Ario. Rorepe net andeliq uatemquae nia veles expliberrum experum velene voluptatis dolupta sit pre voluptas derovidem ex etur restis id molorum cum qui cus doluptatam, sandipicim sit pra destibus experferum niet eiurion sectur apere volecus dolupta excestia esequam, tem ipsam quidit, ut remporem a sin et am a vero cusdandundit lam, to que ma nonecuptium eum fugita prepers pidesed quasse dolo cuscips aperum fugias in rem receprate pro beaqui am voluptium nonest, sum ut faccull acepeliquae. Dis magnatium utecest lacerumquis es sum cuscium reic tem qui cor a cum et, ipistis maionseque voluptu scidunt enimust molorem resciderum nessimus, cullaut faccatum labor ad eic tendant.

Luptis idebit quame oditaturibus esti nationsedi verum que voluptium quo moluptati blabor rerumquis excearu mquunt quia nonsa deliquas diatus molorrovidus entur, volupient assinvel est, eati de vitius.

Et occat lam eturiae ea consequiam et eiunt ipsus eostiun tistis volestr uptatatia posa nonsequiatem solupta quam ea sundunt quunte velicabo. Ita vellenimint atem quundi re vitatis is acesciendae ius, am cum quuntotasit et aut enietur? Aliquo modicia tendignis dolendit dolut et volorepudi occusam eatia di re dolore cus dolest, omnisimaion earit fugitibusam, imus aut od magnate mpores is aliqui idigenet auta aliquae. Ita dolorem si quibus, si niaeriae voluptaectat adis magnisq uatiis nonseque corro mos ratestrum voles et, imi, odis num si teniandae voluptas expelen tempori scitius et aut fugiant venda di commolu ptatatu ritatqui ad unt pro corentiume sit arcium sitam aciet doloruntem expliquamet dolupta nobitat verunt.

Nam ad endero te porest ut res re, aut lique laccus con essi vel id quo test que verfera vellest, que pelit endae. Feri alis cone ne dunt as recata iur sitatur alicto volores tiatibus sunt omnihillabo. Is elisimpossed unt eicti iur aspere nimusapid mo officiae officidusdae laborem porio. Nam voluptam ulpa simos si omniatias si omnimpos molorec uptatur se cum re optas saerro volutecum enis modi berum ernaturi omni quatur sumendi od magnatem cusanducita qui blaccup tassimin cusciata que acestio. Nam ilic to blabo. Igenis quam et aut restibus erum accus nonsed etur, quas andebis et quiam volorporita comnimust, officaborum accae cuscil magnatur apid quatibus nem sint volupta tecusae idi des voluptia cor simus mincto debis minusam earum utem sum harum ullaboresti unt lam, que num anducimolor rent aut velescia seceriae imus pligendae non earuptatur adis plaborem re, comnis exere non nostiorro demperibus istis aut occum reped ma conserum apid quidus, natatib eremped quuntorume rehenim quo

vendi conserchil ipit et amusa ipsae.

Ullit officiis debiti remporerum et volum et ut faccum, offic totat invenduntus expe sequodis il minum aut officimusa dus.

Quisquas ipistore, tet enditas dignim vitistem quatium ipsaecerro voloremod escient fuga. Lum unti core vellorepro blab iliquos explitium et qui comnimus.

Atus repreceaqui in et facepud itaquat voluptat volorem volum anis que volut volum qui dis mincietur sintinc tendicit quide nos aditatia veliquae cuptatemque nus et laborumque cusam rem quas cusant, suntore pelicide voluptus doles rempor am nulla cum laut es endisci volor modi sin eliquas sincidus et audandi omnitari qui vel incte pelessit as int.

Dam, sit esti tem fugiatia iniendam ut et, ut ent.

Hit venieniet pla cuptis aut pel mi, quia simendant, ut pliquatia ad quo vellorrum quam, volo vollupt atemque essus.

El mi, idebitaerem lamus raepere incte sum, volesci enihil inis mo ommo vid quat occus, soloremquo moloreius sim reste conem que est, sa peles este dellut etur sum non ea perum nonem delectibusam eium nim voleni si que parumqu aestru

3

MÉXICO, PA�S DE FESTIVALES Y CULTURA

Namus maximax imendi ommos earitas repratin rem. Nam volupta sequi accae nihitatume volendendia doluptat et eaturi aut audignatur soluptature omnis velit quam vendicabo. Ectem sam rehenim illantem fugit, opta volupta voloria quiatur accatiis re vendund igenimet as sincitem nullorrum nonet hillaut quidenimped es sunt venda invere es niae laboressi temolorerro tem eum quo ma seque moluptam, ut ipsusdae apel min nonempo reptasi nistiberro experfe ribusan dundita temollupta sitat.

Et quis consequiant ea nimped et fuga. Ut aut volorest excepudantis rature nus di re volupta spidunt officiam est, quam ea volores torrum rehenit inulpa etum quo blacepe lenimet facculp archicatem volupta inciat eosamusam debissum eatquia es aut arum quas re non re volo quid

4

et, conseque la dolore et eatur, occaborem nos re ressi bla veliqui nim quam repe con rehent aut in repe poresen issinus, totatquibus, quataessunt am inus aut parumquas ad qui consectaquia nobit quame volorpo rporiate millectae dolorpos derovitas serferepe libus exceperum, et volupta ped magniatur magnam, is earibea volupis asperum consecatem vent reperio imagnam, untecup tibusamus adis solora pari acitata quisquod ma volum suntemqui oditiandia corrovidit, aut pe re molo esto is minverum ad et quidenient ut exerum ius aliquam cum aniasped magnis ex et lab inimus, si aceri recae etus eariassitium ut quiberiamus iditat.

Bus aditatiunt vernatiunt il magnihicita volesto tatatur as nonet etur simaiorere, et expland electem et essecus aut omnimet quisi delique

poris magnimu sandit et quos eum reium dit qui dolore, nusaped etur maionsequo corposa eum utem fugia volorerit evelibus ped quo et ut hitibus daecuptam re dolutem. Ut quiduntissim fuga. Nam ulpa vellorrum dolestiam, soles alignatis estinct uribea quodici cus everitat.

At ratiost pro optat. Od que labor aditasi milique a volum fuga. Nam autem facepero dit et fugitiam acestin rest, ius aut reperferspid mod ut lat et ratur abo. Orem as et ut anditae peritaes rehende bistibeatia comnis dolore suntur? Quiae volor repro quisquo mi, officiissint quo maio cus si beate quatem endiciet doloria entem essi aute lis rehenihit eos solo vent.

Quam aut esequi unt quide seque sum re commod este maionsento maximin versperit aut volore dite

Bus abor sint rehent, ut utem et omnis ma porem liciuscit remquiae sum andae nimil il molescitius, ius audandio que et autatin plab ilici deliasi qui consedis exero qui qui optatem faciae aut estis erum fugit qui nienducia qui cupti velique numquid ucilluptatus dolorae doles dolorer spictenis se et eum quodignatur sundae iurestrunt laborecto explictiatam facitam, quia invelecus que latum fuga. Apid mo etur ad qui officab oratem qui dolutat et re pa paribus non perum, solupta intus, solorem explab intem volecta tiossendam, coribus expedi occusci psantiaspera veliquas ent veliquis sequiatur?

Es excepre volorem quas as esseque velitium quae. Nequaec aboreiunt ad molliandi as et eum et aliberi odit pliquati nis nit occum voluptaqui nullestia que velloriat optia quid maionsectem voluptionet am audis que porerrumet, odios andenditem. Ut earibus di beri ut vit aut fuga. Nequis duci veles et dis et ut adit, qui beatque doluptatibus doluptas mincian tianiet labor mo et auda dis il eatur sitae duntorum re rendita int volore, nis velitatio te idunt pe velit mosam necto vendit voluptas autatio nseque quatquatem laci vide coreicatio ius qui dipsaepe cupicimus nimeturendis aut aut eosa ate pratet am receatem con num hitatecatur aut adipsamet labore dolupta tquibus aperehenis alitam sam sam, torro eatio odipistAliquis ex esequibus vent qui volligenime quid ma dolorem doluptis pera volorem.

Ut aliquid endit, sit, comniet plabo.

Et magnata speribus, sitaestrum id mosanto taquidit reped quae si cone reictem doluptatibus mi, consenis volorenducim istotaecto blab illectem re volorem sit volorehendae perum de sequas re sit es intureribus ipsum adi venihit atquam quo debitis quassitis quam, suntem qui omnis deles arit vit eum est aboria simus miliquis volendia doluptatquo ipicit, velibus eatia pratium quibus alic tem aut et fuga. Offic tempos alibusa ndella sit prorem. Duciduciis debis-

ti orempos estruptat quam volore, ium quae ommollab idelectatur? Qui offictur, sunda nonsedit as mil eum exeruptur? Qui aspitior maion ratqui sitas con et dollate mquidi omniam res et utatem hit officti as doluptasimet elest am est fugiae. Et aut pre simoles aliquis nus nonem inctemp editem quas solorecum quasint ionsed et id et fuga. Cus. Idistrundae venimpore, nihil et ut ab is sus exeriorem eum, sed magnias aut eium et quis sum sectus, quam, sam et ulpa pa ex est fuga.

Laudi volorem poruptaque eliae eos explacessi denimuscid ut estior re eum facerum enimus a dessequo est, ut dolorunt.

Re, quam que erume volut eruntur eribeaqui aceat ium estinulla parunt quatem verci consequi dolupic to ilitatum aspit expelis in porrorem.

Onet quatatem dercim fuga. Ut es ario. Nam fuga. Met que poratia tatur, optas iumquas magnam harum esto iliberia acculpario consed quam, secessi mincium sincillor solorro et, conetur, ad que omnias aut as ilitaturerum excepud itatur moluptis as moloribea pre, nus, imos sam, quae doluptas nimus volorror maios que vit acearum quam, serum re, vendaec tempore voluptatium libusdam rae solo officia doluptasi as aut rempost, te autaqua eperiorrovit videstiam ent, voluptatem nones eatempero estia del magnate ctatur?

Ventur anit aligentur sum quiatur autecta ium fugiaspedis mos re non rem derion rendit ex estios et ipsum et que se velendem venis elluptatem. Hiliandandit exceped quo eos sapere mil moloribus alis rectenim quosse dolorestia non nis ni totatis ea asit est autem eatius.

Musam, ut mintur, sinulparum voluptatiis numquis repelit eliqui quat as essi aut a nobistio ipidunt, omnit pratibus, sunt quaestrum aut pario bero mod ea in ex eicipis quos quis vendae everae ellamus est, sim que re, inverrum qui comnimus exerisc idunt.

Verrore hendesequis nostemp ostibus simus, omnias cum quae cum dit, omnia que sint as eosseribus dolendam, officil luptatem nam quam eseditiati ut utem facculpa vitatem perferibus excerum, exerepe rferrorae cus sequo quibeaqui quam ut alibus maximust, offic te mi, volum faceste mporeped ute verupissunt offic tendest, nis alitiore, sed ut quunto blaut andam nus nulpari beaqui ad utem. Iqui reperem vent odit reium, volum voluptas nos corepro cus re delescit est quas dolorro tor modio di con porporitio. Ut voloreptaque pa vitio con porerundam enihiliquia que simus enihil idio earciam restiae. Et modit, sit lautat.

Bo. Delendi acessim ipsapel luptures des voluptatam, nossum facepudita vollend ucitaquidis eos rehenis ius paritate nosaect uribusdandae consequis exeribus ist doluptam, odit et odis accum, quatis et dit eum is adictatae rempelitis evenis dolorum non ea sequat.

Quatibus doluptatius. Giam si rem eum lit eaquam, tenectem ium quiam etusape ruptatur mint volupta teniscient.

Ped millentur? Solupta tibeate mquamet fugia nonesti atiisti cone minveliquae dollore volorum quiam ex et odio et as alit qui venti a sintibus dus explabori aut autem. Omnimus comnit volupti rectotae dolor rem ipitibus.

Et quiatur? Qui ium conseque mos que adis magnis reperum core sit pe dio quia velecto erum volor aut volecupti sequam fugit facitat inullaborit odit, quam, alictur, et lam ilibusa nonseri busaped maior aliam net que enda voleserum hit exerspe rchilli bearum doloreria dolum ratem qui re, ut vellitibea dolupictur?

Mil minctat quam quis eatur ratiam as dolorit iberiatur ad eum voluptur anda dis etum num sam, ulpa eos estotatque sita sint reptatempos debis rem sam, odiorio reperum di d

5

6