984.GUAIXE

2026-03-13 Ostirala / 984. ZENBAKIA / 2. AROA SAKANAKO ASTEKARIA GUAIXE.EUS

Soldata, bizitzak hobetzeko Bertako Lanbidearteko Gutxieneko Soldata aldarrikatzeko bost sindikatuk greba orokorra deitu dute martxoaren 17an / 2-4

Herrigunearen urbanizazio berria da Irurtzungo Udalaren aurtengo inbertsio nagusia / 7

NKJ-etako Nesken Larruzko Pala Txapelketako finalek txapela utzi dute Sakanan / 15

Jon Erdozia eta Aritz Oiarbide martxoaren 21eko Zumarragako finalerako "prest eta gogotsu" daude / 17

Neguko haizeteek Satrustegiko pilotalekuko teilatu berrian kalteak eragin dituzte / 9

SINADURAK

Oholtzara saltoren Dantzabideak egitasmoaren emanaldia, gaur, Altsasun / 22-23

ANE ZELAIA RUIZ DE EGINO / 5 ASUN BERASTEGI GARTZIANDIA / 10

IRATI EIZAGIRRE SAGASTIBELTZA / 23

2

EZKAATZA

LANBIDEARTEKO GUTXIENEKO SOLDATA

"Bideragarria da, baina borondate politikoa eskatzen du"

2026-03-13 Ostirala GUAIXE

"BESTE ERKIDEGOEKIN ALDERATUTA, BIZITZAREN GARESTITZEA OSO ALTUA DA HEMEN" MIREN USTARROZ

MIREN, GORKA ETA GAIZKA GREBA OROKORRA DEITU DUTEN SINDIKATUETAKO KIDEAK Hego Euskal Herrian Lanbidearteko Gutxieneko Soldata propioa izateko greba orokorra deitu dute ELA, LAB, Steilas, Hiru eta Etxalde sindikatuek martxoaren 17an Alfredo Alvaro Igoa SAKANA Mobilizazioa deitu duten sindikatuek nahi lukete Lanbidearteko Gutxieneko Soldata (LGS) 1.500 eurokoa izatea. Miren Ustarroz Goñi Steilaseko ordezkaria da, Gorka Vierge Ortiz ELAko Sakanako arduraduna eta Gaizka Uharte Balda LABeko Mendialdeko arduraduna.

Zergatik egin du zuen sindikatuak bat grebarako deialdiarekin?

Miren. Steilas hezkuntzako sindikatu bat da eta zuzenean jotzen digu. Hezkuntza komunitateko hezitzaileak, garbitzaileak eta hainbat sektore ez dira langa horretara heltzen. Bestalde, gure ikasleen guraso asko eta asko soldata hori baino gutxiago kobratzen dute. Nafarroan gazteen arteko pobrezia %21ekoa da, eta azken urtean %4,5 hazi da. Bete-betean jotzen digu. Zeren eta ezin dira berdin artatu baliabide nahikoak dituzten haurrak edo baliabide nahikorik ez dituztenak.

Esaterako, logopeda bat behar baldin badute eta ezin badute ordaindu. Agian ezin dituzte material guztiak ordaindu. Edo ezin dituzte eskolaz kanpoko

jarduerak egin. Eta horrek, benetan, urratu egiten gaitu. Horretaz aparte, aberastasuna banatu beharra dago.

Gorka. Inork ezin du 1.184 eurorekin bizi, are gehiago azken asteetan gertatu denarekin. Hori da LGS minimoa. Bizitzaren kostua igotzen den heinean, gure soldatak ere igo behar dira. LGS 1.500 eurokoa izatea nahi dugu eragin zuzena izan dezan bai langileengan, bai gaizki pasatzen ari diren familiengan. Sakandar asko langabezian geratu dira.

Beraz, soldata duinak opatzeko aukerak biderkatu behar dira.

Gaizka. Grebaren aurretik ibilbide oso luze bat dugu. 2020ko greban gure aldarrien artean zegoen LGS propioa izatea. Ordutik bi bide egin ditugu. Ate guztiak itxi zizkiguten eta gure hautua izan da grebara joatea.

Soldata duin bat?

Go. 1.500 eurorekin pobreziaren atalasetik gertu egonen ginateke.

Baina bidea izango genuke bizitza autonomo bat izateko. Nonbaitetik hasi behar genuen.

Ga. Erreferente bat. Eztabaida hori hemen ireki behar da, eta

hemen erabaki eta negoziatu behar dugu. Gainera, soldata aberastasuna banatzeko modu bat da, zerbitzu publikoak hobetzeko beste modu bat da eta soldatak, azkenean, bizitzaren alde asko ukitzen ditu.

M. Guztion soldatak Kontsumo Prezioen Indizearen azpitik hazten dira. Horrek esan nahi du gutxinaka pobretzen goazela.

1.500 euro dira bizitza duin bat eduki ahal izateko tresna bat.

"AUTOGOBERNUA JENDEAREN ONGIZATEA ETA BIZITZA HOBETZEKO ERABIL DEZAKEGU" GORKA VIERGE

Egungo Lanbide Arteko Gutxieneko Soldatak zer ondorio ditu hemen?

Ga. Prekarietatea gaur egun gehien jotzen dituen kolektiboak feminizatuak, migratuak eta gazteak dira. Argi dago gaur egun 1.500 euroko langaren azpitik dauden horiek prekarietatea bortizki jasaten dute. LGS aldatzeak lan hitzarmenetan eragina izango luke, baita prestazioetan ere. LGSren arabera beste hainbat gauza kalkulatzen dira, gutxieneko pentsioak eta abar. Baina horretarako eskumena eskuratu beharko genuke.

Guk burujabetzaren aldeko apustua egiten dugu. Euskal Herriak errealitate bat du eta errealitate

"ABERASTASUNA BANATZEKO MODUA DA, ZERBITZU PUBLIKOAK HOBETZEKOA" GAIZKA UHARTE

horri erantzun behar dio LGSk. Euskal Herrian gure lan harremanetarako esparru propioa behar dugu.

Go. Bakarrik fabriketara begiratzea akatsa da. Enpresa handi askotako soldatak hortik gora daude. Baina ikusten ez diren sektoreetan, bereziki emakumeak, langile migratuak, gazteak eta aniztasun funtzionala duten langileak aritzen diren sektoreetan ez dute 1.500 euro kobratzen.

LGS 1.500 eurokoa balitz Hego Euskal Herriko 167.000 langilek (74.000 Nafarroan) soldata hobetzeko aukera lukete. Ez hori bakarrik. LGS igotzen denean, soldata guztiak igotzeko presioa ere areagotzen da. Gizarte eraldatzaile eta justuagoa bat nahi baldin badugu hasi beharko ginateke gure oinarriak zaintzen, hau da, oso soldata baxuak dauzkaten pertsonei soldatak igotzea.

M. Estatuak %3 igo du LGS, 1.221 eurora. Horrekin ezin da bizitza duin bat eduki inongo kanpo laguntzarik gabe. Gazte askok familiak sostengatzen dituztelako bizi dira. Bestela ezingo lukete alokairu bat ordaindu edo beraien bizitza autonomoa egin.

Nola finantzatuko litzatekeen bertako Lanbide Arteko Gutxieneko Soldata?

M. Aberastasunaren banaketa orekatuago eta justuago baten bitartez. Bideragarria da, baina borondate politikoa eskatzen du.

Erraz onartzen ditugu zorren publifikazioak, bankuenak esaterako, eta zein gutxietsia dugun aberastasunaren banaketa.

Go. Gaur egun enpresa gehienek irabaziak dituzte, marjinak gero eta handiagoak dira. Soldatak igotzeagatik enpresak ez lirateke itxiko. Gainera, soldatak handiagoak badira, langileek kotizazioak handiagoak dira eta Estatuak diru gehiago jasotzen du. Horrekin ere gure ongizatea ere berma daiteke: pentsioak, hezkuntza, osasuna... Ez dago inongo arazorik soldatak igotzeko. Ultraeskuinaren ideiak, indibidualismoa eta ekonomia botereen ideiak zabaltzen ari diren heinean, guk ere jendea

LANBIDEARTEKO GUTXIENEKO SOLDATA EZKAATZA

GUAIXE 2026-03-13 Ostirala

3

Go. Ederra eta interesgarria da ahalik eta eragile gehien egotea.

Guretako borroka lagunak dira.

Guztion artean, saiatuko gara fabrikak husten eta kaleak betetzen.

Gutxieneko soldata hori lortuta, Sakanako zein langile kolektibo izanen lirateke onuradunak?

Sindikatuetako ordezkariek azaldu dutenez, soldata igoerak jendarte guztiaren ongizatean du eragina. ARTXIBOA

politizatu nahi dugu, sinestarazi nahi diogu horrek ez duela kolokan jartzen gure ongizate sistema, bermatu egiten du.

Ga. Enpresen onurak birbanatzeko modu egokiago bat da. Gaur egun hitzarmen gehienak 1.500 eurotik gora daude. Inongo enpresari ez lioke kostu handirik ekarriko 1.500 euroko langara iristeak. Greba deitu zenetik, mugimenduak egon dira egon diren negoziazioetan. Esaterako, Bizkaiko grafikagintzan, esku hartze sozialean edo beste sektore batzuetan soldatak 1.500 eurotik gora igotzeko akordioak lortu dira hilabete honetan bertan. Egingarria da. Gure indar harremanen arabera egin dezakegu. Greba honetan jendea kalera ateratzea lortzen badugu errazago izango da, noski.

Grebaren aurretik zer pauso eman dituzue bertan Lanbide Arteko Gutxieneko Soldata izateko?

Ga. Bi bide egin genituen. Bata eskumena Nafarroara ekartzeko izan zen: Herri Ekimen Legegilea eta sinadura bilketa (18.000).

Baina ez zen onartu parlamentuan. EH Bilduk eta Geroa Baik eraman zuten eztabaida Parlamentura. Bestetik, ELAk eta LABek lanbide arteko hitzarmena lortzeko CCOO, UGT eta patronala bilerara deitu genituen, lan hitzarmenetan gutxieneko 1.500 euroko soldata ezartzeko.

Ez ziren agertu. Eztabaida bada-

go. Greba honetako helburua lorgarria da, eta jende askoren bizitza hobetu dezakegu. Garrantzitsua da 17an kalean egotea.

Go. Hego Euskal Herriko Parlamentuetan gure ideia zabaltzen saiatu gara. Ez dugu behar genuen errespetua jaso. Agintean dauden alderdiek ez digute harrera ona egin. EH Bilduk eta Geroa Baik lege proposamen bat aurkeztuz gure aldarrikapenen bozeramaile bihurtu ziren Parlamentuan martxoaren 12an. Behintzat eztabaida sortu zen. Bestalde, hau ariketa kolektibo soberanista bat da. Autogobernuan sakontzeko aukera paregabe hau ezin dugu galdu. Ariketa honek jendearen aurrean zantzu positiboa izan dezake. Azken finean, autogobernua jendearen ongizatea eta jendearen bizitza hobetzeko erabil dezakegu.

M. Gaia jendartean jarri eta eztabaida soziala eragin dugu.

Herri Ekimen Legegileko sinadura bilketak lagundu zuen.

Nafarroako Parlamentuan eztabaida politikoa egon zen. Hori pauso handi bat da. Bestela ez zen alderdi politikoen agendako lehen puntua egonen.

Estatuko gainerako langileekin ez omen zarete solidarioak.

Ga. Estatuko beste sindikatu batzuekin egon gara. Aztertzen ari dira eskumena beraien lurraldeetarako eskatzea. Kontua da herrialdeetan errealitate eta

indar harremana desberdinak daudela.

M. Edozein tokitan lortzen den hobekuntza bat gero besteetan eskatzea eta aldarrikatzea askoz errazago da, norbaitek bidea egin duelako. Beste erkidego batzuekin alderatuta, egoera konplikatua dugu, bizitzaren garestitzea oso altua da hemen. Bestetik, LGS hobetuko balitz, funtzionarioen soldatak hobetu egin litezke, proportzionaltasun indizearen azpi-azpiko soldata LGS da.

Go. Euskal Autonomia Erkidegoan deialdiarekin ez dute bat egin baina UGTk eta CCOOk LGS aldarrikatu dute. Ez da koherentean han baietz eta hemen ezetz esatea. Gu saiatuko gara hemen LGS igotzen eta, noski, Estatuan ez jaisten. Jakina, Estatuko langileek bat egiten baldin badute aldarrikapen horiekin borroka lagun izango ditugu.

Madrilen ere bilerak izan dituzue parlamentuko taldeekin. Zertarako?

Go. Langileen Estatutua aldatzeko Kongresuan bozketa egin behar da. Horregatik, Madrilera jo beharra dago. Han ordezkatuta dauden alderdi guztiei gure edukia eta planteatzen dugun ibilbidea azaldu diegu.

Hau ezin da egun batetik bestera egin. Gehiengo batzuk sortu behar dira eta bozketa egin. Egia esan, oso harrera ona izan dugu.

Badakitela gai sentsiblea dela, eta era pedagogikoan azalduz

gero, mundu guztiak uler dezake betebehar etiko bat dela: gutxien kobratzen dutenei soldata igotzea.

Ga. Eskumenen eztabaida da.

Sanchezen inbestidura babestu zuten alderdi guztiekin egon ginen eta inor ez zen kontra azaldu. Eztabaida irekia dago eta, horregatik, da hain garrantzitsua greba hau. Eztabaida irekia dagoen heinean, gai izango garelako hemen gauzak aldatzeko.

Dugun panorama irekia dagoela, eztabaida bizia dagoela. Aukera bat dela guztiz bat.

Beste estatuetan LGS deszentralizaturik bada?

M. Amerikako Estatu Batuetan Estatu bakoitzak bere LGS propioa du. Ipar Europan ez dago LGSrik.

Lanbide bakoitzak berea ezartzen du, legez.

Go. Alemanian landerretan ere deszentralizatzen da. Suitzako kantoi batzuk bere soldata propioa sortzeko gaitasuna dute. Ez da ezinezkoa.

Beste erakunde batzuek ere greba orokorrera deitu dute martxoaren 17rako. Zer iruditzen zaizue?

Ga. Ongi. Gehitzen den guztia ongietorria. Egun horretan ahalik eta erantzun zabalena ematea da egokiena.

M. Batzen den guzti hori oso interesgarria da. Aldarri interesgarria da, lagundu lezake jendartean dauden desoreka horiek pixka bat berdintzen.

Go. Enpresa handietan kontratatutako enpresa txikiak daude: garbiketa, mantentzea, kimikako sektorearekin harremana dauzkatenak, eraikuntzako sektore batzuetan, etxeetan lan egiten dutenak, erresidentzietako langileak, ostalaritza...

M. Bete-betean zaintza lanetan dabiltzanei, garbitzaileei...

Bereziki lan partzial edo lan prekarizatuetan ari direnei.

Lan hitzarmen batzuek ez lukete aldaketa handirik pairatuko. Baina hitzarmenen batean LGS oinar rizko soldatatzat hartuta balego, hobekuntzak egon litezke uste baino enpresa gehiagotan.

Ga. Gasolindegietan lanean ari direnak. Zaintza sektoreetan, batez ere, etxez etxe lanean ari direnak. Egurgintza sektorean dauden kategoria batzuk, kategoria baxuenak ziurrenik. Badaude hitzarmenak kategoriaren bat edo izan dezaketenak maila horren azpitik. Gerrarekin prezioak gora egiten ari dira, inflazioa etorriko da. Hurrengo hilabeteetan, ziurrenik, eztabaida izango da soldata eta prezioen garestitzea.

Lortuko balitz, onuradun gehienak emakumezkoak lirateke?

M. Asko, bai. Adineko pertsonekin zaintza lanetan ibiltzen diren pertsona gehien-gehienak emakumeak dira, eta asko arrazializatutakoak. Hezitzaileak, lan hitzarmenik ez dutenak, Estatuko lan hitzarmenarekin lan egiten dutenak, eta hori LGS da. Eta hortik aurrera, ostalaritzako lan asko, zerbitzuetan ere, dendetan. Patroi horiek, asko eta asko emakumezkoak dira.

Ga. Ziurrenik emakumezkoak eta etorkinak lirateke onuradun gehienak.

Go. Emakumezkoak dira prekarietatea gehien pairatzen dutenak.

Elkartasun ariketa hau onuragarria izango litzatekeela emakumezko askorendako.

Migratu eta lanean ari direnen egoerari ere eraginen lioke? hurrengo orrialdean segitzen du»

4

EZKAATZA LANBIDEARTEKO GUTXIENEKO SOLDATA

« aurreko orrialdetik heldu da

M. LGS denean eragiten du, bai.

Go. Horiek dira prekarietatea gehien pairatzen dutenak, lanposturik eta soldatarik txarrenak dauzkatenak. Bertako LGSrekin orain bizi direnak baino askoz ere hobe leudeke. Horrek emanen liguke aukera sektore horiei ikustarazteko Euskal Herrian gauzak beste era batean egiten direla, hemen ultraeskuinaren eragina ez dela horren zabala, guk guztiondako gizarte on bat nahi dugula...

Hauek ere gure bizilagunak dira, lanera etorri dira eta lan eskubide guztien jabe bezala ikusten ditugu.

Ga. Badaude sektore prekarizatuetan lanean ez daudenak. Baina, normalean sektore prekarizatuenetan ari dira, zerbitzuetan, edo ostalaritzako kategoria batzuetan.

Greba deialdiak zer erantzun izaten ari da lan zentroetan?

Zein beste langile kolektibori eginen lioke on?

M. Gazteek duten egoera hobetzen lagunduko luke. Zeren eta gazte batek 1.200 euro kobratzen baldin baditu, nekez eginen du aurrera, nekez ekinen dio proiektu bati, jakinda hasieran gastu asko egoten direla.

Go. Bertako LGSk aukera emanen luke, behintzat, gazteen lehen soldata hobea izateko. Eta desgaitasun funtzionala daukatenek ere oso soldata eskasa dute. Haien bizi baldintzak ere zaindu behar dira eta zaintzeko, noski, soldatak igo behar dira.

Ga. Gazteen bizi baldintzak hobetzen ere eragin nahi dugu. Nahiz eta gaur egun dagoen inflazioarekin hori baino gehiago beharko den.

Soldata handitzeak etorkizuneko pentsioetan eragina luke, ezta?

Go. Kotizazioak handiagoak balira, eragin zuzena izango luke.

Horrek bermatzen du ongizate estatua. Eta ongizate estatuaren oinarri bat pentsioak dira, eta pentsioak kotizazioetatik etortzen dira. Beraz, ezinbestekoa da gai kotizazioak igotzea. Horretarako, jakina, soldatak igo behar dira.

Ga. LGS erreferentzia bat izaten da gainontzeko prestazioak kalkulatzeko beste prestazioak. Gutxieneko pentsioa igoko litzateke.

Pentsiodunen mugimenduaren aldarrikapena da gutxieneko pentsioa eta LGS parekatzea.

Hainbat pentsionista, batez ere emakumeak, bizitza osoan lanaldi partzialetan lanean aritu direnak, edo etxean aritu direnak, gaur egun pentsio txikiena kobratzen dutenak, halako erabakiarekin beraien egoera hobetuko litzateke.

Ga. Greba nahiko sindikala da eta lan zentroetan eztabaida errazagoa da, soldataz ari garelako.

1.500era iristen ez denak argi du iritsi behar dela; hortik pasatzen denak ere argi du eztabaida hurrengo hilabeteetan soldata izanen dela... Pixkanaka batzarrak egiten ari dira lantegietan. Enpresa handien enpresa batzordeak atxikimendua eman dute. Enpresa txiki asko daude eta aldez aurretik zer erantzun izanen den jakitea zaila da. Baina mobilizazio masiboa izatea espero dugu.

Go. Hasieran greba abiaraztea edo ulertaraztea kosta zitzaigun.

Asanblada asko egin ditugu lantokietan, gure mezua toki guztietara zabaltzen saiatu gara.

Jendearen erantzuna ona izan da. Gero ikusiko dugu.

M. Ikastetxeetan nahikoa positiboa. Egin ditugun batzarretara jende dezente hurbildu da, eta jende asko oso ados dago egiten diren aldarriekin. Sentsazio onak dauzkagu.

Eta kalean?

Mobilizazioak Herrietan • Goizean goiz Informazio piketeak.

• 12:30 Manifestazioa Iruñean, Gaztelu plazatik.

• 18:00 Sakanako manifestazioa, Altsasuko Foru plazatik.

Irurtzun • 10:30 Mobilizazioa, plazan.

Arbizu • 09:00 Eltze jotzea, plazatik.

• 10:00 Iruñera joateko, auto elkarretaratzea, plazan.

• 17:00 Auto karabana Altsasura, plazatik.

Etxarri Aranatz • 09:30 Manifestazioa, plazatik.

• 10:15 Iruñera joateko, auto elkarretaratzea, plazan.

• 17:00 Auto karabana Altsasura, plazatik.

Altsasu • 09:00 Manifestazio piketea, Foru plazatik.

• 12:30 Manifestazioa Iruñea, Gaztelu plazatik.

• 18:00 Eskualdeko manifestazioa, Foru plazatik.

2026-03-13 Ostirala GUAIXE

Go. Badakigu mobilizazio potenteak egonen direla greba egunean Sakanan eta Iruñean.

M. Denetik entzun dut. Batzuk oraindik ez dira erabat enteratu zer aldarrikatzen dugun. Zerbait entzun dute hedabideetan, baina ez diote gaiari pixka bat gogotsu hartu. Jendeak, askotan, bizirautearekin nahikoa izaten du. Eta pixka bat hitz egin eta gero, jendeak egoera ulertzen du. Ondoren norberak zer eginen duen beste kontu bat da, eta askatasun osoz erabakiko du norbanakoak zer egin egun horretan.

Ga. Pixkanaka igotzen joan da.

Kosta egin zaigu. Ikusten da greba datorrela. Sakanan greba batzordeak osatu dira Irurtzunen, Arbizun, Etxarri Aranatzen eta Altsasun. Bermatu da lanketa bat beste herri guztietan. Egia ere bada trenaren aldeko mobilizazio dugula larunbat honetan, jendea Korrika batzordeetan dabilela... Martxoan agenda izugarria dago. Kalean hainbat gauzen giroa badago, ea guztia ongi ateratzen den.

Zertarako balio beharko luke greba orokorrak?

Ga. Patioa astintzeko. Sinadurekin lortu dugun indar hori kalera ateratzeko. Hurrengo hilabeteetan lortu beharko genuke Hego Euskal Herrian 1.500 euroko soldata lan hitzarmen guztietan presente egotea. Grebara deitzen dugun sindikatuek ardura bat dugu: hurrengo lan hitzarmen sektorialetan akordioetara iristen bagara, 1.500eko soldata minimo hori bermatua egon beharko du.

Patronalak hori jakin behar du.

Beste gauza bat da eskumenak hartzea. Hori zailagoa da, beste faktore batzuk sartzen dira.

Go. Borrokatzen baldin badugu irabazteko aukera dugu, eta gure bizitza hobetzeko aukera dugu.

Eskubide guztiak lortu izan ditugu mobilizazioen eta greben bitartez. Ultraeskuinaren proposamen "miragarri" horiekin ez goaz inora.

M. Lehenik eta behin kontzientzia hartzeko jende asko bizi baldintza oso zailetan dagoela.

Kontzientzia soziala eta elkartasuna bideratu beharko genituzke jendarte positibo eta sanoxeago bat lortzeko. Maila sozialean eragin nahi dugu, orokor rean eta g ero norberak hartzen dituen erabaki horietan ere, pixka bat diskurtso hori politizatu eta positiboan eraikiarazi nahiko genuke.

Iruñean mobilizatzera deitu dute. UNAI BEROIZ DIARIO DE NOTICIAS

Salaketan harago joan nahi duen greba orokor nafarra CNT, CGT, Solidari eta EHKSk martxoaren 17rako deialdia egin dute. Hainbat eragilek bat egin dute A.A.I. SAKANA Nafarroako greba deitzaileek esan dutenez, "ez da arrazoirik falta greba orokor baterako. Beharrezkoa bada ere, bizi eta lan baldintza duinen aldeko aldarrikapena ez denez bukatzen soldataren igoerarekin, eta salaketan harago joan behar duenez, greba orokorrera dei egiteko batu gara".

Haien iritziz, "kapitalistak gure bizi eta lan baldintzak okertzearen kontura aberasten dira. Joera are nabarmenagoa da krisi garaietan. Hori horrela, garrantzitsua iruditzen zaigu sektore pobretuenen soldatak hobetzeko borroka, eta geure egiten dugu aldarrikapen hori". Gaineratu dutenez, "lanaldiak murrizteko, erretiro adina aurreratzeko eta bizi eta lan baldintza egiaz duinak lortzeko ezinbestekoa da sistema kapitalista zalantzan jarri eta gainditzea, pertsona guztiendako bizi baldintza unibertsal eta kalitatezkoak ziurtatzen dituen gizarte eredu baterantz pausoak ematea".

Lau eragileek "estatuen autoritarismoaren gorakada, gerra tentsioen goraldia, neurri errepresiboen areagotzea, proletariotza migratzailearen jazarpena eta militarren aurrekontua neurri gabe igotzea" salatu dituzte.

Eta ezinbestekotzat jo dute ikuspegi internazionalistatik jardutea. Aldi berean, "kezkagarria da sozialdemokraziak eta gure ingurune politiko hurbileneko gobernu progresistek oposizio argirik ez egitea langile klasearen pobretzea azkartu eta frus-

trazio sozial gero eta handiagoa sortzen duten politika horiei.

Horrek eskuin muturrari bide ematen dio haserre sozial hori itxuraz sistemaren kontrakoa eta konfrontaziokoa den diskurtso baten bidez kapitalizatzeko".

Estatuarekiko independentea den langile mugimendu bat artikulatzearen alde egin dute.

Deialdia ere, Iruñeko Errekoleten plazatik martxoaren 17ko 11:30ean abiatuko den manifestaziora joateko.

Deialdi gehiago ESK sindikatuak ere greba orokorrerako deialdia egin du. Haren bidez, "langile klaseak azken urteotan jasaten ari den etengabeko pobretzea, patronalaren metaketa nahiaren eta euskal eta nafar erakundeek aurrera eraman dituzten politiken ondorioz, gizarte desberdintasunen gehikuntzaren kontura aberastasuna esku gutxitan metatzen lagundu baitute". Gehiengo sindikalak deitutako mobilizazioetan parte hartzera deitu du.

Jarki antolakunde iraultzaileak grebako deialdietan aktiboki parte hartzera deitu du. Adierazi dutenez, "grebak Euskal Herri Langileak (EHL) bere askapenari begira kolpez kolpe eraiki beharreko ibilbidea egiten jarraitzeko baldintzak errotzen lagunduko du". Gaineratu dutenez, "greba EHLren sektore prekarizatuenen antolakuntza ahalbidetzeko eta EHL guztiaren kontzientziazio eta aktibaziorako tresna izan behar da".

IRITZIA

GUAIXE 2026-03-13 Ostirala

ASTEKOA

GUTUNA

ANE ZELAIA RUIZ DE EGINO

Fran Baldari…

Palmaditak zientoka hiretzat!

Nor ez du martxan jarriko horrelako deiak?

Korrika badator, ie ie ie iee! Hala abesten zuen Fermin Muguruzak 2000. urtean. Orain arte sortu den Korrikako abestirik onena dela esan daiteke, zalantzarik gabe. Korrika hurbiltzen den heinean, bi jakinmin nagusi sortzen zaizkit: batetik, Korrika zein egunetan eta ordutan igaroko den jakin nahi izatea; eta, bestetik, aurtengo abestia gustatuko ote zaidan jakitea.

Kanta hauek badute zerbait berezi egiten dituena: gustatu ala ez, hitzordua iristen denean, buruan iltzatuta geratzen zaizkit. Halaxe gertatzen zait Korrikaren bueltako beste hainbat momentuekin ere: Luzaideko bolantek beraien kilometroa dantzan egin zutenean, elurra mara-mara zebilela Korrikako kamioia bultzatu behar izan zutenekoa, edota Erriberan bizitza osoan zehar euskararen alde egin duen Iparralde elkartearen kilometroa streaming bidez ikusi nuenean.

Baina badago horiek guztiak baino gehiago hunkitzen nauen une bat: Herritarren laguntzaz 36 migrantek Irunetik Hendaiara muga zeharkatu zutenekoa. Zalantzarik gabe, Korrikak eman digun unerik ederrenetakoa da hori. Gertaera hauek urte desberdinekoak izan arren, espazio berdinean izan dira. Egun edo gauez, furgoneta baten atzean eta Korrikak sortzen duen giro liluragarriaren barruan. Hori da Korrika.

Iristear den honetan, oroitu ezazue: korrika egin baino lehen gihar guztiak luzatu behar dituzue, eta ez ahaztu gihar garrantzitsuena gure hizkuntzarekin berotzeaz!

36 MIGRANTEK IRUNETIK HENDAIARA MUGA ZEHARKATU ZUTENEKOA, ZALANTZARIK GABE, KORRIKAK EMAN DIGUN UNERIK EDERRENETAKOA DA HORI

GUTUNAK: Karaktereak, gehienez: 1.900 (hutsuneak barne). GUAIXEk eskubidea du gutuna laburtzeko. Gutunak ezin izango dira kapituluka bidali.

Gutunak asteartea 10:00ak baino lehen bidali beharko dira erredakziora.

Gutunarekin batera bidali beharrekoak: egilearen izena eta abizena, NA zenbakia, herria eta harremanetarako telefonoa.

Gutuna helarazteko bideak: Foru plaza, 23 - 1., 31800 Altsasu / gutunak@guaixe.eus

www.guaixe.eus

Erredakzio burua: Alfredo Alvaro Igoa erredakzioa@guaixe.eus Erredakzioa: Maider Betelu Ganboa kirolak@guaixe.eus eta Erkuden Ruiz Barroso kultura@guaixe.eus Irratia: Eneida Carreño Mundiñano irratia@guaixe.eus 948 567 074

Publizitatea: Eneida Carreño Mundiñano publi@guaixe.eus 661 523 245 Itziar Gastearena Colmenero publizitatea@guaixe.eus 619 821 436

ARGITARATZAILEA: Guaixe Fundazioa. Foru plaza 23-1.

31800 Altsasu 948 564 275

Koordinatzailea: Goizeder Anton Iturralde fundazioa@guaixe.eus Maketatzailea: Iune Trecet Obeso maketazioa@guaixe.eus GK diseinu zerbitzua: Laura Olmos Aristorena gk@gkomunikazioa.eus Maider Perkaz Urdiain maider@gkomunikazioa.eus Administrazioa: Gema Lakuntza Lopez admin@guaixe.eus Zuzentzailea: Felix Altzelai Iriarte Lege gordailua: NA-633/1995 Tirada: 3.200

Guaixek ez du bere gain hartzen aldizkari honetako orrialdeetan kolaboratzaileek adierazitako iritzien erantzukizunik.

MIKEL MUNDIÑANO LARRAZA 'ZATO' SAKANAKO SAREREN IZENEAN

Libratuko hintzelakoan, baina ez Balda… bost urte pasa dituk eta hemen gaudek hik utzitako hutsune harri buelta eman nahian oraindik. Izan ere, zenbat borroka kabitzen zituan hik utzitako hutsune puska hartan!

Beti lanerako prest, beti emateko prest! Hala hintzen.

Txarrenari ere onena ateraz.

Egoera zailetan indarra eta kuraia. Beti aurrera. Lepoan hartu eta segi aurrera!

-Etzakela palmaditaik espiatu!

- Hire koletilla.

Bost urte geroago, Balda, urrats garrantzitsuak

OBJEKTIBOTIK Bizikleta bat naiz Koadroa, urkila, gurpil bat, bielak, pedalak, platera, piñoiak, katea, katearen aurreko desbideratzailea, katearen atzeko aldagailuak, eskulekua, balazten heldulekuak, balaztetako sirgak, balaztetako aurreko eta atzeko zapatak, aulkia, aulkiaren tutua, urarendako ontzia, hura eramateko euskarria eta giltzarrapoko giltza falta zaizkit. Baina ni, ni bizikleta bat naiz.

LAGUNTZAILEAK

emanda gaudek hemen.

Urrunketaren amaierarekin hasiak geundean duela bost urte. Hasiak zituan euskal preso batzuk Euskal Herriratzen. Bukatu huen aro luze eta gogor hura. Zigorra betetzen ari diren bi sakandarrak, bata espetxera itzuli beharrik gabe, eta bestea astez, egunero kalera irtenaz ari dituk askatasuna usaintzen. Begitandu zezakeagu, preso, iheslari eta deportaturik gabeko Sakana.

Aro luze baten amaiera bertan diagu. Erraz esaten duk, ezta? Makina bat ahalegin, maitasun, elkartasun eta borrokaren ondoren etorri duk, eta hik eta hire antzera, beste hainbatek, baduzue horren meriturik, zalantzarik gabe.

5

Beraz, palmaditak zientoka zuentzat!

Hala ere, arrazoia emango didak! Hau ez duk bukatu!

Azken txanpa falta duk. Eta egin behar diagu. Bai. Ari gaituk. Lortuko diagu.

Zuengatik eta guregatik, noski!

Jakin ezak, aurten ere hitzordua jarria dugula.

Urtero bezala, hire lagun eta kideak elkartuko gaituk, hi oroitu eta hire alde topa egiteko. Bidean geratu zareten guztiengatik, bidea argiztatzen diguzuen guztiengatik, gora kopak!

Eta ojo cuidau! Hagoen lekutik zaindu Sakana eta zaindu Euskal Herria. Jarraitu gure bazterrak argiztatzen, gure bidean, askatasunaren bidean!

6

SAKANERRIA

2026-03-13 Ostirala GUAIXE

AHTren aurrean alternatiba badagoela adierazi nahi dute Manifestazioa eginen dute Altsasun larunbatean eta alegazioak biltzen jarraituko dute martxoaren 27ra arte SAKANA Agerraldi jendetsua egin zuen Abiadura Handiko Trenaren (AHT) aurrean alternatiba ekimenak joan zen larunbatean.

Mikel Azkargorta Boal bozeramaileak gaztigatu zuenez, "gure ibarrak arrisku bizian daude.

AHT gure lurraldea txikitu, erdibitu eta betirako baldintzatuko lukeen proiektu ez jasangarria da". Nabarmendu zuenez, "Garraio eta Mugikortasun Jasangarriko Ministerioak aurkezturiko informazio azterlanarekin urteetako mamua izan dena gure

etxeko ezkaratzera heldu zaigu dagoeneko".

Azpimarratu zuenez, "hamaika aldiz adierazi dugu ez dugula proiektu hau onartzen, ez dielako gure beharrei erantzuna ematen eta bakarrik hiri oso handien arteko loturak hobesten dituelako, landa eremuaren despopulazioa areagotuz eta hirien handitzea sustatuz". Gogorarazi zuen trenaren aldeko alternatiba bat dagoela. Hark "eskualdeak beraien artean eta haiek hiriburuekin lotuko lukeen tren zerbitzu eraginkor eta herritarra

Altsasuko manifestaziora deitzeko agerraldia egin zuten.

eskaintzen du. Baina Madrildik, atzera ere, entzungor egin diete gure behar eta nahiei, eta AHTa bultzatzen jarraitzen dute".

Ekimenekoak ez direla geldi egon adierazi zuen Azkargortak.

Hamasei herrietan informazio

batzarrak egin eta 800 herritar baino gehiago elkartu zirela azaldu zuen. Batzarretara joandakoek "etorkizunarekiko kezka bizia adierazi dute". Kezka hori ere beste modu baten bidez ere adierazi dela azaldu zuen, informazio

azterlanari herritarrek aurkeztutako alegazioen bidez. Martxoaren 11ra arte 4.730 alegazio ziren aurkeztutakoak. Azkargortak azaldu zuenez, "alegazioak tren sozial eta publikoaren aldekoak dira. AHTri alternatiba jasangarria eta zerbitzua emanen ligukeen trenaren alde". Alegazioak aurkezteko epea martxoaren 27ra arte zabaldu dutela jakinarazi zuen, beraz, haiek biltzen segitu nahi dute. Esaterako, Altsasun eginen den manifestazioan, larunbatean, 18:00etan, suhiltzaileen parketik abiatuta.

Alegazioen eta manifestazioaren bidez ekimeneko kideek "herriaren borondatea errespetatzea eskatzen dugu, trenbide azpiegitura berri bat eraikitzeko proiektua gelditzea eta planteatutako alternatiba aurrera eramatea".

Azi Iturri trikitixa festa leku bihurtuta Eguerditik iluntzera iraun zuten trikitixa eta pandero doinuak larunbatean. Lizarragan Trikitixa Festa antolatu zen bigarren eguna izan zen. Kontzejuak eguna baliatu zuen alokatzeko egin dituen bi etxeak erakusteko A.A.I. LIZARRAGA Estreinako edizioan ederki pasa zutenez, lizerratarrek aurten ere Trikitixa Festa antolatu zuten, eta ospakizun arrakastatsua izan zen atzera ere. Lizerratarrek eta musikariek bermuta hartzeko garaian bat egin zuten. Trikitilariak eta pandero joleak orduan bertan hasi ziren musika jo eta giroa berotzen. Eingo taldeko kideez aparte, dozena bat trikitilari izan ziren hitzorduan, Lizarragakoez aparte, Arbizutik, Lakuntzatik, Lizarragatik, Errezutik eta Lasartetik etorritakoak ere. Aurten ere Lizarragako hitzorduan hutsik egin ez zuena Joseba Tapia trikitilaria izan zen.

Lehen topaketa horren ondoren, trikiti eta pandero doinuak Lizarragan barreiatu zituen kalejira batek. Haren ibilbidea Azi Iturri elkartean bukatu zen.

Guztiak barrura sartu eta bazkari eder batez gozatzeko aukera izan zuten. 88 pertsona eseri

Elkartea goraino bete zen Trikitixa Festan. UTZITAKOA

ziren mahaien bueltan. Majo bazkaldu zuten, eta bazkalondoan musika tresnak berriro agertu ziren. Betiko kantak abestuz arratsaldea luzatu zitzaien. Noizbait hankak luzatzeko premia ere sentitu zuten eta, atzera ere,

kalejiran ibili ziren Lizarragan barna. Festak afaldu ondoren segida izan zuen.

Lizarragako Kontzejuak eguna baliatu zuen taberna gainean egin dituen bi etxebizitzak herritarrei erakusteko.

SAKANERRIA

GUAIXE 2026-03-13 Ostirala

Itxuraz aldatuko den inguruetako bat. Zuhaitzen ondoan landaretza gehiago jarriko da. ARTXIBOA

Herrigunearen urbanizazio berria da inbertsio handiena Irurtzungo Udalak, plaza inguruko zorua altura berean jarri nahi du, klima aterpea sortu eta beste hobekuntzak aurreikusi ditu. Oinezkoen gune edo oinezkoendako lehentasunezko gune bihurtuko den erabakitzeko herri galdeketa dago igandean Alfredo Alvaro Igoa IRURTZUN Asteazkeneko informazio hitzaldiaren ondoren, irurtzundarrek herriko erdigunearen urbanizazio berriaren inguruan iritzia emateko aukera izanen dute igandean. Izan ere, udalak herri galdeketa antolatu du. Irurtzundarren bi aukeretako baten alde egin beharko dute. Bat da herrigunea oinezkoendako gune bihurtzea. Hala balitz, baimendutako ibilgailuek sarbide mugatua izanen lukete. Bestea da oinezkoendako lehentasuna duen gune bihurtzea, norabide bakarrean eta abiadura txikian ibilgailuen sarrera librearekin.

Herri galdeketako hautetsontzia udaletxean igandean 10:00etatik 20:00etara egonen da. 16 urtetik gorako irurtzundarrek botoa emateko aukera izanen dute.

Lan hori da Irurtzungo Udalaren aurtengo aurrekontuan

jasotako inbertsio handiena (471.000 euro). Udalak aurten 2.995.838 euroko aurrekontua du, joan zen urtean baino 225.514 euro gehiago. Unai Razkin Iriarte alkateak azaldu duenez, "kontuak orekatutzat jotzen ditugu, zerbitzu publikoak, eskubide sozialak eta irurtzundarren bizi kalitatea hobetzeko helburua dute". Aurrekontua EH Bilduren aldeko eta UPNren abstentzioarekin onartu zen.

Alkateak jakinarazi duenez, "aurten Atakondoa eskolan ez da obrarik eginen. Baina haren funtzionamendurako gastu arrun-

"KONTUEK ZERBITZU PUBLIKOAK, ESKUBIDE SOZIALAK ETA BIZI KALITATEA HOBETZEKO HELBURUA DUTE"

teko partidak (garbiketa, berokuntza, atezaina, ekipamendua, konponketa eta mantentze lanak...) 20.000 euro handitu dira, 281.250,79 eurora arte". Bestalde, estreinakoz, udalak eta eskolako guraso elkarteak lankidetza hitzarmena sinatu dute (3.000 euro). Haren helburua familia kontziliazioa sustatzea da.

zaintzaile komunitate bat sortzea da, adineko pertsonen artean bakardade ez hautatuari eta honi atxikitako arazoei aurre egiteko helburua du.

Babestutako Gizarte enpleguaren eta Iturraskarri programaren "aldeko apustuari eutsi" dio udalak. "Sei edo zazpi pertsona kontratatzeko aurreikusi dugu".

Programara 93.000 euro bideratu ditu udalak. Gizarte Zerbitzuek kudeatzen dute eta Nafarroako Gobernuaren dirulaguntza dute.

Razkinek azpimarratu duenez, "udalak zerbitzu publikoen kudeaketa publiko eta zuzenaren aldeko apustua egiten jarraitzen du". Babestutako Gizarte Enplegu programaren bidez eginen diren kontratazioez aparte, Nafarroako Enplegu Zerbitzuaren bidez sei pertsona kontratatuko ditu udalak kaleak, lorategiak eta garbiketa lanak egiteko (135.000 euro). Itxesia igerilekua zabaltzeko zortzi kontratu eginen ditu udalak (74.737,95 euro).

Razkinek "udalak kalitatezko zerbitzu publiko irisgarriak eskaintzeko egiten duen ahalegina" nabarmendu du, "horien kostuaren zati handi bat, defizita, bere gain hartuz". Irurtzungo musika eskolaren jarduera aurrera egiteko hainbat udalek hitzarmena sinatuta dute eta guztien artean 118.700 euro bideratzen ditu. Horietatik, Irurtzungo Udalak 52.670 euro bideratu ditu. Itzako haur eskolara Irurtzungo haurrak joan ahal

izateko udalak 16.350 euro jarriko ditu. Eta igerilekuak zabalik mantentzeko 63.000 euroko ekarpena eginen du.

Igerilekuei dagokienez, haiek berritzeko bigarren faserako Nafarroako Gobernuaren dirulaguntza jaso du udalak. "Nahi genuke lanak 2027ko udazkenean hastea 2028ko sasoirako igerilekuak prest egoteko. Baina epeak gobernuarekin zehaztu beharko ditugu".

Azkenik, euskararen sustapenenera 22.950 euro bideratuko ditu. Udalak lagunduko ditu: euskaraz mintza, helduen ikaskuntza, Aixita Bertso Txapelketa, Irurtzungo euskararen garapenari buruzko dokumentala, Bertsozale Elkarteak emandako ikastaroak, Aizpea euskara taldearekin jarduerak, Korrika, Sakanako Bertso Eguna...

Diru sailak • Festak eta ospakizunak 80.000.

• Kultura Kontseiluaren jarduerak 52.000.

• Kirol erakundeak 27.500.

• Parkeak eta kaleak mantentzea 24.000.

• Gaztexokoa 21.851,73.

• Iraileko azoka 16.500.

• Kultur ekitaldiak laguntzeko 12.500.

BIZIA

Kontratazioak Gizarte ongizateari eusteko, Irurtzungo Udalak Oinarrizko Gizarte Zerbitzuei emandako dirua 9.000 eurotan handitu du, guztira 90.600 dira. Horrekin batera, Oinarrizko Gizarte Zerbitzuek kudeatzen dituzten herriko bizilagunendako gizarte larrialdietarako laguntzak mantendu ditu udalak (7.500 euro).

Bestalde, Teknoadineko proiektuari bulkada emanen dio udalak. Haren asmoa litzateke

7

M&C ESTETIKA ZENTROA IZENA: Cristina eta Maribel Guaman Fernandez LEKUA/KOKAPENA: Intxostia 10, Altsasu NOIZTIK ZABALIK: 2025eko abenduaren 16an PRODUKTU/ZERBITZUAK: Aurreko lanbidea utzi (erizaintza auxiliarrak biak Iruñeko ospitalean eta Maribelek haur-hezitzaile ikasketak ere baditu) eta negozio berria martxan jarri dute Altsasun.

Hauek dira eskaintzen dituzten zerbitzuak: Gorputz masajeak, aurpegiko garbiketak, betile luzaketak, betile lifting-a, argizarizko depilazioa, manikura eta pedikura.

8

SAKANERRIA

2026-03-13 Ostirala GUAIXE

ikerketa proiektuak aurkeztu dituzte hiru egunez. Horretarako stand bat zuten eta hura bera beraiek pertsonalizatu dute proiektuari buruzko argibideak ematen dituzte azalpenekin.

Standera hurbiltzen ziren bisitariei ikasleek beren ikerketak zabalduz eta ezagutaraziz.

Egonaldiaz

Ekhi, Julen eta Jon Bartzelonan jarri zuten standean. UTZITAKOA

Bartzelonan aitortza jasota, bueltan Elhuyar Fundazioak Bilbon antolatutako Zientzia Azokan saritutako Andra Mari Ikastolako DBH 4ko hiru ikaslek Bartzelonako Exoporecerca Jove Azokan aurkeztu dute beraien proiektua asteburuan. Sari batekin eta ekarpenekin bueltatu dira LAKUNTZA / ETXARRI ARANATZ Ekhi Perez Sanzol, Julen Ruiz de Erentzun Ganboa eta Jon Orella San Martin, Andra Mari ikastolako ikasleak, auto berriztagarri bat eraiki zuten joan zen urtean. Beraien proiektu horrek Elhuyarren Bilboko zientzia azokan aurkeztu zuten eta, DBH 3-4 mailan, bigarren saria esku-

ratu zuten. Sari hark aukera eman die Bartzelonako Exporecera Jove azokan beraien proiektua aurkezteko asteburuan.

Bartzelonako azokan aurretik hautaketa prozesua gainditu duten ia ehun proiektu aurkeztu dira lau mailatan banatuta.

Sakandarrak DBH 3-4 mailan egon dira.

Batzelonako azoka hori 2000. urteaz geroztik egiten den nazioarteko ikerketa azoka da.

Bertan, mundu osoko bigarren hezkuntzako eta batxilergoko gazteek bat egiten dute. Aurten, besteak beste, Mexiko, Turkia, Andorra, Galizia, Katalunia edo Euskal Herriko parte hartzaileak zeuden. Ikasle guztiek beraien

Hiru gazte sakandarrak haiek eraikitako auto berriztagarri prototipo baten berri eman zuten azokan. Hura egiteko ikasle hirukotea arazo erreal batetik abiatu zen: ohiko autoek asko kutsatzen dute eta ibilgailu elektrikoek, berriz, autonomia gutxiegi daukate. Hori kontuan izanik, hiru ikasleei bururatu zitzaien ideia izan zen energia iturri propioa zuen auto autonomo bat eraikitzea. Autoak energia izateko eguzki plakak jarri zizkioten. Han sortutako argindarra bateria batean biltzen du, ibilgailuak autonomia izan dezan.

Autoko gurpila bakoitzean motore independiente bat dauka.

Xasisa, berriz, 3D inprimagailu batekin egin zuten. Aurreko guztia gutxi ez eta ibilgailuak aurreko aldean eta atzeko aldean sentsoreak ditu. Sentsore horiek autoari eragozten diote oztopoekin talka egitea.

Gazteek autoa telefono aplikazio baten bidez kontrolatzen dute.

Proiektua garatzeko hiru ikasleek programazioa eta elektronika landu behar izan dute. Hiru ikas-

Industriarako ekintza plana zehazten hasi dira Sakanako industria-ekosistemaren diagnostikotik abiatuta eginen dute SAKANA Sakanako Industria Biziberritzeko Mahaia Dinabiden bildu zen martxoaren 4an. Bilera horrekin ibarreko industriaren etorkizunerako ekintza plana zehazteko prozesuaren bigarren faseari hasiera eman zioten. Prozesu horren helburua da Sakanako industria ehuna sendotzeko eta eskualdeko lehiakortasuna indartzeko neurri eta ekintza zehatzak adostea, erakunde publikoen, enpresen eta lurraldeko eragileen arteko lankidetzan oinarrituta. Fase berrian, mahaia-

ren parte diren erakundeek proposatutako ekintzak aztertu eta lehenesteko lana egingo dute, ondoren Sakanako industriaren biziberritzerako ekintza plan bateratua adosteko.

Bileran Nafarroako Gobernuko Industria eta Enpresen Trantsizio Ekologiko eta Digitalerako Departamentuko ordezkariak, Sodena, Nafarroako Analisi eta Prospektiba Bulegoa, Sakanako Enpresen Elkartea, Sakanako ordezkariak eta Sakanako Garapen Agentziako teknikariak izan ziren.

Parte hartzaileak azalpenak entzuten. SGA

Planaren abiapuntua Sakanako industria ekosistemaren diagnostikoa da. Esan zutenez, "Sakanako industria sarearen hazkundea nabarmentzen da: %6koa 2017tik. Gaur egun 1.250 milioi euro fakturatzen ditu". Azterke-

taren arabera, Sakanako metalurgia, produktu metalikoak, elikadura eta osagai elektrikoko enpresa sareek ibarreko industria fakturazioaren %70 baino gehiago biltzen baitute. Datuen arabera 2017 eta 2023 artean hazkun-

leak protagonista izan badira ere, autoa sortzeko prozesuan hainbat aholkularik proposatutako hobekuntzak ezarri dituzte.

Proiektua garatzeko, bidean topatu dituzten arazoei aurre egiteko eta hobekuntzak inplementatzeko ikasleek beraien ekintzailetasuna, erabakitzeko ahalmena eta era kooperatiboan lan egiteko gaitasuna erakutsi behar izan dituzte.

Azokaren babeslea zen Zientziaren Sustapenerako Brasilgo Elkarteak (ABRICek) ematen duen saria eskuratu zuten. Gainera, gazteek bere proiektua azaltzen duen artikulu bat argitara dezakete Scientia Prima zientzia aldizkarian. Hirukoak azokan bertan beste proiektu interesgarriak ezagutzeko aukera izan zuen, eta zientziarekin lotutako hainbat jardueratan parte hartu zuen. Bestalde, epaileen feedbackaz aparte, sortutako auto berriztagarria hobetzeko beste aholkulari eta tutoreen proposamenak jaso zituzten.

Gazteek jakinarazi dutenez, proiektua ez dago itxita eta hainbat hobekuntza lerro izan ditzake. Esperientzia oso aberasgarria izan dela adierazi dute.

GAZTEEK PROIEKTUA AZALTZEN DUEN ARTIKULUA ARGITARA DEZAKETE ZIENTZIA ALDIZKARI BATEAN de joera orokorra izan duela Sakanako industriak, eta fakturazio bolumen handiena 2023an lortu zuen (1.250 milioi euro).

Bestalde, lau balio kate estrategiko handiak nabarmentzen dira: nekazaritzako elikagaiak (254 milioi euroko fakturazioa eta hazkunde handia 2017tik), metal mekanika eta osagai elektrikoak (600 milioi euro baino gehiago eta enplegu kualifikatu handia), agregakinen, zementuen eta eraikuntza materialen sektorea, baita energiarena ere, berriztagarriekin eta biltegiratzearekin lotutako enpresa berritzaileen presentziarekin.

Gabeziak ere antzeman zituzten: talentua atxikitzeko zailtasuna, enpresen zatiketa, Enpresa Txiki eta Ertainen digitalizazio mugatua eta industrialde batzuen ahalmen elektriko eskasa.

SAKANERRIA

GUAIXE 2026-03-13 Ostirala

9

Teilatuko txapak frontoiko kantxan Neguko haizeteek arrastoa utzi dute Satrustegiko frontoian: teilatuko txapa batzuk lasatu eta bota egin dituzte. Lana joan zen urtean egina da eta, horregatik, Satrustegiko Kontzejuak eraikuntza enpresarengana jo du A.A.I. SATRUSTEGI Festetan, agorrilaren 16an, pilota jaialdi batekin mustu zuten satrustegiarrek herriko frontoian egindako lanak. Ezker pareta altura berean jarri eta pilotalekuari teilatua jarri zioten. Eta teiladurarekin batera, haizea sartzea eragozteko xaflak jarriko dituzte hegoaldean eta mendebaldean.

Baina urte hasierako haizeteek arrastoa utzi dute teilatu berrian.

Pixkanaka-pixkanaka haizeak bere lana egin zuen eta teilatu jarri berriko metalezko zenbait xafla askatu eta lurrera bota zituen. Ondorioz, frontoiaren egur laminatuko egiturako habe bat agerian gelditu da. Frontoiak zazpi koadro ditu. Haizeak kalteak, zehazki, 5 eta 7 koadroen arteko teilatuaren hegoaldeko isurian sortu zituen. Bost metroko luzerako xafla oso bat bota zuen. Teilatuaren mendebaldeko muturrean halako beste xafla bat bota du. Satrustegiarrek iku-

Basamuturko bidegurutzetik aurrera hasi dira lanak egiten.

Bidegorria egiteko lanak basoan hasi dira Herrigunea Altsasu Institutua eta Iñigo Aritza ikastolarekin eta Dantzaleku kirol gunearekin lotuko ditu

Ezkerretan, behean, xaflak kantxan. Eskuinean, goian, xaflek utzitako zuloak.

si zuten xaflak askatzen ari zirela, baina haizeteek ezer egitea eragotzi zieten.

Obra Mas Madera Cubiertas 2000 SMk egin zuen. Satrusteg i ko Ko n t z e j u a k l a n e t a r a 244.426,79 euro bideratu zituen.

Lanak finantzatzeko kontzejuak Nafarroako Gobernuaren 80.000 euro dirulaguntza izan zuen.

Kontzejua enpresarekin harremanetan jarri da, erreklamazioa egin dio. Lanaren bermea oraindik ez da pasa.

ALTSASU Bizikletendako bidea egiteko lanak otsaileko azkeneko astean hasi ziren. Basamuturko bidegurutzetik Dantzalekura zeraman porlanezko bidea jaso zuten langileek. Haren ordez bi metro zabal duen bidea eginen dute.

Basamuturko bidegurutzearen seinaleztapen lanak eginen dituzte, txirrindulariek hura segurtasunez pasa eta institutura eta ikastolarantz jo ahal izateko.

Egungo bidearen eskuin aldetik eginen dute. Hori lanen bigarren fasea da. Bi ikastetxeetatik Dantzalekurantz joan nahi dutenen-

dako ere bidegurutze ondoan beste pasabide bat seinaleztatuko da San Pedrorako bidean.

Lanen lehen fasea herrigunetik aipatutako bidegurutzerainokoa da. Egungo bidearen eskuin aldean eginen dute bidegorria.

Horrek eskatuko du, besteak beste, Uzkullu errekaren gaineko zubia zabaltzea.

Lanak Xcava Obras y Servicios enpresa egiten ari da. Hiru hilabete ditu despeditzeko. Obraren truke 301.400 euro (BEZik gabe) jasoko ditu. Lanak finantzatzeko udalak 312.374 euroko dirulaguntza du.

Haur adina zuhaitz Arbizuko Udalak Zuhaitz Eguna joan den urtean jaiotako haurrekin batera ospatu zuen. 2025ean jaiotako bederatzi umeen gurasoei gonbidapena luzatu zien martxoaren 1era. Gaixo zegoena ez beste guztia han izan ziren. Plazan elkartu eta San Joan ermitara joan ziren. Familia bakoitzak bana landatu zuen. Lizarrak, urkiak eta haritzak landatu zituzten.

UTZITAKOA

10

SAKANERRIA

2026-03-13 Ostirala GUAIXE

KOLABORAZIOA ASUN BERASTEGI GARTZIANDIA

Negu txilintxa, landare galanta Landarearen aurkezpena Gaurko idatziaren protagonista den landareak negu txilintxa du izena.

Neguko ezkilatxoa ere izen egokia litzateke edo elurretako ezkilatxoa ere. Izen horiek guztiek adierazten dute ezkilatxo baten forma duela landare honen loreak, eta neguan sortzen dela. Izan ere, batzuetan, landarea elurraren artean hazi eta elurraren gainetik agertzen dira gero loreak. Zuriak dira, zuri dirdiratsudunak, elurraren zuritasunarekin lehian. Eta lorearen erdialdean hiru marra berde dauzka, alderantziz dauden hiru bihotz irregularren forma hartzen dutenak. Hostoak xumeagoak dira, luzexkak, berde grisaxka kolorezkoak. Binaka hazten dira lur azpian dagoen erraboiletik, bien artean sortuko delarik ondoren lore dotorea.

Landare honen izen zientifikoa Galanthus nivalis da. Galanthus, "gala" (esnea) eta "anthos" (lore) hitz grekoetatik dator eta "nivalis", noski, elurrarekin du zerikusia. Izen zientifikoa, beste landare askotan gertatzen den bezala, Carl Linnaeus suediar botanikari famatuak eman zion, 1753an, bere Species Plantarum ospe handiko liburuan.

Pertsona bat bere burua galantzen ari dela esaten denean, esan nahi du apaintzen ari dela eta dotore jartzen. Eta pertsona, toki, etxe edo dena delakoari buruz galanta dela esaten bada (pertsona galanta dun!), segur aski adierazi nahi da apartekoa dela, berezia. Eta bai, negu txilintxa landare galanta da, zalantzarik gabe.

Gure latitudeetan oso landare gutxi dira neguan loratzen direnak. Horregatik da beharbada oraindik ere deigarriagoa negu txilintxaren loraldia.

Urtarrilaren bukaera eta martxoaren artean aurkitu daiteke loretan. Ondoren, loreak eta baita hostoak ere desagertuz joanen dira eta hurrengo negura arte ez da bere arrastorik ikusiko. Hori bai, lur azpian erraboilak geratuko dira, hurrengo neguan loratzeko zain.

Bere atzetik loratuko lilipak, sanjose loreak, gibel belarra, bioletak eta maldarana bera ere, udaberrian loratuko direnei bidea irekitzen.

beharbada ezagunenetarikoa, Alzheimer gaixotasuna tratatzeko erabiltzen dena hainbat eskualdeetan.

Horretaz gain, beste erabilpen batzuk badituzte ere eta ikerketak egiten jarraitzen dute hainbat herrialdeetan.

Erabilpen terapeutikoak

Babestutako landarea

Negu txilintxak eta genero bereko beste espezie batzuk potentzialtasun handia dute erabilera terapeutikorako.

Ekoizten dituzten sustantzien artean galantamina da

Bere garaian gorostia babestu zen bezala, gaur egun negu txilintxa ere babestuta dago Nafarroan. Horrek esan nahi du debekatuta dagoela landarea biltzea eta baita ere

ASUN BERASTEGI GARTZIANDIA

DUELA 25 URTE...

David Martxuetaren liburua Urdiaingo eta Altsasuko eskoletako irakaslea izana zen David Martxueta. Hark sortutako olerki, joko, ipuin eta bestelakoak jaso eta Sasi gaixoa liburuan eman zituzten. Izenburua ipuin batetik hartu zuten. Liburuaren aurkezpenean argibideak eman zituzten eskolako zuzendari Iñaki Gorrotxategik eta Urdiaingo eta Altsasuko alkate Iñigo Etxeberriak eta Camino Mendiluze Arregik. Aitziber arreba eta Idoia alaba egon ziren aurkezpenean. Egilea lau urte lehenago hila zen.

landarearen populazioei kalteak sortzea. Bisitatu bai, bisitatu daitezke eta argazkiak atera ere bai. Dena dela, Nafarroan, negu txilintxa oso leku gutxitan hazten da eta ez da aurkitzeko erraza, hain zuzen ere, horregatik dago babestuta.

Nafarroako Pirinioetan daude hiru-lau populazio eta beste bat bailara atlantikoetan, gehienbat pagadietan.

Bestetik, Europa osoan agertzen bada ere, ez da landare arrunta eta herrialde askotan nabarmen jaitsi dira bere populazioak, bilketa arautzeko neurriak ezarri direlarik.

Negu txilintxa bezala beste hainbat landare ere babestuta daude. Nafarroan, erreferentziazko araudia hurrengoa da: 10/2023 Foru Dekretua da, otsailaren 15ekoa, Babes Bereziko Basa Florako Espezieen Nafarroako Zerrenda sortu eta Flora Espezie Mehatxatuen Nafarroako Katalogoa ezartzen duena.

Eta zerrenda hau osatzeko, Estatu mailako zerrenda dago: 139/2011 Errege Dekretua, otsailaren 4koa.

Negu txilintxa lorategietan eta ekosistema naturaletan Oso ederrak diren landare askorekin gertatu izan den modura, negu txilintxa lorezaintzan erabiltzen da hainbat herrialdeetan eta tulipanak edo gladioloak erosten diren bezala, negu txilintxak ere erosi daitezke.

Horrelakoetan, lorezaintzan erabiltzen diren landareak bereziki lorezaintzarako prestatutako barietateak izaten dira. Populazio naturalak seguruenik lore gutxiago emango dituzte eta loreak beharbada gutxiago iraungo dute, edo txikiagoak izango dira landareak. Hori bai, populazio naturalak dira inongo laguntzarik gabe irauteko gai izan direnak, moldatu egin direnak baldintza klimatiko eta ekologikoen aldakortasunaren aurrean, dibertsitate genetiko propio eta berezia dutenak, eta, azken finean, inguruko landare eta animaliekin batera ekosistema natural baten parte direnak.

Hori guztiagatik, eta kontuan izanik ere beraien ikerketak eman dezakeen guztia, altxor txikiak balira bezala zaindu beharko genituzke.

EMAKUMEAREN NAZIOARTEKO EGUNA SAKANERRIA

GUAIXE 2026-03-13 Ostirala

Olatz Dañobeitia. ARGIA

Berrirakurketa feminista 'Sorginak, putak, terrositak. Indarkeria matxistaren ertzak. Tortura politikoa' liburuaren aurkezpena eginen dute gaur, martxoak 13, Olatz Dañobeitia egileak eta Iratxe Retolaza Emagin elkarteko kideak, Etxarri Aranazko liburutegian Eneida C. M. eta E. R. B. ETXARRI A. Olatz Dañobeitiak 2024. urtean doktoretza tesia bukatu zuen.

Zortzi urtez tortura aztertu zuen, espetxe politika, baita partaide soziopolitiko eta armatua ere, Eneida Carreño Mundiñano GUAIXE IRRATIko esatarariarekin solasean azaldu duen bezala: "Hor bazegoen oinarri enpiriko bat, hainbat elkarrizketa eta testigantza egin nituen eta irakurri nituen, baita zati teoriko bat bazegoen ere. Nazioartean gaia nola landu duten irakurri nuen". Tesi hori "behar pertsonal" batetik abiatu zuen Dañobeitiak: "Aztertzen nituen bizipenak, ez asko, nireak zirelako".

Tesia egiten ari zen bitartean, Nafarroako Torturatuen Sareko hainbat kide feministek Emagin elkarteari eta, ondoren, Dañobeitiari premia bat zegoe-

la esan zieten: "Emakumea eta tortura deitzen zaion binomio horri buelta bat emateko premia bat zegoela; azterketa feminista bat egiteko beharra".

Marko bat osatzea, gaiaren inguruko interpretazioa egitea, betaurreko feministak jartzea falta zen. "Eskaera horretatik aurrera egiten hasi ginen".

Lantalde bat osatu zuten ere, "ildo politiko bat ireki dugu, duela urte eta erdi jardunaldiak egin genituen egindako lana torturatu feministekin, abokatuekin eta abarrekin elkarbanatzeko...".

Horrela sortu zen Dañobeitiaren Sorginak, putak, terroristak.

Indarkeria matxistaren ertzak.

Tortura politiko saiakera liburua.

Gaur, martxoak 13, ostirala, 18:30ean, Etxarri Aranazko liburutegian aurkeztuko dute Dañobeitiak berak eta Iratxe

Retolaza Emagin elkarteko kideak, Arbizuko eta Etxarri Aranazko Bilgune feministek antolatuta, Martxoaren 8 emakumearen egunaren harira.

Berrinterpretazioa Liburua eraldaketarako eta hausnarketarako proposamen bat da, biolentzia matxistaren ertz zehazki bat azpimarratzeko eta biolentzia politikoaren interpretazio berri bat egiteko: "Mugimendu feministak sortu duen teoria eta praktika feministaren ezagutze hori guztia torturaren azterketari aplikatu diogu". Euskal Herrian istorikoki tortura politikoa biolentzia politikoaren ikuspegitik aztertu izan dute, eta lan honekin "betaurreko feministak" jarri dituzte eta ikusi dute biolentzia matxista ere badela, "horretaz gain, ez gara soilik biolentzia

horren azterketara mugatu, baizik eta liburuaren heren edo erdi bat, oraintxe zehazki ezin dut esan, erreparazioari ekiteko proposamen bat da; erreparazioan ere mugimendu feministak historikoki eskarmentu handia du".

Oso interesgarria iruditzen zitzaiela eta beharrezkoa zela gaineratu du egileak.

Ikerketa egiten "gurean" isiltasun asko daudela ikusi dute: "Isiltasun bat izan da eta esango genuke pixkanaka uzten ari garena, tortura izan zela eta negazionismo deitzen den hori; horrek asko baldintzatu du, tor-

"BEHAR PERTSONAL BATETIK SORTU ZEN; AZTERTZEN NITUEN BIZIPENAK NIREAK ZIRELAKO" "MUGIMENDU FEMINISTAK SORTUTAKO TEORIA TORTURARI APLIKATU DIOGU" "TORTURAREN SAREAN ERE ASKOTAN AIPATZEN DA EZ DUGULA HORRI BURUZ HITZ EGITEN"

11

turatuen bizipen asko eta torturaren errelatoa". Tortura nola kontatu den isildu duela gaineratu du Dañobeitiak, "torturatua zelako froga bakarra".

Isildutako beste gauza batzuk dira torturak sotutako minak.

"Torturaren sarean ere askotan aipatzen da ez dugula horri buruz asko hitz egin". Liburuak horietan eragin nahi du: "Torturaren izaera matxistaren ondorioz sortu direnak. Patriarkatuak eragiten duen biolentzia oso normalizatuta dugu kalean, beste horrenbeste gertatzen da komisaldegiko bizipenekin". Haiek ere ez dutela jakin nola izendatu azaldu du egileak, "behar duen garrantzia eman, eta horrek zerikusia izan du gure gizartean dagoen mezuekin; guk dugun kontzientziarekin eta gure komunitateak duen horrekin".

"Gizakiok komunikatzen gara entzuteko dugun baldintzen arabera. Beste isiltasun batzuk daude sexu torturari lotuta; Euskal Herrian asko salatu dira, baina horiek nondik ulertzen diren ikusi behar dugu". Hortaz, Dañobeitiak azaldu duenez, patriarkatuak istorikoki emakumeengan "beldur handi bat" sortu du sexu erasoei lotuta, eta "biziosoa, zikintasunari lotuta eta duintasunaren galerarekin" lotu du: "Herrialde askotan emakume horiek baztertu egiten dira; hemen baztertu ez, baina badaude lotsa eta erruaren beste zirrikitu batzuk".

Kontzientzia astindu Frantziar estatuan izandako Gisele Pelicoten auzia aipatu du Dañobeitiak: "Oraintxe liburua atera du (Et la joie de vivre), eta argi esan du: Lotsa lekuz aldatu behar da. Berak ez duela zertan lotsa sentitu behar eta aurrera egin daitekeela, berreraiki daitekeela". Emakume hori ez dela bakarra gaineratu du egileak.

"Horren bueltan beste isiltasun asko daude; norberaren burua babesteko isiltasuna. Estrategia ere bada". Pixkanaka hitza hartzeko proposamena hartu dute, betiere "erritmoak errespetatzen".

Liburuan ere torturaren "gorputz soziala eta politikoa askoz zabalagoa" dela adierazi dute, "ehundaka pertsona bizi izan dira beldur horrekin. Partaidetza politikoa utzi dute, bizitokia...". Horrek ere gizartean inpaktua duela esan du Dañobeitiak.

12

SAKANERRIA EMAKUMEAREN NAZIOARTEKO EGUNA

2026-03-13 Ostirala GUAIXE

Elvira Turumbay Sainzen zazpi seme-alabetatik bizirik geratzen den bakarra, Euxebi Zubeldia, eta senitarteko guztiak. "Egun berezia eta polita" izan zen eurendako.

Maider Betelu Ganboa LAKUNTZA Martxoak 8, Emakumearen Eguna, aldarrikapen eta aitortza eguna izan zen Lakuntzan. Lakuntzako Udalak eta Lakuntzako talde feministak emakume izena jarri zioten Uriz kale parean dagoen plazatxoari: Elvira Turumbay Sainz plaza. "Elvira Turumbayk bizitzak mundura ekartzeko ezinbesteko lana egin zuen. Emakumeen osasun erreproduktiboan funtsezko figura izan zen, eta bere lan isilari esker ehunka eta ehunka emakumeren ondoan egon zen" azaldu zuen Oihane Uribeetxeberria Garmendia alkateak. Lakuntzako azken emagina izandakoari aitortza egiteaz gain, "historian zehar ikusezin geratu diren emakume guztien lana ekartzen dugu argira: etxeetan, erditzeetan, zaintzan eta komunitatea eusten belaunaldiz belaunaldi bizitza zaindu duten emakumeena" gaineratu zuen.

Lakuntzarrek ez zuten ekitaldi xume bezain polita galdu nahi izan. Tartean zegoen Elvira Turumbayk Jose Cruz Zubeldia Goñirekin izandako zazpi seme-alabetatik bizirik geratzen den bakarra, Euxebi Zubeldia Turumbay, eta gainontzeko senitartekoak.

Biografia Oihane Uribeetxeberriak Elvira Turumbay Sainzen biografia ekarri zuen gogora. Elvira 1892ko urtarrilaren 25ean jaio zen Lakuntzako Emañenean. Zortzi

Elvira Turumbay eta herria egin duten emakumeendako plaza Lakuntzako azken emagina izandako Elvira Turumbay Sainzen izena hartu du Uriz kaleko plazatxoak. Memoria ariketa dela azaldu du Lakuntzako Udalak: "Elvira, eta historian zehar ikusezin geratu diren emakume guztien lana ekartzen dugu argira" anai-arrebekin batera hazi zen, garai hartako familia xume batean. 1919ko ekainaren 4an Jose Cruz Zubeldia Goñirekin ezkondu zen, eta zazpi seme-alaba izan zituzten. Emagintzarako bokazioa etxetik zetorkion Elvirari; ama, amona eta birramona emagin arituak izan ziren, eta bertan ikasi zuen. "Belaunaldiz-belaunaldi transmititutako jakintza praktikoa zen hura. Baina garaiko legeak titulazioa eskatzen hasi zirenean, bere amak ondorio gogorrak pairatu zituen: 14 erditze artatu ondoren salatua izan zen, eta bi epaiketaren os-

TURUMBAYK EMAGIN IZATEKO TITULU OFIZIALA ATERA ZUEN. 1500 ERDITZE INGURU ARTATU ZITUEN

tean hiru urteko atxiloaldira zigortu zuten".

Egoera hark mugarri bat ezarri zuen familian. Egoeraren aurrean, herriko medikuak Elvirari titulua modu ofizialean ateratzeko proposamena egin zion, "amari laguntzeko eta lanbidea legez babesteko". Horrela, 33 urte zituela ekin zion ikasketei. Iruñean eta Zaragozan egin zituen, urte eta erdiz, eta 1929ko uztailaren 9an sinatu zen bere titulua". Emañenean harrotasunez gordetzen dute titulu hori.

Elvirak 1929an hartu zuen kargua, eta Lakuntza, Arbizu eta Arruazuko emagin titular izan zen. 1952 Nafarroako Gidan Nafarroako emaginen zerrendan ageri da bere izena, ofizialki aitortua. "Hala ere, 1952ra arte ez zuen behar bezala kobratu zegokion soldata, hilean 500

pezeta kobratzea bazegokion ere. Horren aurrean, herriekin akordioa egin zuen: 25 pezeta erditzeko titular zen herrietan, eta 50 gainerakoetan. Familiek zerbitzuak ordaintzerik ez zutenean, galderarik egin gabe joaten zitzaien Elbira. Zeukatena pagatuko zuten, baldin bazeukaten".

1.500 erditze, eta euskara Elvira Turumbayk 1500 erditze inguru artatu zituen. Lakuntzaz gain, Arbizu, Arruazu, Uharte Arakil (12 kasu dokumentatu), Irañeta (2), Unanu (10), Dorrao

"ELVIRARI ETA HERRIA ZAINTZEN DUTEN EMAKUME GUZTIEI AITORTZA DA" OIHANE URIBEETXEBERRIA

(2), Etxarri Aranatz (4) eta Lizarragabengoara (2) joan zen.

Emagin lanaz gain, euskararen eta herri jakintzaren gordailu ere izan zen. "Bere ahotik jaso ziren Lakuntzako euskararen hitzak eta egiturak, belaunaldi berrientzat gordeta". Ekaitz Santazilia filologoak jaso duenez, "Resurreccion Maria Azkue, Euskaltzaindiko lehen presidentea izan zena, Lakuntzan izan zen 1930eko hamarkadan, Euskalerriaren Yakintza lan etnografiko erraldoia osatzeko kantuak, ohiturak, dantzak, jostaketak eta esaerak biltzen. Elbirari kukuka jostatzeko formula bat jaso zion. Hamarkada batzuk geroago, Ana M.ª Etxaide hizkuntzalariak ere emagina galdekatu zuen El Euskera en Navarra: Encuestas Lingüísticas (1965-1967) lanerako, Lakuntzako euskararen ordezkari. 1975eko urriaren 15ean hil zen Lakuntzan, 83 urte zituela.

Memoria egin Plazari Elvira Turumbay izena jartzea "keinu garrantzitsua" da Lakuntzako Udalarendako. "Emakumeen izenak plaza, kale eta espazio publikoetara ekartzea memoria egitea delako. Eta etorkizunari begira haien izenak gordetzeko".

Egun gizonezkoen eta emakumezkoen artean "arrakala handiak" daudela ekarri zuen gogora alkateak. "Soldatetan, zaintzaren banaketan eta baita emakumeen gorputza eta osasuna tratatzeko moduan ere".

Lakuntzako mugimendu feministaren izenean Arantxa Ibargoienek aurtengo Martxoaren 8ko manifestua irakurri zuen.

"Elvirak bizitza ekartzen lagundu zuen; gaur, gure herriak bere izena ekartzen du plazara, harrotasunez eta esker onez; zaintza eta komunitatearen garrantzia nabarmendu nahi dugu.

Elvirarendako, eta bera bezala herria zaindu eta zaintzen dugun emakume guztiei aitortza adierazi nahi diegu".

Aurreskuak, lore eskaintzak eta auzateak borobildu zuten Elvira Turumbayren eta herria egin duten emakumeen aldeko aitortza ekitaldiak. Puri Garziandia bilobak familia guztiaren esker ona azaldu zuen. "Eskerrik asko Udalari eta iragana eta oraina lotzen dituen keinu sinboliko hau posible egin duzuen guztiei".

EMAKUMEAREN NAZIOARTEKO EGUNA SAKANERRIA

GUAIXE 2026-03-13 Ostirala

M.B.G. LAKUNTZA Elvira Turumbay Sainz emaginaren plaza mustutzea, "poz handia" izan da familiarendako.

Guztien izenean Puri Garziandia Zubeldiak esker oneko hitzak izan zituen Lakuntzako Udalarendako eta ekitaldira hurbildutako lakuntzarrendako.

Urte luzez Lakuntzako emagina izandako Elvira Turumbay zure amiñe ezagutu al zenuen?

Bai, amiñe ezagutu nuen. Nik 14 urte nituenean hil zen. Gogoratzen naiz fede handiko emakumea zela. Beti egoten zen besteei laguntzeko prest; laguntzeko bokazioa zuen. Oso emakume xumea zen, eta oso jakintsua. Emakume ona. Berarekin batera, Jose Cruz Zubeldia Goñi aittuneren papera azpimarratu nahiko nuke. Amiñeren etxera jende pila bat joaten zen laguntza eske, aholku eske, erremedioen bila... eta ikusten dut aittune ere gizon handia zela, garai haietan amiñeri bere tokia uzten ziolako. Garai haietan, bere lana eta tokia errespetatzen zizkion.

"Amiñek emakumeak laguntzeko bokazioa zuen" PURI GARZIANDIA ZUBELDIA ELVIRA TURUMBAY SAINZ EMAGINA ZENAREN BILOBA Martxoaren 8an Lakuntzako emagin titularra zenaren omenezko plaza mustu zen Lakuntzan. Puri Garziandia bilobak familia "oso eskertuta" dagoela nabarmendu du familia guztiaren izenean, guretako ohore bat delako plaza honek amiñeren izena izatea, emakumeei eta besteei, urkoei laguntzeko izan zuen bokazioaren aitorpen gisa. Omenaldi honek, bere oroimena eta zerbitzu bokazioa ohoratzeaz gain, emakumeek izan zuten funtsezko papera azpimarratzen du.

Garai haietan prestakuntzak eta lanbide batean aritzeak ahalegina, ausardia eta erabakitasuna eskatzen zuen, eta horregatik aitortza hau gure bizitzan aztarna utzi zuten eta uzten duten emakume eta pertsona guztientzat ere bada; hala uste dugu.

Egun berezia da familia guztiarendako.

Emañenean beti jendea Elvirarengatik galdezka.

Bai, emagina zenez, edozein ordutan deitzen zuten eta amiñek joan beharra zuen. Ez dakit nor erditzear zela... gure amiñe hara, oinez edo mando gainean. Berdin zitzaion ordua. Behin alaba baten ezkontza utzi egin behar izan zuen, erditze batera laguntzera joateko; handik entzun omen zituen eztei ondorengo suziriak.

Euxebi zure amak eta beste seme-alabek laguntzen zuten?

Emagintza lanetan, berez, ez.

Baina etxera laguntza eske etortzen zirenak ikusten zituzten; horrenbeste jende zen... Lakuntzako Udalak aspalditik pentsatua zuen plazatxo hau mustutzea, eta pena da osaba Gregorio, Primi... jada gurekin ez egotea, amiñeren inguruko kontu asko baitzekizkiten, eta plaza ikusteko ilusioa. Amak 98 urte dauzka; burua oso ongi du, baina gaurko eguna berarendako oso hunkigarria da; amiñeren inguruko gauzak une honetan ez zaizkio ateratzen. Baina mustutzera etorri nahi zuen, hori oso argi zuen.

Gainera, Martxoak 8 Emakumearen Egunak bat egin du Elvira Turumbay Sainz plazaren mustutzean.

Senitartekoek plaza eta omenaldia asko eskertzen duzuela esan duzue.

Lakuntzako Udala eta omenaldi hau posible egin duten guztiei zinez eskertzen diegu, benetan,

Lakuntza, Arbizu eta Arruazuko emagin titularra izan zen: 1.500 haur mundura ekartzen lagundu zuen. Datuak oso deigarriak dira.

Unanura joaten zen ere bai. Eta Guardetxera. Bakarrik igotzen zen Guardetxera, aittuneren botinak jantzita, behin bere bosgarren umeaz erditu eta 20 egunera. Eta zenbat ijito etortzen ziren etxera bere laguntza eskatzera? Amiñe beraiekin joaten zen laguntzera; agian ez zuten dirurik ordaintzeko eta bestelako gauzak ematen zizkioten.

Esan dezaket amiñe mundu guztiak asko maite zuela eta emakume bat zerbitzurako zela: zerbitzu bokazioa zuen. Denetarako. Emagina izateaz gain, erremedioak egiten zituen, belarrak ezagutzen zituelako, bere lekutik ateratako sorbaldak bere tokian jartzen bazekien... Orduko medikuntza naturalaz asko zekien.

Zure erditzean lagundu zuen?

Bai, nire erditzean bera izan zen emagina. Gaurko omenaldi honetan bildu garen lakuntzar asko bere laguntzarekin jaio ginen.

Orduko emakumeek Elvira gertu izatea asko eskertuko zuten. Beraiendako bermea izango zen.

Bai, zalantzarik gabe. Zenbat lan dagoen hor atzean. Baina pentsatzen dut gaur egun badaudela pertsona asko emakumeengatik lan egiten dutenak.

Jendea laguntzeko bokazioa dutenak, zentzuzkoak. Aurrera jo behar dugu, emakumeak gizarte honetan pisua badugula erakusteko.

Bere garaian omenaldi bat egin omen zioten amiñeri.

Bai, 78 urte zituela, abenduaren 8 batean. Herritar talde batek antolatu zuen; gogoan dut Ricardo Areta hantxe ibili zela.

Bai, oso aproposa. Pentsa ezazu garai haiek zer ziren emakumeendako. Emakumeek etxean egin behar zuten dena: umeak izan, lana egin, bizi... nire ustez paper handi-handia zuten emakumeek. Isil-isilean badaude pertsona batzuk lan pila bat egiten dutenak, eta amiñe horietako bat zen.

Elvira Turumbay zenaren alaba, Euxebi Zubeldia, atzean Puri Garziandia alaba duela.

"FAMILIARENDAKO OHORE BAT DA PLAZA HONEK ELVIRA TURUMBAY IZENA IZATEA"

13

Iturrian dagoen plaka.

14

SAKANERRIA EMAKUMEAREN NAZIOARTEKO EGUNA

2026-03-13 Ostirala GUAIXE

Aldarrikapen eguna

Sakanako hainbat herritan mobilizazioak izan ziren martxoaren 8an. Guztietan argi geratu zen gaur egungo munduak ez gaituela asetzen

Irurtzunen "borroka feministaren beharra" aldarrikatu zuten. UTZITAKOA

Lizarragabengoako bilkura. UTZITAKOA

Etxarrin "feminismoari esker" lortutako eskubideak nabarmendu zituzten.

Iturmendin "feminismotik beste mundu bat eraikitzea" aldarrikatu zuten. UTZITAKOA

Bakaikun "egiteko asko" dagoela esan zuten. UTZITAKOA

Lakuntzan Itaiak emakume langileen defentsa egin zuen. UTZITAKOA

Unanuko emakumezkoek elkartean auzatea izan zuten eguerdian. UTZITAKOA

Irañetako udaletxean puxika moreak.

Urdiainen "instituzioei, patronalei, gizonezkoei eta sistema hau betikotzen dutenei" ardura eskatu zieten.

Altsasun antolakuntza eta borroka feminista aldarrikatu zituzten.

Ziordian, urtero moduan, afaltzera elkartu ziren. UTZITAKOA

Altsasun Itaiak alternatiba iraultzailea eraikitzea "beharrezkoa" dela esan zuen.

KIROLAK

GUAIXE 2026-03-13 Ostirala

FUTBOLA Altsasu eta

Etxarri fin; Lagun Arteak, estropezu

Nesken hirugarren mailan, garaipen polita lortu zuen Altsasuk Valle de Arangureni 2-3 irabazita. Sailkapenean altsasuarrak seigarren dira eta asteburuan atsedena dute.

Mutilen preferente mailan, Altsasuk hirugarren postuari eusten dio (39 puntu), Mutilvera B taldeari 1-2 irabazi eta gero.

San Jorge da liderra (44 puntu) eta hain zuzen ere Altsasuk liderra hartuko du larunbatean Dantzalekun (18:45). Partida erabakigarria, zinez.

Mutilen erregional mailan, Etxarri Aranatzek ez zuen San Jorge B-rekin gupidarik izan (8-0) eta lider segitzen du. Lagun Arteak 4-1 galdu zuen Leitzako Aurrerarekin eta laugarren da.

Larunbatean Etxarrik Valle de Egues hartuko du (16:30) eta Lagun Arteak Arga Ibaia (16:00).

Elomendiko Futbol Txapelketan Zaldua Arakilek atseden jardunaldia zuen. Sailkapenean seigarren da, eta asteburuan Uterga liderra du aurkari.

ARETO FUTBOLA Gure

taldeek denetariko emaitzak izan dituzte Mutilen hirugarren mailan, Altsasuk galdu egin zuen Ribera de Navarraren kontra (0-5) eta Aralar Mendik partida atzeratu zuen. Gaur, ostirala, Aralar Mendik Mendialdea du aurkari Berriozarren (20:00); Altsasuk partida atzeratu du.

Nesken lehen maila autonomikoko igoera fasean, Xota A-k lider jarraitzen du Mendialdeari 0-2 irabazi eta gero. Azkarrena bigarrenaren kontrako partida martxoaren 25era atzeratu dute.

Kopako multzoan, Xota B-k Mendialdea B liderra hartuko du igandean (10:30).

Mutilen lehen maila autonomikoan urak bidera itzuli dira.

Xotak Universidad de Navarrari 1-2 irabazi zion, eta Arbizuk Tafari 5-2. Tamalez, Altsasuk 1-5 galdu zuen Gazte Berriak liderrarekin. Xotak Anaitasuna hartuko du larunbatean (18:30), Arbizuk Oliteren kontra jokatu zuen bart Erriberrin, eta Altsasuk Tafaren kontra jokatuko du gaur, ostirala, Tafallan (20:30).

Nafarroako Kirol Jokoen Larruzko Paleta Txapelketako finalak Lakuntzan jokatu ziren aurreko ostiralean. NAFARROAKO PILOTA FEDERAZIOA

Adarragako aukeraketa. ASPE

Gure Pilotakoak, Larruzko Paletan finenak

Zabaleta, finaleko txartelaren bila

LARRUZKO PALETA Estrainekoz antolatutako Nafarroako Kirol Jokoen Nesken Larruzko

Paleta Txapelketan hamazazpi bikotek parte hartu dute eta Lakuntzan jokatutako lau finaletatik hirutan Gure Pilotako bikoteak lehiatu dira, txapel bat lortuaz Maider Betelu Ganboa LAKUNTZA Pilota kluben eta palisten aspaldiko eskaera zen nesken larruzko paleta txapelketak antolatzearena. Nafarroako Euskal Pilota Federazioak aintzat hartu, eta lehenengoz Nafarroako Kirol Jokoen (NKJ) Nesken Larruzko Paleta Txapelketa antolatu zuen, erantzun bikaina izan duena.

Beraz, nesken larruzko paleta ofiziala bilakatu da. Etxarri Aranazko Gure Pilota, Auñamendi Pilota Elkartea, Duar, Oberena eta Club de Tenis de Pamplona klubetako palistek parte hartu dute txapelketan, guztira hamazazpi bikotek.

Martxoaren 6an txapelketako finalak jokatu ziren Lakuntzako

Behar Zana pilotalekuan. Beste behin, Gure Pilotako palista sakandarren lana agerian geratu zen; jokatutako lau finaletatik hirutan izan zituzten ordezkariak, eta ordezkari sakandarrek kadete mailako txapela lortu zuten.

Finalistek larruzko paleta pilota goma bezain gustukoa dutela agerian geratu zen.

Mendiburu-Garmendia Kimuen mailan, Sanchez-Goikoetxeak (Gure Pilota) eta Goyenaga-Urrizak (Oberena) lehia oso estua izan zuten. Azken tantoak Oberenakoei eman zien txapela, 29-30. Infantilen mailako finala ere oso estua izan zen.

Urbasun-Mencosek (Oberena)

30-28 hartu zituzten mendean Sasiain-Baqueriza (Gure Pilota).

Kadeteetako txapela etxean geratuko zela jakina zen, bi finalistak Gure Pilotakoak baitziren, baina nork jantziko zuen zegoen jokoan. Lehia borrokatuan Mendiburu-Garmendiak 30-25 irabazi zieten Campos-San Martin taldekideei.

Azkenik, junior mailako finalean Auñamendiko Pedroarena-Zabalzak alde handiz jantzi zuten txapela, Oberenako Arrosagarai-Nuini bi jokotan irabazi eta gero (15-5 eta 15-6). Sari ematean Nafarroako Pilota Federazioko presidente Andrea Lusarreta eta Gure Pilotako Miguel Angel Aristorena izan ziren.

Salaberritarrak, txapeldunak PILOTA Asteburuan Euskal Herriko Kluben Arteko Pilota Ligako finalak jokatu ziren. Idiazabalen, jubenilen mailan Irurtzun klubeko Salaberria anaiek Lapke klubeko Perez eta Elola izan zituzten aurkari. Final estuagoa espero zuten pilota zaleek, baina hasieratik salaberritarrak oso nagusi izan ziren. 4-22 irabazita, merezitako txapela jantzi zuten

UTZITAKOA

Altuna-Ezkurdia Binakako finalerako sailkatuta daude, finalerdietako bigarren jardunaldian maisuki Laso-Albisu 22-15 mendean hartu eta gero.

Noren kontra jokatuko duten igandean erabakiko da Logroñon, ElordiZabaletak eta Laso-Albisuk jokatuko duten hil ala biziko partidan.

Bi bikoek asteazkenean aukeratu zuten materiala.

Ez zen inolako kexarik izan. Igandean Albisuren eskuin eskua behar bezala osatuta egongo den izan zen kezka bakarra.

Fisioarekin saio asko egiten ari dela aitortu zuen atzelariak, eta eskuak hobera egin duela.

"Igandean agertzen bada ongi egongo denaren seinale, dena emateko prest" azaldu zuen Zabaletak. "Partida oso zaila dugu aurretik. Ea ligaxkan baino zorte gehiago dugun" espero zuen. Helburua Nafarroa Arenan egotea baita.

Altuna-Ezkurdiak Jaka-Iztueta izango dituzte aurkari larunbatean Atano III.ean, jokoan ezer ez dagoela. Altunak eskua mindua du, eta Dariok ordezkatuko du. Laura Pausiniren kontzertua dela eta Nafarroa Arenan entrenatu ezin izana "ez dela batere serioa" azaldu du Aspeko bikoteak.

15

16

KIROLAK

2026-03-13 Ostirala GUAIXE

boluntarioak lotzea eta jendea inplikatzea. Toki guztietan betiko jendeaz tira egiten da beti.

Baina, aldi berean, geroz eta zailagoa da gauzak aurrera ateratzea aurpegi berriak eta aire freskoa sartzen ez bada, indarrak berritzeko. Lehen zeudenak jarrai dezaten, baina ez bakarrik. Laguntza izan dezatela".

Lanak banatu

2024an jokatutako Altsasuko Duatloiko azken edizioko irteera. Erdian, Sergio Garcia de Eulate. ARTXIBOA

Altsasuko Duatloia, elkarlanean eta biziberrituta DUATLOIA Iaz ez zen jokatu, baina Sakana Triatloi Taldeari Dantzaleku Sakana

Atletismo Kluba batu zaio, eta elkarlanean martxoaren 21erako XIV. Altsasuko Duatloia antolatu dute. Izena ematea zabalik dago eta parte hartzera animatu dute Maider Betelu Ganboa ALTSASU "Batasunean dago indarra" dio esaerak, eta horren erakusle da martxoaren 21ean XIV. Altsasuko Duatloia antolatu izana. Joan zen urtean ez zen jokatu, Sakana Triatloi Taldeak ez zuelako antolatu. Baina Dantzaleku Sakana Atletismo Kluba ekimenera gehitu da, eta proba bueltan dago.

Nekea "Sakana Triatloi Taldean jende gutxi gaude. Ez da jende berria sartu, eta guk 12 urte baino gehiago daramatzagu. Proba ateratzeko boluntario dezente behar dira, eta gu gutxi izanda, beti faboreak eskatzen egon behar horrekin pixka bat nekatuta geunden.

Gauza bat eta bestea zela, ez zen modua, eta, pena handiz, iaz ez genuen proba antolatu" azaldu du Sakana Triatloi Taldeko Sergio Garcia de Eulatek.

Itzulera Horregatik sorpresaz hartu zen aurtengo kartel deigarria ikustea, sorgina bizikleta gainean atzetik momotxorroa korrika duela, Altsasuko Duatloiaren buelta iragarriz. Sakana Triatloi Taldeaz gain, Dantzaleku Sakana Atletismo Kluba dago antolakuntzan.

"Egia esan, Dantzaleku eta Sakana Triatloi Taldea ez gara klub berdinak, baina beti elkarren ondoan gaude. Eta Dantzalekukoekin hitz egiten eta eurak animatuta sortu zen atzera ere proba antolatzeko erabakia. Denon artean antolatuko genuela,

"DENON ARTEAN EGINGO GENUELA PROPOSATU, ETA AURRERA BERRIZ!" SERGIO GARCIA DE EULATE

eta aurrera berriz!" dio Garcia de Eulatek.

Dantzaleku Sakana Atletismo Klubeko presidente Adrian Claverrek gaineratzen duenez, "bi aldeetatik argi ikusi genuen pena zela Altsasuko Duatloia galtzea, Sakanan proba garrantzitsu bat izan delako. Pena zen gaztetxoek bere inguruan duatloian aritzeko aukera galtzea, Altsasuko proba helduendako eta Nafarroako Kirol Jokoetarako (NKJ) antolatzen baitzen. Horregatik Sergio Garcia de Eulaterekin eta Juan Luis Maizarekin hitz egin genuen eta elkarlanean aritzea eta proba berreskuratzea erabaki genuen".

Izan ere, proba bat urte luzez aurrera ateratzea asko kostatzen da, baina zein erraz joan daitekeen guztia pikutara. "Zalantzarik gabe. Esparru guztietan ikusten ari gara, zenbat kostatzen den

Horrela, indarberrituta itzuli da Altsasuko Duatloia. "Proba antolatzeko baimenak, izapideak eta paper kontuak guk eraman ditugu gehiago, aurrekoak berritu eta egunean jartzea baitzen.

Korrikako lasterketa edo duatloiko proba bat oso ezberdinak dira, eta guretako ez zen berria.

Gainontzeko lan guztiak denon artean egingo ditugu" azaldu du Garcia de Eulatek. "Bai, prestaketen azken txanpan gaude. Dantzalekutik Olatz Azazeta Pelaez izan da gaia indar eta interes handiarekin hartu eta sekulako lanketa egiten ari dena, proba aurrera ateratzeko, Garcia de Eulaterekin eta Maizarekin elkarlanean. Orain gelditzen dena da jendea animatzea; batetik, kirolariek Altsasuko Duatloiko proba nagusian edo NKJ-etako txikien kategorian izena eman dezaten, eta, bestetik, boluntarioak animatzea, asko behar direlako. Azken momentura arte hori izango da gure kezka, ea boluntarioak izango ditugun eta ea zenbat jende animatuko den" nabarmendu du Claverrek.

Ehunen bat boluntario behar dira, goizean NKJetako proba eta arratsaldean proba nagusia delako. Motoristak behar dira txirrindularitza tarterako. Laguntza eman nahi duenak erraza du, Sakana Triatloi eta Dantzaleku taldeekin harremanetan jartzea.

Izena ematea: martxoak16 XIV. Altsasuko Duatloia martxoaren 21ean jokatuko da.

10:45ean kategoria txikiko NKJeko probak jokatuko dira Txioka parean, eta proba nagusia 15:45ean abiatuko da Altsasuko plazatik. Sprint distantziakoa da

"ERRELEBOKA ARITZEKO AUKERAK PROBA HERRIKOIAGOA BILAKATZEN DU" ADRIAN CLAVER

(5 km korrika, 20 km bizikletan, 2,5 km korrika). Ibilbidean ez dago aldaketarik. Korrika tartea herrigunean egingo da, eta txirrindularitza tartean bi itzuli egingo dira Altamirara, Olaztitik igo eta Altsasutik jaitsiz. Bizikleta hartu eta uzteko trantsizio gunea Foruen plazan egongo da.

"Dena batera egotea polita da, bilduago bezala. Partaide batzuk korrika, besteak bizikletan... dena batera!" argi du Garcia de Eulatek.

Izena ematea zabalik dago Rockthesport webgunean, martxoaren 16ko 23:59ak arte. "Mantso doa, azken bizpahiru egunetan mugituko da. 100-120 partaide inguru espero ditugu" uste du Sakana Triatloi Taldekoak. Eguraldia faktore garrantzitsua da.

"Eguraldi ederra, beroa, hotza, euria, elurra... denetatik izan dugu: Altsasun gaude! dio irribarrez.

Erreleboekin, herrikoiago Altsasuko Duatloia ez da soilik duatletendako proba. Erreleboka har daiteke parte, hau da, kirolari batek korrikako sektorea egin, eta beste batek bizikletakoa.

"Honek proba herrikoiagoa eta askoz ere parte hartzaileagoa bilakatzen du, korrikalari batek kide txirrindulari batekin parte har dezakeelako, eta alderantziz.

Bakarrik korrika egiten dugunoi edo txirrindulariei esparru bat ematen zaigu. Oso positiboa da" dio Claverrek. "Zure kuadrillako lagun batekin, lankidearekin bikotearekin... erreleboetan aritu daiteke. Ongi pasatzeko primerakoa da, beste xarma bat du" gaineratzen du Garcia de Eulatek.

Paratriatletak ere bai Paratriatletek ez dute huts egingo. "Momentuz, Iñaki Mujika altsasuarrak eman du izena.

Erreleboka ariko da, bere ahizparekin. Oso polita izango da.

Bestalde, bere taldekide Aitor Oleaga ariko da. Espainiako Txapelketan eta Europan lehiatzen aritu da. Ikusgarria izango da" Garcia de Eulatek.

Emozioz hitz egiten du altsasuarrak, itzulerarekin kontentu dagoenaren seinale. "Berriro martxan gaude, eta gustura".

Garcia de Eulate Altsasun lehiatuko da, aurretik Vianan eta Agoitzen aritu eta gero. "Gurea kirol polita da, baina gogorra, eta ez dago modan. Baina, ahal dela, aurrera!".

KIROLAK

GUAIXE 2026-03-13 Ostirala

Uneren batean apustua gogorregia egiten ari zaizuela sentitu al duzue?

Ez, modu progresiboan aritu gara. Hasi ginenean ia ez genuen fondorik, eta gutxika hobetzen ari gara. Apustu egunera gure sasoirik hoberenean iristen saiatuko gara, eta katarro eta halakoetatik zaintzen. Ea, zortea lagun, apustu egunean ongi sentitzen garen.

"Apustuak beste motibazio bat du: irabaztearen harrotasuna" JON ERDOZIA GONZALEZ DE PEDROSO ETA ARITZ OIARBIDE ERDOZIA AIZKOLARIAK AIZKORA Erdozia-Oiarbide eta Osinalde-Pikabea aizkolarien arteko apustua martxoaren 21ean jokatuko da Zumarragan: 20 kanaerdiko alde bakoitzak, eta 4.000 euro jokoan Maider Betelu Ganboa ETXARRI ARANATZ Erdoziatarren Etxarri Aranazko bordan mugimendu handia dago, eta egur ezpal asko. Jon Erdozia eta Aritz Oiarbide lehengusuek Unai Etxeberria "Osinalde" eta Egoin Pikabea gipuzkoarren kontra martxoaren 21ean Zumarragako Beloki frontoian (18:00) jokatuko duten apustuaren atzerakontua hasi da, eta etxarriarrak erronkarako prest daude.

Ilbeltzaren 2an apustua adostu zenutenean entrenamendua zeharo aldatu beharra zenutela esan

zenuten, lan motzagoak egiten ohituta zeundetelako. Nola joan da?

Hasieran fondoa gehiago lantzen hasi ginen; lehendabiziko bi hilabeteetan entrenamendu karga dezente sartu genuen, eta azken hilabetean gutxiago. Hasieran

"APUSTU EGUNERA GURE SASOIRIK HOBERENEAN IRISTEN SAIATUKO GARA; ONGI ENTRENATUTA GAUDE"

astean bitan lan luzeak egiten genituen, baina azken hilabetean astez gutxiago aritzen gara eta asteburuko entrenamendu indartsua mantentzen dugu.

Zer moduz zaudete?

Ongi. Gogotsu. Batetik luze egiten da, baina, bestetik, pentsatzen jarrita azkar pasatu da. Duela hiru hilabete luzatu genuen apustu proposamena, eta bat-batean aste bat falta zaigu, bertan dago.

Zenbat enbor erdibituko zenituzten tarte honetan?

Asko, ehundik gora; 150, agian.

na. Apustu bat beste gauza bat da; egun horretan denak zu ikustera doaz. Irabazi nahi dugu, apustu hori ezin da galdu, eta ez da diruagatik, harrotasunagatik baizik.

Arerioak nola dauden badakizue?

Entrenamenduetan zentratzeko denbora pila bat behar da: egurrak ekarri, prestatu, entrenatu...

Antolakuntza kontuak ingurukoek eramaten dituzte.

Zalduak eta Soroak igandean Tolosan jokatutako apustuan zerbait esan ziguten, baina ezin zara fidatu. Ez dakit zer denboran ez dakit zer egin zutela, baina zenbakiak oso erraz esaten dira.

Egurrak asko du esateko; egurrak gogorrak edo bigunak badira, asko aldatzen da, denbora nahi gabe joaten da, 3 edo 4 minutu, erraz. Egunean ikusiko da.

Alde bakoitzak 20 kanaerdiko erdibitu behar ditu, txanda librean.

Apustu egunean egurra eguerdian eraman behar duzue.

Aldaketa denborak nahiko barneratuta ditugu. Korteekin kontua izan beharra dago. Adarrak suertatzen badira txanda denborak aldatu daitezke, baina hori uneko kontua da.

Etxekoek eramango dute. Gu 17:00ak aldera agertuko gara.

Ahalik eta normalen egoten saiatuko gara: goizean paseoa eman, bazkaldu, eta apustura.

Apustua denez, probaren antolatzaile ere bazarete; lan gehiago.

Jon Erdozia Gonzalez de Pedroso eta Aritz Oiarbide Erdozia lehengusuak apusturako azken txanpan daude.

17

Zuek egur erdia jarri behar duzue eta besteek beste erdia. Zein egur eramango duzuen erabaki duzue?

Ideiaren bat badugu, baina oraindik ez dugu erabakia hartu.

Zumarragan gipuzkoar gehiago egongo dira nafarrak baino.

Ziurrenik bai, baina hori, azkenean, ahotsa da. Guretako dela pentsatu eta listo! Hemendik ere jendea joan behar da, ea nork egiten duen garrasi gehien (karkar). Badakigu Gipuzkoan apustuetan zein giro egoten den; beste xarma bat du. Eta giro ona egotea denondako ona da.

Etxarritik jende asko joango da?

Pentsa baino gehiago; ez genuen uste horrenbeste jende joango zenik, familiakoak, lagunak eta herri kirol zaleak. Entzuten denarekin, oso gustura. Sarrerak aurretik erreserba daitezke (688 634 167).

Apustuan zer gerta, ospatu beharko duzue.

Noski! Altsasuko Izelain tokia hartuta dugu. Irabaztea askoz hobe litzateke, jakina.

Aizkorak, ongi zorroztuta, ezta?

Mimo handiarekin egin beharreko lana da.

Orain arte ez diogu honi garrantzia handirik eman, aittunek egiten zuelako, baina azkenaldi honetan gu ere aizkorak zorrozten hasi gara.

Zenbat aizkora eramango dituzue?

Asko, baina erabili, gutxi. Badaezpada eramaten dira, aizkora bat hausten bada, kiderra apurtu... Ongikoz, bakoitzak pare bat erabiltzen ditu, eta adarren bat ateratzen bada, besteren bat.

Aurretik pikea zenuten Osinalde eta Pikabearekin.

Oraingoan gehiago, agian.

Jon. Bai. Euren kontrako finalean aizkora apurtu zitzaidan eta momentuan ez neukan antzeko bat.

Eta erabili nuen bestearekin ez nintzen gustura aritu. Ordutik, berdinak diren hiru aizkora ditut, eta pixka bat txikiago diren beste hiru.

Jokoan dauden 4.000 euroengatik?

Apustu eguna iristeko gogoz?

Ez ba! Mundu guztiak berdina esaten digu, 4.000 euroak, baina apustuak beste motibazio bat du, lana ongi egin eta apustua irabaztearen ardura eta harrotasu-

Bai, apustua egin, pasatu eta ahazteko gogotsu.

Aurretik Osinalde eta Pikabearen kontra aritu izan zarete. Eguna hurbildu ahala urduritasuna agertzea beti gertatzen da?

"ETXARRITIK USTE BAINO JENDE GEHIAGO HURBILDUKO DA; ENTZUTEN DENAREKIN, OSO GUSTURA"

Irabazi ala galdu, aurrerago beste apusturen bat egingo zenukete?

Neguan entrenatzeko motibazio hori izatea gustatu zaigu, udako txapelketa ofizialetatik kanpo ez baitago ezer. Ikusiko da.

Zuenaz gain, bestelako apustuak sortuko ziren.

Egunean bertan sortuko dira, baina ez etortzeko erreklamazioekin; nahikoa dugu gurearekin.

18

KIROLAK

2026-03-13 Ostirala GUAIXE

Iskiza, ederki banakakoan GIMNASIA ERRITMIKOA Nafarroako Banakako Gimnasia Erritmikoko Txapelketako lehen

fasean primerako lana egin dute Iskizako gimnastek, zenbait podium lortuz. Nagore Erdoziak Espainiako Txapelketarako txartela lortu zuen. Txapelketa asko dituzte aurretik M.B.G. SAKANA Iskiza Sakana gimnasia erritmikoko taldeak 2026ko txapelketei hasiera eman die. Martxoaren 7an Nafarroako Banakako Gimnasia Erritmikoko Txapelketaren lehenengo fasea jokatu zen Buztintxurin, eta guztira ia 200 gimnasta bildu ziren bertan. Iskiza Sakanako Olaia Agirre arduradunak azaldu duenez, "oso jardunaldi luzea izan zen. Iskiza Sakanatik 14 gimnastek parte hartu zuten Buztintxuriko lehen jardunaldi horretan: bigarren mailan gimnasta bat, hirugarren mailan hiru gimnasta eta gainontzekoak laugarren mailan".

aurrera ateratzea oso zaila izaten da. Beraz, urduritasunak eragindako akatsak izatea ohikoa da. Hala ere, denek oso txapelketa polita oparitu ziguten, eta oso harro gaude guztiek erakutsi duten jarreraz eta ausardiaz".

Lan ederra Iskiza Sakanak zenbait podium lortu zituen Buztintxurin. 2014ko infantilen laugarren mailan Jare Aldasoro lehena sailkatu zen eta Itsaso Aldaz bigarren, eta 2013ko infantiletan Sofia de Sousa hirugarren. 2007ko jubenilen hirugarren mailan Nerea Palomino primeran aritu zen eta lehena izan zen. Eta zer esan Nagore Erdoziari buruz; 2006ko eta aurretiazko jubenilen bigarren mailan etxarriarra ederki aritu zen, eta bigarren sailkatu zen. "Postu honi esker Nagore Erdoziak Espainiako Txapelketarako sailkapena lortu zuen.

Espainiako Oinarrizko Banakako Txapelketa Oviedon jokatuko da, apirilaren 14tik 19ra".

Buztintxurin lehiatu ziren gainontzeko gimnastak Garazi Paularena, Irantzu Garcia, Mara Prieto, Ane Arratibel, Oneka Etxarte, Maddi Lorente, Sarai Aldasoro, Irati Galbete eta Amalur Apaolaza izan ziren. Guztien lanarekin "oso pozik" daude Iskiza Sakanan.

Datozen txapelketak Asteburuan I. Gimnasia Erritmikoko Torneo Nazionala jokatuko da Sartagudan. 850 gimnasta bilduko dira, tartean Iskizakoak. Segidan, apirilaren 26an jokatuko den Nafarroako Banakako Txapelketaren bigarren fasea prestatzeaz gain, apirilaren 25ean jokatuko den Nafarroako Taldekako lehenengo fasea lantzen ariko dira buru-belarri Iskizakoak. Iskizako sei taldek parte hartuko dute, 31 gimnasta, guztira. Bestalde, apirilaren 19an Kluben Arteko Liga jokatuko da Altsasun, eta beran Iskizako gimnasta guztiek parte hartuko dute.

Urduritasunari aurre eginez Batzuk aurretik arituak ziren, "baina zazpirentzat esperientzia berria izan zen banaka lehiatzerena. Denen helburua, lana txukun defendatzeaz gain, esperientziaz ikastea eta kideekin txapelketaz disfrutatzea izan zen".

Minutu eta erdian azken asteetan egindako lana defendatzea "oso zaila" dela dio Olaia Agirrek.

"Entrenamenduetan lasaitasunez egiten den lana txapelketa batean

Iskiza Sakanako gimnasta taldea, Nafarroako Banakako Txapelketarako prest. ISKIZA

Altsasuko Udaberri Sariaren bezperan, Martinezen bigarrena TXIRRINDULARITZA Luca Martinez lakuntzarrak Santi Segu

Memorialeko kronoigoera irabazi zuen Katalunian Junior mailako denboraldia hasi besterik ez da egin eta Luca Martinezek (Tolosa Danena) bere bigarren garaipena du.

Larunbatean I. Santi Segú Memorialean parte hartu zuen, La Garrigan. 2,3 kilometroko kro-

noigoera zen, eta lakuntzarra ikusgarri aritu zen, denbora onena lortuaz (04:32), Grenke-Auto Eder taldeko Gerogs Tjumins-i segundo bat eta Julius Birkedali 2 segundo aterata. Junior mailako puntako txirrindularieen

Nerea Palomino, ezkerrean, jubenilen hirugarren mailan lehena sailkatu zen. ISKIZA

artean gailentzeak badu meritua.

Hurrengo egunean UCI mailako Gran Premi Les Franqueses KH7 Lasterketan tropelean helmugaratu zen Martinez.

Sakana Group eta Quesos Albeniz taldeko txirrindulariak larunbatean Mutrikuko Atxukale Sarian lehiatu ziren, oso txukun.

Igandean Udaberri Saria Junior mailako txirrindulariek hitzordu garrantzitsua dute etzi Altsasun, 40. Udaberri Saria.

Luca Martinez, ezkerrean. TOLOSA DANENA

Burunda Txirrindularitza klubak antolatutako probak 80 km ditu, eta ibilbide ederra. 10:30ean abiatuko da Foru Plazatik, Ziordira jotzeko. Bertatik Etxarri Aranatzera helduko da, eta berriro Ziordia izango du helburu.

Buelta hartuta, Olaztin sartuko dira txirrindulariak, Altamira lehenengoz igotzeko. Iturmendiraino helduko dira segidan, eta atzera ere Ziordira joko dute, buelta ematerakoan Altamira igo eta Altsasuko helmugara heltzeko (12:25ak aldera).

GANBAZELAIA

GUAIXE 2026-03-13 Ostirala

19

AGENDA EMAGUZUE ZUEN EKITALDIEN BERRI ASTEARTEKO 13:00AK BAINO LEHEN. Tel.: 948 56 42 75 / 661 523 245 / kultura@guaixe.eus

OSTIRALA 13 ALTSASU Gazte agenda.

Biolentzia sareetan BerHezi elkartearen hitzaldia.

18:00etatik 19:30era, Intxostiapunta gazte gunean.

ALTSASU Dantza.

Dantzabideak Oholtzara Salto programaren dantza emanaldia, Zuk Performing Arts konpainiaren eskutik: Derivé Riart companyren ikuskizuna, Etxarri Aranazko Andra Mari Ikastolako DBH lehenengo mailako eta Altsasuko Altsasu BHIko, Iñigo Aritza ikastolako eta Corazonistaseko DBH bigarren mailako ikasleekin.

18:00etan, Iortia zabalgunean.

EUSKARAZ

M8 ETXARRI ARANATZ Aurkezpena.

Sorginak, putak, terroristak.

Indarkeria matxistaren ertzak: tortura politikoa Olatz Dañobeitia Ceballos idazlearen liburu aurkezpena, egilearekin eta Iratxe Retolaza Emagin elkarteko kidearekin. Arbizuko eta Etxarri Aranazko Bilgune Feministak antolatuta.

18:30ean, liburutegian.

LAKUNTZA Kontzertua.

Cavan eta Bittin' Back hardcore eta metal taldeen kontzertua. Sarrera: 5 euro.

19:30ean, kultur etxean.

LARUNBATA 14 ALTSASU Gazte agenda.

Xake txapelketa.

18:00etan, Intxostiapunta gazte gunean.

ALTSASU Kontzertua.

Emakumetasuna Haize Berriak Banda eta Toti Martinez de Lezea idazlearen

kontzertua, martxoaren 8aren egunaren harira.

19:30ean, Iortia kultur gunean.

M8 IRURTZUN Afaria eta antzerkia.

Afaria eta antzerkia, Irurtzungo Emakume Taldeak antolatutako Emakumeari buruzko XXXIII. Jardunaldien barruan.

21:30ean, Pikuxarren.

IGANDEA 15 OLAZTI Mendi irteera.

Sakanako Mendizaleak taldearen mendi irteera: Ioar.

07:00etan, bus geltokian.

ALTSASU Txirrindularitza.

40. Udaberri Saria junior mailako txirrindularitza proba: 80 km. Burunda Txirrindularitza klubak antolatuta.

10:30ean, Foru plazan.

ALTSASU Herri kirolak.

39. Nafarroako Herri Kirol Jokoak: hirugarren jardunaldia.

10:30ean, frontoian.

EUSKARAZ

ETXARRI ARANATZ Zinema.

Oilaskoerbi eta marmotaren sekretua animaziozko filmaren emanaldia.

17:00etan, kultur etxean.

EUSKARAZ

ALTSASU Antzerkia.

Azken Eguzkilorea Patata Eguzkilorea konpainiaren marioneta, maskara, antzerkia eta umorea nahasten dituen antzezlanaren emanaldia: Kattalin baserritik herrira jeistean bere lagunak desagertu direla ohartzen da; Mari jainkosari galdetzea erabaki eta basoan sartuko da azken Eguzkilorea aurkitzeko. Bertan izakiekin elkartuko da. Sarrerak: 4 euro.

12:00etan, Iortia kultur gunean.

ASTELEHENA 16 ALTSASU Elkarretaratzea.

Sakanako Pentsiodunen pentsio duinen aldeko elkarretaratzea.

12:00etan, udaletxearen aurrean.

ASTEAZKENA 18 M8 IRURTZUN Irteera.

Zinemara ateraldia, Irurtzungo Emakume Taldeak antolatutako Emakumeari buruzko XXXIII. Jardunaldien barruan.

19:00etan, Foru plazan.

UTZITAKOA

LARUNBATA 14 URDIAIN Afaria.

Korrika afaria; txartelak: Kaluxan.

22:00etan, Aitziber elkartean.

IGANDEA 15 URDIAIN Korrika kulturala.

13:00 Andoni magoaren emanaldia, adin guztietarako, plazan.

16:30-17:00 Aurpegi margotzea eta lekuko eramalearen zozketa, eskolako patioan.

17:00 Korrika txikia, ibilbidean zehar eta amaieran txokolate beroa, herritik zehar eta plazan.

OSTIRALA 20 LAKUNTZA Korrika txikia.

Korrika txikia, Korrika Batzordeak antolatuta.

18:00etan, plazan.

IRURTZUN Urrezko garaia Irurtzungo pintura taldeko erakusketa, Irurtzungo Emakume Taldearen Emakumeari Buruzko XXXIII. Jardunaldien barruan.

Martxoaren 31ra arte. Pikuxar eta Tahona tabernetan.

OSTIRALA 20 EUSKARAZ

IHABAR Solasaldia.

Laura Mintegiren Akabo solasaldia, Sakanako Mankomunitatearen Literatura Geraldiak egitasmoaren barruan.

18:00etan, herriko etxean.

egindako oda lotsagabea, baita zintzotasun ariketa bat ere; bere buruarekin duen harremanaz, bere izenaz, bere bikotekideaz, komikoa izateaz eta bertsolaria ez izateaz hitz egingo du. Sarrerak: 15 euro.

20:00etan, Iortia kultur gunean.

M8 ALTSASU Gazte agenda.

Berdintasunean jolasten txokoa.

18:00etan, Intxostiapunta gazte gunean.

ZINEMA

ALTSASU Elkarretaratzea.

Arrazismoa, faxismoa eta gerra inperialisten kontrako kontzentrazioa, Sakana Harrera Harank deituta.

19:00etan, udaletxearen aurrean.

Balandrau, viento salvaje Igandea 15 19:30 Astelehena 16 19:00

EUSKARAZ

ALTSASU Bakarrizketa.

Antton Telleriaren Ni ni ni bakarrizketaren emanaldia: egolatriari

ALTSASU IORTIA KULTUR GUNEKO ARETO NAGUSIAN

Torrente presidente Osteguna 19 19:00 IORTIA KULTUR GUNEKO ARETO TXIKIAN Los pecadores Igandea 15 19:30 El agente secreto Osteguna 19 19:00

20

GANBAZELAIA

2026-03-13 Ostirala GUAIXE

OROIGARRIA

Fran Balda Araña Gauzek poliki aldatzen jarraitzen diyee Urtaroak etenik gabe zuztek bata bestearen atzetik.

Belarra isilean hazten duk Neurria hartzen guztek gure bakardadeari Baina gure maitetasuna hodeirik garaienetan gorderik ziok Itxekuek Arbizun, 2026ko martxoaren 13an

OROIGARRIA

Iñaki Olmos Goikoetxea II. urteurrena

Zuk emandako maitasuna beti dago gurekin.

Zure falta sentitzen dugu, maitea.

Aita, ama eta Igone

IRAGARKI SAILKATUAK LANA/NEGOZIOAK

eus helbidera bidali behar dute.

Mekanikari lanpostua: Irurtzungo kamioi eta autobus tailerrean lan egiteko. Bidali curriculuma tallercamion10@ gmail.com edota 659 138 132 telefonora deitu.

Zerbitzu anitzetako enplegatua kontratatzeko oposaketa Etxarri Aranatzen: Errelebo kontratua modalitatean, D mailakoa. Informazioa eta izen emateak Etxarri Aranazko udaletxean.

LAN ESKAERA Emakume nikaraguarrak bere burua eskaintzen du barne langile gisa lan egiteko: Vilma dut izena, 51 urte ditut eta adineko pertsonekin esperientzia dut, nire burua eskaintzen dut barne langile gisa lan egiteko.

Vilma 612 219 711.

LAN ESKAINTZA Mank-ek Aisialdirako begiraleen lan poltsa sortu nahi du: DBH eta euskara C1 maila izatea derrigorrezkoa izango da.

Deialdian interesa dutenek beren curriculuma euskara1@sakana-mnak.

Altsasuko Udalak 8 langabetu kontratatuko ditu: Sei hilabeteko iraupena izango du kontratuak. Informazio gehiago eta izen emateak www. altsasu.net web orrian.

IKASTAROA Zoru pelbikoaren tailerra Bakaikun: Mank-ek adin guztietako emakumeentzat antolatutako tailerra eginen da martxoaren 28an. Informazioa eta izen emateak Manken egoitzako kirol sailean.

OHARRAK Josu Zabala Salegi 'Basajaun'-en heriotza argitzeko ikerketa: Egia

Ilunpetik Argira Ekimenak zure laguntza behar du, egin ekarpen ekonomikoa kontu korronte honetan ES04 3035 0116 92 1160027007.

Aste Santuan Olaztiko kontziliazio programan izen ematea zabalik: Orekan programari buruzko argibideak olazti.eus web orrian. Izen ematea martxoaren 16an bukatzen da.

Korrika afaria Urdiainen: martxoaren 14an, larunbatarekin, 22:00etan, txartelak Kaluxan eskura daitezke.

Altsasuko Elkartasun azokarako bilketa solidarioa: Erabiltzen ez dituzun (arropa, jostailu, maindire eta abar) eta egoera onean dauden gauzak Altsasuko Erkuden kaleko 8. zenbakian dagoen lokalera (Sociedad Deportiva zena) ekarri ostiraletan, 11:00etaik 13:00etara. Bildutakoarekin apirilaren 19an Elkartasun Azoka egingo da.

Informazio gehiago anitzartean@sakana-mank. eus emailera idatzi edo 648 070 710 telefonora deitu.

Irurtzungo Elkartasun azokarako bilketa solidarioa: Erabiltzen ez dituzun (arropa, jostailu, maindire eta abar) eta egoera onean dauden gauzak Irurtzungo plazara eraman asteartetan, 11:00etaik 13:00etara.

Bildutakoarekin martxoaren 28an Elkartasun Azoka egingo da. Informazio gehiago anitzartean@sakana-mank.eus emailera idatzi edo 648 070 710 telefonoan.

Korrika bazkaria Arakilen: martxoaren 21ean Ihabarren egingo den bazkarian izena ematea zabalik.

Sakanako Mintzakide taldeak martxan: Irurtzunen asteartetan 18:30ean Iratxon eta ostiraletan 9:30ean edo 19:00eatn Pikuxarren, Lakuntzan asteazkenetan

18:30ean jubilatuen elkartean, Arbizun asteartetan 16:00etan eskola zaharrean, Etxarri Aranatzen ostiraletan 18:30ean Xapateron, Altsasun astelehenetan 10:00etan liburutegian eta 16:00etan Gautxorin, ostegunetan 20:00etan Lezean eta ostiraletan 9:30ean Kaixon eta 10:00etan Zubeztia elkartean, Olaztin astelehenetan 17:30ean Ogiberrin eta Ziordin ostiraletan 17:00etan liburutegian. Martxan dauden taldeetan sartu daiteke edo berri bat sortzeko proposamena egin daiteke, kontaktua 600 482 224 edota sakana_mintza@aek.eus posta elektronikoa.

Kontsumitzaileei arreta emateko Altsasuko udal bulegoa: Asteartetan, 012 zerbitzuan hitzordua hartuta. Nafarroako Kontsumitzaileen Elkartea, Iratxe. iragarki@guaixe.eus www.iragarkilaburrak.eus

ESKELAK JARTZEKO: 948 56 42 75 edo eskelak@guaixe.eus Eskelen tarifak: 55,90 € / 106,5 € / 143,70€ prezio hauek BEZa barne dute.

Bazkideek % 10eko deskontua dute.

Eskelak jasotzeko azken eguna: Asteazkena goizeko 12:00ak baino lehen.

KULTURA

GUAIXE 2026-03-13 Ostirala

alde batetik hortik aurrerakoa ezustekoa da: orain zer? Akatu du bikotekidea eta orain zer gertatuko da? Egia esan, elementu horiekin norbaitek pentsa dezake genero nobela bat dela, hilketa bat dago... Nik hori bilatzen dut; lehenengo eta behin nik idazten dut nire ideiak argitzeko.

Baina badut buruan gogoan irakurriko duenak momentu batean ere bere buruari galderak egitea: eta nik hau zer, hau nik nola.

Nire ardura handiena hori da.

Bestea da guztiari forma emateko modu bat. Irakurlea eskutik eramateko; nahi dut liburua amaitu arte bukatu, eta eskutik eroso eraman nahi dut. Gera dadila pentsatzen.

Zein momentutan bilatzen zenuen irakurlea gelditzea?

Laura Mintegi, ezkerrean, 'Akabo' eleberriaren Donostiako aurkezpenean. @TXALAPARTATIK

"Lehen unetik irakurlea egoeran jarri nahi nuen" LAURA MINTEGI IDAZLEA Martxoaren 20an, ostirala, 'Akabo' liburuaren inguruko solasaldia egingo du, Ihabarko herriko etxean, Literatura Geraldiak programaren barruan Eneida C. M. eta E. R. B. IHABAR Akabo irakurri dutenek "ziztu bizian" irakurri dutela esaten diotenean Laura Mintegiri, hori da nobela berriaz berari gehien gustatzen ziona. Kapitulu laburrak eta egitura paraleloak ditu, "eta jakinminez geratzen direla eta kapitulu bat amaitu eta hurrengoan zer gertatzen den jakin nahi dutela" esan izan diote, baina zer gertatzen den jakiteko, aurretik beste kapitulu bat irakurri behar dute, eta egoera hori, Mintegiri, gustatzen zaio.

Mar txoaren 20an, ostirala, 18:00etan, Ihabarko herriko etxean izango da; Akabo liburuaren inguruko solasaldia egingo du, Sakanako Mankomuniteatearen Literatura Geraldiak programaren barruan.

"LEHENENGO ETA BEHIN NIRE IDEIAK ARGITZEKO IDAZTEN DUT; IRAKURLEA GOGOAN DUT"

Izenburuak berak esanahi handia du, ezta? Lehen lerroetan ere liburuaren gordintasuna ikusten da.

Batzuetan gertatzen da idazten duzunean esaten duzu kolpetxo hau geroko gordeko dut. Eta ez nuen nahi horrela jokatu. Lehen momentutik irakurlea egoeran jarri nahi nuen. Hau da mamia; bide baten amaiera eta beste bide baten hasiera da. Jakinmina areagotzeak eragiten du; hau da, bikote baten ibilbidea amaitu da lehenengo kapituluan, batek bestea akatu egiten du, eta beste

Batez ere gogoan nuen bi pertsonen artean proiektu bateratu bat dagoenean hasieran komunikazio bat dago, premiazkoa edo urgentziazkoa da besteari adieraztea norberaren ardurak, keriak, filiak eta fobiak, eta aurrera joan ahala harreman hori nola uzten zaion elkarri esateari, elkar komunikatzeari; nola galtzen den interes hori. Nahi nuen neurri batean norberak bere buruari planteatzea zer puntutaraino dauka garrantzia elkar komunikatzeak erlazio batean eta kasu honetan bikote bat jarri dut, erlazio sentimentala, baina ez du zertan; izan daiteke lankideekin, proiektu artistiko, kultural edo politikoa bera partekatzen dutenekin. Zenbateraino eskaintzen diogun ondokoari gure dedikazioa, denbora, eta komunikatzeko eta entzuteko ahalegina.

Batez ere entzuteko. Hori zen nire ardura. Nire konklusioa da nobelaren amaieran hiru edo lau urte pasatu eta gero, elkar komunikatzeari uko egiten diogunean nola edo hala ari garela hasierako proiektu partekatu hori traizionatzen.

Komunikatzen ez denak ere garrantzia du, ezta?

Bai. Horretan ere esfortzu txikia egin dut. Komunikazioa ez da bakarrik berbazkoa; gorputz komunikazioa, isiluneak, ausentziak... Modu askotara komuni-

"OSO URDURI JARTZEN NAIZ, EZ DA URTEEKIN PASATZEN; AURPEGIAK IKUSTEN DITUDAN ARTE"

21

katzen dugu. Gogoratzen naiz amonak irakatsi zidanean abaniko batekin nola ligatu. Abanikoa behar zuten familiaren aurrean mezuak bidaltzeko. Komunikazio kode bat zen; asko daude.

Trafiko seinaleak kode bat dira, eta guztiok keinuak ditugu gauzak esateko: zoratuta zaude esateko, gose naiz, logure naiz... Eta eskerrak, ezagutzen ez dugun hizkuntzan mintzatzen diren tokietan salbatzen gaituztelako.

Hizkuntza ere erdigunean jarri duzu.

Jarri nahi nuen nola batu egiten dituen bikotekide biak egoera linguistiko batek; hau da, biak dira elebidunak, biek ezagutzen dute zer den diglosia, hau da, hizkuntza nagusi bat, ingelera eta gaztelera, eta beraien ama hizkuntza, scottish eta euskara.

Orduan, momentu batean biak naufrago sentitzen dira oso nagusi den hizkuntza arerio eta arrotz baten eremuan eta identifikatuta sentitzen dira. Zerbaitek batzen ditu; ulertzen dute oso sakonean zer den zure ez den eremu linguistiko batean bizitzea.

Hori da abiapuntua. Baina gero hori da banandu egiten dituena.

Batak ulertzen ez duenean bestearen atxikimendua hizkuntzarekiko... Irakurleari utziko diogu deskubritzen.

Itxaropena edo etsipena erakusten du?

Ez dut pentsatu. Momentu batzuk benetan tristeak dira; negargura eragiten zidaten eta ni neu hunkituta nengoen. Nahiko afektatuta egon naiz. Beste momentu batzuetan euforikoagoa da; bikote bat nola sortzen den, tximeletak sabelean... Ez dut ikusten ez itxaropena ez etsipena. Hausnartzeko gelditzea nahi dut, jakinmina izatea. Bakoitzak bere buruari galdetzea: nola bizi dut nik hau?

Nolakoa izango da solasaldia?

Ilusio handia dut badakidalako herri txikia dela. Seguruenik ikasle gehiago ditut egunero klasean, han bilduko garenak baino. Hori gustatzen zait. Esan behar dut oso urduri jartzen naizela. Ez da urteekin pasatzen.

Bertakoen aurpegiak ikusi arte.

Aurpegiak ikusita konfiantza eta lasaitasuna hartzen dut. Jendearekin komunikatzen saiatzen naiz. Hasieran nabarituko dute urduri nagoela, eta esango dute: Baina emakume hau? Ezin dut ekidin. Gero zeharo gustura egongo naiz eta zeharo pozarren bueltatuko naiz etxera.

22

KULTURA

2026-03-13 Ostirala GUAIXE

Dantzaren botere hezitzailea Zortzigarren urtez Dantzabideak egitasmoa izanen da Altsasun, Zuk performing arts konpainiak eta Etxarri Aranazko, Altsasuko eta Olaztiko Kultura zerbitzuek antolatuta, zenbait laguntzailerekin batera. Hainbat ikaslek dantza klaseak egin dituzte, eta gaur erakutsiko dute

2025eko Etxepare sariko album ilustratuaren aurkezpena. ARTXIBOA

Album ilustratuen sariketa martxan Maiatzaren 8ra arte aurkez daitezke haurrei zuzenduriko album ilustratuak sortzeko Etxepare sarirako lanak; Nafarroako 23 toki entitateen euskara zerbitzuek antolatzen dute, tartean Sakanako Mankomunitatea SAKANA Testua eta irudia elkar ren osagarri dituzten lanak dira album ilustratuak, eta Nafarroako 23 toki entitateen euskara zerbitzuek, tartean Sakanako Mankomunitateak, urteak daramatza haurrendako literatur lan hauek sustatzeko Etxepare sariak antolatzen; maiatzaren 8ra arte aurkez daitezke lanak.

Etxepare sarira aurkezten diren lanak euskaraz sortuak, jatorrizkoak eta argitaratu gabeak izanen dira. Sortzaileak bakarka edo idazle eta ilustratzaileek sortutako taldean aurkez daitezke, eta nahi bestela lan aurkez ditzakete. Album ilustratuaren ezaugarrien harira, formatua librea da, baina lanak ez dira 20 zentimetroko zabalera eta 21 zentimetroko altuera baino txikiagoak izanen, eta gutxienez hamabost orrialde bikoitz izanen dituzte. Testuek ez dituzte 4.000 karaktere baino gehiago edukiko; ez dira hitzik

gabeko albumak onartuko, ezta adimen artifizialarekin egindako ez. Azken lau urtetan Etxepare saria jaso dutenak ezin dira aurkeztu.

Album ilustratuak Lanak izengoitiaz izenpeturik egonen dira, eta albumaren maketa fisikoa, digitala edo biak aurkez daitezke etxeparesaria. eus webgunearen bitartez, horretarako prestatutako formularioaren bidez. Fitxategiek 20 mega baino gehiago ez izatea aholkatzen dute, eta nahi izanez gero egileek irudi originalak posta arrunt bidez bidal ditzakete. Kasu horretan Etxepare saria. Larraungo udaletxea, Euskara zerbitzua, Gabari pla-

MAIATZAREN 8RA ARTE, OSTIRALA, AURKEZ DAITEZKE ETXEPARE SARIKO LANAK

za, 31878 Mugiro (Nafarroa) helbidera bidali beharko dituzte lanak.

Epaimahaia udal eta mankomunitate antolatzaileek izendatuko dute eta haur literaturan eta ilustrazioan adituak diren pertsonek osatuko dute: Patxi Zubizarreta, Aitziber Akerreta eta Idoia Sorrino. Pamielak izendatutako pertsonak egon daitezke epaimahaiak saria erabakitzeko egindako bilkuran, baina ez du botorik izanen.

Epaimahaiaren iritziz, aurkeztutako lanek behar adinako mailarik ez balute, ez da saririk emanen. 5.000 euroko sari bakarra emanen da, eta saritutako lana Pamiela argitaletxeak argitaratuko du.

2025ean Gotzone Butron eta Aitziber Raya egileen Orkestra Zooragarria album ilustratuak irabazi zuen Etxepare saria, 2024an Maite Rosendek eta Nerea Ariznabarretak egindako Mamuki lanak irabazi zuen, eta 2023an hutsik gelditu zen.

Erkuden Ruiz Barroso ALTSASU Zortzigarren urtez Oholtzara salto eginen dute Etxarri Aranazko Andra Mari ikastolako DBH lehenengo mailako ikasleek eta Altsasuko Altsasu BHI, Iñigo Aritza ikastolako eta Korazonistaseko DBH bigarren mailako ikasleek gaur, martxoak 13, ostirala, 18:00etan, Iortia kultur gunean, Dantzabideak programaren barruan. Aurten Zuk performing arts konpainiak hartu du egitasmoaren zuzendaritza, eta Saioa Iraizoz dantzari altsasuarra izan da martxoaren 9tik 13ra ikastetxeetan irakaslea, Igone Augusto eta Amaiur Goikoetxea herriko dantzariekin batera. Dantza konpainiarekin batera, Etxarri Aranazko, Altsasuko eta Olaztiko Kultura zerbitzuek antolatu dute ekimena, Nafarroako Gobernuko Kultura sailaren, Nafarroako Antzoki Sarearen eta Caja Navarra eta La Caixa fundazioen laguntzarekin. Dantzari gaztetxoekin batera Riart company-ren Dérive dantza emanaldia izanen da ere.

Dantza Arte eszenikoak gazteengana hurbiltzeko eta gazteen artean sustatzeko programa da Oholtzara salto. Horretarako, hainbat ekimen egiten dira Nafarroan zehar, eta horietan Zuk konpainiak zazpi urte daramatza parte hartzen, Itsaso A. Cano dantzariak eta konpainiaren zuzendariak azaldu duen bezala: "Hainbat ekimen egiten ditugu, esaterako, Ebroren inguruan Ribera en danza jaialdia egiten dugu; hau zortzigarren edizioa izango da". Dantzara hurbiltzeko aukera gutxi dagoen herrietara dantza eramatea datza egitasmoak. Konpainiak Oholtzara salto programaren barruan

antolatzen dituen ekimenen artean dantza urbanoko edo parkour tailerrak daude; "dantza garaikidearen barruan lengoaia asko sartzen dira; oso zabala da, geroz eta gehiago". Programaren barruan ere aurten lehenengo aldiz Dantzabideak egitasmoaren zuzendaritza hartu du, Amaia Fernandez eta Idoia Rodriguez konpainiako kideekin batera.

Oholtzara salto programaren helburuekin bat eginez, Dantzabideak programaren bidez dantza eta arte eszenikoak gazteengana zuzenean eramaten die, eta horrela ikastetxeetan bost egunez, dantza klaseak hartzen dituzte eta ikasitakoa erakustaldi publiko batean egiten dute. Aurtengoa zortzigarren edizioa da, eta aurreko urtetan Dantzaz konpainiak gidatzen zuen egitasmoa. Aurten erronka Zuk konpainiak hartu du, eta zuzendariak azaldu duenez, konpainiarendako garrantzitsua zen Sakanako taldea osatzea: "Horrela dantzarien eta ikasleen arteko harremana estuagoa izan daiteke eta elkar ezagutzeko aukera dute. Interesgarria iruditzen zitzaidan". Izan ere, proiektuaren helburuetako bat da dantzaren profesionalizazioa sustatu, "dantza ogibide bat dela erakutsi, goi mailako ikasketak daudela; arte eszenikoak orokorrean lan bat dela". Canok azaldu duenez, programaren bidez, eta gazteen " dantzarekiko benetako esperientziaren" bidez haien burua eremu eszeniko batean ikusten duten eta dantza zer den eta zertarako den hausnartzeko aukera dute.

Saioa Iraizoz, Igone Augusto eta Amaiur Goikoetxea dantzari altsasuarrak izan dira aste honetan zehar dantza irakasleak, Altsasu BHIn, Andra Mari ikas-

SAKANERRIA

GUAIXE 2026-03-13 Ostirala

adierazteko askatasuna ematen die, eta erregulatzen dira, bai emozionalki bai psikologikoki".

Antzinako Grezian dantza hezkuntzaren parte zela azaldu du Canok. "Gorputzaren bidez burua eta emozioak ordenatzen direla argi dago. Beraz, gazteek haien gorpen bidez eta besteen gorputzekin binkulatzea eta gainera eszenatoki batera ateratzea eta erakustea zerbait oso integratzailea da". Arte manifestazioak ere kulturartekotasunean elikatzen duela esan du dantzariak, "beste kapa bat izango zen, baina dantzatzearekin eta beste ikaskideekin dantza egitea, binkulazio maila hori ematen die". Hainbat irakaslek dantzaren onura horiek ikusi dituzte: "Batzuetan esan izan digute: talde honek ez du kasurik egiten, ez dira eserita egoten... eta harrizen gaitu nola dantzatzen elkar ulertu duten, irribarre egin duten, parte hartu duten...". Dantzak hori dauka, "unibertsala da, edonork egin dezake, modu batean edo bestean pentsatzetik harago doa".

Saioa Iraizoz, Amaiur Goikoetxea, Amaia Martinez eta Igone Augusto. UTZITAKOA

tolan, Iñigo Aritza ikastolan eta Korazonistak ikastetxean. "Guztira zazpi talde dira, eta bata bestearekin oso desberdinak; oso anitzak".

Ikastetxetan egiten dituzten saioetan "zati semantiko batekin" hasten dira: "Nortzuk garen, nondik gatozen eta horrelako gauzak kontatzen diegu". Gero beroketa ariketak egiten dituzte eta "ikerketa lan bat" egiten dute: "Dinamiken bidez ikerketa egiten dugu; lurretik hasi, erdi mailan eta gero zutik. Besteekiko kontaktua ere ikertzen dugu". Contact improvisation deitutakoa egiten dute, hau da, kontaktuaren bidez mugitzea: "Sorbalda ukitzen dute, besoa... Bien arteko konfiantza egon behar da, besteak gorputza ez badizu eusten, erortzen zara". Konfiantza hori nola sortzen den "oso ederra" dela esan du dantzariak. Dinamika horiek sormen prozesu bat da, eta bertan sortzen joaten den "materialarekin" koreografia erakusten dute, gaur erakutsiko dutena, hain zuzen.

Lotura Pertsonen arteko lotura edo binkuloa da dantzaren bidez

jorratu duten gaia. "Zerbait eszenikoagoa sortzea pentsatu dugu, ez izate koreografiak solteak, amankomuneko pieza bat izatea, taldeen arteko trantsizioak egitea...". Egindako lanarekin "oso pozik" daude. Sakanako Dantzabideak-en azken saioak eta emanaldia izanen da, eta dantzari gazteekin batera eta gai berdinarekin Riart konpainiak Dérive ikuskizuna eginen du. "Saioaren ikasleek ere emanalditxo bat egitea nahi genuen, baina azken orduko aldaketak izan ditugu, eta datozen urteetarako utzi dugu".

Dantzari altsasuarraren ikasleak laguntzaileak izanen dira emanaldian.

"Nerabezaroan haien gorputzagatik lotsa dute, gorputza aldatzen ari da eta besteen gorputzekin alderatzen dira; bere identitatearen bila ari dira...

Orduan dantzak gorputzarekin

DANTZABIDEAK-EKO IRAKASLEAK ALTSASUKO DANTZARI PROFESIONALAK IZAN DIRA

Inspirazioa Zuk konpainiak egiten dituen tailerretan lehenengo gauza da dantzarien biografia azaldu: "Guri buruz hitz egiten dugu; betidanik dantza egin nahi izan dugula baina baliabiderik ez zegoela, esaterako gure garaian goi mailako ikasketarik ez zegoela eta abar. Orduan, denborarekin pertsona batek esaten dizuenean ikastaroaren ondoren dantza egiten hasi dela, horretara dedikatu nahi duela eta dantza oso garrantzitsua dela, asko betetzen zaitu". Pertsonak inspiratzen dituztela kontziente dira; "pertsona bat inspiratu duzula sentitzen duzunean zerbait oso polita da".

"Edozeinek dantza egiten ikas dezake. Gorputza duen edonork dantza egin dezake. Dantzatzea da gure gorputza kontzientziarekin ordenatzea. Musikarekin edo musikarik gabe izan daiteke; beste batekin edo bakarrik...". Dantza barruan dagoen zerbait esan du Canok, Antsoainen, esaterako, gurpildun aulki batean dagoen pertsona batek dantza e gin zuen eta hainbataten ikusmen arazoak dituztenekin ere dantza egin dute, "badago gorra den dantzari bat, eta izug ar ri ongi dantzatzen da".

23

UTZITAKOA

Bertso eskolatik oholtzara Martxoaren 6an eskarmentu handiko zenbait bertsolarik bertso eskolako bertsolari hasiberriekin bat egin zuten Ziordiko elkarteko oholtzan, Bertso eskolatik plazara saioan. Antolatzaileen eta bertaratutakoen esanetan, giro "oso polita" sortu zen, eta bertsotan "gustura" aritu ziren. Eskolatik plazara saio gehiago egitea aurreikusten dute.

BAZTERRETIK IRATI EIZAGIRRE SAGASTIBELTZA

Udaberria

2026-03-13 Ostirala

11 GALDERA

2

Hasieratik zara kontsumitzailea?

3

Nola erosten duzu?

4

Nola antolatzen zarete Irurtzunen?

Bai, bai; hasieratik. Lehenengo kanpainan hasi ginen.

Nik normalean online aukera egiten dut (errigora.eus); erosogoa egiten zait. Beharren arabera produktuak aukeratzen ditut, zer hartu eta zer ez.

Ni berez kontsumitzailea naiz, baina arduradun gisa daudenek ikusten dute irurtzundarra naizela eta nirekin harremanetan jartzen dira. Batzuetan aukera izan dugu, oker ez banago, Iratxo elkartean hartzeko, eta beste batzuetan koordinatzailearekin zuzenean geratzen gara eta hartzen dugu. Deitzen digu eta esaten digu etxean baldin bagaude pasako dela.

Agurtzane Garijo Peralta irurtzundarra. UTZITAKOA

"Kanpainei bultzada eman behar zaie" Errigora proiektua martxan jarri zenetik, duela hamar urte baino gehiago, Agurtzane Garijo Peralta irurtzundarrak Erriberako produktuak eta euskara laguntzeko proiektuarekin bat egin du; kanpaina ia gehienetan eskaera egin duela esan du Eneida C. M. eta E. R. B. IRURTZUN

1

Nola izan zenuen Errigoraren berri?

Pixka bat hasi zenean, hasiera hartan, kanpainaren berri izan nuen; euskal giroan ibiltzen garenak eta horrelako gauzekin

BAZKIDETU

kontzientzia dugunoi iritsi zitzaigun. Lehenengo kanpaina hasi zenean, orain dela pila bat urte.

5 6

Beraz, tratu pertsonala?

Bai, oso.

Irurtzundarrek hautu hau egiten dute? Hasi zenetik eskaerak handitu direla esango zenuke?

Nik esango nuke, dakidanagatik, kontsumitzaile gehiago daudela hasi zenean baino. Jendea batzen joan da. Interesgarria iruditzen zait hori ere, jendea animatzen da, eta polita da.

7

Kanpaina desberdinak daude.

Guztietan parte hartzen duzu?

Hasiera batean esango nuke baietz. Izan daiteke kanpainaren batean hartu ez izana; azkenean, etxean duzuna begiratu behar duzu, eta beste batzuetan agian pasatu izan zaigu bizitzaren eromenagatik. Baina nik uste gehienetan erosi

dugula; kanpaina gutxi utzi zian ditugu hartu gabe.

8

Orain kanpaina martxan dago.

Eskaera egina?

9

Zer da gehien kontsumitzen duzuna?

Horretan nago. Etxean dudana begiratu behar dut, eta beharrak zeintzuk diren ikusita, zerbait seguru hartuko dudala.

Nor malean, tomate frijitua; desberdintasuna oso nabarmena da. Bestetik, babarrunak, txitxirioak... Horiek ere kontsumitzen ditugu. Azkenean, gure bizitza ero honetan horrelako kontserbak oso ongi etortzen zaizkigu. Beste batzuetan ere barazkiak hartu izan ditugu, gehienbat oporretara joateko.

10

Errigora aholkatzen duzu?

Zergatik?

11

Harro zaude?

Horrelako kanpainak iruditzen zait ez direla bakarrik guk kontsumitzeko zerbait bakarrik, baizik eta printzipio bat d. Jateko baino zerbait gehiago badu: euskara lagundu, hemengo ekoizleak lagundu, Erriberako ekoizleak lagundu... Badakigu zer egoeratan dagoen Nafarroa eta horrelako kanpainei bultzada eman behar zaiela, eta euskararekin eta horrelako gaiekin kontzientzia dugunok ez badugu egiten... Guk lagundu behar dugu; gure artean sarea egin.

Bestela, akabo horrelako ekimenak. Garrantzitsua da ez bakarrik kontsumitzeko produktuak direlako, baizik eta laguntzeko.

Bai, noski.

Izena ...................................................................................................................................................

Izan giltzarri!

Abizenak ..........................................................................................................................................

Hilabetean euro baten truke

Herria .................................................................................................................................................

(Errenta aitorpeneko itzulketa kontuan izanda)

Telefono zenbakia......................................................................................................................

NA/IFZ ..............................................................................................................................................

Helbidea ...........................................................................................................................................

Emaila ................................................................................................................................................

SAKANAKO

GIDA

Bankuko kontu korronte zenbakia: ES

__ ____ ____ __ __________

948 564 275 618 882 675 admin@guaixe.eus www.guaixe.eus