HRLM 73

HRLM73 STADSGLOSSY

Overkoepelende liefde voor onze stad, je bedrijf, je familie, elkaar...

EEN NIEUW JAAR, EEN NIEUW BEGIN

Al sinds 1898 aandacht voor de klant

HAARLEM - Ostadestraat 2-6, 023 - 525 19 37 HEILOO - Winkelcentrum ‘t Loo 30, 072 - 533 18 15 www.vastenhovenmode.nl /VastenhovenMode -

@vastenhoven_mode

Overkoepelende liefde voor...

Jeannette Evers en is hoofdredacteur . Ze was getrouw d met wijlen Rob en heeft twee ho nd je s Sammy en Max.

Ieder jaar kijken we op de redactie kritisch naar onze covers. Hoe gaan we verder, wat wordt het coverbeleid van 2021?

We waren het er gauw over eens dat het dit jaar ‘gebouwen in detail’ zouden worden; weer eens iets heel anders, maar bovenal omdat Haarlem heel veel mooie gebouwen en plekken heeft. Wel met de kanttekening dat de cover iets moet vertellen over het thema van de editie.

Het thema van deze editie van HRLM is de liefde – Overkoepelende liefde.

Maar wat is dat eigelijk, de liefde?

Volgens de Dikke van Dale betekent de liefde: liefde (de; v; meervoud: liefdes, liefden) -1warme genegenheid: tussen die twee was het liefde op het eerste gezicht bij de eerste ontmoeting; (de) liefde bedrijven seks hebben -2 oprechte en warme belangstelling; het prijs stellen op: liefde voor de kunst - 3 voorwerp van liefde: zijn eerste liefde.

De liefde, dat is toch wel wat de meeste onder ons in deze tijd vreselijk missen. Een warme arm om je heen of een hartelijke kus...

En tegelijkertijd merk je ook dat de liefde niet altijd vanzelfsprekend is. Liefde komt in vele vormen voor, of je nu kiest voor een lat-relatie of het huwelijk, of dat je verliefd wordt op iemand van hetzefde geslacht.

Of je kiest er ervoor om gewoon alleen te blijven om wat voor reden dan ook. Of je wordt gezien als die eeuwige alleenstaande maffe tante die alles anders doet. En wat dacht je van de onvoorwaardelijk liefde van je trouwe viervoeter. Gelukkig kan het allemaal.

Het zorgen voor een ander, dat is misschien wel de ultieme vorm van liefde; op pagina 39 lees je daar meer over. Of liefde voor je vak of voor je bedrijf... Want wat dat betreft, hebben we ook deze editie van HRLM – zoals altijd – weer met ontzettend veel liefde gemaakt...

Wat is het toch geweldig wat de liefde te weeg brengt en kan doen.

Ik wens iedereen een mooi, warm en liefdevol voorjaar.

Jeannette 73 HRLM ✶ 3

Fotografie: Linda Llambias.

Welkom

Fotografie: Rob Eversen.

✶ ZOMAAR

4 ✶ HRLM 73

INHOUD

73

April - mei 2021 13e jaargang LIEFDE VOOR...

47 Theater de Liefde 48 Candlelight 62 Jan Monnikendam 86 Smederij Felix 94 KaasKampanje INTERVIEW 9 Harm Balder 34 Zorgen met liefde 76 Mijn Haarlem Maud Groenewoud WINKELEN 20 Koop lokaal 64 Nieuw in Haarlem 78 Haarlemse winkeliers 91 De Wereld van Jansje 104 Dieren HISTORIE 25 Historie De Bavotoren 74 Pareltjes Cornelis Springer 90 Toen Actie tegen fascisme 1984 95 Philharmonie Toen en nu 110 Toen Gaslek 1984 KUNST 50 Haarlem IN-DRUK 99 In het atelier van Joke Hak 106 Harry Balm Geen dag zonder tekenen

COLUMNS 7 Jos De waarde van sport 19 Karbonkel GDGL GRN 33 Rian Voor Job, gewoon omdat je Job bent 37 Jos Rare vaders 61 Falco Win-win NIEUWE COLUMNIST 88 Ann Boer en boerin zoeken kijkers 105 Jan Willem We lucky one’s!

PUUR HAARLEMS 16, 17 en 18 Zo Haarlems Nieuws uit de buurt 30 HRLMse BRTN 34 Beeldend Haarlem 96 REPORTAGE Zomaar een foto 4 Haarlemse oorlogsmonumenten 55 67 Fotoreportage De laatste ooggetuigen 81 84 Zaterdag bij Monique Everaert BOEKEN 108 Koken Planeetvriendelijke Pokebowl 112 Boeken Top 5 en column EN OOK Opgeruimd staat netjes 32 53 Stadsmormels NIEUWE RUBRIEK 93 Afscheid

Wij maken HRLM

Mede-oprichter en artdirector Rob Eversen (1951-2018) Uitgever en hoofdredacteur Jeannette Eversen Vormgeving Jeannette Eversen en Adrian de Groen Redactie Victoria van der Werff Tekst- en eindredactie Marcel Lee Advertentieverkoop H.E. (Arie) Groeneveld Administratie Adela Bot/Romijn Bedrijfsadvies Distributie Hélène van der Werff, Tjibbe van der Werff en Paswerk/BusinessPost HRLM Ambassadeurs Lisa Cobelens Raad van Advies Ella Blommaert-Zander, Hans Romijn, Bernt Schneiders en Baud Schoenmaeckers.

Aan deze HRLM werken mee Jos Ahlers, Michaëla Bijlsma, Falco Bloemendal, Joke Breemouer, Alexander de Bruin, Eric J. Coolen,Yorick Coolen, Ann Demeester, Joost Dobbe, Frenklin van der Erf, Linda Gottmer, Madelon Griekspoor, Warry van der Leen, Linda Llambias, Christhilde Kleine, Meta van der Meijden, George Moormann, Johan Tempelaar, Henk Tijbosch, Mirjam Touw, Rian Visser, Christa Warmerdam, Jos Wienen, Haarlemse wijkraden, Paula Zuidhof en Marleen Zwartkruis Redactie-adres Lange Boogaardstraat 8 zwart, 2011 WV Haarlem, (023) 551 1227, post@haarlemse-stadsglossy.nl, www. hrlm-online.nl en volg ons ook op www.facebook.com/haarlemsestadsglossy.

73

HRLM

Relaties

STADSGLOSSY

april - mei 2021

Overkoepelende liefde voor onze stad, je bedrijf, je familie, elkaar...

Gratis exemplaar waarde € 7,05

Coverfoto Linda Llambias

2021

Haarlem, Spaarndam, Heemstede, Overveen, Bloemendaal, Aerdenhout en Hoofddorp.

Gratis verkrijgbaar bij onze adverteerders, VVV Haarlem, Bibliotheken, lees- en wachtruimtes, Primera, Ako, Bruna en Cigo.

www.hrlm-online.nl

Mediapartner van: Bevrijdingspop Haarlem, Theatergroep Eglentier, Project Fors, Haarlemmer Houtfestival, Productiehuis de Verbinding, Kerstmarkt Haarlem en Santa Run Haarlem. Samenwerking met: Het Ampzing Genootschap, COC Kennemerland, De Coalitie, Gilde Haarlem, Kunstlijn Haarlem, Noord-Hollands Archief, Nieuwe Gracht Producties en tipconcept.

Verspreiding

HRLM73

EEN NIEUW JAAR, EEN NIEUW BEGIN

OPTICIEN KUIPERS

Zijlstraat 97 | 2011 TM Haarlem | 023-5310181

Basis Bedrijfskleding | Mollerusweg 96 | 2031 BZ HAARLEM 023 5358086 | www.basisbedrijfskleding.nl info@basisbedrijfskleding.nl

Jos De waarde van sport

Jos Wienen is si nds 22 september 20 16 burgemeester van onze stad.

Sport is belangrijk. Uit onderzoek blijkt dat sporters gemiddeld langer leven, gezonder zijn en een hogere kwaliteit van leven ervaren. En ondanks dat sportactiviteiten soms blessures tot gevolg hebben, leveren ze per saldo een positieve bijdrage aan het terugdringen van zorgkosten. Een gezonde sportieve leefstijl zorgt ook voor meer weerstand. Dat is vooral in deze tijd waarin we een pandemie het hoofd moeten bieden een voordeel.

Sport brengt mensen ook op een andere manier in beweging. Tal van vrijwilligers maken het mogelijk dat we wekelijks kunnen sporten. Veel ouders en grootouders staan langs de lijn om hun (klein)kinderen aan te moedigen. Sport heeft zodoende ook een groot positief effect op de sociale samenhang in onze samenleving.

Alle voordelen die ik hierboven noem gelden eens te meer voor onze stad. Haarlem is van oudsher een echte sportstad. De gevel van het Kennemer Sportcenter, die vanaf de Westelijke Randweg goed te zien is, getuigt daar onder meer van. Er hangen grote portretten van totaal 22 beroemde Haarlemse topsporters. Maar ook in de breedtesport, waarbij plezier minstens zo belangrijk is als prestatie, doet onze stad het goed. Haarlem kent een rijk geschakeerd sportaanbod, mogelijk gemaakt door honderden vrijwilligers bij tientallen bloeiende sportverenigingen. Daar mogen we trots op zijn.

Dat de inzet van al die vrijwilligers vruchten afwerpt, blijkt onder meer uit nieuw onderzoek dat onlangs in De Atlas voor Gemeenten is gepubliceerd. De Atlas voor Gemeenten vergelijkt de vijftig grootste steden op aspecten als woonaantrekkelijkheid, werkgelegenheid en het culturele aanbod. In de onlangs uitgekomen editie was sport ook een thema. En wat blijkt: als het gaat om het sportaanbod scoort onze stad hoger dan het gemiddelde van de vijftig onderzochte steden. Ook het percentage inwoners dat wekelijks sport en dat voldoet aan de beweegnorm is in Haarlem iets hoger dan het landelijk gemiddelde van 55%. Met het percentage inwoners dat lid is van een sportvereniging scoren we in nagenoeg alle leeftijdscategorieën eveneens hoger dan gemiddeld.

Het is leuk dat onderzoek bevestigt dat we onze naam als sportstad eer aandoen. Maar het percentage van iets meer dan 55% actief sportende Haarlemmers kan natuurlijk altijd nog hoger. Daarom blijven we samen werken aan een goed sportklimaat in onze stad.

73 HRLM ✶ 7

Kredietunie Kennemerland

UNIEK BIER MET EEN UNIEK KREDIET Brouwerij Proeflokaal Broer en Zus te Beverwijk is mede gefinancierd door bemiddeling van de Kredietunie Kennemerland Kredietunie Kennemerland Voor ondernemers door ondernemers www.kredietunie-kennemerland.nl

adv krediet unie.indd 1

17-03-19 20:05

Sillver Studio

by Deb ©

haarstudio Gedempte Raamgracht 28 zw 2011 WH Haarlem - 023 534 39 59 maandag en dinsdag gesloten

INTERVIEW ✶

Harm Balder hoofd-infectieziektebestrijding GGD Kennemerland

‘Afgelopen jaar was een rollercoaster’ › 73 HRLM ✶ 9

r

Ruim een jaar geleden kwam corona Nederland binnen. Mede door de opkomst van nieuwe mutaties is het virus nog steeds niet onder controle. “We zitten nu midden in een derde golf”, zegt Harm Balder, hoofdinfectieziektebestrijding GGD Kennemerland.

“Corona zal altijd bij ons blijven, daar ben ik van overtuigd.”

Voor velen begon de coronacrisis met de lockdown vorig jaar maart, maar de GGD kreeg al eind december 2019 de signalen binnen dat er iets gaande was in China. Vanaf dat moment speelde continu de vraag wanneer het bij ons zou komen.

Harm, hoe kijk je terug op die enerverende periode?

“Het was een bizar jaar. De focus lag op Schiphol, in de verwachting dat het virus met Chinezen mee naar Nederland zou reizen. Iedereen was in stress. Uiteindelijk liep het anders en kwam corona met de terugkerende wintersporters uit Italië en Oostenrijk bij ons binnen.

Ik kan me de avond nog goed herinneren dat de eerste coronabesmetting bekend werd in Nederland, in Breda. In één keer ontplofte de boel. We moesten snel schakelen om ervoor te zorgen dat onze mensen aan de slag konden onder enorme druk van buitenaf. We hadden te maken met een nieuw virus waarbij onduidelijk was hoe de besmetting precies verliep.

Het beleid wordt bepaald door het RIVM en wij voeren dat uit. Telkens worden er wijzigingen doorgevoerd waarvan we ons personeel op de hoogte houden. Ik zag laatst dat er in één jaar honderd aanpassingen zijn gedaan, en dan vooral in het bron- en contactonderzoek.

De schaal waarop we werken wordt steeds groter, er zijn nieuwe inzichten over het virus, de besmettelijkheid en de maatregelen die getroffen zijn. Nu hebben we te maken met de varianten die opkomen. Wijzigingen zijn noodzakelijk. Het werk is zo dynamisch, het gaat constant door.”

Ben je er moe van?

“Als ik terugkijk, vraag ik me af hoe ik dit heb volgehouden. Als me toen gezegd was dat deze organisatie binnen een jaar opgezet zou zijn, had ik dat niet geloofd. Het is een golfbeweging; soms is het zwaar, speelt er veel en probeer je daarop te acteren. Op andere momenten is het rustiger.

10 ✶ HRLM 73

INTERVIEW ✶

› 73 HRLM ✶ 11

12 ✶ HRLM 73

INTERVIEW ✶

‘Het is nog steeds ongrijpbaar waarom de één ziek wordt en de ander niet’ Laatst hebben we met collega’s foto’s bekeken van wat er speelde de afgelopen maanden, ongelooflijk veel. Geen week is hetzelfde geweest. Het is goed om dat samen te bekijken, te bespreken en te luisteren naar de verhalen die loskomen. Zo deelden we de ervaringen van een grote repatriëringklus om Nederlanders terug te krijgen van een cruiseschip. Een heel weekend lang is iedereen daar dag en nacht mee bezig geweest. Normaal werken we vijf dagen in de week van negen tot vijf, nu gaat het zeven dagen per week door, dat is ontzettend zwaar. Als hoofd van de GGD krijg ik elke dag heel veel informatie over me uitgestort vanuit het RIVM, VWS of andere landelijke programma’s die lopen. Ik ben een soort trechter die informatie van boven naar beneden probeert uit te spreiden.”

Ervaar je de situatie op het moment als minder chaotisch?

“Ik heb nu meer vertrouwen dat het opgebouwde systeem ook echt werkt.

Normaal beschik ik over een team van 43 mensen, medewerkers op het gebied van seksuele gezondheid, tuberculose, reizigersadvies en algehele infectieziektebestrijding. Nu bestaat het team uit 305 medewerkers, waarbij de inzet van het Rode Kruis en de opschaling van het vaccineren nog niet eens is meegenomen. Naar verwachting zal het team uiteindelijk uit ongeveer 1.000 medewerkers bestaan. Er is een heel netwerk opgebouwd via speciale uitzendbureaus. We werken onder

anderen met studenten geneeskunde die voorafgaande aan hun stage bij ons werken.

Die verjonging binnen onze organisatie geeft veel energie.”

Waar staan we nu?

“We zitten midden in een derde golf en er zijn al veel voorbereidingen getroffen met name in ziekenhuizen en zorginstellingen. Bij het bron- en contactonderzoek zien we duidelijk een stijging van besmettingen, die door de nieuwe varianten sneller plaatsvinden. We constateren dat mensen corona-moe worden en meer moeite hebben om zich aan de maatregelen te houden. Inmiddels is er een begin gemaakt met het afschalen van de maatregelen. Er worden pilots gedraaid met volle theaters om te beoordelen wat er gebeurt als bezoekers zich vooraf en achteraf laten testen. Het is allemaal nog in de onderzoeksfase.

Voor mij is de belangrijkste conclusie dat we nooit meer van het virus af komen. Daar ben ik van overtuigd. Er zal een groep blijven die zich niet wil laten vaccineren en besmet kan raken met corona. We zullen dus altijd het testen en het bron- en contactonderzoek houden.

Overigens zijn mensen ook steeds minder bereid zich bij de GGD te laten testen. Op het moment dat ze klachten hebben, bagatelliseren ze die, dat merk ik ook bij mezelf. Het is toch elke keer een drempel om de test te doen.”

Hoe vaak heb jij je laten testen?

“Drie keer inmiddels, maar ik ben een hypochonder en word er kriegelig van. Met oud en nieuw hadden we de buren even op bezoek, keurig op anderhalve meter afstand. Later hoorden we dat de buurman positief was getest; dan denk ik gelijk dat ik ook koorts heb.

Uiteindelijk testte ik negatief, maar die spanning tijdens het wachten op de uitslag gaat je niet in de koude kleren zitten.”

Waarom komen we nooit meer van corona af?

“Omdat het virus muteert. We hebben een aantal virussen bijna weten uit te roeien, zoals mazelen en polio, maar dat blijft moeilijk. Het is ontzettend ingewikkeld om de juiste maatregelen te treffen om een virus helemaal kwijt te raken. Ik ben geen viroloog, maar ik zie wat er in korte tijd gebeurt met alle mutaties. Daarnaast is het ook de vraag of de vaccins die nu gegeven worden voor langere periode effectief zijn. Het zou zomaar kunnen dat we ieder jaar een prik nodig hebben tegen corona.”

Er is een groep die niet gevaccineerd wil worden, die mensen mogen wellicht straks geen theater of restaurant in. Wat vind je daarvan?

“Het is de vraag of ik dit moet beantwoorden, het ligt politiek gevoelig. Persoonlijk ben ik van mening dat we ergens een moment moeten hebben dat de boel weer helemaal open kan. Daarvoor heb je een bepaalde vaccinatiegraad nodig. Ik krijg de laatste tijd folders in de

›

73 HRLM ✶ 13

‘Mijn inschatting is dat we het vaccinatieprogramma 1 oktober hebben afgerond’ brievenbus over zogenaamde onwaarheden rond het virus. Maar wat daarin wordt beweerd klopt helemaal niet. Schijnbaar zijn er groeperingen die enorme weerstand hebben tegen wat er gaande is en die de overheid allerlei metaforen toebedelen. Het raakt me omdat ik weet dat we het virus eronder kunnen krijgen. Dat wordt tegengewerkt als mensen geloven wat ze lezen en zich niet laten vaccineren.”

Sommige mensen zijn bang voor het vaccin en willen weten wat de eventuele gevolgen kunnen zijn over tien jaar.

“Daar heb ik alle begrip voor. De een heeft van nature meer vertrouwen in dat soort zaken dan de ander. Er is altijd een groep die achterdochtig blijft. Als ik kijk naar het percentage van onze medewerkers dat gevaccineerd wil worden, is dat hoog. Bij het ambulancepersoneel is dat 95 procent. Ik begrijp dat men geen proefkonijn wil zijn, maar ik verwacht dat er aan het weigeren van de vaccinatie consequenties vastzitten. Het is lastig om in te schatten wat het uitsluiten van mensen precies zal gaan inhouden. Ik snap dat sommigen terughoudender zijn, maar het helpt als mensen vragen stellen zodat de juiste informatie kan worden afgegeven.”

Hoe nu verder?

“We zetten het vaccinatieprogramma breed in. Op een grote locatie op Schiphol vaccineren we nu de eerste doelgroepen. Steeds meer vaccins worden goedgekeurd en we zullen meer locaties openen in Haarlem, Beverwijk en later in IJmuiden en Uitgeest. Mijn inschatting is dat we rond 1 oktober het vaccinatieprogramma hebben afgerond. Iedereen is dan in de gelegenheid gesteld om zich te laten vaccineren.”

Is er dan voldoende gevaccineerd om corona onder controle te hebben?

“Er wordt uitgegaan van een vaccinatiebereidheid van 75 procent, ik begrijp dat de bereidheid om te vaccineren erg hoog is. Het percentage om daadwerkelijk groepsimmuniteit te bereiken is ingewikkeld te bepalen, mede doordat velen al corona hebben gehad en een grote groep jongeren niet gevaccineerd zal worden. In het begin van de coronacrisis is erover gesproken om een deel van de bevolking ziek te laten worden. Al snel zagen we de impact van het virus en het effect daarvan op de zorginstellingen en de overbelaste ziekenhuizen waardoor er uitgestelde zorg ontstond. De zorg kan echt niet meer aan, het hoge aantal sterftegevallen nu is terug te voeren op de coronapandemie.

Ik merk dat jonge medewerkers bij ons die corona hebben gehad nog lang restverschijnselen hebben als vermoeidheid, concentratieproblemen en weinig tot geen reuk en smaak. Ik ben benieuwd wat de impact van corona op de lange termijn zal zijn. We zijn natuurlijk gericht op het hier en nu, maar straks zien we pas wat het totale effect van de pandemie is geweest.

Het is ook nog steeds ongrijpbaar waarom de een ziek wordt en de ander niet. Kijk naar mijn buurman die positief test en zijn vrouw niet, dat snap je toch niet?”

14 ✶ HRLM 73

INTERVIEW ✶

zoals het was. Zomaar een knuffel of een hand geven, is niet slim. Maar het wordt hopelijk niet meer zo erg als het was. Gelukkig is er nog steeds veel motivatie om op deze voet verder te gaan. Het is een mind set, de mentale belasting van wat we hebben meegemaakt blijft.”

Verliepen er wat jouw werk betreft bepaalde zaken niet goed in het afgelopen jaar?

“Waar we als GGD regelmatig mee te maken hebben, is een minister die ver voor de troepen uitloopt. Hij zet een verwachting neer in de samenleving waar de GGD in de uitvoering nog niet gereed voor is. Vorig jaar zomer bijvoorbeeld gaf de minister aan dat er massaal getest kon gaan worden en dat de GGD’s er klaar voor waren, maar de testcapaciteit was er niet. Als je niet de middelen hebt om te testen doordat de labs die nog niet kunnen leveren, is het vervelend als de kritiek wel bij jou komt te liggen.

De GGD zou het niet goed geregeld hebben.

We zijn vaker slecht in het nieuws gekomen, zoals met de datadiefstal. Heel naar voor de betrokkenen natuurlijk, maar wij worden gelijk neergezet als onbetrouwbaar. Ook is er negatieve berichtgeving over testuitslagen die op zich laten wachten. De afspraak is binnen 48 uur, dat lukte in het begin vaak niet door de drukte. Inmiddels is de doorlooptijd veel korter en ontvangen mensen de uitslag eigenlijk altijd binnen 24 uur. Ik vind het begrijpelijk dat mensen boos worden, maar we proberen alles zo vlot mogelijk te laten verlopen.

Die kritiek komt soms hard binnen. Ik vraag me wel eens af waarom ik dit werk nog doe.

Elke dag zijn we bezig met bron- en contactonderzoek en ondertussen zie ik mensen die lak hebben aan de regels in het park dicht op elkaar staan. Over twee weken zijn dat de mensen die wij aan de telefoon hebben voor een testuitslag.”

En wat ging er goed dit jaar?

“Ik ben er heel trots op dat we er elke keer weer staan in deze crisis. Er bestaat een goede samenwerking binnen onze GGD, het coronateam krijgt ondersteuning van alle afdelingen.

Het is heel bijzonder wat we hebben opgebouwd dankzij de inbreng van collega’s. Ik zie een enorme drive bij onze mensen om hun werk goed te verrichten met loyaliteit aan de organisatie.

Bijna alle Nederlanders willen er alles aan doen om het normale leven terug te krijgen en niet meer continu te hoeven nadenken over het besmettingsgevaar. Mensen zijn de coronapandemie zat; het enige dat helpt is het onder controle krijgen van het virus en daar zijn wij voor.” ✶

73 HRLM ✶ 15

Tekst: Meta van der Meijden. Fotografie: Linda Llambias.

Nederlanders lijken op het moment minder angstig en wellicht daardoor ook minder bereid om zich aan de maatregelen te houden.

“Ik merk dat men losser wordt en grotere weerstand heeft om zich aan de regels te houden, maar over het algemeen worden de maatregelen opgevolgd. Op zaterdagochtend bij de voetbalclub van mijn zoontje zie ik ouders te dicht op elkaar staan of elkaar een klap op de schouder geven. Dat kan eigenlijk niet. Ik heb een voorbeeldfunctie en vind dat ik meer rigide moet handelen. We houden inmiddels allemaal al meer afstand, maar het vraagt veel om dit vol te houden, het duurt al lang. We moeten de mensen steeds opnieuw de spookscenario’s voorhouden om de noodzaak van de maatregelen aan te tonen.

Die derde golf is echt realiteit. De impact is nog steeds niet te overzien, gezien het aantal besmettingen dat zo snel oploopt. Ik moet er niet aan denken dat hier straks net als in New York en Londen de ambulances rijendik voor het ziekenhuis staan.

Het lijkt me een vreselijk tijd voor jongeren nu. Je bent student en dan mag je niets, dat is zwaar demotiverend. Ik vind het sneu dat sommigen het niet meer trekken.

Ze hielden zich aan de regels en we hadden corona net een beetje onder controle toen de nog besmettelijker eerste mutatie verscheen. Nu is er al sprake van een Braziliaanse, Zuid-Afrikaanse en een Japanse variant. Het leven gaat nooit meer worden

ZO HAARLEMS

KANT-EN-KLAAR Met deze fantastische serveer- of snijplank maak jij helemaal de blits. Zelfs tijdens het koken of serveren van hapjes verlies je de stad niet uit het oog. De plank is gemaakt van bamboe dat ook nog eens hygiënisch en mes-vriendelijk is.

Te koop voor € 35,- bij Anders Nog Iets, Archeologisch Museum, Cleeff, Frans Hals Museum, Kunstcentrum Haarlem, Museum Haarlem, Teylers Museum of via www.hollandse-huisjes.nl.

16 ✶ HRLM 73

ZO HAARLEMS

BUCKET LIST? Een stukje esthetiek. Laten we even een momentje stil zijn en naar de foto kijken. Want wat is dit een pracht-emmer. Het is echter niet alleen maar uiterlijk, het is ook het innerlijk.

Maar liefst 12 liter capaciteit heeft-ie en dat maakt hem handig in vele situaties.

Te koop voor € 12,95 bij Chez Freddy en online bij www.uitgewerkt.net.

73 HRLM ✶ 17

ZO HAARLEMS

KAARTJE LEGGEN Verzamel verzetshelden als Hannie en Freddie, schrijvers uit onze eigen stad, onder wie Godfried Bomans, en grote ondernemers zoals onze eigen chocoladefabriek. En wat dacht je van Malle Babbe? Wist je dat Zocher niet alleen een bar&kitchen is? Er is zelfs een categorie drukkersstad bij elkaar te kwartetten. Allemaal Haarlemmers! Naast een leuk gezelschapsspel weet je ook weer naar wie onze straten zijn vernoemd als je door Haarlem fietst. En wees gerust, met de gelande lente en de schaatsen weer in het vet zijn wij de koningin van Calgary niet vergeten.

Bestel via de website van Museum Haarlem en speel het Allemaal Haarlemmers Kwartet. € 10,- Click en collect via www.museumhaarlem.nl/allemaal-haarlemmers-kwartet/

18 ✶ HRLM 73

K

arbonkel

GDGL GRN Toen Robbie Rensenbrink in 1978 een paar minuten voor tijd op de paal schoot, was de Nederlandse voetbaldroom, die met de overwinning van Ajax op Benfica in Parijs in het stralende voorjaar van 1969 begonnen was, voorgoed ten einde. Het was allemaal al een soort toegift, die finale in Argentinië – in afwezigheid van de Echte Sterren uitgevoerd door wat understudies en tweede violen, niet eens onder leiding van de echte regisseur-dirigent, maar diens plaatsvervanger. Maar toch: de oude glorie sputterde nog één keer door, als de oude vulkaan uit Brels Ne Me Quitte Pas – zoals ooit het Gouden Ajax ook best wel kon schitteren in afwezigheid van Johan Cruijff, omdat zijn licht zelfs bleef schijnen als hij geblesseerd op de bank zat – een merkwaardige magische zeepbel, die uiteenspatte zodra de meester naar Spanje vertrok.

Maar in Buenos Aires deden Het Publiek en De Coke hun werk (waar zijn die virussen, als je ze écht nodig hebt?) en alles viel stil.

Vanwaar ineens deze Terugblik op Mindere Tijden? We horen het je zeggen. En zullen dat nader verklaren. Geduld!

Toen er definitief een berg zand werd gelegd over en een steen werd gebeiteld voor die Gouden Periode (‘Hier rust zacht / Neêrlands kracht / de voetbalpracht / voorgoed ter nacht’) was het algemene gevoel: dit komt nooit meer terug. Nummer Veertien is eenmalig. En dan ook nog eens die Perfect Storm van al die andere Zeer Groten eromheen, die nu ook langzaam, op hun eigen manier, away faden als old soldiers… Met bezwaard hart keken we naar de volgende generatie krabbelaars, die best hun best deden, zoals hun onillustere voorgangers in de late jaren vijftig en vroege jaren zestig dat ook hadden gedaan, en die zich bijvoorbeeld niet plaatsten voor het EK in Spanje (1964) en het WK in Engeland (1966), omdat respectievelijk Luxemburg en Zwitserland een

Karbonkel is pu blicist, geschiedenisfrea k en Haarlemoloog.

Hij laat zijn licht schijnen op zaken van Wisselende Imp ortantie...

brug te hoog bleken te zijn. Luxemburg! Zwitserland! Alsof de naderende Herdenking van Drie Eeuwen Rampjaar zijn feestelijke schaduwen al vooruit wierp toen, toen we ook in algehele redeloze, radeloze en reddeloze paniek geraakten door de dreiging van, onder meer, Münster en Keulen. Münster! Keulen!

Men roept wel eens, dat de geschiedenis zich herhaalt. En soms is dat maar goed ook. Tot ieders verbazing kwam het vaderlandse voetbal destijds na enige tijd gewoon weer terug van dus niét voorgoed weggeweest. En toen de generatie strijders die dat had geflikt ook weer ter Walhalla voer, en we weer in zak en as zaten, kwam er na enige tijd wéér een nieuwe lichting. En toen dié naar de Eeuwige Voetbalvelden vertrokken was, weer. Et ketéra, et ketéra – zou de Generaal zelve hebben gezegd.

Waarmee, met dank aan jullie geduld, lieve teneergeslagen kijkbuiskinderen, maar gezegd zij geworden, dat niet alleen aan alle lékkers, maar ook aan alle vervelends, zuurs en gruwelijks een eind komt. Nog even geduld dus, dat wel. Maar eens zal de Betuwe in bloei weer staan, en groeit op Walcheren weer goudgeel graan.

Zo mooi als ’t immer was, en wellicht zelfs nog mooier en voller dan voorheen…

73 HRLM ✶ 19

Koop lokaal* * voor actuele veranderingen kijk op de site van de rijksoverheid.

In deze eigenwijze boekhandel helpen ze je graag aan een goed verhaal. Literatuur, geschiedenisboeken, kunstboeken, heel bijzondere tijdschriften, het is er allemaal.

Kom je Atheneum binnenkort bezoeken?

Athenaeum Boekhandel Haarlem Gedempte Oude Gracht 70 | www.athenaeum.nl

DEMEYERE MULTILINE! De ideale koekenpan opgebouwd uit 7-laags materiaal voor een goede warmtegeleiding. Zonder anti-aanbaklaag, dus duurzaam!

24cm koekenpan nu: van € 159,- voor € 125,Kookwinkel de Huismuis | Warmoesstraat 15

HEERLIJKE GEVELHUISJES! Leuk voor een verhuizing, een aandenken uit Haarlem of gewoon zo maar!

Olala Chocola Haarlem Zijlstraat 60 | (023) 202 2683

FRIS & FRUITIG Wat een knapperd! Je vindt deze schaal samen met ander origineel servies en keramiek in onze winkel én online.

Glazuur Aardewerk | Jacobijnestraat 6 06 53 964 239 www.glazuur.com

‘LIFE IS TOO SHORT TO WEAR BORING CLOTHES’ Bij Saar Thuis is weer open op afspraak.

Plan nu je afspraak op www.bijsaarthuis.nl of stuur een WhatsApp naar 06 53 949 900.

Zij zorgen voor de koffie met wat lekkers en een te gekke collectie!

Tot snel!

20 ✶ HRLM 73

OORBELLEN GAS BIJOUX En ze hebben nog veel meer moois...

Callysta Jewelry Kleine Houtstraat 26 www.callysta.nl

DE NIEUWE LENTECOLLECTIE IS BINNEN! Kleurrijk, natuurlijke stoffen, verantwoord geproduceerd, vrouwelijke modellen en vrolijke prints, dat is de Polkadot-stijl!

Kleine Houtstraat 11 | www.polkadot.nl

Laat je inspireren door The Mill Het assortiment bestaat veelal uit unieke items.

Tevens dealer van diversen merken zoals Vincent Sheppard en Soho Company. Met eigen werkplaats voor tafels en kasten op maat. The Mill denkt met plezier mee over het inrichten van jouw huis!

The Mill Interior | Koningstraat 18

TEA, MY DEAR? Heerlijke thee van Betjeman and Barton.

Alles voor je lunchtafel binnen en buiten, High Tea voor thuis en de leukste moederdagcadeaus!

Tea my Dear | Kleine Houtstraat 16 (023) 576 5746

TEPAROS THAI WOK Deze oosterse parel in het hart van Haarlem creërt intense smaken met gebruik van uitsluitend verse ingrediënten.

De keuken weerspiegelt een rijke mix van traditionele gerechten uit verschillende Thaise regio’s. Maak je keuze uit hun ruime variëteit aan specialiteiten met kruiden, specerijen en groenten rechtstreeks ingevlogen vanuit Thailand die worden gecombineerd met dagverse vis, zeevruchten en vlees.

Gedempte Oudegracht 48

Bas Voûte en Jan van Son Kleverparkweg 6 | Haarlem | 023 525 66 08 www.cirkelmakelaars.nl

› 73 HRLM ✶ 21

Met deze handige en zelf samen te stellen Shelfmates sla je de plank nooit mis!

Homestore Haarlem | Zijlstraat 26

À PRESTO! Olijfolie in kruikjes uit Puglia. Sogno di Pasta voor Italiaanse cadeaus, pasta, olijfolie en meer delicatessen.

Sogno de Pasta | Zijlstraat 59

Allo, Allo: dit wordt je nieuwe terraswijn Een slok van deze frisfruitige, Portugese verleider en je bent verkocht.

De alvarinho druif (al) zorgt voor structuur en loureiro (lo) voor aromatische tonen. 2020 ALLO - Minho, Quinta de Soalheiro, zoals hij volledig heet, is onweerstaanbaar lekker bij tapas of zeevruchten.

Nu per fles: € 8,75 Wijnkoperij Okhuysen | Gierstraat 34 | okhuysen.nl

KENNEMER BOEKHANDEL Voor al uw boeken!

Ook online.

Kennemer Boekhandel & Kinderboekwinkel Kleverparkweg 3 (023) 525 1944 www.kennemerboekhandel.nl

Saint Steve bij Bojangles | Kleine Houtstraat 47

“New era, new food, New Vegas” “...And soon a new terrace.”

Koningstraat 5

A SENSE OF PLACE is Haarlem’s nieuwe lokale wijnwinkel, gericht op duurzaamheid en kleine, Europese wijndomeinen.

Op vertoon van deze advertentie ontvang je 10% korting op je eerste (volgende) aankoop.

Gierstraat 14 www. asopwines.com

KOFFIE EN THEE Overal en nergens, en van heinde en verre: koffie, koffie, koffie èn thee vanaf € 5,60 per half pond (koffie) en vanaf € 3,50 per ons (thee) bij de Kale Jonker.

Kale Jonker | Zijlstraat 43

BEN JIJ OOK TOE AAN EEN FRISSE LENTELOOK? Kom dan de nieuwe, natuurlijke make-up uitproberen in de winkel!

Drogisterij A.J.Van der Pigge Gierstraat 3 www.vanderpigge.nl

CHAMPAGNECAKE Voor de meest exclusieve lekkernijen kun je het beste terecht bij Huize van Wely. Bezoek de winkel en trakteer jezelf bijvoorbeeld op deze luxe champagnecake.

Huize van Wely, since 1922 Zijlstraat 95 | 023 200 10 86 www.huizevanwely.nl

73 HRLM ✶ 23

HISTORIE ✶

De Bavotoren Het meesterwerk van Jacob Symonsz. van Edam Als Covid-19 geen roet in het eten had gegooid, dan hadden we op 25 september 2020 vast en zeker groots het feit herdacht dat op die dag exact 500 jaar geleden de toren van de Grote of St.-Bavokerk werd voltooid. Het moet een spectaculair gezicht zijn geweest, die 25ste september 1520, toen tussen 10 en 11 uur het vergulde ijzeren kruis bovenop de toren werd geplaatst. Sindsdien bepaalt Haarlems grootste en fraaiste monument en belangrijkste bezienswaardigheid (zo’n 180.000 bezoekers per jaar) het silhouet van de stad.

Het had niet veel gescheeld of dat silhouet had er heel anders uit gezien. Nadat de bouw van de kerk – in 1370 begonnen – in 1500 was voltooid, moest er een toren komen. En wel een toren van steen, midden op de kerk, boven de zogenaamde ‘viering’. Cornelis de Wael, bouwmeester van de Dom in Utrecht, werd aangetrokken om het ontwerp te leveren. Hoe dat ontwerp eruit gezien heeft weten we niet. Er zijn geen modellen of tekeningen van bewaard gebleven, maar het is niet onwaarschijnlijk dat het een grote toren moest worden, omgeven door vier kleinere torens, wat uit de archivalia is af te leiden.

Verschillende kerken uit die tijd hadden een toren van een dergelijk ontwerp. Men ging voortvarend aan de slag, maar al in 1502 werd duidelijk dat er misschien iets te hoog was gegrepen. In dat jaar namelijk bezocht de beroemde bouwmeester Anthonis Keldermans uit Mechelen de Bavo. Het kerkbestuur en het stadsbestuur, ook toen al verantwoordelijk voor de toren, wilden overleg met hem en Cornelis de Wael, die uiteindelijk niet kwam opdagen. Waaróver weten we niet, maar gezien het vervolg van de geschiedenis zou het goed kunnen zijn dat men toen al constructieve problemen zag aankomen.

Cornelis de Wael overleed in 1505, waarna Anthonis Keldermans werd gevraagd om een aangepast ontwerp te leveren. De constructieve problemen waren inmiddels onmiskenbaar: twee van de vier kolommen waarop de toren rustte werden naar binnen gedrukt en de muren begonnen al angstwekkende scheuren te vertonen. Nog steeds is duidelijk zichtbaar dat vooral de noordoostelijke vieringkolom uit het lood staat, terwijl rondleiders je bij een zolderrondleiding de breuk in de muur aan de zuidkant van het koor kunnen wijzen. ›

73 HRLM ✶ 25

De architectuur en constructie van de toren getuigen van een geniaal ontwerp.

TERUG NAAR AF Hoe het allemaal precies verlopen is, is niet meer na te gaan, maar in 1514 – twee jaar na het overlijden van Keldermans – vonden de werklieden het niet meer verantwoord om verder te gaan met de bouw. In de hoop te redden wat er te redden viel ging men te rade bij ervaren bouwmeesters uit Gouda, Amsterdam en Egmond, maar de conclusie moest zijn dat sloop van de reeds ver gevorderde toren de enige optie was. Dat moest met de nodige voorzichtigheid gebeuren. Tot in 1518 is men daarmee bezig geweest. Het enige dat nog rest van de stenen toren is het prachtig gemetselde gewelf dat zich onder de voet van de huidige toren bevindt.

[Foto 1] Er is overigens wel geopperd dat bij de sloop vrijgekomen natuurstenen bouwdelen gebruikt zouden zijn voor de Bakenessertoren. Historici hebben echter aangetoond dat dat niet juist is.

Het was duidelijk dat een stenen toren vanwege zijn gewicht teveel risico met zich meebracht.

Er werd gezocht naar een alternatief: een houten toren, geheel bekleed met lood om de uitstraling van een natuurstenen toren te verkrijgen en om het hout tegen weersinvloeden te beschermen. De man die verantwoordelijk was voor de bouw van de nieuwe toren is Jacob Symonsz. van Edam. Hij is hoogst waarschijnlijk ook de ontwerper. In sommige oudere publicaties wordt een zekere Michiel Bartssoen als bouwmeester genoemd. Dit lijkt echter op historische gronden niet aannemelijk.

GROTE ONBEKENDE Over het leven van Jacob Symonsz. is weinig bekend. We weten niet wanneer hij geboren is, wanneer en waar hij stief of waar hij begraven is. Hij moet behoorlijk oud zijn geworden.

In 1518 had hij al meewerkende zonen; hij zal toen dus al minstens een jaar of 35 zijn geweest.

In 1562 betaalde hij nog belasting in zijn toenmalige woonplaats Hoorn. Een jaar of 80 moet hij dus wel zijn geworden.

We weten dat Jacob een zeer veelzijdig man was. Hoewel hij werd aangeduid als meestertimmerman was hij veel meer dan dat alleen. Hij was bouwmeester (architect, zouden we tegenwoordig zeggen), had verstand van metselwerk, was landmeter, bruggenbouwer en ingenieur. Hij ontwierp en bouwde een nieuw type stadskraan aan het Spaarne die zó efficiënt was dat hij door één man bediend kon worden, hij ontwierp en maakte de voorslag (de voorloper van het carillon) van de nieuwe Bavotoren en onderhield het uurwerk.

Als bouwmeester is hij waarschijnlijk ook verantwoordelijk voor de spits van de Speeltoren in Edam [Foto 2] en hij wordt genoemd als bouwmeester van de toren van de in 1838 afgebrande Grote Kerk van Hoorn. Op schilderijen die van deze kerk bewaard zijn zien we dat deze toren gelijkenis vertoonde met de toren van de St.-Bavo. Het is dus niet verwonderlijk dat Jacob Symonsz. uit het verre Edam gevraagd werd om een oplossing te vinden voor de toren.

200 IN PLAATS VAN 700 TON Zijn reputatie kon Jacob met de bouw van de nieuwe toren volledig waarmaken. Afgaande op de titel meester-timmerman waarmee hij werd aangeduid moet van het begin af aan duidelijk zijn geweest dat Jacob in hout kon denken. Met een relatief lichte houten toren zouden wellicht verdere constructieve problemen vermeden kunnen worden. In onze tijd is uitgerekend dat de huidige toren ongeveer 200 ton weegt: 120 ton voor het hout en 80 ton voor het lood. Een even grote toren van steen zou ongeveer 700 ton gewogen hebben.

We mogen ervan uitgaan, dat Jacob geen gedetailleerde tekeningen heeft gemaakt. Wel presenteerde hij in april 1519 een ‘patroon’ aan het stadsbestuur, waarschijnlijk een maquette.

In hetzelfde jaar maakte Pieter Gherytsz. een patroon in de vorm van een schilderij waarvoor volgens bewaard gebleven rekeningen het houten paneel op 11 september 1519 geleverd is.

26 ✶ HRLM 73

Het schilderij hangt nog steeds in de Grote Kerk. Dat het schilderij uit 1518 zou zijn, wat vaak wordt beweerd, kan dus niet juist zijn. Toch is het niet verwonderlijk dat men veronderstelde dat het schilderij dateert van vóór de bouw van de toren, die begon in juni 1519. Het wijkt namelijk nogal af van wat er uiteindelijk gerealiseerd is. De toren op het schilderij heeft twee zogenaamde lantaarns – de twee in omvang afnemende ‘bussen’ tussen de torenvoet en de ui – terwijl de uiteindelijke toren drie lantaarns heeft.

Theo van Paradijs, die aan de hand van eigen opmetingen een nauwgezette maquette schaal 1:25 van de torenconstructie maakte, liet zien dat het realiseren van drie lantaarns alleen mogelijk was als daar vanaf het begin van de bouw rekening mee gehouden was. Jacob lijkt zijn plannen dus niet zo goed gecommuniceerd te hebben met Pieter Gherytsz.

ONVOORSTELBARE PRESTATIE Op Pinksteren 1519 werd daadwerkelijk begonnen met de bouw, die met het hijsen van het vergulde kruis op 25 september 1520, anderhalf jaar later, voltooid was.

Hoewel verschillende houten onderdelen al ruw voorbewerkt waren door de houtleveranciers hebben Jacob, zijn meewerkende zonen en een paar knechten – zeven personen in totaal – hiermee een haast onvoorstelbare prestatie geleverd.

En dat in een tijd dat de zaagmolen nog moest worden uitgevonden, en alle verbindingen met de hand werden gemaakt.

De omstreeks vijftig meter hoge houten constructie, gemeten vanaf de torenvoet, is in delen ‘geprefabriceerd’ op de Grote Markt en in onderdelen naar boven gehesen met het enorme tred-rad, waarvan een negentiendeeeuwse replica nog steeds aanwezig is op de zolder van de kerk. [Foto 3] En dan hebben we het nog niet over de veelheid aan details, de met lood beklede, versierde kolommen aan de buitenzijde van de lantaarns, de hekwerken en pinakels op de borstweringen van de omlopen, en de ui met zijn acht versierde ribben en sierlijke smeedijzeren

HISTORIE ✶ Foto 1

Foto 4

Foto 2

Foto 5

Foto 3

› 73 HRLM ✶ 27

Foto 6

De muren begonnen al angstwekkende scheuren te vertonen… doorvalbeveiliging. Het onlangs uitgebrachte fotoboek Bavo in Beeld van de fotografen Chris en Jurriaan Hoefsmit geeft een goede indruk van dit meesterwerk. [Foto’ s 4 en 5) Maar niet alleen de architectuur en bouworganisatie dwingen bewondering af. Ook de constructie van de toren getuigt van een geniaal ontwerp. Door de speciale constructie van het houtskelet, dat op vier enorme, meer dan twaalf meter lange eikenhouten balken van 60 bij 60 centimeter rust, is de toren veel minder belastend voor de viering dan een stenen toren dat zou zijn geweest. Als we met onze huidig kennis van constructies, met behulp van computers een analyse van de toren maken – wat Pieter Woudenberg in 2019 vanuit de TU Delft heeft gedaan – blijkt, dat de toren weliswaar iets zwaarder is uitgevoerd dan strikt noodzakelijk zou zijn geweest, maar dat alle elementen wel een functie hebben. [Foto’s 6 en 7] SCHEVE TOREN Het blijft overigens een raadsel waarom de toren naar het noordwesten helt. Uit metingen blijkt dat hij bijna twee meter uit het lood staat. Vanuit de Jansstraat, de Frankenstraat en de Kleine Houtweg is dit het duidelijkst zichtbaar. [Foto 8] Het lijkt alsof de torenvoet recht staat en de lantaarns meer overhellen naarmate ze hoger staan. Een bouwfout zal het niet zijn – als je zo’n toren kunt bouwen, kun je ook recht bouwen. Een beschadiging van de constructie die de scheefstand zou hebben kunnen veroorzaken is tot op heden niet gevonden. Hij zal niet scheef gebouwd zijn om de druk op de scheefstaande kolom te verminderen. In dat geval zou hij naar het zuidwesten moeten neigen. En onvoorziene krimp van materialen lijkt ook niet waarschijnlijk. Want waarom zou zich dat allemaal aan één kant voordoen? Er is wel beweerd dat hij opzettelijk zo gebouwd is, om weerstand te bieden tegen zware noordwester stormen. Hoe het ook zij, de scheefstand is niet het gevolg van een verzakking van de kerk. Die staat al eeuwen stevig op zijn fundament.

TWEEDE MEESTERWERK Met het voltooien van de toren waren de werkzaamheden van Jacob Symonsz. aan de Bavo nog niet beëindigd. Aan de buitenzijde mocht de kerk dan zijn voltooid, aan de binnenzijde ontbrak nog de overwelving van het koor en het schip. De bouw van de toren had een gemetseld gewelf boven de viering noodzakelijk gemaakt; voor het overige keek men aan tegen de enorme houten dakconstructie die ook nu nog een grote indruk maakt bij zolderrondleidingen. [Foto 9] Uit bouwsporen blijkt dat men oorspronkelijk een stenen gewelf wilde maken. De constructieve problemen met de bouw van de toren hebben de bouwmeesters waarschijnlijk doen besluiten om geen extra gewicht aan de kerk toe te

28 ✶ HRLM 73

voegen. Misschien speelden ook financiële overwegingen een rol bij de beslissing om een houten plafondgewelf te maken. Het ontwerp is van Jacob Symonsz., die in 1530 met een aantal andere timmerlieden aan de prachtige en unieke gewelven heeft gewerkt.

[Foto 10] Nergens anders vinden we een gewelf van een dergelijke vorm in hout uitgevoerd. Hiermee heeft Jacob Symonsz. laten zien hoe goed hij vormen die in steen uitgedacht zijn – ook de toren lijkt op het eerste gezicht van natuursteen – in hout kon uitvoeren. Doordat het gewelf geheel is aangebracht onder de zolderconstructie wordt het beeld van de enorme ruimte niet verstoord door zware trekbalken die je vaak ziet in andere kerken uit die tijd met een houten gewelf, zoals in Alkmaar, Amsterdam en Leiden. Vanaf 1531 was houthandelaar en kerktimmerman Pieter Jansz. de uitvoerder van het plafondgewelf. Jacob had kennelijk ander belangrijk werk buiten Haarlem.

In 1535, het gewelf boven het koor was inmiddels voltooid, was Jacob Symonsz. terug als meester van het werk aan de houten gewelven boven het schip.

Het gewelf is voltooid in 1538. Jacob was inmiddels definitief uit Haarlem vertrokken: sinds 1537 komt zijn naam niet meer voor in de stadsrekeningen. ✶ Jacob Symonsz. van Edam… het wordt hoog tijd dat er in Haarlem een straat naar deze gigant genoemd wordt.

HISTORIE ✶ Foto 7

Tekst: Henk Kaan. Fotografie: Chris en Jurriaan Hoefsmit, Henk Kaan, Karel Emmens.

Foto 9

Foto 8 Foto 10

MEER INFORMATIE: Vrienden van de Grote of St.-Bavokerk hebben gratis toegang tot de Bavo. Word Vriend voor € 14,- per jaar. www.bavovrienden.nl

73 HRLM ✶ 29

NIEUWS uit de buurt MEERWIJK

Wie van de natuur houdt is in Meerwijk aan het juiste adres. Schalkwijk is omgeven door een brede strook natuur, de Groene Zoom geheten, en juist langs de randen van Meerwijk is daar grote soortenrijkdom te vinden. Het is een van de meest vogelrijke gebieden rond Haarlem, op plantengebied is het een topper en ook de variëteit aan dieren is groot. Zo leeft er de roerdomp, een reigerachtige waarvan in heel Nederland niet veel meer dan 350 broedparen voorkomen. Ook tref je er de blauwborst, nachtegaal en tuinfluiter aan. Er groeien drie verschillende wilde orchideeën en ook het zeldzame duizendguldenkruid.

Samenstelling: Vicotria van der Werff.

EXCURSIES Het in stand houden van deze unieke natuur is erg arbeidsintensief, omdat het met de hand en kleine machines moet gebeuren. Het jaar rond, bij zon en regen, doen vrijwilligers er onderhoud. Zij worden geholpen door enkele wilde paardjes, die met hun graaswerk het terrein open houden. Meer weten? Als de coronamaatregelen het toelaten zijn er in mei en juni een vogelexcursie, een plantenexcursie en een libellen- en dagvlinderexcursie. Meer informatie hierover vind je op www.wijkraadmeerwijk.nl/werkgroeppoelbroekpark/

ZONNEPANELEN? Helaas zijn enkele plassen in de Groene Zoom aangemerkt als potentiële locaties voor drijvende zonnepanelen.

Geen goed idee, vinden de Schalkwijkse wijkraden, het zijn belangrijke recreatieplekken. Bovendien zijn de plassen een belangrijk foerageerterrein voor verschillende watervogels.

Kies liever voor daken om zonnestroom op te wekken, daar is nog ruimte genoeg. Wat is jouw mening? Vul de korte online vragenlijst in, zie www.wijkraadmeerwijk.nl.

AMSTERDAMSE BUURT In het gazon voor het Broederhuis aan het Nagtzaamplein ligt een eenvoudige herdenkingssteen. De tekst op de steen luidt: ‘Ter nagedachtenis aan de slachtoffers van het bombardement in de Amsterdamse Buurt; 16 april 1943 - 16 april 2013.’ Acht jaar geleden kreeg deze steen een plek in de wijk door een bewonersinitiatief.

Na twee verhuizingen werd gekozen voor de definitieve plek voor het Broederhuis.

Het verhaal achter deze steen gaat over littekens uit de Tweede Wereldoorlog.

Op 16 april 1943 werden de bewoners van de Amsterdamse Buurt in het begin van de avond opgeschrikt door een door de Engelsen uitgevoerd bombardement. Het doel, de Centrale Werkplaatsen van de Spoorwegen, werd gemist. De buurt werd zwaar getroffen.

Zonder waarschuwing vooraf. Het drama had verschrikkelijke gevolgen. Er vielen 85 dodelijke slachtoffers. Zestienhonderd woningen werden beschadigd of volledig vernield.

DOORGEVEN Het is de Wijkraad er alles aan gelegen deze geschiedenis door te geven aan jonge generaties. Twee jaar geleden ontstond een ambitieus plan, waarbij de leerlingen van groep 8 van de Franciscus Xaveriusschool een centrale rol zouden gaan spelen. Het monument werd geadopteerd. Er werden lessen besteed aan de gebeurtenis.

Enkele bewoners zouden worden uitgenodigd om hun persoonlijke verhalen te delen met de leerlingen. Verhalen, die voor een belangrijk deel bepalend zijn geweest voor de wijk en veel van haar bewoners.

De groep ouderen die het nu nog kunnen navertellen wordt kleiner.

Helaas kreeg de herdenking voor de tweede keer achtereen een andere invulling dan gewenst. De coronamaatregelen maakten het onmogelijk de plannen uit te voeren. De school was lange tijd gesloten. Ouderen konden niet worden uitgenodigd om hun verhalen met de leerlingen te delen. Het draaiboek ligt echter klaar zodat de plannen, zodra dat weer mogelijk wordt, kunnen worden uitgevoerd.

Opdat wij nooit zullen vergeten...

GARENKOKERSKWARTIER

Het Garenkokerskwartier is een leuke buurt met een rijke geschiedenis. De wijk is rustig én levendig tegelijkertijd, dankzij de mooie mix van jong en oud en de vele actieve bewoners die graag iets doen voor de omgeving. Uniek is de gezamenlijke aanpak van duurzame energie, groen en zorg in de wijk. Opvallend is ook, naast de vele winkels op de Zijlweg, het grote aantal kunstenaars en zelfstandige ondernemers in de buurt. Kortom, een fijne plek om te wonen en te werken. Het Garenkokerskwartier ligt net buiten het centrum van Haarlem tussen de Brouwersvaart, de Zijlsingel/Kinderhuissingel en de spoorlijn richting Leiden.

Veel Haarlemse wijken hebben een wijkraad. In het Garenkokerskwartier hebben ze dat anders aangepakt. Zo hebben ze in 2013 samen met bewoners de Buurtcoöperatie Duurzaam Garenkokerskwartier opgericht. Bewoners kunnen lid worden van de Buurtcoöperatie en dat levert veel mogelijkheden op. Samen wordt de samenhang in de buurt vergroot, worden buurtbewoners door middel van acties en activiteiten met elkaar in contact gebracht en wordt er vooral gezorgd voor een duurzame wijk.

Een paar voorbeelden: •Al in 2015 zijn op het dak van het Seinwezen collectieve zonnepanelen geplaatst.

• Er is een Buurtonderhoudsplan waar iedereen die lid is van de Buurtcoöperatie gebruik van kan maken. Het is bedoeld om huizen in de wijk nog comfortabeler te maken op het gebied van energiezuinig verbruik. Via het buurtonderhoudsplan kan huisonderhoud collectief worden aangepakt.

• De drie bruggen over de Garenkokerskade worden elk jaar - met financiële steun van gemeente én bewoners - opgevrolijkt met prachtige bloemen.

• Dankzij de inzet van de winkeliers wordt er in december feestverlichting aangebracht aan de lantarenpalen langs de Zijlweg.

• In het Seinwezen wordt maandelijks een buurtborrel georganiseerd, er vinden symposia en voorlichtingsbijeenkomsten plaats en het jaarlijkse voetbaltoernooi om de Garenkokerscup! www.garenkokerskwartier.nl | info@duurzaamgarenkokerskwartier.nl

BOSCH EN VAART

Ondanks de beperkende coronamaatregelen probeert de Wijkraad zo goed mogelijk door te gaan.

Zo werd de online jaarvergadering onlangs druk bezocht. Ook voor de Koningsdag, die dit jaar niet met alle buurtbewoners op het Oranjeplein gevierd kan worden, is een creatieve oplossing bedacht.

Dit jaar roept het Oranjecomité kinderen op om zich te verkleden als prins of prinses. In elke straat zal een rode loper worden uitgerold, waar de kinderen zich in hun mooiste kleding kunnen presenteren.

Er worden prijzen uitgereikt voor de mooiste en meest originele outfit. Ook zullen de winnaars van de Koningsdag kleurplatenwedstrijd bekend worden gemaakt en worden er allerlei spelletjes georganiseerd.

De benodigde materialen daarvoor worden geleverd in het Koningsdagpakket.

Om 12.00 uur wordt er in alle straten een toast uitgebracht. Daarna zal er met de hele buurt het Wilhelmus worden gezongen. Na het zingen gaan de kinderen aan de slag met de Koningsdagspelletjes en kunnen volwassenen genieten van een potje bingo. Tussendoor zal het Oranjecomité met een aantal gasten een tour door alle straten van de wijk maken. Daarbij zal het Comité beoordelen welke straat in aanmerking komt voor de prijs voor de mooist versierde straat.

De anderhalvemeterregel is nog steeds van kracht. Om die reden verzoeken de Wijkraad en het Oranjecomité alle bewoners, m.u.v. jonge kinderen, om op de stoep of op het balkon van hun eigen woning te blijven staan. Naar verwachting zal op Koningsdag gecontroleerd worden op de naleving van alle corona-maatregelen. Er moet uiteraard worden voorkomen dat het feest vroegtijdig wordt beëindigd.

Daarbij rekenen de Wijkraad en het Oranjecomité op de medewerking van alle bewoners.

Jouw buurt ook in HRLM? Mail dan naar: post@haarlemse-stadsglossy.nl

73 HRLM ✶ 31

Opgeruimd staat netjes De hoeveelheid zwerfafval op straat neemt elke dag toe. De plastic soep in de oceanen groeit gestaag. De vervuiling rijst de pan uit. In deze rubriek laten we Haarlemmers aan het woord die ieder op hun eigen manier het zwerfafval aanpakken in hun stad.

Plogger Paul Waye ruimt al jaren afval op tijdens het hardlopen. ‘Plogging’ is een samenvoeging van de Zweedse woorden voor ‘oprapen’ en ‘joggen’. Het komt erop neer dat je afval raapt tijdens het hardlopen.

De cijfers van Paul zijn indrukwekkend: hij jogt ongeveer 4.000 kilometer per jaar en ruimt daarbij maandelijks ongeveer 100 kilo afval op. Hij loopt bijna dagelijks een rondje, de ene keer wat langer dan de andere keer, maar altijd met een plukje biologisch afbreekbare zakjes binnen handbereik.

Tekst: Marleen Zwartkruis. Fotografie: Linda Llambias.

“Ik ben opgegroeid in Engeland, in het plaatsje waar ook Winnie de Pooh vandaan komt. Een idyllische plek waar echt de houten bruggetjes en mooie heuvels zijn die je ook op de illustraties in de boeken ziet. Daar heb ik mijn eerste afval opgeraapt, het ontsierde letterlijk en figuurlijk de prachtige omgeving. Inmiddels woon ik al heel lang in Nederland en ben ik tien jaar geleden begonnen met ploggen. Het is niet alleen goed voor mij, maar ook voor anderen. Ik houd mijn conditie op peil en Haarlem en omgeving wordt er schoner op. Soms heb ik wel zeven volle zakken. Meestal gooi ik ze in de dichtstbijzijnde prullenbak, maar soms blijf ik wat langer joggen met het afval.

Je ziet sommige mensen dan denken: wat is die vent nou aan het doen, is dat een rennende vuilnisman? Haha. Op deze manier laat ik zien wat ik aan het doen ben en maak ik anderen er op attent hoe belangrijk het is om je eigen troep in de vuilnisbak te gooien. Je ziet trouwens door de jaren heen het zwerfafval veranderen. Steeds meer plastic flesjes, blik en tegenwoordig ook mondkapjes. Het is ongelooflijk hoeveel je die tegenkomt onderweg, helaas een teken des tijds. Het baart me zorgen hoeveel afval er geproduceerd wordt en ik denk écht dat de oplossing bij regeringen, producenten én consumenten ligt. Ik gebruik mijn social media-kanalen om te laten zien wat ik doe, het is echt een mooie tool om anderen te bereiken.

Met mijn filmpjes en foto’s wil ik met een beetje humor het afvalprobleem aankaarten en een soort olievlek creëren in de hoop dat steeds meer mensen mee gaan doen.”

En ook dat gaat Paul prima af. Bijna dagelijks worden zijn ruim 3.500 volgers en fans getrakteerd op creatieve filmpjes en prachtige foto’s die hij maakt tijdens het ploggen.

“Ik geef de prikker graag door aan een bijzondere collega van mij: Bob the Plogdog. Die verzamelt op geheel eigen wijze ook behoorlijk wat afval en is ook nog eens heel aaibaar!”

32 ✶ HRLM 73

Rian Visser is kinderboekensc hrijver en grafisch vormge ver.

Fofografie: Maarten van den Voort.

Rian Voor Job, gewoon omdat je Job bent Half december 2020, toen de winkels moesten sluiten, begon ik te fietsen voor kinderboekwinkel Kiekeboek. Een ontzettend leuke winkel met lieve mensen. Aan het eind van de middag haalde ik boeken op, zette de adressen als spelden in Google Maps en ging op avontuur. Ik woon al 30 jaar in Haarlem, maar kende in sommige wijken alleen de grote doorgaande straten. Het was een feest om zomaar bij vreemden aan te bellen en mooie kinderboeken af te geven. Soms bestelden mensen boeken van mezelf en mocht ik eerst signeren in de winkel. Dat kan overigens nog steeds. Laat je kind genieten van Blitz, Robotoorlog, Zar, Nippertje of één van mijn andere boeken. Ik fiets naar Kiekeboek om het voor je te signeren. Ook bij De Vries van Stockum heb ik in deze coronatijd een hele stapel Blitz-boeken gesigneerd.

In januari kwam er een landelijke actie: #iksteunmijnboekhandel. Sommigen mensen beseffen niet dat de boekhandel niets verdient als je boeken via Bol bestelt. In dagblad Trouw verscheen een interview met de topman van Bol, die zei ‘zich bijna te schamen’ vanwege de omzet. 70% van de boeken worden gekocht bij Bol. 70%! Veel boekwinkels zijn afgelopen jaren gesloten. In sommigen dorpen vind je alleen in de supermarkt nog een rekje boeken met daarin wat bestsellers. Een schraal aanbod.

In maart besloot Bol een groot bedrag te schenken aan de CPNB om reclame te maken voor de lokale boekhandel. Ook Bol wil niet dat de lokale boekhandel verdwijnt. Het is hun etalage! Door de Wet Vaste Boekenprijs kosten Nederlandstalige boeken overal hetzelfde. Hooguit de verzendprijs kan verschillen.

Op het ogenblik is afhalen en winkelen op afspraak mogelijk. Maak er gebruik van!

Veel fysieke winkels hebben het, mede door online winkelen, erg moeilijk. Soms wil je een product even vasthouden, inkijken of passen voordat je het koopt. Of je wilt advies. Dus steun de lokale winkels!

Helaas ging ook de bibliotheek weer dicht. Gelukkig kon je wel een ‘verrassingspakket’ bestellen en als je daarbij enkele suggesties deed, waren de bibliothecarissen best bereid om die boeken er als verrassing bij te doen. Tijdens mijn bezorgrondes voor Kiekeboek, neusde ik in diverse minibiebs. Aan de Bakenessergracht nam ik Het Boek Dina van Herbørg Wassmo mee: een prachtig verhaal over een sterke, sensuele vrouw die diverse mannen vermoord. Voorin het boek staat een handgeschreven opdracht: ‘Januari 2003. Voor Job, gewoon omdat je Job bent … zoen! Marijke (en omdat ik zo blij ben dat ik je ken)’ Tijdens het lezen vroeg ik me telkens af hoe het zat met Job en Marijke? Wilde zij een relatie en hij niet?

Is hij gestorven en belandde het boek daarom in een minibieb? Wilde Marijke Job met dit boek een hint geven? Het zal een mysterie blijven, vrees ik.

73 HRLM ✶ 33

34 ✶ HRLM 73

REPORTAGE ✶

73 HRLM ✶ 35

36 ✶ HRLM 64

Rare vaders Onze motivatie was eigenlijk heel simpel: ieder kind heeft recht op twee rare ooms met een verkleedzolder. Gelukkig was pleegzorg het met ons eens en nadat we door een aantal hoepels waren gesprongen, werden we een jaar of acht geleden de weekendpleegvaders van twee meiden. Toen waren het dreumesen van zes en negen, nu zijn het echte pubers van veertien en zeventien.

Het is verbazingwekkend hoe snel ze een onmisbaar onderdeel zijn geworden van ons bestaan. Voor corona verliep de zondagmiddag vaak zo: - “Is dit Ajax?” vraagt de jongste.

- “Yep.” - “Tegen wie spelen ze?” Nog voor ik kan antwoorden, zegt ze, wijzend naar de linkerbovenhoek van het scherm: “HEE, is dat Heemstede?”

“Nee, dat is Heereveen.” Lachend draai ik mijn hoofd terug naar het scherm. Als de wedstrijd is afgelopen, doe ik de tv uit en draai ik me weer naar haar toe. “Heb je alles?”

- “Jaha”, ze antwoordt zonder me aan te kijken, want ze is te druk met iets op haar telefoon. TikTok waarschijnlijk.

- “Vuile vaat in de afwasmachine en niet erop?”

- “Dat moet toch?”

- “Inderdaad, maar heb je dat ook gedaan?”

- “Jaha.”

- “Oké, dame. Telefoon weg, tas van boven halen, oplader zoeken en schoenen aan.”

Ze sloft de huiskamer uit. Ik loop nog een rondje door de kamer om te controleren of hier echt geen vergeten opladers meer slingeren.

Dat zou niet de eerste keer zijn. Ze wandelt de kamer weer binnen met haar schoenen in de hand. Ze ploft neer op de bank om ze aan te trekken.

We horen gestommel op de trap en haar oudere zus en mijn man komen de kamer binnen stormen. Blijkbaar is er wild gestoeid op de gang.

- “Kneus!” roept ze tegen hem en bijna gooit ze de kamerdeur voor zijn neus dicht, maar hij is haar te snel af.

Jos Ahlers is naas t schrijver, spreker en onde rnemer voorzitt er van COC Kennemer land.

- “Zullen we?” vraagt mijn man als iedereen weer is gekalmeerd.

Na het gebruikelijke jassen, tassen, fietsen-ritueel stappen ze de straat op. Ze klimmen op hun zwaarbeladen fietsen en rijden zwabberend weg. Tot ver voorbij de groenteboer joelen ze ons na. En wij joelen natuurlijk terug.

- “En?” vraag ik mijn man, nadat ik de voordeur heb dichtgedaan.

Hij kijkt op zijn telefoon. “Ach, als we de trein van vijf uur halen is dat prima.”

Een uurtje later staan we voor de deur van Paradiso. We worden verwelkomd door twee drag queens en na een bezoekje aan de garderobe staan we even na zessen met ons eerste biertje op de verhoging bij de bar. De zaal is afgeladen met springerige mannen.

Hun feest is blijkbaar al een tijdje aan de gang. Een beetje schaapachtig staan we te knipperen tegen de pulserende verlichting. De muziek dendert over ons heen. We zijn er wel, maar we zijn er ook niet.

Mijn man draait zich naar mij toe.

- “Heb jij die schone kleren nog uit de droger gehaald en in de tas gedaan?” roept hij.

- “Tuurlijk”, schreeuw ik terug, “die wilden ze morgen aan naar school.”

Op dat moment komt er een mooie jongen langslopen. Hij heeft zijn shirt al uitgedaan.

- “Pfff, even inkomen, hoor”, zegt mijn man lachend.

Ik neem zijn lege bierglas over en beweeg me naar de bar. Ik voorzie dat we nog een paar biertjes nodig hebben voordat we het vaderschap volledig van ons hebben afgeschud.

73 HRLM ✶ 37

Fotografie: Linda Llambias.

Jos

�

REPORTAGE ✶

ZORGEN MET LIEFDE Eén op de vier Nederlanders is mantelzorger. Dat betekent in officiële termen dat hij of zij voor langere tijd zorgt voor iemand uit zijn of haar sociale netwerk. Dat kan een familielid zijn, maar ook een vriend of vriendin, buurman of buurvrouw. Veel mantelzorgers beseffen zich niet dat ze het zijn: ze doen het gewoon.

Meestal gaat het prima en wordt de zorg door de mantelzorger ook niet als te zwaar ervaren. Maar soms wordt de benodigde hulp zo intensief en zo langdurig dat het dagelijks leven van degene die de zorg geeft in het teken komt te staan van de mantelzorg. Gelukkig zijn er in heel Nederland mantelzorgorganisaties die mantelzorgers kunnen ondersteunen in hun taak wanneer het (te) zwaar wordt.

In Haarlem is dat Tandem en in Beverwijk, Heemskerk, Uitgeest en Castricum is dat MaatjeZ. Voor meer info over mantelzorg en over mantelzorgondersteuning: Maatjez: www.maatjez.nl en Tandem: www.tandemmantelzorg.nl

Vijf portretten van mantelzorgers en hun naasten uit Haarlem en omstreken. Vijf voorbeelden van hoe ‘zorgen met liefde’ er uitziet. › 73 HRLM ✶ 39

Peter en Tilly (beiden 76) 57 jaar getrouwd Peter zorgt inmiddels 24 jaar voor zijn vrouw Tilly die op haar 52ste Alzheimer kreeg. Samen wonen ze op een boot.

“Ik had natuurlijk niet verwacht dat mijn leven er uit zou zien zoals het is geworden”, zegt Peter, “maar ik zorg met heel veel plezier voor Tilly. Het geeft me elke dag weer voldoening.” Gelukkig kan hij af en toe een beroep doen op de buren als hij even boodschappen moet doen of een ommetje wil maken.

Van een verzorgingshuis is geen sprake. “O nee, ik zal haar nóóit in een verzorgingshuis doen…hoe lang ik het nog volhoud weet ik niet, we zijn nu toch al allebei in de 70. Ik hoop dat ik lang genoeg blijf leven en voor Tilly kan blijven zorgen totdat zij er niet meer is.”

40 ✶ HRLM 73

‘Het geeft me elke dag weer voldoening’

REPORTAGE ✶

Michaëla (54) en Teco (56) Zus en broer Michaëla, zelf opgeleid als orthopedagoog, zorgt al veertien jaar voor haar broer Teco die Down syndroom heeft. Teco woont bij zijn vader in Haarlem.

“Teco is eigenlijk mijn werkgever”, lacht Michaëla, die een deel van de uren dat zij voor haar broer zorgt betaald krijgt uit zijn Persoons Gebonden Budget (PGB).

“Ik zou naast de zorg voor Teco geen volledige baan kunnen hebben. We zijn samen opgegroeid, hij is mijn grote broer. Het is heel fijn om dit voor hem te kunnen doen. We kennen elkaar tenslotte door en door.”

“We houden de band vast”, beaamt Teco, terwijl hij zijn hoofd op de schouder van zijn zus legt.

‘Het is fijn om dit voor hem te kunnen doen’ › 73 HRLM ✶ 41

Iris (47) en Jan (83) Schoondochter en schoonvader Iris is getrouwd met René, de zoon van Jan. Jan en Iris waren bij de eerste ontmoeting onmiddellijk dol op elkaar en dat is nooit veranderd. Ook niet nu Jan, na de dood van zijn vrouw Nel, lijdt aan Alzheimer. Jan zit inmiddels in een verpleegtehuis in Haarlem, maar Iris gaat er zo vaak mogelijk heen of haalt hem op.

“Ik ben er twee keer per week”, zegt Iris, “en één keer per week haal ik hem op, dan eet hij bij ons. Het liefst zou ik nog vaker gaan, maar door de coronamaatregelen kan dat niet. Soms is Jan wat verdrietig, omdat hij zich realiseert dat hij Alzheimer heeft en achteruit gaat. Dan word ik gebeld door het tehuis en ga ik er zo snel mogelijk heen. Dan doen we een spelletje of praten wat.”

42 ✶ HRLM 73

‘Het liefst ga ik vaker, maar door corona kan dat niet’

REPORTAGE ✶

Bianca (34) en Simone (45), Sterre (7), Belle (8) en Sophia (7) Inmiddels vriendinnen ‘Het viel me zwaar om een leuke moeder voor mijn dochters te zijn’

Bianca is de moeder van de tweeling Sterre en Sophia, Simone is de moeder van Belle.

Ze hebben elkaar leren kennen door Buurtgezinnen. Dit is een organisatie die gezinnen die het (even) zwaar hebben (vraaggezinnen) koppelt aan een warm en stabiel gezin in de buurt (steungezinnen). Bianca: “Ik heb chronische rugpijn en het viel me af en toe zwaar om een leuke moeder voor mijn dochters te zijn. Via een vriendin hoorde ik van buurtgezinnen, daar heb ik me toen aangemeld.”

Via buurtgezinnen kwam Bianca in contact met Simone en haar dochter Belle die wel wat tijd over hadden voor Sterre en Sophia. Sinds twee jaar zien ze elkaar ieder geval één keer in de twee weken. “Dan haalt Simone mijn meiden van school en zijn ze een middag daar, vaak eten ze er ook.” De meiden zijn inmiddels ‘vriendinnen voor het leven’. Maar ook Bianca en Simone zijn inmiddels goed bevriend en hebben buurtgezinnen allang niet meer nodig om elkaar te zien. www.buurtgezinnen.nl

›

73 HRLM ✶ 43

Winnaars gedichtenwedstrijd De gedichten op deze pagina zijn ingezonden voor de gedichtenwedstrijd ‘Zorgen met Liefde’ die mantelzorgorganisatie MaatjeZ onlangs organiseerde. De jury, bestaande uit Jan Pieterse (puntdichter), Jantine Geels (Cultuurhuis Heemskerk), Martijn Smit (burgemeester Beverwijk) en Krijn Rijke (wethouder WMO Heemskerk), selecteerde deze vijf gedichten als winnaars uit 230 inzendingen.

KOM IN MIJN ARMEN Kom in mijn armen, schat zet je voeten op mijn voet we dansen elkaar naar het moment dat niets meer er toe doet VERVAL VAN VADERS Ik kleed hem aan hij weegt nauwelijks nog zijn vroegere helft dit zijn dus de magere jaren hij omarmt mij niet uit liefde maar als een dronken man die zo verdrinken kan van het bed naar de gang duurt een zomer lang op een schoteltje bij het raam koffie gemorst maar niet verkeerd vader die de pamper draagt en alleen maar koekjes vraagt het is wennen om niet te wenen vooral niet wenen nu Paul Vincent

ZORGMANTEL

jaren samen wiegen ons nader jouw hand in de mijne, wij lijf aan lijf wang tegen wang, van binnen zo bang blijf, in hemelsnaam, blijf

Uitgediend en afgedragen een lap, een lor, een vod waaraan herinneringen kleven als kauwgum op een grauwe steen

vergeet dat bed, pillen, spuiten toiletgang, hulp, beker met tuit bezoekjes, oplopende rustmomenten het niets meer kunnen tot besluit

afgeleefd en uitgedaan een lap, een lor, een vod waaraan het zweet kleeft van een sleets geworden rug

kom in mijn armen, schat zoek mijn ogen, doorzie mijn blik dit moment telt vast voor eeuwig het is houden van, jij en ik

gerafeld en uiteengevallen een lap, een lor, een vod waarin de jaren zuchten van toegewijde zorg

Annek Groot

ik ruik je klamme zweet je opgedroogde tranen ik hoor je kreunen onversaagd meer klagen deed je niet ik streel je, strijk over je versleten afgeleefde huid koester je, vertroetel je troost je en draag je Nel Goudriaan

DE VERSTREKKENDE HOEKIGHEID VAN ZORG … en ook horizontaal blijft hij met accidenteel discomfort in essentie een mens, trekt hij zich op aan reflecties over een verticaal bestaan en aan de papegaai.

Ik help hem hoop ik.

Julia Beirinckx

44 ✶ HRLM 73

IN MINEUR De nacht lost schemerig tussen bomen op.

Lamplicht valt uit het raam op de schuur die scheef staat te wachten.

Hij is vroeg opgestaan.

Met tegenzin groet hij terug, of ik een vreemde ben.

Ik lees boosheid van zijn gezicht, wat weinig goeds voorspelt.

Stug wast hij af, slaat met kwast door sop, klettert bekers op borden zonder vrees voor breken.

Hij staart naar buiten waar schemering hangt.

Hij heeft slecht geslapen, piekert veel, wijst naar het hoofd dat zo veel vergeet: gewoon een naam, niet moeilijk toch, glijdt zo maar uit zijn brein.

Dat maakt hem kwaad, woedend kan hij beter zeggen.

Waarom hij, in vredesnaam, waarom hij…?

Bob Tiesema

Tekst: Ziggy Klazes. Fotografie: Sander Stoepker.

REPORTAGE ✶

Marcel (43) en Jukka (8) Vader en zoon Jukka is, als helft van een tweeling, te vroeg geboren na 25 weken zwangerschap.

Dit heeft bij Jukka geleid tot complicaties zoals autisme, continu epileptische activiteiten en een verstandelijke beperking. Hij kan niet praten, maar Marcel snapt zijn non-verbale communicatie heel goed. Hij ziet, net als de moeder van Jukka, zijn blijdschap en zijn verdriet waar dat door anderen niet altijd begrepen wordt. Marcel is naast de vader van Jukka ook één van de initiatiefnemers van de One Stop Shop voor mantelouders.

“Het systeem is niet altijd even duidelijk wanneer je als mantelouder op zoek bent naar ondersteuning, je wordt vaak van het kastje naar de muur gestuurd en je komt in een oerwoud van wet- en regelgeving terecht. We hebben nu, middels de One Stop Shop, samen met mantelzorgorganisatie Tandem een manier gevonden om specifieke hulpvragen van mantelouders te bundelen. Op die manier worden ouders sneller en beter geholpen en blijft de opgedane kennis centraal beschikbaar.” ✶ www.tandemmantelzorg.nl/onestopshop

‘Als mantelouder word je vaak van het kastje naar de muur gestuurd’ 73 HRLM ✶ 45

Mede mogelijk gemaakt door HRLM Ambassadeurs

Theater de Liefde: een vrijplaats voor de fantasie MYLOU FRENCKEN, GERRIE HONDIUS & SIMONE LENSINK “We zochten iets. Een plek waar het zou kunnen bruisen en zinderen. Een plek om heen te gaan en verrast te worden, om te lachen en te huiveren. Een clubhuis voor gevorderden, een cultuurschuur voor liefhebbers, een vrijplaats voor de fantasie. Een zaaltje met een verhoginkje, een podium. Liefst midden in de stad op een eeuwenoud pleintje. En we vonden het!

We dachten, wij kunnen daar dan wel zin in hebben, in zo’n plek, maar hebben anderen dat ook? Zou er een publiek voor zijn? En jullie zijn er!

We dachten, we kunnen wel wat hulp gebruiken, want podiumpje, zaal, publiek, het begint erop te lijken dat we een theater aan het oprichten zijn. Maar dat hebben we nog nooit gedaan en het is vast een heleboel gedoe. We deelden ons plan en kregen hulp. Van vrienden, familie, collega’s, stadgenoten, van jullie!

We dachten, hoe komen we aan licht, geluid, gordijnen, stoelen, van die spullen die je thuis ook wel hebt, maar dan overal méér van en liefst met veel rood en veel pluche. Door de hulp van vele handen, stond het er ineens allemaal!

Het kwam op ons af, spoelde aan, het werd naar ons toe geschoven, het drong zich op, het moest soms worden opgehaald, maar het kwam op ons afgestormd, of we nou wilden of niet.

Het viel niet meer tegen te houden. Er crashte zelfs een vleugel, midden op ons podium.

Het ging en het gaat allemaal sneller dan we kunnen bijhouden. Wij, de artiesten, het publiek; iedereen staat in de startblokken. Maar het kan nog niet, in deze tijd waarin het lijkt of alles stilstaat...

Zodra het kan, maken we een zachte landing in onze eigen storm. En presenteert Theater de Liefde jullie kleinkunst, cabaret en muziek. Zodra alles veilig is, zetten we de deuren wijd open en hopen we jullie allemaal te mogen begroeten. Met liefde!”

73 HRLM ✶ 47

‘ik kocht een kaarsvetketeltje voor thuis, later nog twee en voor ik het wist was mijn nieuwe hobby uitgegroeid tot een winkel’ 48 ✶ HRLM 72

INTERVIEW ✶

Liefde voor je vak Passie voor het vak: Een unieke winkel in hartje Cronjé. Uniek, omdat de winkel gespecialiseerd is in kaarsen en gehuld is in kerstsfeer, het hele jaar door. Samen met zijn vrouw Bianca runt ‘candleman’ Rob Koese al dertig jaar Candlelight. We spreken hem in zijn prachtige winkel.

Wat voor winkel is Candlelight nou precies? “We zijn een kaarsenmakerij en winkel ineen. We maken de kaarsen zoveel mogelijk zelf, achterin de winkel. Naast onze eigen kaarsen, verkopen we ook standaardkaarsen, zoals theelichtjes, maar ook veel kerst- en sinterklaasspulletjes.”

Hoe ben je in de kaarsenwereld terechtgekomen? “Ik ben begonnen als hobbyist. Ik kom eigenlijk uit de grafische industrie. Toen ik nog bij een drukkerij werkte, verzorgden we het drukwerk voor een bedrijf dat apparaten produceerde voor de kaarsenproductie. Als bedrijfsuitje zijn we daar eens kaarsen gaan maken. Daar begon het vlammetje te branden: ik kocht een kaarsvetketeltje voor thuis, later nog twee ketels en voor ik het wist was mijn nieuwe hobby uitgegroeid tot een winkel…”

Waar komt dat enthousiasme voor kaarsen vandaan? “Als kind vond ik kerst en al die bijbehorende kaarsen al prachtig. Mijn ouders en ook de scholen waarop ik zat, pakten altijd heel groots uit met kerst.

Toen ik in 1986 op vakantie in Canada was, ontdekte ik Christmas stores, winkels die het hele jaar open zijn voor kerstspullen. Dat wilde ik ook in Nederland gaan doen!”

Wat heb je eigenlijk nodig om een kaars te maken? “Uiteraard kaarsvet oftewel paraffine. Ik heb verschillende kaarsvetketels waarin vloeibare paraffine zit. Daarnaast heb je dompelrekjes nodig. Als je een touwtje in de ketel dompelt, blijft er een millimeter kaarsvet aan hangen. Vervolgens moet je het laten afkoelen en weer een nieuwe laag aanbrengen, totdat je gewenste dikte en de grootte van de kaars krijgt.”

Hoe krijg je een kleur in een kaars? “Dat kan op twee manieren. Je kunt kleurstof in het vloeibare kaarsvet doen, zodat je een door en door gekleurde kaars hebt. Maar je kan ook alleen de buitenste laag gekleurd maken door een witte kaars in gekleurd kaarsvet te dompelen.”

Wat vind je zo leuk aan dit vak? “Dat je met een relatief eenvoudige techniek allerlei soorten producten kan maken. Ik vind het nog steeds leuk om te zien hoe vanuit kaarsvet een prachtige kaars kan ontstaan. Daarnaast merk je door enthousiaste klanten in de winkel dat je niet de enige kaarsengek bent. Daardoor word je alleen nog maar meer enthousiast!”

Hebben jullie altijd al in de Cronjé gezeten? “Nee hoor, dit is pas onze achtste locatie, haha. In de jaren negentig hadden we zelfs twee winkels in Duitsland. In het plaatsje Lauscha. Ik kwam daar terecht omdat ze er veel kerstballen verkopen. Het blazen van glazen kerstballen is daar namelijk uitgevonden.

Uiteindelijk was het niet meer vol te houden om die winkels aan te houden. Nu zijn we lekker met zijn tweetjes en is onze business heel overzichtelijk. Dat geeft een rustig gevoel.”

Hebben jullie veel last van de coronacrisis? “Uiteraard was het niet leuk dat de winkel dicht moest, maar gelukkig hadden we al een heel goede webshop waardoor we snel konden overschakelen op online bestellingen. Wat betreft die verkoop mag ik niet klagen!”

Candlelight vind je in de Generaal Cronjéstraat 65. Voor meer info: www.intercandle.nl

Leuke dingen van het leven Gezinssituatie Rob en Bianca zijn 43 jaar getrouwd, ouders van twee kinderen en opa en oma van drie kleindochters.

Hier ben ik het liefst Met veel mensen om mijn heen.

Hier word ik blij van Als we in de zomer kerstballen gaan inkopen.

Ik begin de dag altijd met Koffie, de krant en het nieuws op tv.

Kan niet leven zonder Zo veel mogelijk dingen doen.

Dit ontbreekt nooit in mijn koelkast Genoeg eten en drinken.

Hier kun je me ’s nachts voor wakker maken Als het sneeuwt. Toen het vorige maand sneeuwde was ik om 4.30 uur buiten, eerder mocht niet.

Op mijn nachtkastje ligt altijd Ik heb geen nachtkastje.

Als ik een dag iemand anders mocht zijn, was dat De kerstman.

72 HRLM ✶ 49

Tekst: Joost Dobbe. Fotografie: Linda Llambias.

winkel en kaarsenmakerij Candlelight

Haarlem IN-DRUK Haarlem door de ogen van Europese schrijvers en kunstenaars (deel 2) Help, Haarlem verzuipt!

Kijk met nieuwe ogen naar de stad, wat zie je? Deze vraag beantwoorden schrijvers en kunstenaars voor het internationale project Citybooks. Ook Haarlem doet mee. In deze tweede aflevering in HRLM introduceren we de Weense striptekenaar Ulli Lust. Ze maakte een van de opmerkelijkste Haarlem-uitgaven ooit. Omdat zij Haarlem grotendeels ‘onder water’ tekende, komt de in Haarlem gevestigde uitgeverij De Zingende Zaag met de eerste ‘klimaatbestendige en waterafstotende’ uitgave ooit. Een collector’s item!

LUCKY CITY In het door haar getekende stadsportret Lucky City laat de Oostenrijkse striptekenaar Ulli Lust (Wenen, 1967) de Haarlemmermeerpolder, die een kleine zeven meter onder de zeespiegel ligt, weer onder water lopen. Ze waarschuwt daarmee voor de gevolgen van verdere opwarming van de aarde en de dreigende teloorgang van Nederland, het deltagebied dat grotendeels onder zeeniveau ligt. Het apocalyptische visioen van Ulli Lust is afgedrukt op waterafstotend papier. Zodat volgens George Moormann van uitgeverij De Zingende Zaag ‘de tekeningen met de lieslaarzen aan, of als het water nog hoger komt en ook het hoger liggende Haarlem kopje onder gaat, zwemmend bekeken kunnen worden.’

GEORGE, BEAM ME UP! De boekjes en nog veel meer zijn vanaf de openbare weg in de Stadskunstkamer aan de achterkant van het stadskantoor aan de Zijlvest 39 (naast Albert Heijn) te bewonderen.

Als smaakmaker is er een filmpje gemaakt waar George Moormann meer vertelt over het literair residentieproject Haarlem-In-Druk. Richt je telefoon op de QR-code hiernaast en kijken maar!

Meer filmpjes en informatie vind je op www.dezingendezaag.com

50 ✶ HRLM 73

KUNST ✶

ULLI LUST

Ulli Lust is een internationaal succesvolle stripauteur. Je zou haar onder meer kunnen kennen van de autobiografische ‘graphic novel’ Heute ist der letzte Tag vom Rest deines Lebens (2009), die werd bekroond met onder meer de LA Times Book Award en in het Nederlands werd vertaald als Vandaag is de laatste dag van de rest van je leven. Ulli woont en werkt in Berlijn en is als docent verbonden aan de Hochschule Hannover.

PROJECT HAARLEM-IN-DRUK De gemeente Haarlem benaderde dichter en uitgever George Moormann om van de geschreven en getekende stadsportretten zes tastbare en mooie ‘papieren monumentjes’ te maken. George bedacht de zesdelige bibliofiele serie Haarlem IN-DRUK, die als aparte reeks bij Moormann’s uitgeverij De Zingende Zaag verschijnt. De titel verwijst niet alleen naar de afzonderlijke auteurs die in woord en beeld hun indrukken hebben vastgelegd, maar ook naar de rijke geschiedenis van Haarlem op het gebied van

typografie en boekdrukkunst. De bibliofiele uitgaven, formaat 20 x 33 cm staand, bevatten fraaie staaltjes van letterontwerpen van vroeger en nu. Wanneer je de omslagen van de afzonderlijke uitgaven van links naar rechts naast elkaar legt worden de contouren en de volle lengte van de stadsrivier het Spaarne zichtbaar. Moormann’s veelvuldig bekroonde uitgeverij De Zingende Zaag, Haarlems paradepaardje, staat bekend om zijn ‘Zaag-formule’, waarbij vormgeving en inhoud elkaar uitdagen en versterken.

73 HRLM ✶ 51

STIENS

OPTIEK

sinds 1930

Inspirerend vergaderen en werken

• Het Seinwezen: duurzaam verbouwd industrieel erfgoed.

• Voor ruime flex-werkplekken en bijzondere vergaderzalen.

• Ongedwongen zakelijkheid dichtbij Haarlem CS. • Broedplaats van sociale innovatie in de buurt.

Foto: Hans Peter Föllmi

Gierstraat 27 | Haarlem | (023) 531 1921 www.stiensoptiek.nl

Seinwezen.nl Inspirerend erfgoed aan het spoor Kinderhuissingel 1 2013 AS Haarlem 023 5317118

Onze Boetiek Met veel passie en toewijding hebben wij onze boetiek tot een heel gezellige winkel gemaakt. Je bent altijd welkom en we geven je graag een goed advies en je kunt kiezen uit diverse kwaliteitsproducten tegen een betaalbare prijs.

Sinds 1933 willen wij het beste voor je huisdier. Wij hebben een breed assortiment met veel diversiteiten. En keer op keer willen wij je ook verrassen met unieke, vernieuwende en creatieve producten in de gehele breedte van ons assortiment.

Gierstraat 60-64

Kom gerust langs in onze boetiek (helaas mag je huisdier nog even niet naar binnen).

Tot ziens, team beasdierenboetiek.

Stadsmormels

Fotografie: Linda Llambias.

Foto’s die je ontroeren of versteld doen staan van het verborgen leven van dieren in onze stad.

73 HRLM ✶ 53

WAT MAAKT JOUW DEELNAME ZO BELANGRIJK? Jouw donatie wordt ingezet voor:

Draag jij Haarlem een warm hart toe?

WORD DAN NU

HRLM AMBASSADEUR 72

• Educatie en talentontwikkeling van het HRLM Medialab, een leerproject voor jongeren; • Promotie- en redactionele aandacht in een van onze titels voor:

• Amateurtoneel

• Lokale theatergezelschappen

• Kunstenaars

• Jong talent op het gebied van dans en muziek

• Kleine Haarlemse ondernemers

• Maatschappelijke- en sociale projecten.

Onze titels: HRLM stadsglossy, HRLMtje en HRLM Z Zakenglossy

AANMELDEN Wil jij je als Ambassadeur verbinden aan HRLM? Of heb je vragen? Neem dan contact met ons op.

Wij helpen je graag verder.

Afdeling HRLM Ambassadeursschap (023) 551 1227 Lisa Cobelens, Manager HRLM Ambassadeurs lisa@haarlemse-stadsglossy.nl

HRLM

HRLM www.hrlm-online.nl

2021

ZAKENGLOSSY

COVER 72.indd 1

2

Neem

Van alles voor en over kleine en grote helden Neem

gratis

mee

1.347

Yeah... allemaal helden!

Cybercriminaliteit

een steeds groter probleem

01 COVER CONCEPT.indd 1

02-02-21 10:26

10

DE KRACHT VAN EMPLOYEE EXPERIENCE

zonnepanelen

EEN NIEUW JAAR, EEN NIEUW BEGIN

HRLM mee!

gratis

anderhalf miljoen kilowattuur groene stroom

Gratis exemplaar waarde € 5,95

Gratis exemplaar waarde € 7,05

54 ✶ HRLM 73

HRLM Z

STADSGLOSSY

haarlemse zakenglossy - nummer 2 winter 2019 www.hrlm-online.nl

februari - maart 2021

HRLM72

2

COVER HRLM Z 2.indd 1

08-11-19 10:26

01-12-20 10:22

HAARLEMSE OORLOGSMONUMENTEN Herinneringen aan het Verzet

“Haveloos geklede mensen met angstige gezichten stonden in een wijde boog opgesteld. Het rumoer verstomde door snauwende bevelen van Duitse bezetters. Plotseling hieven de soldaten hun geweren als marionetten op. Een onverstaanbaar commando werd gevolgd door oorverdovende schoten…”

Bovenstaande is het verslag van een toen 14-jarige ooggetuige die gedwongen moest toezien hoe de bezetter op 12 februari 1945 bij de Jan Gijzenbrug acht Nederlandse verzetsstrijders doodschoot.

Binnen vijf maanden vonden in Haarlem drie grote represaillemaatregelen van de Duitse bezetter plaats. Niet alleen bij de Jan Gijzenbrug, maar op meerdere plekken in de stad hebben zich tijdens de Tweede Wereldoorlog de meest huiveringwekkende gebeurtenissen afgespeeld.

Om de herinnering aan de omgekomen slachtoffers levend te houden, werden vlak na de oorlog standbeelden, gevelstenen en gedenkzuilen opgericht. In veel gevallen markeren deze oorlogsmonumenten de plaats waar de bezetter destijds onschuldige burgers heeft doodgeschoten.

Als teken van respect leggen we jaarlijks op 4 mei, tijdens de Nationale Dodenherdenking, bloemen en kransen bij deze monumenten. Maar wat er zich precies afspeelde en wanneer het gebeurde, moet voor hen die getuige waren van deze gruweldaden voor eeuwig op het netvlies gegrift staan. Met wat vergeelde ansichten en verregaande familieverhalen blijft het voor de naoorlogse generatie slechts een pijnlijk vermoeden.

HRLM ging op onderzoek uit en ontdekte dat achter de oorlogsmonumenten op de Dreef, de Westergracht, de Jan Gijzenbrug en het Kenaupark elk een ander, aangrijpend verhaal schuilgaat.

› 73 HRLM ✶ 55

Vrouw in het verzet (1980)

Het monument Vrouw in het verzet in het Kenaupark is opgericht ter nagedachtenis aan Haarlems meest beschreven en besproken verzetsstrijdster, Jannetje Johanna Schaft, beter bekend als Hannie Schaft. Hannie kende een sterk sociaal rechtvaardigheidsgevoel en als gevolg van de toenemende woede jegens de Duitse terreur sloot ‘het meisje met het rode haar’ zich op 22-jarige leeftijd aan bij de Raad van Verzet (RVV). Met consequente vastberadenheid, en na de dood van haar medeverzetsstrijder Jan Bonekamp in juni 1944 met genadeloze gedrevenheid, opereerde zij jarenlang tegen collaborateurs en landverraders. Vlak voor de bevrijding werd Hannie gearresteerd en heeft ze de ultieme prijs voor haar moedige verzetsdaden moeten betalen. Op 17 april 1945 werd ze in de duinen van Overveen in koelen bloede doodgeschoten. De Duitsers haatten haar zo hevig, dat ze voor haar ‘een uitzondering’ maakten op de stilzwijgende overeenkomst die ze met het Verzet hadden gesloten om wederzijds geen slachtoffers meer te maken in wat beide partijen beschouwden als de laatste oorlogsweken.

Hoewel Hannie Schaft op 27 november 1945 met veel plechtigheden is herbegraven op de erebegraafplaats van Bloemendaal, is pas in 1980 het beeld Vrouw in het verzet in het Kenaupark onthuld.

Het bronzen beeld van een staande vrouwenfiguur is vervaardigd door vriendin en medeverzetsstrijdster Truus MengerOversteegen. Zij beeldhouwde “een vrouw die de vrijheid bevecht door twee muren uiteen te drukken”. De Stichting Nationale Hannie Schaft Herdenking wijdt jaarlijks op de laatste zondag van november een speciale herdenkingsbijeenkomst aan de verzetsstrijdster.

56 ✶ HRLM 73

Treurende vrouw (1949)

Het monument Treurende vrouw is een ontwerp van Oswald Wenkebach. Het van natuursteen vervaardigde beeld werd in 1949 in het plantsoen aan de Westergracht, nabij de Kathedrale Basiliek Sint Bavo, geplaatst en herinnert aan de tien verzetsmensen die op 26 oktober 1944 bij de kerk door de bezetter werden geëxecuteerd. De executies waren onderdeel van een Duitse wraakactie vanwege de dood van de beruchte landverrader Fake Krist, die de dag ervoor door het Haarlemse verzet vanuit de Bavoschool van zijn fiets was geschoten. Deze liquidatie stond model voor het boek De Aanslag van Harry Mulisch. Hoewel de aanslag door anderen werd uitgevoerd, stond Hannie Schaft, geheel toevallig, op hetzelfde moment ook klaar met haar team voor deze actie!

Na de dood van Krist namen de Duitsers onmiddellijk wraak.

Naast de school werd een rij woningen ontruimd en in brand gestoken. Tien arrestanten werden uit de gevangenis aan de Amsterdamse Weteringschans gehaald en in het openbaar aan de Westergracht gefusilleerd. Ook hier werden toevallige voorbijgangers weer gedwongen toe te kijken. Het monument van een staande vrouwenfiguur verbeeldt een “treurende, peinzende, enigszins verbitterde, in zichzelf gekeerde vrouw”.

De namen van de slachtoffers staan vermeld op losse stenen rondom het voetstuk van het beeld.

› 73 HRLM ✶ 57

Een treurend ouderpaar (1950)

Op de executieplek bij de Jan Gijzenbrug staat sinds 1950 een verzetsmonument van een treurend ouderpaar. Op 10 februari 1945 stuitten vluchtende overvallers van de Ondergrondse ’s avonds in Haarlem-Noord bij de Jan Gijzenbrug op een Duitse controlepost. Er volgde een vuurgevecht waarbij een lid van de Feldgendarmerie gedood werd en een andere gewond raakte. Ook een burger werd getroffen. De daders wisten te ontkomen, maar werden een week later gearresteerd en niet lang daarna geëxecuteerd als vergelding voor een nieuwe aanslag. Intussen hadden de bezetters als represaille voor de dood van de Feldgendarme al meteen na de schietpartij bij de Jan Gijzenbrug acht verzetsmensen gefusilleerd, onder wie Walraven ‘Wally’ van Hall, ook wel ‘de Bankier van het Verzet’ en ‘de Olieman’ genoemd vanwege zijn grote rol in de financiering van de verzetsstrijd in Nederland. Zijn broer van Gijs van Hall, de latere burgemeester van Amsterdam, werkte met hem samen, maar wist de dans te ontspringen.

Het verzetsmonument ‘Een treurend ouderpaar’is ontworpen door Theodoor van Reijn. Op de sokkel staan de woorden van Paulus (1 Cor.13:13) gegraveerd: ‘En nu blijft geloof, hoop en liefde, deze drie, doch de meeste van deze is de liefde’.

58 ✶ HRLM 73

Tekst: Marjolein Horst. Fotografie: Rob Eversen. Bronnen: Nationaal Comité 4 en 5 mei en Noord-Hollands Archief.. Eerder gepubliceerd in HRLM 9 2010.

Man voor het vuurpeloton (1949)

Het was 7 maart 1945 toen toevallige voorbijgangers op de Dreef door Duitse soldaten staande werden gehouden en werden gedwongen zich tegen de huizen aan de overkant van waar nu het standbeeld staat op te stellen. Kort daarop kwam er een vrachtwagen aangereden die vlak bij de Dreef stopte. Onder dwang van de soldaten werden de mannelijke inzittenden uit de laadbak van de vrachtwagen geduwd.

Ze werden in twee groepen opgesteld en voor een vuurpeloton van meedogenloze soldaten vonden de vijftien mannen onder de ogen van het ontstelde ‘publiek’ een ijzingwekkende dood.

“Een roodharige jongen riep angstig om zijn moeder. Hij kan nog geen achttien zijn geweest. Na de schoten rookten de soldaten een sigaretje onder de bomen verderop. Toen ik er met mijn zuster van vijftien langs liep, floten ze naar ons”, meldde een ooggetuige, die de beelden nooit meer zou kwijtraken.

De executie gold als vergelding voor een zware aanslag door het ondergrondse verzet bij onder meer de Jan Gijzenkade.

Het verzetsmonument Man voor het vuurpeloton aan de Dreef is ontworpen door Mari Andriessen, die ook De Dokwerker en Het Vrouwtje van Putten maakte. Het 1,90 meter hoge bronzen beeld maakt een kwetsbare, maar vooral ook gelaten indruk en symboliseert daarmee de beladen gebeurtenis; het moment vlak voordat de executie zich voltrekt. Het beeld staat niet langer in een stenen perkje, zoals tot 1979 het geval was, maar op een kleine sokkel, met daarop de datum van de terechtstelling. Naar verluidt had de kunstenaar liever gezien dat zijn “mannetje” met beide voeten op de grond had gestaan, “net als toen”.

› 73 HRLM ✶ 59

UITVAARTVERZORGING LOES HOFHUIS

EEN MOOIE UITVAART REGEL JE SAMEN De dood vormt een wezenlijk onderdeel van het leven. En toch komt een overlijden in de meeste gevallen onverwacht. Naast alle emotionele zorgen zijn er plotseling veel praktische zaken die geregeld moeten worden. Het kan u veel troost geven als een persoonlijk afscheid goed georganiseerd is.

Ik informeer u graag over de mogelijkheden en denk met u mee, zodat u ondanks alle verdriet er met een goed gevoel op terug kunt kijken.

Voor informatie of vragen kunt u bellen met 06 55 79 75 85.

WWW.LOESHOFHUIS.NL

falco Win-win door Waarderpolder-samenwerking

Falco Bloemenda al is centrumman ager in Haarlem. Hij is actief in verschill en de besturen en houd t zich in zijn vrije tijd onder meer bezig met imkere n, tuinieren en duur zaamheid.

Een van de grootste waterprojecten in Haarlem van de afgelopen jaren is de aanleg van een kilometerslange watergang dwars door de Waarderpolder, langs de Waarderweg. De watergang is aangelegd om de waterhuishouding van de Waarderpolder te verbeteren. Doordat het klimaat steeds verder verandert, krijgen we steeds meer te maken met heftige regenbuien of lange perioden van droogte. Hierdoor moest er iets gebeuren aan de waterhuishouding, om te voorkomen dat de bodem inklinkt en gebouwen verzakken.

Een mooi voordeel is dat met het aanleggen van dit water er een groene long dwars door de Waarderpolder is gerealiseerd.

Door het glasheldere water in deze watergang kan je goed zien waar vissen paaien en opwarmen. Het talud langs de watergang staat vol met wilde bloemen en planten, wat niet alleen een mooi gezicht is, maar het is ook goed voor foeragerende insecten.

En als je echt heel goed oplet dan zie je bijen water drinken op de waterlijn.

Het realiseren van een project als dit lijkt eenvoudig, maar het was een sterk staaltje Waarderpolder-samenwerking tussen gemeente Haarlem en verschillende private partijen (zoals MSD en wielrenvereniging Excelsior) om deze watergang voor elkaar te krijgen.

Het mooie is dat de natuur langs de watergang op het nieuw ontstane talud op haar beurt ook weer samenwerkt. Planten zijn kampioen samenwerking. Bij velen is bekend dat planten nogal regelmatig gebruikmaken van de bestuifservice van bijen en andere insecten en dat daar nectar en stuifmeel voor wordt teruggegeven. Echter wat weinig mensen weten, is dat planten ook onder de grond samenwerken. Planten leven veelal in symbiose met diverse schimmels om wederzijds voordeel te behalen. Door de plantwortels en de schimmeldraden te combineren, geven de schimmels extra voedingsstoffen aan de plant en die geeft daar suikers (energie) voor terug. Een ‘Win-win door Waarderpolder-samenwerking’.

73 HRLM ✶ 61

‘Ik hou van praten, dus met iedereen heb ik wel een leuk gesprek. En bij ons is het natuurlijk elke dag feest’

62 ✶ HRLM 72

Feestwinkel jan monnikendam Het is iedere dag feest bij Jan Monnikendam! Niet zo gek, want de winkel in de Vijfhoek is gespecialiseerd in feestattributen, en dat al sinds 1901. HRLM sprak met Janneke Groskamp.

Met haar vriend André van der Weiden runt zij sinds 2007 het bedrijf. Het paar woont samen met hun dochtertje Fé boven de winkel.

Laten we bij het begin beginnen: hoe is de winkel ontstaan? “In 1901 is de winkel geopend door, hoe kan het ook anders, Jan Monnikendam. Vervolgens nam zijn zoon, ook een Jan, de winkel over.

Hij was getrouwd met de tante van mijn vader Jos Groskamp. Zodoende kwam mijn vader als kind al in de winkel. Mijn vader was handig en deed door de jaren heen steeds meer klusjes voor ome Jan. Dan belde Jan hem op en zei: ‘Jossie, er is weer een lampie stuk, kun je effe komen?’”

Stond jouw vader toen al snel in de winkel? “Nee, dat duurde nog even, want op zijn achttiende moest hij de militaire dienst in. Maar al snel daarna werd ome Jan ziek en kon hij een tijd niet meer in de winkel staan. Zijn vrouw, tante Jo, moest ineens alles alleen doen, want ze hadden geen kinderen. Mijn vader wilde graag meehelpen, maar ja, hij zat in dienst. Ome Jan was een man van status en had veel connecties.

Hij heeft ervoor gezorgd dat mijn vader uit dienst mocht om in de winkel mee te helpen. Mijn vader is daarna nooit meer weggegaan. Toen Ome Jan stopte, heeft hij de winkel overgenomen.”

En hoe ben jij in de winkel begonnen? “Op mijn 25ste kwam ik in de winkel werken. Daarvoor werkte ik bij Intertoys in Haarlem, waardoor ik mijn vriend André leerde kennen. Hij was franchisenemer van twee andere Intertoys in de regio. Op een gegeven moment moest de Intertoys verhuizen en vond ik de tijd rijp om iets anders te doen. Mijn vader wilde graag dat ik bij hem kwam werken. Later is André gestopt met de Intertoys-winkels en kwam ook bij ons werken. Toen mijn vader op zijn 60ste wilde stoppen, hebben André en ik de winkel overgenomen. Mijn vader doet nu nog wel verschillende klusjes voor ons. Eigenlijk ben ik nu ome Jan en is hij weer Jossie.”

Wat vind je zo mooi aan je werk in de winkel? “Vooral de verschillende mensen die in je winkel komen. Kinderen voor een partijtje, tieners voor een schoolfeest, volwassenen voor een party.

Noem maar op! En ik hou van praten, dus met iedereen heb ik wel een leuk gesprek. En bij ons is het natuurlijk elke dag feest. Je bent altijd met leuke dingen bezig.”

Wat is nou echt een piekmoment in jullie winkel? “Dat is zeker weten Halloween. Dan is het hier altijd loeidruk. Een aantal jaren geleden viel Halloween op een zaterdag. Toen was het de hele week een gekkenhuis. We hadden rijen mensen voor de deur. Op een gegeven moment moest ik een vriend van mij bellen om als een soort uitsmijter bij de deur te staan, haha!”

Hoe gaan de zaken nu tijdens de coronacrisis? “Tijdens de winkelsluiting, hebben we gelukkig veel bestellingen via onze webshop binnengekregen. Vooral ballonpilaren zijn nu populair. We verkochten dat nooit, maar dat hebben we snel opgepakt. Door onze goede website en onze ruime voorraad, zijn we erg flexibel.”

En heeft jullie dochter al de ambities om de winkel straks over te nemen? “Fé wil graag dierenarts worden, maar haar vriendinnen willen allemaal dat ze de winkel overneemt, zodat ze later bij Fé kunnen werken, haha!”

Leuke dingen van het leven Gezinssituatie Samenwonend, met één kind van 7.

Hier ben ik het liefst Klinkt heel tuttig, maar het antwoord is thuis.

Hier word ik blij van Met vrienden een avondje ‘Keezen’.

Ik begin de dag altijd met Yoghurt eten met mijn ogen nog dicht (ben echt geen ochtendmens).

Kan niet leven zonder Mijn vriend en mijn kind.

Dit ontbreekt nooit in mijn koelkast Mayonaise.

Hier kun je me ’s nachts voor wakker maken Zuurkool stamppot met worst!

Op mijn nachtkastje ligt altijd Handcrème.

Als ik één dag iemand anders mocht zijn, was dat Een Disney-prinses in Euro Disney.

Jan Monnikendam vind je aan de Gedempte Raamgracht 7. www.monnikendam.nl.

72 HRLM ✶ 63

Tekst: Joost Dobbe. Fotografie: Linda Llambias.

Liefde voor je vak

INTERVIEW ✶

NIEUW in Haarlem NIEUWE PLEKJES, WINKELTJES EN RESTAURANTS, VOOR JOU OP EEN RIJTJE.

VERS PLANTAARDIG HONDENVOER

CUP & CAKE

Opende haar deuren in maart 2021. Ze bieden de lekkerste koffie, cupcakes en tosti’s op een warme comfortabele plek met een mooie grote speelruimte voor je kinderen. Ze zijn vijf dagen per week geopend en hebben allerlei heerlijke koffie, cupcakes, croissants, taart en tosti’s. Dus zet de koffie maar klaar.

De Ruijterweg 28

Er zijn steeds meer honden in Nederland met gezondheidsproblemen, ziektes en allergieën. Zo kunnen honden allergisch zijn voor dierlijke eiwitten; een veelvoorkomend ingrediënt van hondenvoer. Plantaardig hondenvoer kan een positief effect hebben op de algehele gezondheid en fitheid van je viervoeter en kan daarnaast een oplossing zijn voor honden met voedselallergieën en intoleranties. Het is bovendien een duurzame aanvulling op het bestaande hondenvoer.

Van Pom is verkrijgbaar bij verschillende (natuurlijke) dierenwinkels in Overveen en Haarlem. Ook te koop via www.vanpom.nl

TRAITEUR ZUIVER Midden in Haarlem, in de Grote Houtstraat, staat Traiteur Zuiver. Een traiteur waar chef Rick May samen met zijn partner Anja Lakeman gerechten presenteren die gebaseerd zijn op de klassieke Franse keuken en die ze weten te verfijnen met mediterrane invloeden. Achter elk gerecht schuilt een bijzonder gepassioneerd verhaal. Traiteur Zuiver staat voor kwaliteit en ambacht. Alles wat ze bereiden komt voort uit liefde en passie voor eten.

Grote Houtstraat 148

64 ✶ HRLM 73

De bedenkers van eigentijdse sieraden Warmoesstraat 2 | Haarlem | T 023 532 43 09 | www.sipkesedelsmeden.nl

Een nieuw plan Een goedlopende zaak, werk naar je zin en dan opeens: corona - en alles wordt anders.

Werk en inkomsten vallen weg, de onzekerheid is groot.

Wat kun je doen?

We spraken zeven inventieve Haarlemse ondernemers die een alternatief bedachten.

Een nieuw plan als uitdaging, om actief te blijven en er geld mee te verdienen.

Soms liggen die werkzaamheden in de lijn van het pre-corona werk, soms zijn ze onverwacht totaal anders.

66 ✶ HRLM 73

REPORTAGE ✶

Niels Weijers Café de Vijfhoek

Café De Vijfhoek is een populair Haarlems café midden in de Vijfhoekbuurt, dicht bij de Botermarkt.

Niels Weijers stond er met veel plezier achter de bar.

EN TOEN KWAM CORONA… “Na de eerste sluiting zijn we in de zomer een tijdje onder voorwaarden weer open geweest, met anderhalve meter afstand en eerder dicht ’s avonds. Tijdens de lockdown zaten mijn vrouw en ik met onze zoontjes thuis. Ik werd eerst fulltime leraar, om mijn kinderen te begeleiden. In het café werd ik parttime tostibakker, in onze pop-up tostibar.’’

EEN NIEUW PLAN: ONLINE QUIZZEN “In november zijn we begonnen met online quizzen op Zoom. Met bedrijfs- of vriendengroepjes kon je digitaal inloggen. Ik maakte de quizzen zo persoonlijk mogelijk, door eerst langs te gaan bij de organisator en te vragen naar namen en details die de deelnemers konden kennen of weten. We verkochten er een borrelpakket bij met speciaalbiertjes en borrelhapjes, die bij de deelnemers thuis werden bezorgd.

Het was erg leuk om te doen, ik werd een echte entertainer voor de camera. Natuurlijk hoop ik dat we zo snel mogelijk weer open kunnen en alles weer wordt zoals vanouds. De ervaring als quizmaster blijf ik gebruiken. Misschien in het café een quiz met een klein aantal bezoekers, waar dan op inschrijving door een veel groter aantal mensen thuis aan meegedaan kan worden. Dat lijkt me een prima idee.’’

CAFÉ DE VIJFHOEK, WOLSTRAAT 20

›

73 HRLM ✶ 67

Max Caminita restaurant Morris

Restaurant Morris ligt aan het Spaarne, het terras aan de voorkant heeft uitzicht over de rivier. Eigenaar Max Caminita genoot er net zoveel als zijn gasten.

“Het was altijd gezellig druk.’’

EN TOEN KWAM CORONA… “We moesten dicht en het werd stil.Vorige zomer waren we onder voorwaarden open. Ik probeerde ook in de tweede lockdown er alles aan te doen om niet echt gesloten te zijn en vergeten te worden.

Dat gebeurde gelukkig niet. Het is hier altijd levendig gebleven, met kerst bijvoorbeeld en in februari toen er sneeuw en ijs was.’’

EEN NIEUW PLAN: EEN HAARLEMS HORECA-KOOKBOEK “Samen met collega Nick Spoelstra van restaurant De Plekk (Wagenweg) stelde ik een horeca-kookboek samen onder de titel De Haerlemsche Gastronomie Thuis. De opbrengst van de verkoop verdelen we onder de deelnemende zaken. Het plan werd enthousiast ontvangen. Meer dan vijftig Haarlemse restaurants en bars leverden een recept in met een foto. Het was een hele klus om van die verschillende input een boek te maken, ik zat dagenlang aan de laptop. Gelukkig kregen we professionele hulp bij de vormgeving van Merlijn Viersma, van projectmanager Dominique Leppink en internetondernemer Daniël Feldbrugge. Het resultaat mag er zijn. Er zijn al bijna 10.000 exemplaren van De Haerlemsche Gastronomie Thuis verkocht. We willen ons idee nu ook realiseren in een groot aantal steden als Leiden, Utrecht en Den Haag.”

WWW.HAARLEMSKOOKBOEK.NL

68 ✶ HRLM 73

REPORTAGE ✶

Paul van der Werff Tapas Bar El Pincho Een goed lopende tapasbar midden in het centrum, eigenaar Paul van der Werff had voor de coronatijd geen reden tot klagen.

“Natuurlijk hadden we ruimte tekort in de keuken en merkten we dat de indeling van het restaurant beter kon. Er zou wat moeten veranderen in de toekomst, maar vastomlijnde plannen waren er nog niet.’’

EN TOEN KWAM CORONA… “We moesten dicht. Paniek. Alles wat we zorgvuldig hadden opgebouwd gleed als los zand tussen onze vingers vandaan.

Ik moest medewerkers ontslaan, van de 25 zijn nu nog vier mensen over. In de zomer zijn we beperkt open geweest en hebben we nog best een goed seizoen kunnen draaien.

Toen kwam de tweede lockdown en werd het restaurant voor onbepaalde tijd gesloten.”

EEN NIEUW PLAN: VERBOUWEN “Gelukkig konden we bij een bank geld lenen om dan nu maar aan de grote verbouwing te beginnen. Er zijn inmiddels twee nieuwe keukens gerealiseerd en het restaurant heeft een andere indeling. Wat de gast ervan zal merken nu we snel weer open mogen? Veel – en toch ook weer niet, want de sfeer blijft hetzelfde. Er is een elektrische schuifdeur gekomen, de kleurstelling is veranderd, binnen zijn minder tafels en stoelen. Het terras wordt uitgebreid. En als de zon niet schijnt zijn er heaters, open haard en zelfs verwarmde stoelen. Een grote verandering zijn de openingstijden, we gaan zeven dagen per week vanaf 11.00 uur open en op zaterdag vanaf 9.00 uur, met een lunch- en borrelkaart.

Nog een leuk nieuwtje: er komen verschillende, zelfgemaakte El Pincho-cocktails.’’

TAPAS BAR EL PINCHO RIVIERVISMARKT 17-19

› 73 HRLM ✶ 69

Robbert Uyleman Uiltje Bar

Uiltje Bar van Robbert Uyleman is een goedlopend café aan de Zijlweg met een eigen brouwerij. Het café is populair onder de liefhebbers van speciaalbier.

EN TOEN KWAM CORONA… “En moesten we dicht. De eerste tijd voelden we ons gesteund. Van alle kanten kwam hulp en bemoediging.

Mensen gingen eropuit om af te halen of iets te bestellen. Wij hadden een aanbod van pizza’s en bierboxen voor thuis.’’

EEN NIEUW PLAN: BAKKERIJ MET ZELFGEBAKKEN BROOD “Bij de tweede lockdown was de steun voor de horeca minder. We bedachten om van onze bar een bakkerswinkeltje te maken en zelfgebakken brood te verkopen. Voor mij was dat geen vreemde stap, ik maak thuis ook vaak zuurdesembrood. Voor de benodigdheden kregen we hulp van Boulangerie Oscar.

Het was een ander leven, we moesten vroeg beginnen.

Maar het was ook erg leuk en we verkochten goed.

We besloten om het sowieso tot 31 december 2020 te proberen en dan te kijken of het verder nog rendabel was. Dat was het niet. Het centrum van Haarlem was door de lockdown dicht en in januari was het uitgestorven in de stad. We zijn er helaas weer mee gestopt. Ik denk dat het nog wel een tijdje zal duren eer Uiltje Bar weer als vanouds draait.

We moeten realistisch zijn: we hebben geen groot terras en ook binnen is het klein. Maar het broodbakken is zo goed bevallen dat we er aan denken daar toch iets meer mee te gaan doen.’’

UILTJE BAR, ZIJLSTRAAT 18,

70 ✶ HRLM 73

REPORTAGE ✶

Bianca van Schagen Café Het Wapen van Bloemendaal

Twaalf jaar geleden begon Bianca van Schagen, samen met haar vriend Michel, Café Het Wapen van Bloemendaal aan de Zijlvest. “Ik stond bijna iedere dag achter de bar. Ons terras heeft een mooi plekje, met zon tot laat.’’

EN TOEN KWAM CORONA “In de eerste lockdown hebben we opgeruimd en opgeknapt. Daarna mochten we een paar maanden op corona-voorwaarden weer open. In oktober gingen we opnieuw dicht. Ik ben van huis uit kapster en Michel zei: ‘Waarom doe je dat niet?’ Met Linda Meijer, die ik ken van de kappersopleiding, zijn we in het café een kapsalon begonnen. Linda werkt normaal gesproken bij bar Pand 13 in de Kruisstraat.’’

EEN NIEUW PLAN: HET KNIPCAFÉ “We hebben eerst maar eens onze loodgieter gebeld.

Het warm water moet met een lange slang uit de keuken komen. Gelukkig kreeg hij het voor elkaar. Voor het meubilair, spiegels en andere benodigdheden kregen we veel hulp. Maar weer sloeg het noodlot toe: ons Knipcafé was twee dagen open toen ook de kapsalons moesten sluiten. Op 1 maart 2021 mochten de kappers eindelijk weer open en we zijn meteen weer gaan knippen.

Natuurlijk stapt iedereen hier met een verzorgd hoofd naar buiten, maar het belangrijkste vinden wij het bijkletsen en contact houden. Als het café weer open mag, stoppen we er meteen weer mee. Knippen is leuk voor tijdelijk, maar er is niets leukers dan bier tappen en met volle dienbladen door het café laveren.”

KNIPCAFÉ/CAFÉ HET WAPEN VAN BLOEMENDAAL, ZIJLVEST 1A

› 73 HRLM ✶ 71

Twan Stoelman Café De Lange Heer en De Eetwinkel/Eetcafé het Wachtlokaal Een tweede zaak was al langer een wens van Twan Stoelman, eigenaar van Café De Lange Heer aan de Lange Herenstraat.

Eetcafé het Wachtlokaal kwam vrij, om de hoek, aan de Kruisweg.

Twan greep zijn kans.

EN TOEN KWAM CORONA… “Dat was al zo, 2020 was een vreemd en onzeker jaar. Café De Lange Heer was in december al dicht.

Om met twee zaken dan maar te wachten op betere tijden was geen optie. We moesten een plan bedenken om ook in coronatijd door te kunnen gaan.’’

EEN NIEUW PLAN: DE EETWINKEL “Half december zijn we in Eetcafé het Wachtlokaal De Eetwinkel begonnen. Wie nu binnenloopt in het oude Wachtlokaal treft een bijzonder delicatessenwinkeltje. In onze Eetwinkel staan tafels met de meest uiteenlopende lekkernijen.

Veel producten komen van kleine ondernemers die ook last hebben van stilstand. Alles gaat via de coronaregels, dus mondkapje op. Aan het eind van de bar is de afhaalkeuken, waar gekookt wordt door Mark van Dijk van het voormalige restaurant Truffels. We zijn een bijzondere samenwerking aangegaan in afhaalmaaltijden. Natuurlijk kan ik ook koken, maar Mark kan het veel beter. Het eten is fantastisch. Natuurlijk kunnen we niet wachten tot alles weer normaal open kan, we hebben hier bijvoorbeeld een prachtig terras vlakbij het station in de looprichting naar de stad. Ik ben optimistisch, nog even doorzetten en dan breken er gouden tijden aan.’’

DE EETWINKEL, EETCAFÉ HET WACHTLOKAAL, KRUISWEG 28

72 ✶ HRLM 73

Sandy Roberti horeca-wasserij, surfschool en sup-locatie

REPORTAGE ✶

Sandy Roberti had een horecawasserij in de Waarderpolder, een surfschool aan zee en was bezig met het opzetten van landelijke naamsbekendheid voor hun merk supplanken. “De HISWA-beurs had daar aan moeten bijdragen, maar we hebben slechts één dag kunnen staan.’’

EN TOEN KWAM CORONA… “Ik vond het spannend, er was geen zicht op hoe het verder zou gaan. Gelukkig ging het surfen en suppen, als individuele buitensporten, gewoon door. In de zomer was de horeca een tijdje beperkt open, maar ik merkte dat er bezuinigd werd op het wassen.

De paar zakjes die ik ophaalde leverden nauwelijks iets op. Ik zag de bui al hangen en dacht: wat doen we als corona nog veel langer duurt?’’

Tekst: Paula Zuidhof. Fotografie: Linda Llambias.

EEN NIEUW PLAN: BOOMSTAMTAFELS MAKEN “Mijn man is van oorsprong timmerman en ontmoette iemand van een lokale houtzagerij. Vanuit die samenwerking zijn we houten tafels gaan maken van gezaagde boomstammen, ruw en robuust of juist glad gepolijst. Die activiteit zorgt ervoor dat er geld binnenkomt, waarvan we de kleinere rekeningen kunnen betalen. Het heeft ons gered van een faillissement.

Van het resthout maken we borrelplanken, die we vooral met kerst hebben verkocht. Als corona voorbij is weet ik niet of de wasserij opnieuw kan worden opgestart. Niemand weet hoe de horeca zich zal houden.

De boomstamtafels, en met name het laseren en personaliseren van hout, zijn een succes. De surfschool opent weer zodra het kan. En natuurlijk gaan we weer suppen op het Spaarne.’ ’ TREETABLE.NL - SAFEWATERMAN.NL

› 73 HRLM ✶ 73

Pareltjes

van het Noord-Hollands Archief Cornelis Springer in Haarlem Een kunstenaar die behoort tot de absolute top van de laatromantische school, zowel in zijn tijd als vandaag de dag, is Cornelis Springer (1817-1891). Dat blijkt wel uit de werken die van hem te zien zijn in museale collecties, de grote vraag naar zijn schilderijen bij verzamelaars en de prijzen die geboden worden voor zijn werk op de kunstmarkt.

Springers sfeervolle zomerse schilderijen Stadsgezichten, gestoffeerd met allerlei anekdotische figuurtjes, zijn fantastisch om te zien en bij weg te dromen. Zijn talenten waren gescherpt door zijn twee leermeesters: de schilders Hendrik Gerrit ten Cate en Kaspar Karsen, allebei grootheden uit de negentiende-eeuwse Romantische school.

Niet alleen was Springer een begenadigd schilder, hij was ook een talentvol tekenaar. Dat is te zien aan de hand van de maar liefst 45 tekeningen die het Noord-Hollands Archief beheert.

31 hiervan hebben betrekking op Haarlem, de stad die hij op zijn vele reizen door Nederland het meest heeft getekend, samen met Enkhuizen en Amsterdam.

Gezicht in de Jansstraat met het portaal de Janskerk, compositietekening, houtskool, 25x20 cm, 26 september 1863

Fraaie bladen met gezichten op de Grote Markt

74 ✶ HRLM 73

MOOIE DWARSDOORSNEDE De 45 tekeningen zijn vrijwel allemaal door Springer uitgebreid voorzien van dateringen, plaatsaanduidingen en straatnamen, en bestrijken de jaren tussen 1850 en 1882. Ze geven een mooie, representatieve dwarsdoorsnede van de functies en stilistische ontwikkeling van zijn getekende oeuvre uit deze periode.

Deze collectie tekeningen bevat onder meer zogenaamde reisschetsen, zoals het gezicht op de Burgwal bij de Hagebrug en de Kleine Houtpoort. Later gebruikte hij elementen uit deze tekeningen voor uitgewerkte compositietekeningen ten behoeve van een schilderij.

HOOGTEPUNTEN Van deze compositietekeningen, die de absolute hoogtepunten zijn van de collectie, heeft het archief maar liefst zes bladen in haar collectie. Zoals de fraaie bladen met gezichten op de Grote Markt, kijkend naar het stadhuis (1855), en de Waag (1862). Het gezicht op de Grote Markt is nog eens extra boeiend, omdat daar ook het oorspronkelijk zeventiende-eeuwse eerste standbeeld van Laurens Coster op te zien is, ontworpen en gemaakt door Romeyn de Hooghe. Dit beeld staat nu in de tuin van het Prinsenhof bij het Stedelijk Gymnasium.

GROOT HISTORISCH BELANG Van een andere allure vanwege het kleurgebruik, is de aquarel (over een potloodtekening) van het stadhuis, die behoort tot een groepje van drie bladen met het stadhuis als onderwerp.

De zes bladen geven een goed beeld van hoe Haarlem er in de tweede helft van de negentiende eeuw uit heeft gezien. En precies daarin schuilt het grote historische belang van deze tekeningen .

REPORTAGE ✶

De Kleine Houtpoort, reisschets, potloodtekening, 33 x 33 cm, ca. 1860.

Tekst: Alexander de Bruin. Beeld: Noord-Hollands Archief.

Gezicht in de Burgwal, reisschets, penseel in grijs over potlood, 26 x 35,5 cm, ca. 1857.

Gezicht over het Spaarne op de Waag en omgeving, compositietekening, houtskool, 48,5 x 70,5 cm, 15 oktober 1862.

73 HRLM ✶ 75

Mijn Haarlem Maud Groenewoud, eigenaar van Danswinkel Haarlem ‘Ik heb heel wat talenten zien opgroeien’ In de Kerkstraat runt zij al negen jaar Danswinkel Haarlem: Maud Groenewoud. Een spontane dame die met veel plezier allerlei dansspullen verkoopt in haar piepkleine winkel. Wat betekent Haarlem voor haar en wat zijn haar favoriete plekken in de stad?

Tekst: Joost Dobbe. Fotografie: Linda Llambias.

Was het altijd al je droom om een winkel te beginnen? “Nee, maar toch is het zo gekomen. Vóór deze winkel heb ik een evenementenbureau gehad. Met heel veel plezier deed ik vooral de wat kleinere evenementen. Ik heb veel georganiseerd in de oude Bakenesserkerk, zoals kleine opera’s, literaire avonden en bijzondere diners. Geweldig om te doen, maar toen dit pandje vrijkwam, wist ik direct dat ik er een danswinkel moest beginnen!”

Je bent dus altijd al een ondernemer geweest? “Ik noem mezelf geen ondernemer, want dan moet ik altijd zo denken aan geld. Geld heeft me nooit geïnteresseerd. Ik ben over het algemeen heel tevreden en ben blij met wat ik heb.

Meer dan deze winkel en de leuke mensen die hier komen, heb ik niet nodig.”

Maken de bezoekers van de winkel je werk zo leuk? “Ja, zij zijn echt leuk en ik ben geïnteresseerd in datgene wat ze doen: dansen. Door de winkel leer ik ontzettend veel mensen kennen en ik heb heel wat danstalenten zien opgroeien. Met een aantal dansers, die hier als kind al kwamen, heb ik nog steeds contact.”

76 ✶ HRLM 73

Wat is jouw connectie met ballet?

“Mijn moeder hield veel van dansen en was ook opgeleid aan de Balletacademie van Nel Roos in Amsterdam. Door haar kwamen ik en mijn zus terecht in de wereld van het klassiek ballet. Ze nam ons mee naar alle voorstellingen, we hebben alle grote dansers van die tijd gezien. Ik ging natuurlijk ook op les… bij een Russische balletlerares.

Dat was ontzettend afzien en ik had ook helemaal geen talent, dus dat hield snel op.

Ik hou dus wel van dansen, maar niet om het zelf te doen, haha!”

Ben je een echte Haarlemse?

“Nee, ik kom uit Amsterdam. Begin jaren ‘90 kwam ik samen met mijn toenmalige echtgenoot in Haarlem wonen, omdat hij hier een baan kreeg. We kwamen terecht in de Vijfhoek in een voormalige winkel met bovenwoning. Dat hebben we door de jaren helemaal opgeknapt. Ik vond Haarlem direct leuk, omdat het niet groot is en omdat je er ook zo uit bent. Je bent zo in een bos of aan het strand. En dichtbij mijn Amsterdam...”

Waar in Haarlem ben je vaak in je vrije tijd te vinden?

“Ik wandel heel graag, ga meestal naar Duinvliet. Als je bij restaurant ’t Wapen van Kennemerland begint, heb je een prachtig weids uitzicht. Ik beleef daar altijd een soort eilandgevoel. Het strand is natuurlijk ook geweldig, alleen niet in de zomer, dan vind ik het veel te druk.

Maar met al die mooie plekken zijn we in Haarlem maar wat verwend.”

Wat vind jij kenmerkend aan een echte Haarlemmer?

“Eerlijk gezegd heb ik nooit de echte Haarlemmer leren kennen. Toen ik hier kwam wonen, woonden er al veel mensen van buiten de stad. Tegenwoordig wonen hier heel veel mensen die uit Amsterdam komen, maar geen echte Amsterdammers zijn.

De echte Haarlemmer bestaat misschien wel helemaal niet meer…”

Vind je Haarlem veranderd sinds de jaren ’90?

“Jazeker! Haarlem is niet meer die kleine stad van vroeger. Persoonlijk vind ik dat jammer.

Ik vind dat Haarlem veel te grote schoenen aantrekt. De evenementen van vroeger waren veel kleinschaliger en daardoor leuker. Neem bijvoorbeeld Bevrijdingspop, dat is zo groot geworden. Het succes daarvan wordt nu gerelateerd aan het aantal bezoekers. Maar zegt dat voldoende over het daadwerkelijke succes? Waar zijn al die mensen gebleven die lekker op het veld zaten met hun gitaar? Alles zijn we aan het opofferen voor geld. En je weet inmiddels hoe ik over geld denk…”

Wat is je mooiste stukje Haarlem?

“Ik vind het buurtje rondom mijn winkel een van de mooiste plekken van Haarlem.

In de namiddag is het licht op het Nieuwe Kerksplein prachtig. Hoe leuk is het dan wel niet om in de aangrenzende Kerkstraat zo’n leuk winkeltje te hebben!”

Danswinkel Haarlem vind je in Kerkstraat 26.

Meer informatie: www.danswinkelhaarlem.nl.

REPORTAGE ✶

‘De “echte Haarlemmer” bestaat misschien wel niet meer’ 73 HRLM ✶ 77

Mooie initiatieven uit de stad, tot stand gekomen dankzij de gemeente Haarlem.

Haarlemse winkeliers bijzonder veerkrachtig

Strijdlust, angst, boosheid, optimisme, creativiteit, onmacht; het afgelopen coronajaar kwam het allemaal voorbij bij winkeliers uit onze stad. Waar tijdens de lockdowns bij de één deuren helemaal gesloten bleven, zag de ander met een webshop nieuwe kansen. En ook al staat de deur nu weer op een kier, voor dat kleine beetje omzet wordt bijna 24/7 keihard gewerkt!

Winkelen op afspraak, pakketjes afhalen of thuis laten bezorgen; in een jaar tijd is de shopbeleving in Haarlem volledig veranderd. Toch verlangt iedereen weer naar dat onbevangen middagje struinen door de stad. Winkel in en uit, terrasje pakken en met volle tassen naar huis.

Hoewel shoppen op afspraak of beautysalon weer kan, blijft dat voor velen spannend. Dat merken ook ondernemers Angela Hoogendijk en de zussen Adjuna en Suraya Groot.

ANGELA HOOGENDIJK Beauty Nails & Feet (Amsterdamstraat)

“Wat een bizar jaar was dit. Nog nooit was het zo stil in de salon. Hier is altijd reuring, lopen mensen in en uit. Nu zit de deur op slot en gaat alles op afspraak.

Dat voelt zo raar. Natuurlijk ben ik blij dat ik vanaf maart weer kan werken en mensen kan zien. De eerste twee weken werkte ik me drie slagen in de rondte; we zaten ramvol. Maar nu is het weer stiller en heb ik grote moeite om de agenda te vullen. Mensen bellen af; durven niet te komen, hebben klachten of zitten financieel even moeilijk. Heel begrijpelijk, maar ondertussen teer ik flink in op mijn reserves. Tijdens de eerste lockdown vroeg ik de Tozo-regeling aan en kreeg ik eenmalig 4.000 euro voor m’n vaste lasten.

Ook mocht ik tijdelijk de helft aan huur betalen.

Maar tijdens de tweede lockdown kreeg ik niets, omdat toen ook het partnerinkomen meetelde.

Frustrerend, want zo lang ik werk heb ik altijd mijn eigen broek opgehouden. Ik wil niet afhankelijk zijn van anderen. Daarom heb ik sinds kort een baan erbij als adviseur van Optidee-microvezelproducten.

Zo bouw ik zelf m’n spaarpotje weer op!”

78 ✶ HRLM 73

REPORTAGE ✶

ADJUNA EN SURAYA GROOT

Eigenaars kledingzaken Moskito (Cronjé Haarlem & Heemstede) “Ook in de Cronjé in Noord was het tijdens de eerste lockdown zo ontzettend stil. Veel winkels gingen dicht. Maar wij wilden koste wat het kost doorzetten. Doordat we tijd overhielden zijn we gaan investeren in een webshop. We kochten een camera en toverden de winkel om tot fotostudio. Met foto’s, filmpjes en ludieke acties op social media brachten we de webshop onder de aandacht.

Hoewel dat flink wat positieve reacties opleverde, bleven onze inkomsten dalen. Zeker toen tijdens de tweede lockdown beide winkels helemaal dicht moesten. Toch werkten we harder dan ooit. Steun van de gemeente kregen we niet echt. Het voelt soms alsof de detailhandel een beetje vergeten werd.

Doordat je online kunt verkopen, denken anderen dat het wel goed met je gaat. Maar achter de schermen zien ze niet hoe hard je ervoor moet knokken. Financiële steun kregen we door de NOW-regeling, maar de Tegemoetkoming Vaste Lasten kregen we niet. In plaats van de vereiste 30% omzetverlies, zaten wij op 27% en piesten we naast de pot. Dat is zuur, maar voor ons zeker geen reden om bij de pakken neer te zitten. Om onze winkels nog meer onder de aandacht te brengen, hebben we sinds kort ook een webshop op HaarlemseWinkels.nl. Ons harde werken gaat zich zeker uitbetalen!”

LOKAAL ONLINE SHOPPEN “Als we na de coronacrisis ook nog een gezellig en leefbaar Haarlem willen, moeten we onze winkeliers blijven steunen. Dat kan door lokaal online te shoppen in plaats van bij die grote tech-bedrijven. Als consument kun je zelf die verantwoordelijkheid nemen en schenk je zo aandacht aan de buurt, stad en mensen om je heen. Super dat de gemeente Haarlem dit initiatief vanaf dag één ondersteunt en het platform als toegevoegde waarde ziet voor een leefbare stad. Met kerst gaven ze hun medewerkers een cadeaubon van 40 euro, te besteden bij HaarlemseWinkels.nl. Dat is echt het vliegwiel geweest tot het succes. Waar we trouwens met het platform naartoe willen is een coöperatie, waarbij ondernemers mede-eigenaarschap en zeggenschap krijgen. Grote kracht van zo’n platform is dat het een tweede verkoopkanaal is, maar ook ontzettend veel waardevolle data oplevert. Je weet precies wie jouw site bezoekt en waarom.

Samen kun je reclame maken, social mediacampagnes voeren, het platform verbeteren en de strijd aangaan met die techreuzen.”

HaarlemseWinkels.nl is mede mogelijk gemaakt door een financiële bijdrage van BIZ. Dankzij deze bijdrage van het Rabo Ondernemers Fonds lukte het om het platform afgelopen jaar verder te optimaliseren.

73 HRLM ✶ 79

Tekst: Sabina Bles. Fotografie: Marisa Beretta.

Dat lokaal winkelen in tijden van crisis zo ontzettend belangrijk is, onderstreept Simone Lunstroo van creatief productiebureau Paint It Yellow. Zij bedacht HaarlemseWinkels.nl: een online platform waar inmiddels meer dan 400 winkels zijn aangesloten.

size does matter

!

BETAALBAar maatwerk in websites en webapplicaties design • realisatie • hosting

www.greenmultimedia.nl | 023 52 99 111 | info@greenmultimedia.nl

INTERVIEW ✶

De laatste ooggetuigen In het Verhalenboek van de Vijfhoek worden persoonlijke herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog gedeeld; verhalen over de bezetting en de bevrijding. Het zijn herinneringen van de laatste oorlogsgeneratie; de laatste ooggetuigen. Dankzij de medewerkers Mirjam Touw, Jolijn Hilhorst, Nina Veltman, Mireille Nijssen en Loes Bastiaansen kwamen de ontroerende verhalen over een zwarte bladzijde in de geschiedenis naar boven.

WILLEKE VAN DE GEER (1938) WAS EEN PEUTER TOEN DE OORLOG UITBRAK. Ze woonde in de Gierstraat, haar ouders hadden een melkhandel. “Toen mijn vader terugkwam, herkende ik hem niet eens.

Ik was twee jaar toen de oorlog begon en zeven toen het weer was afgelopen. Veel herinner ik me er eerlijk gezegd niet van, ik was nog erg jong. Mijn ouders hadden een brood- en melkwinkel in de Gierstraat in het centrum. Echt honger hebben we mede daardoor niet gehad. Een keer in de week deelden mijn ouders brood met kaas uit aan de kinderen in de buurt. Hoe langer de oorlog duurde, hoe meer kinderen er kwamen. Eten werd steeds schaarser.

Soms konden we alleen maar stukjes brood en kaas aan de kinderen geven. Ik weet dat mijn vader twee keer is opgepakt, uit familieverhalen maar ook als herinnering.

De eerste keer is hij opgesloten in een kamp in Amersfoort. Het was een strafkamp, hij moest daar werken. Hij sliep met nog meer mannen in een zaal en was een van de laagste in rang. Hij kreeg nauwelijks te eten, was altijd pas als laatste aan de beurt als het eten werd uitgedeeld. Toen hij thuiskwam had hij vieze lange haren, een smerige baard en overal wonden. Hij stonk enorm. En hij was heel mager. Ik vond hem eng en vies.

Mijn moeder zei dat het mijn vader was, ik herkende hem niet meer. Mijn vader is daarna

overgeplaatst naar een kamp in Duitsland. Waar weet ik niet meer, maar hij had het er veel beter dan in Nederland. Hij had er een goede tijd en hij sliep met nog één persoon op een kamer. Hij stond daar in de keuken en maakte goede sier met de Duitsers. Zij hebben hem echt netjes behandeld. Toen hij van het Duitse kamp thuiskwam, zag hij er goed uit, schoon en netjes. Hij had mooie kleding aan, dat weet ik nog wel. We waren vol bewondering voor hem.

De kleding van hem was echt prachtig. Mijn vader had vrienden gemaakt onder de Duitsers.

In latere jaren gingen wij vaak op vakantie naar Duitsland. Wonen in de Gierstraat was echt heel gezellig. Er was wel altijd gedoe en vijandigheid tussen de christelijke en de katholieke bewoners. Christelijke en katholieke kinderen mochten bijvoorbeeld niet met elkaar spelen.

Mijn ouders waren erg gastvrij. Er mocht altijd wel iemand mee eten. De kinderen die met mij speelden wachtten eigenlijk altijd op een uitnodiging om aan te schuiven. We hebben ontzettend veel gespeeld op de straat, snoep gepikt uit de automaat, verstoppertje gespeeld.

We woonden in het achterhuis en sliepen in een opkamertje. Boven ons woonde een andere familie. Wie dat waren weet ik niet meer. De Vijfhoek was in die dagen een wijk waar je als kind echt niet mocht komen. Wij werden bang gemaakt. Van een afstand zagen we vaak zwarte en vuile mensen in de straatjes lopen. Doodeng. De bevrijding, dat was wel een feest. maar daar weet ik niet meer zoveel van. Gek eigenlijk, want het was een ontzettend belangrijke gebeurtenis voor ons allemaal.” ›

73 HRLM ✶ 81

‘Een Duitse soldaat die in de kapperszaak was, heeft mijn vader gewaarschuwd dat de jongens gezien waren, gelukkig konden ze ontsnappen, verkleed als vrouwen’ GERDA GOEDEMANS GROEIDE OP IN BENNEBROEK. PRACHTIG, VOND ZE DE DUITSE SOLDATEN ALS KIND, MAAR HAAR GEVOEL SLOEG IN DE OORLOG SNEL OM. “Ik weet nog dat de Duitsers aan het begin van de oorlog het dorp kwamen binnenmarcheren door de Bennebroekerlaan. Ik was zes jaar en stond met grote ogen te kijken. Ik vond het prachtig. Ze liepen strak, allemaal gelijk, hadden mooie pakken aan en liepen luid te zingen.

Het zingen vond ik het mooist. De angst voor de Duitsers kwam daarna, vooral door de razzia’s die ze hielden. Ze zaten achter de jongens en de mannen aan, mijn 16-jarige broer bijvoorbeeld. Ze werden ‘gevorderd’, naar Duitsland gebracht om daar te werken. Ze hebben mijn broer gelukkig nooit te pakken gehad, hij was ondergedoken. In de laan in Bennebroek waar wij woonden, stonden drie huizen, met puntdaken. Wij woonden in het middelste huis.

Mijn vader had een kapperszaak. Samen met een vriend had mijn broer zich tussen die twee huizen verstopt in de goot. De Duitse soldaten zagen ze toch. Een Duitse soldaat die in de kapperszaak was, heeft mijn vader gewaarschuwd dat de jongens gezien waren. Gelukkig konden ze ontsnappen, verkleed als vrouwen. Ze hadden hoofddoekjes omgedaan en droegen schoenen met hakken. Ze braken bijna hun benen op die hakken. Zo liepen ze naar een schuilplaats in het verenigingsgebouw in de Schoollaan, op zolder. Het gebouw stond leeg en zij hebben daar tot einde van de oorlog ondergedoken gezeten. Wij, zijn familieleden, mochten er absoluut niet naar toe. Zij kregen via het verzet te eten en te drinken. Al die jaren van de oorlog hadden we geen contact meer met mijn broer. Mijn ouders hebben ons ook niet verteld waar hij was. Mijn vader hebben ze ook een keer opgepakt in Haarlem. De Duitsers dachten dat hij joods was. Hij was boodschappen aan het doen of zoiets, toen hebben ze hem opgepakt. Hij had gelukkig zijn persoonsbewijs meegenomen. Hij hoefde niet voor de Duitsers te werken. Ons gezin was groot, met zes kinderen, en er was niet altijd eten. Mijn moeder heeft in de oorlog kunnen regelen dat alle kinderen een keer in de week bij iemand mochten eten en slapen. Ik was een keer bij een echtpaar en die man had een houten poot. Dat been stond in de hoek in de gang bij de trap. Ik vond het doodeng. Ik durfde absoluut niet te blijven slapen. Als eten kreeg ik bruine bonen met spek. Ik ben er ontzettend misselijk van geworden.

Mijn moeder moest vaak huilen als ze de tafel wilde dekken en er gewoon geen eten was.

We kregen dan alleen maar een winterwortel, die mochten we mee naar bed nemen.

Het was heel koud buiten, maar ik lag heerlijk onder de deken te knabbelen op die wortel.

Eerst helemaal de buitenkant eraf en dan het binnenste. Dat was echt een traktatie.

Ik weet nog dat de Canadezen het dorp binnen kwamen. We mochten meerijden op de jeep en kregen chocolade. Dat had ik nog nooit gegeten, het was zo lekker. De vlaggen hingen

82 ✶ HRLM 73

overal uit, het was feest. De meisjes die met de Duitse soldaten waren omgegaan werden op een schavot gezet bij ons in de laan.

Daar werden ze kaalgeschoren. De mensen vonden dat prachtig, ik vond het alleen maar zielig. En ik weet nog dat er voedselpakketten gedropt werden met de vliegtuigen. Dat was in de richting van Vogelenzang. Mijn vader riep nog dat we alvast maar allemaal die kant op moesten gaan, en dat deden we dan.

Het werd wel allemaal netjes verdeeld.

Ik weet ook nog dat er heel grote blikken met een soort biscuit werden uitgedeeld, die kwamen uit Zweden. De oudste vier kinderen van ons gezin zijn allemaal rond hun 65ste gestorven, twee broers en twee zussen. Mijn moeder verloor een kind, mijn broer Goof, op 34-jarige leeftijd. Mijn moeder was toen net zo oud als ik later was toen ik mijn kind, Ron, verloor. Heel bizar.

De geschiedenis heeft zich toen herhaald.

Mijn moeder zat al in het bejaardenhuis toen ze me het verhaal vertelde. Ik heb veel van mijn moeder geërfd, alleen mijn slechte ogen niet. Die heb ik weer van mijn vader.

Ik heb altijd van Duitse muziek gehouden.

Mijn man is ook van de Duitse muziek gaan houden door mij. We hadden altijd de Duitse radio aan en namen muziek op op een cassettebandje. We zijn ook vaak naar Duitsland op vakantie geweest.”

INTERVIEW ✶

“Ik woon al jarenlang in de Sophiastraat in de Vijfhoek. Van de oorlog weet ik niet heel veel.

Mijn ouders hebben ook nooit gepraat over de oorlogsjaren. Zij raakten eigenlijk min of meer per ongeluk bij het verzet betrokken.

Dat kwam door oom Drikus, een broer van mijn vader, die met tante Lena getrouwd was. Drikus en Lena zaten bij het verzet en als er eens mensen onder moesten duiken, kwamen ze soms ook bij mijn ouders terecht.

Zij hebben ook Joodse onderduikers gehad.

Oom Drikus en tante Lena hadden een groot huis in Ede. Het was een huis met een groot puntdak. Binnenshuis hadden ze nog een dubbelwandig dak gebouwd met een tussenruimte. Daar konden onderduikers zich mooi verschuilen, zonder dat het in de gaten liep. Van buitenaf was het niet te zien en binnenshuis zag je niet dat er mogelijk een tussenruimte tussen zat. Oom Drikus, Hendrikus Johannes van de Pol heette hij voluit, was een basisschoolleraar.

Hij besloot in 1943 onder te duiken in Lunteren, omdat hij als onderwijzer weigerde om een loyaliteitsverklaring te ondertekenen.

Hij gaf leiding aan een eigen verzetsgroep.

Binnen het verzet had hij de schuilnaam Flip. Oom Drikus is door mijn moeder nog van Lunteren naar Ede gebracht. Vanuit zijn onderduikadres gingen ze samen, arm in arm als een stelletje, naar een ander adres. Hij heeft de hele oorlog ondergedoken gezeten. De Duitsers slaagden er niet in zijn verblijfplaats te achterhalen, oom Drikus bleef op vrije voeten. Via oom Drikus kregen mijn ouders een Engelse en een Amerikaanse parachutist in huis. Ze moesten worden verborgen, ze hadden dringend hulp nodig. Bij de slag om Arnhem, op 26 en 27 september 1944, waren zij bij de dropping aan de verkeerde kant van de Rijn terecht gekomen; aan de Duitse kant.

Het was spannend met die twee mannen in huis. Ze zijn een keer in pyjama het bos ingestuurd vanwege een razzia door de Duitsers. Als iemand ze zou zien moesten ze zich gedragen als psychiatrische patiënten uit de inrichting Wolfheze. Gelukkig zijn ze nooit gevonden. Bevrijdingsdag, dat was voor onze familie een dag met een zwart randje. De broer van tante Lena, Simon van de Bent, werd juist op die dag doodgeschoten. Hij had in het verzet gezeten en was onderduiker geweest.

Toen hij uit zijn ‘hol’ kwam om samen met de anderen de bevrijding te gaan vieren, werd hij alsnog doodgeschoten door een Duitser. Het was een laatste wraakactie van een verslagen vijand. Simon van de Bent ligt begraven in het mausoleum in Ede. Er is daar een herdenkingsplaat voor hem en voor anderen. Ieder jaar, op 4 mei, gingen we met de school in optocht naar het mausoleum om daar bloemen neer te leggen op de herdenkingsplaat. Mijn ouders hebben een bedankbrief gekregen van de Amerikaanse generaal Eisenhower, de opperbevelhebber van de geallieerde troepen, en van de hoogste Engelse militair. Zij ondertekenden de brieven persoonlijk uit dankbaarheid voor hun hulp aan de twee parachutisten. Zoals gezegd, mijn ouders hebben nooit meer gepraat over de oorlogsjaren. De verhalen die ik weet en ken, heb ik gehoord via oom Drikus en tante Lena. Maar ik weet wel dat ome Drikus mijn moeder een held vond.”

73 HRLM ✶ 83

Tekst: Mirjam Touw. Fotografie: privébezit.

DE OUDERS VAN ELS VAN DE POL BODEN IN DE OORLOG JODEN EN PARACHUTISTEN ONDERDAK.

Zaterdag bij…

Monique Everaert ‘Ik kan hier extreem genieten’

84 ✶ HRLM 73

Tekst: Christa Warmerdam. Fotografie: Madelon Griekspoor.

“Ik verheug me soms vrijdagavond al op de zaterdagochtend”, zegt Monique Everaert lachend.

“Dan zit ik hier heerlijk, met mijn kopje koffie, extreem te genieten van alles wat er voorbij en onder ons door komt.”

Het is dan ook bijna jaloersmakend hoe mooi Monique woont. In het voormalige schoolgebouw ‘Mons Aurea’ (een jong rijksmonument) aan de Garenkokerskade woont Monique in één van de mooiste appartementen die het gebouw rijk is. Haar appartement is namelijk gevestigd in de glazen luchtbrug die het Noord- en Zuidgebouw verbindt. Monique woont hier sinds 2018 samen met haar echtgenoot Patrick, twee kinderen Torben en Niniane en teckel Bez. Het appartementencomplex ligt op loopafstand van het oude centrum van Haarlem en kijkt uit op de Nieuwe Gracht. “Zomers varen de bootjes onder ons door en toeristen op de fiets stappen af om foto’s te maken. Ze kijken vaak heel verbaasd omhoog als ze zien dat hier ook echt mensen wonen. Op zaterdag ga ik naar de markt en blijft Bez thuis. Dan zit zij op zijn troontje voor het raam, kijkt lekker naar buiten en houdt alles goed in de gaten voor mij.”

73 HRLM ✶ 85

86 ✶ HRLM 72

INTERVIEW ✶

Liefde voor je vak Familiebedrijf SMEDERIJ FELIX Smederij Felix is een smederij/constructiebedrijf dat al sinds 1828 (!) vanuit Haarlem opereert.

Een echt familiebedrijf: Frans Felix is de zesde generatie en runt de smederij sinds anderhalf jaar met zijn zoon Martin. Anderhalf jaar geleden verhuisde het bedrijf van de Wagenweg naar de huidige locatie aan de Jan Tademaweg. HRLM sprak met Frans in de smederij.

Wat voor werk voeren jullie hier precies uit?

“We maken hier van alles, zoals tuinhekken, balkonhekwerken en stalen deuren, maar ook interieurwerk.

Zo is Martin op dit moment bezig met kastenwanden voor boven een bar in een restaurant. En onlangs hebben we een bijzondere klus mogen doen voor het Hofje van Oorschot in het centrum van de stad.

We hebben de hekken en de lantaarns voor het hofje gerestaureerd. Die hekken zijn al honderden jaren oud, mijn vader en mijn oom hebben ze vroeger ook nog gerestaureerd! De hekken bij de Bavo op de Grote Markt hebben we ook helemaal opgeknapt.”

Hoe is het om met je zoon samen te werken?

“Het is ontzettend leuk! We hebben natuurlijk weleens een meningsverschil over hoe we het werk moeten aanpakken, maar dat is alleen maar goed. Dat houdt je scherp. Sommige taken hebben we wel verdeeld. Zo is Martin veel meer gespecialiseerd in moderne apparatuur, zoals het instellen en het aflezen van digitale machines.”

Hebben jullie last van de coronacrisis?

“Nee, eigenlijk niet. Het werk gaat maar door en gek genoeg doen we nu veel interieurklussen voor de horeca, vooral voor restaurants.”

Wist je dat: Smederij Felix al bijna 200 jaar bestaat?

De smederij verhuisd is naar de Waarderpolder?

Het bedrijf al zeven generaties rijk is?

Het werk van een smid heel gevarieerd is; van grof werk voor buiten tot verfijnd werk voor interieurs?

Zou je het jammer vinden als het bedrijf ooit zou stoppen of uit de familie zal gaan?

“Jazeker, Martin is de zevende generatie en daar ben je natuurlijk trots op. Het zou leuk zijn als er ooit een achtste generatie komt. Martin heeft drie kinderen, dus het zóu wel kunnen… Maar er komt absoluut geen druk bij kijken. Je moet echt een passie voor dit vak hebben, anders gaat het niet werken!”

Smederij Felix ook met digitale apparatuur werkt?

Wat is zo mooi aan dit werk?

“De diversiteit. Dán ben je weer bezig met interieurwerk en dán weer met restauratiewerk. En bij een klus doen we bijna altijd alles zelf: van het opmeten tot aan het plaatsen. Dat maakt het ook leuk!

Dus we blijven voorlopig lekker doorgaan in onze smederij!”

Passie voor het vak hebben heel belangrijk is?

Smederij Felix is te vinden aan de Jan Tademaweg 35 in de Waarderpolder.

Meer informatie vind je op www.smederijfelix.nl.

72 HRLM ✶ 87

Tekst: Joost Dobbe. Fotografie: Linda Llambias.

Was het niet heftig om te verhuizen van een plek waar de smederij bijna 200 jaar heeft gezeten?

“Ja, uiteraard! Maar het was echt nodig, het pand werd te klein. We moesten soms bijna kruipend door de spullen om iets te pakken en de aanvoer van ons materiaal was ook niet meer efficiënt. We werkten daar met zijn drieën: mijn neef Ron, mijn zoon Martin en ik. Martin en ik wilden graag samen verder met de smederij en Ron met zijn kunstzinnige ijzerwerken. Vandaar dat de tijd rijp was om een volgende stap te zetten met dit nieuwe pand.”

Ann Boer en Boerin zoeken kijkers

Fotografie: Jacqueline Haas. Kunstwerk: Frans Hals Museum.

“De werkelijkheid is misschien anders dan we denken”, was de verrassend poëtische kop in een van de maart-edities van de Belgische krant De Morgen. De aanleiding hiervoor was het feit dat onderzoekers van het CER instituut aanwijzingen vonden dat er mogelijkerwijs nog een vijfde, tot nu toe onbekende, fundamentele natuurkracht bestaat. Als dat echt zo is, zou dit een kleine revolutie betekenen.Volkskrant-wetenschapsredacteur George van Hal merkt hierover op dat dit gegeven ons laat wegdromen, zeker tijdens de lockdown. “Kennis over hoe de werkelijkheid werkt is ook intrinsiek waardevol, zoals een mooi muziekstuk”, voegde hij daaraan toe.

En gelijk heeft hij.

Ann Demeester, geboren in Brugge (1975), studeerde Germaanse taal- en letterkunde, werkte voor de kranten De Morgen en De Financieel-Economische Tijd en was vanaf 2006 tot 2014 directeur van het Amsterdamse kunstencentrum de Appel. Sinds 1 februari 2014 is ze directeur van het Frans Hals Museum en sinds 2020 ook Bijzonder Hoogleraar Kunst en Cultuur aan de Radboud Universiteit Nijmegen.

Dat de realiteit gelaagder is dan we op het eerste gezicht denken, voelen of zien is immers een bekend gegeven in de kunst. Die laat ons elke dag weer ervaren dat er meer is dan het direct zichtbare.

In Corona-tijd moeten we echter wat meer moeite doen om kunst te ervaren. We zien haar nog louter op tv of online, in de eigen huiskamer of op straat. Niet in de speciaal daarvoor bestemde plek: het museum.

De situatie is lichtelijk absurd. Alsof je overal je haar kunt laten knippen, behalve bij de kapper. En op verschillende hoeken van de straat een brood kunt kopen maar niet bij de bakker binnenkunt. Als kunstkijkers moeten we dus inventief zijn. We moeten de kunst denken. Herinneren.

Reconstrueren in onze gedachten. Net zoals we nu alleen maar aan armchairtravelling kunnen doen. We kunnen nu niet met auto, trein, vliegtuig, boot of fiets naar London, Berlijn of Parijs maar we kunnen wel vanuit onze sofa of stoel ongebreideld fantaseren over exotische oorden.

Dat is vergelijkbaar met wat Jan Sluijters deed toen hij in de zomer van 1915 een maand met zijn gezin doorbracht in het dorp Staphorst.

Sluijters ging weliswaar fysiek naar Staphorst op vakantie maar hij reisde er ook in het hoofd en liet zijn fantasie de vrije loop. Tijdens die periode

88 ✶ HRLM 73

in het boerendorp was hij uiterst productief.

Hij werd hierbij wellicht geïnspireerd door de Spaanse schilders Valentin en Ramon de Zubiaurre die rond 1910 in Volendam werkten. De werken die hij naar aanleiding van dit bezoek maakte, betekenden een belangrijk moment in zijn schilderscarrière.

Zonder veel sentiment legde hij het boerendorp en zijn bevolking vast in een reeks portretten en landschappen, met als sluitstuk het monumentale doek Staphorster Boerenfamilie, dat in het Frans Hals Museum te Haarlem een plek heeft gekregen.

De figuren in dit werk voelen aan als gebeeldhouwd. Er hangt een zwaarte en tristesse in de lucht. Alsof de boer een zijn gezin aangezogen worden door de zwarte aarde en terneergedrukt door de donkere lucht. De kleuren zijn niet modderig en vaag maar levendig donker. De vader houdt de handen stevig in de zij. Hij kijkt kordaat - of is het streng? - voor zich uit. Moeder en dochter kijken enigszins gelaten en melancholisch met half gesloten blik en gevouwen handen. De felblauwe ogen van de dochter en haar ovaalvormige gezicht doen denken aan Modigliani.

Sluijters, die later bekend werd met zijn veelkleurige gestileerde portretten van danseressen en naakten, ontwikkelde direct na de periode in Staphorst zijn typerende stijl en zijn plek in de mondiale kunstwereld. Hij maakte een overstap van het weergeven van hard labeur naar het afbeelden van lichtvoetig vertier, van ellende naar glamour.

Dit schilderij is tientallen jaren niet meer op zaal geweest. Waarom weten we niet precies. Omdat het teveel treurnis uitstraalt? Omdat het geen typische veelkleurige en lichtvoetige Sluijters is waarmee de schilder later bekend werd?

Of omdat het doek spreekt van een vergeten tijd? Het type boerenleven dat wordt afgebeeld kennen we immers niet meer. Hard labeur, aardappels en stil verdriet. De beeldende kracht van het schilderij is echter onmiskenbaar. In de eigen tijd kreeg Sluijters kritiek op deze reeks werken. Het zouden clichématige en geromantiseerde afbeeldingen zijn, geen realistische weergave van het echte leven in Staphorst. Sluijters maakte echter geen documentaire schilderijen. De Staphorsters waren geen modellen voor hem maar muzes. Hij streefde niet naar een waarheidsgetrouwe weergave van hun verschijning of leven maar vermengde hun beeltenis ongegeneerd met zijn eigen verlangens, aannames en misschien wel vooroordelen. Is dat onwenselijk of misplaatst? Zou de familie die hij heeft afgebeeld hier bezwaar tegen hebben gemaakt? Dat valt achteraf niet te reconstrueren. Wat na al die jaren nog overblijft, is het beeld. En wat een beeld!

De mensen van vlees en bloed zijn er niet meer maar geschilderd zijn ze des te aanwezig. Ze zijn massief en meer dan levensgroot. De eerlijkheid gebiedt dat ze zo monumentaal zijn dat de deskundige Technische Dienst van het museum ze maar na veel passen en meten door de deur kreeg. Ik hoop dat u ze snel kunt ontmoeten. Ze wachten vol geduld en lijdzaamheid op u in de zalen van HOF. Op uw bewonderende en hopelijk ook strelende blik!

73 HRLM ✶ 89

Fotografie: Noord-Hollands Archief.

✶ TOEN

Actie ‘Nooit meer fascisme’ in het voorjaar van 1984 op het Prinsenhof.

90 ✶ HRLM 73

WELKOM

Het allerliefste doen waar zij het meest plezier in hebben: mensen verwelkomen in hun Wereld van Jansje! En mocht de winkel nog niet helemaal open kunnen, dan ontvangen ze je graag voor privé winkelen. Bel Jansje op 023 542 2752 om een afspraak te maken. Kom lekker kijken en spiek door de glazen schuifdeur hoe de net verbouwde keuken eruit ziet.

Wil je lekker rondsnuffelen? Dan laten ze je lekker met rust.

Heb je hulp nodig? Dan staan ze natuurlijk voor je klaar, op een veilige afstand met een mondkapje op. Jansje is blij je weer te mogen verwelkomen.

Durf je het nog niet aan om de winkel te bezoeken, weet dan dat Jansje ook een goed gevulde webshop heeft waar je al die leuke presentjes kan bestellen: www.jansje.nl/producten.

En wil je er een persoonlijke boodschap bij doen, dat kan.

Mail je boodschap gewoon naar info@jansje.org en dan voegen zij je persoonlijke tekst bij je mooi ingepakte pakketje.

J

Deze foto is gemaakt tijdens Jansje’s 12,5 jarig bestaan, oktober 2020.

HEERLIJKE LUNCHGERECHTEN

Tijd voor een heerlijk warme Kimchi tosti op flaguette met boerenkaas, huisgemaakte kimchi en limoenmayonaise! Je kunt kiezen uit een wit of bruin flaguette. Zolang de lunchroom nog gesloten is ook als to gogerecht te bestellen!

LEKKERNIJEN VAN JANSJE, ALLEEN DAN THUIS! Bestel een heerlijke borrelbox met venkelsalami, boeren belegen kaas, Olmenhorst appelsap, borrelboontjes, huisgemaakte kaasstengels en kruidendip. Heb je andere wensen, dat kan natuurlijk ook. Stuur dan een berichtje met je wensen naar catering@jansje.org en dan maken ze een voorstel op maat. Tot snel!

De Wereld van Jansje is een initiatief van de Doopsgezinde Gemeente Haarlem en De Hartekamp Groep.

De Wereld van Jansje, Grote Houtstraat 45, www.jansje.nl winkel | lunchroom | to go | catering | webshop

73 HRLM ✶ 91

Onze website is geheel vernieuwd!

Naast een fris en modern design en een duidelijke indeling is onze website weer helemaal up-to-date.

Wat is er nieuw?

De nieuwe website is veel gebruiksvriendelijker ingericht dan voorheen, zodat je snel en eenvoudig vindt wat je zoekt.

Op onze vernieuwde website informeren wij je over onze tijdschriften, onze adverteerders en het stadsnieuws. www.hrlm-online.nl

W

AFSCHEID ✶

at bracht corona uitvaarten?

Hoe veranderde corona de manier waarop we afscheid nemen van overledenen?

Livestreams, online condoleanceboeken en kleine afscheidsceremonies. Een gesprek over positieve kantelingen bij uitvaarten met Elise en Martine van hart & ziel uitvaarten.

LIVESTREAMS “Alle grotere crematoria en begraafplaatsen hebben in rap tempo geïnvesteerd in techniek om goede livestreams uit te zenden tijdens afscheidsceremonies”, zegt Elise. “Het gaat heel soepel. Vanachter je computer is een uitvaart nu goed te volgen, vaak vanuit verschillende camerapunten. Een mooie ontwikkeling die vast zal blijven.”

Martine: ”Het is een uitkomst voor genodigden die ver weg wonen, of ziek zijn bijvoorbeeld. Die hadden anders de ceremonie niet bij kunnen wonen. Als je naar een livestream kijkt, raak je meer betrokken door er een speciaal moment van te maken. Steek bijvoorbeeld een kaarsje aan, denk even aan de overledene voordat je achter de computer plaatsneemt en zet een bosje van zijn of haar favoriete bloemen op tafel.”

ONLINE MUZIEKLIJST EN CONDOLEANCEBOEK Ook andere digitale ontwikkelingen zijn door de coronacrisis in een stroomversnelling geraakt. “In plaats van een condoleanceboek wordt er meer online gecondoleerd”, vertelt Martine. “De overledene krijgt dan een eigen internetpagina.” Elise: “Deze manier geeft meer ruimte voor verhalen.

Mensen nemen vanuit huis de tijd om herinneringen op te halen en kunnen vaak ook foto’s bijvoegen. Dit is voor de familie heel waardevol.”

Hetzelfde geldt voor online muzieklijsten met de nummers uit de afscheidsceremonie, of met de lievelingsliedjes van de overledene. Zo’n lijst is gemakkelijk te maken en creëert verbondenheid op afstand. Martine: “Maak een open playlist op Spotify en vraag mensen mee te luisteren tijdens de uitvaart. Zo’n lijst blijft ook na het afscheid bestaan, dus je kunt ook op een later moment altijd nog eens luisteren.”

INTIEME CEREMONIES Al met al zijn de uitvaarten het afgelopen jaar een stuk kleiner geworden. “En dit is best iets moois. De ceremonies worden daardoor intiemer”, vindt Elise. “De vraag is of uitvaarten met honderden aanwezigen nog terugkomen nu er door de digitale ontwikkelingen ook op afstand zo veel mogelijk is.” Martine: “Veel mensen vinden het fijn om met een bescheiden groepje de ceremonie te doen. Het is een meer ontspannen setting, er wordt beter gesproken en er komt minder organisatie bij kijken.

En met een livestream is het aantal online genodigden ook bij een intieme uitvaart ongelimiteerd.”

Een laatste tip van Martine en Elise: denk juist in deze tijd extra aan kleine attenties aan directe nabestaanden. Een kaartje, bloemetje of belletje. Of simpelweg de vraag om even samen te wandelen. Martine: “Mensen in rouw hebben niet altijd de energie om zelf initiatief te nemen, maar kunnen iedere vorm van betrokkenheid erg waarderen en durven ook best nee te zeggen.”

Heb je vragen aan Elise en Martine over een uitvaart?

Je kan hart & ziel uitvaarten altijd bellen (023) 820 0920 of kijk op www.hartenzieluitvaarten.nl VERKNUFFELLEN Knuffelmakers maken herinneringen tastbaar door het ‘verknuffelen’ van portretfoto’s van mensen en dieren. Ze zetten echte foto’s om in een cartoonachtige stijl en op basis daarvan wordt een knuffel in elkaar genaaid. Elke knuffel is uniek.

Bezoek de website voor alle informatie en prijzen: www.knuffelmakers.nl.

ROUWBAKFIETS Een mooie manier om op een bewuste en duurzame wijze invulling te geven aan rouwvervoer is de rouwbakfiets. De bakfiets is te huur en je mag er zelf op fietsen.

Eventueel kun je een stoet vormen, door familie en vrienden mee te laten fietsen.

Samen fiets je een mooie route, langs plekjes waar dierbare herinneringen liggen.

Meer informatie op: www.rouwbakfiets.nl

73 HRLM ✶ 93

Tekst: Linda Gottmer. Fotografie: Esmee van Loon (portret), Curly and Straight.

Ruim een jaar corona veranderde veel in de manier waarop uitvaarten georganiseerd kunnen en mogen worden. Er kwamen beperkingen, maar ook veel oplossingen. En sommige van die oplossingen zijn er om te blijven, ook als corona onze manier van leven niet meer dicteert.

Liefde voor ambacht…

‘Elke klant is anders, maar je moet ze altijd blijven verrassen’ Het was eigenlijk de zus van Tim die hem meenam in de wereld van kaas. “Mijn zus werkte al lange tijd in een kaaswinkel in Amsterdam.” Zelf was hij tweeëntwintig en net gestopt met een studie. Via zijn zus hoorde hij dat ze nieuwe collega’s konden gebruiken. “Ik werkte eerst twee dagen in de week, maar snel werkte ik fulltime als bedrijfsleider.” Vanaf dat moment was het voor hem duidelijk waar zijn passie lag.

UNIEK Na zes jaar was het tijd voor verandering.

Aangezien Tim zelf Haarlemmer is, leek het vanzelfsprekend om een kaaswinkel in eigen stad te beginnen. “Het pand naast Melgers kwam vrij en zo is het balletje eigenlijk snel gaan rollen. Ik ben begonnen met verbouwen en voor je het wist had ik mijn eigen winkel.”

Want Haarlem verdient namelijk een kaaswinkel met delicatessen die uniek zijn, vindt Tim. “Het concept voor de KaasKampanje wilde ik anders invullen dan in Amsterdam. Geen toeristenkazen, maar alles vers afgesneden en ambachtelijk gemaakt.”

En dat kan je ook proeven. Door het werken met kleine producenten kan hij namelijk de kwaliteit van zijn producten waarborgen.

“Zo onderscheiden wij onszelf. Er wordt zo min mogelijk gewerkt met groothandelaren.

Klanten willen kwaliteit en ambacht zien.”

ONTWIKKELEN Of je Tim ooit van negen tot vijf achter een bureau ziet zitten? “Ik heb nooit een kantoorbaan gehad en die zal ik ook nooit hebben. Het is niets voor mij. Ik moet bezig zijn met mijn handen. Ik zou niet stil kunnen

zitten.” Want juist de afwisseling is wat het werk voor hem zo prettig maakt.

Zo is hij zeventig á tachtig uur per week bezig met het uitzoeken, ontwikkelen en uitbreiden van het assortiment. “Elke klant is anders. We willen ze natuurlijk graag keer op keer verrassen.”

Al zal hij over een aantal jaar misschien meer op de achtergrond werken, Tim is niet van plan om iets anders te gaan doen. “Ik hou van deze wereld, de wereld van kwaliteitsvoedsel.” Hij wil zich blijven ontwikkelen en met nieuwe projecten aan de slag. “Binnen deze wereld ben je nooit uitgeleerd.”

KaasKampanje van Haarlem Barrevoetestraat 17

73 HRLM ✶ 94

Tekst: Victoria van der Werff. Fotografie: Linda Llambias.

De Haarlemse ondernemer Tim van Laar is sinds drie jaar eigenaar van de KaasKampanje.

Een delicatessenwinkel met verse, eerlijke en kwalitatieve producten uit verschillende Europese landen.

Fotografie: Noord-Hollands Archief (Toen), Franklin van der Erf (Nu).

Philharmonie

Toen Nu

73 HRLM ✶ 95

Beeldend Haarlem

Schrijvers

Sinds ik zoveel meer binnen achter een scherm moet zitten, neem ik steeds vaker de tijd om buiten een stukje te lopen.

Ik zie altijd vanzelf wel waar mijn benen me heen brengen. Ik maak nooit een plan. Zo ook vandaag niet. Mijn loopje bracht me deze keer naar de Grote Markt. Misschien wel het mooiste plein dat ik ken. Alle monumentale panden, de kerk, zelfs de duiven... Het is een kloppend totaalplaatje. Ik ben ook elke keer weer onder indruk van Lautje, de zogenaamde uitvinder van de boekdrukkunst. Er zijn mensen die hem liever vervangen zouden zien worden door iemand die echt iets met boeken te maken heeft. Door een Haarlemse schrijver of zo. Ik hoop niet dat dit serieuze overwegingen zijn. Ik zou hem niet graag missen. Bovendien zijn er in onze stad al flink wat schrijvers in standbeeldvorm vertegenwoordigd.

96 ✶ HRLM 73

HILDEBRANDMONUMENT Jan Bronner (plaatsing: 1962) Kalksteen (origineel), kunststof (kopieën) Haarlemmerhout (Den Hout)

HARRY MULISCH Jikke van Loon (plaatsing: 2013) Brons (beeld), natuursteen (sokkel) Grote Markt (Centrum)

LEZENDE GODFRIED BOMANS Wim Jonker (plaatsing: 1988) Brons (beeld), natuursteen (sokkel) Wijngaardtuin aan de Janstraat (Centrum)

Een klein eindje van Bomans staat een beeld van Harry Mulisch. Afgebeeld is Mulisch zoals hij eruitzag toen hij jong was en in Haarlem woonde. De locatie van het beeld is heel toepasselijk. Het bevindt zich namelijk tussen de voormalige kunstenaarssociëteit Teisterbant en Lautje in. Mulisch was vaak in Teisterbant te vinden. Het beeld van Laurens Jansz. Coster speelt een belangrijke rol in een van zijn boeken. In Het Beeld en de Klok, dat Mulisch in 1989 schreef, stapt Lautje van zijn sokkel om de hoofdpersoon mee op reis te nemen. Het beeld is gemaakt door kunstenaar Jikke van Loon. Ze heeft Mulisch met zijn hoofd naar achter en met gesloten ogen afgebeeld. De schrijver is diep in gedachten verzonken. Hij is bezig te creëren.

Vlakbij Lautje staat Godfried Bomans in de Wijngaardtuin. Bomans’ bekendste werk is waarschijnlijk toch wel Erik of het Klein Insectenboek (1941). De aanleiding tot het schrijven van dit boek was de herontdekking van zijn eigen insectenverhalen uit zijn jeugd.

Als kind zou hij tientallen verhalen over insecten hebben geschreven. Dat het beeld in een tuin staat lijkt dan ook erg passend.

Toch heeft het beeld van de lezende Bomans niet altijd op deze plek gestaan.

In 1979 kreeg kunstenaar Wim Jonker de opdracht van Stichting Haerlemsche Haarlemmer om een beeld van Bomans te maken. Het originele plan was om meerdere kopieën van deze beelden te produceren en te verkopen, maar daar is het nooit van gekomen. Het bleef bij één enkel beeld.

Na meerdere keren van eigenaar en locatie te zijn gewisseld is het beeld uiteindelijk aan gemeente Haarlem geschonken. Nu staat het al ruim dertig jaar op zijn huidige plek.

Tekst: Yorick Coolen. Illustraties: Eric J. Coolen.

Net verscholen van de Fonteinlaan staat in de Haarlemmerhout een fontein met beeldengroep ter ere van schrijver Nicolaas Beets. Of misschien kan ik beter Hildebrand zeggen, want onder dat pseudoniem schreef Beets de verhalenbundel Camera Obscura (1839).

Het Hildebrandmonument bestaat uit een achthoekige fontein met op elk hoekpunt een personage uit dit boek. Een eindje van de fontein af kijkt Hildebrand vanaf een hoge sokkel toe op zijn creaties. Tegenwoordig is het Hildebrandmonument niet meer weg te denken uit de Hout. Toch kent de beeldengroep een geschiedenis vol vertragingen en tegenslagen.

Het begon allemaal al met een langzame start.

Het kostte kunstenaar Jan Bronner namelijk maar liefst 34 jaar om de beeldengroep te voltooien. En zelfs na de voltooiing in 1947 zou het nog jaren duren voor de groep uiteindelijk zou worden geplaatst. Dat gebeurde pas in 1962. Bij elkaar heeft het dus bijna een halve eeuw geduurd om van een ontwerpplan tot een uiteindelijke plaatsing te komen. Alsof de start nog niet moeizaam genoeg was, moest het Hildebrandmonument in 1983 alweer verwijderd worden. De beeldengroep was het mikpunt van vandalisme. Gelukkig zijn er in 1986 kunstoffen kopieën teruggeplaatst. De originele beelden staan sinds 1990 in de beeldentuin van kasteel Nijenhuis bij Heino.

73 HRLM ✶ 97

HEEL HAARLEM IN BEWEGING MET MET KRAS SPORT DE ZOMER DOOR Skeeleren

Kracht Core Souplesse

Diverse takken van sport kun je beoefenen bij en met Kras Sport. Alleen noemen we het wel altijd Sport & Beweging in één, want je hoeft niet hard te lopen, je kunt ook wandelen met ons. Je hoeft niet te racefietsen, je kunt ook meedoen aan een toertochtje.

Dat is Kras Sport, van gevorderde topatleet tot startende sporter staan wij je professioneel bij in jouw sportieve ontwikkeling en daden.

Wielrennen

ALTIJD!

Hardlopen

GA NAAR WWW.KRASSPORT.NL EN MELD JE AAN.

ALLE SPORTEN ONBEPERKT

€ 41 per maand

HRLM samen met

✶

Kunstlijn op bezoek bij...

Joke Hak

‘Jonge mensen ontroeren me’ › 73 HRLM ✶ 99

i

In haar atelier staat een stokstaartje met verrekijker van keramiek naast een beeld van een meisje met gebalde vuisten. Aan de wand hangen portretten van beroemdheden.

Het is duidelijk dat Joke Hak meerdere disciplines beheerst. “In mijn kunst probeer ik ontroering en humor aan te brengen.”

‘Ik wil de gewone mens achter de beroemdheid laten zien’

100 ✶ HRLM 73

Joke volgde een opleiding aan d’Witte Lelie in Amsterdam. Al jaren heeft ze een werkruimte aan de Linschotenstraat in Haarlem waar ze muzikanten, filmsterren en dieren schildert en boetseert. Haar portretten en beelden zijn geïnspireerd op foto’s uit muziek- en filmbladen.

“Zo heb ik altijd mijn modellen bij de hand en hoef ik niet te zoeken naar een onderwerp.

Modellen vinden is lastig en ze zijn duur. Bovendien vind ik één-op-één-contact niet zo fijn, dan kan ik me niet goed concentreren.”

Ze schenkt thee aan een grote werktafel en opent een doos met uitgescheurde pagina’s en knipsels. “Ik zoek niet echt, maar kom de foto’s gewoon tegen. Als ik in een tijdschrift blader, zie ik genoeg beelden die me aanspreken. De meesten foto’s bewaar ik hier.” Joke opent een grote wandkast vol met stapels tijdschriften van de afgelopen 30 jaar. “Ik kan het niet over mijn hart verkrijgen ze weg te doen. Telkens neem ik er weer eentje van onderaf en blader die opnieuw door.”

GEEN OPSMUK Joke pakt een oude uitgave van Muziekblad Oor en bekijkt de foto’s. “Anton Corbijn maakte al mooie portretten voor hij wereldberoemd werd. Ik gebruik deze graag ter inspiratie, maar teken ze niet letterlijk na. Wat me het meest aanspreekt zijn portretten van bands die net zijn begonnen. Ze zijn vaak jong en staan zo enthousiast op de foto, alles is nog spannend. Ik raak geïnspireerd door deze aanstormende talenten en de verwachtingvolle manier waarop zij de

HRLM samen met

✶

› 73 HRLM ✶ 101

wereld in kijken. Het ontroert me ook, ze staan aan het begin van hun carrière en worden beroemd of floppen. Sommige nieuwe muzikanten gaan als een trein en raken snel bekend.

In mijn portretten zie je daar niets van terug. Ik schilder ze alsof het mijn buren zijn en beeld me in hoe ze hun dagelijks leven leiden. Geen achtergrond, opsmuk of sieraden, ik laat het allemaal weg. De gezichtsuitdrukking houd ik zo eenvoudig mogelijk. Ik wil de gewone mens achter de beroemdheid laten zien.”

FIJNE MENSEN Joke komt uit een creatief gezin, haar vader Cor Hak was beeldhouwer en kunstschilder.

Hij hoorde bij de Haarlemse School en was een leerling van Kees Verwey. De drie broers van Joke schilderen ook. Potloden en verf waren thuis altijd aanwezig. “Als kind tekende en schilderde ik al en ben dat blijven doen. Het is fijn wanneer mensen mijn werk mooi vinden, maar ik creëer eigenlijk alleen voor mezelf.”

Op de vliering van het atelier bevindt zich de opslag. De kunstenaar gaat de smalle trap op.

Boven staat nog meer keramiek, beelden van mensen en dieren. “Apen vind ik fascinerend, die zijn zo leuk om te zien.” Tegen de wand staat een rij schilderijen op doek, portretten van Nick Cave, Maria Callas, Matt Dillon, Nastassja Kinski en Marlon Brando. “Die laatste mag weg, dat is zo’n foute man. Ik schilder graag fijne mensen en probeer altijd mooi werk te maken.”

GRAFBEELDEN Werken met keramiek leerde Joke op de lerarenopleiding, dat had een rustgevend effect op haar. Schilderen vergt nog steeds veel concentratie, wat ze prettig vindt, maar ook zwaar.

“Helaas lukt het ontspannen bij boetseren me tegenwoordig ook niet meer zo goed. Ik vind het lastig, mijn werk moet telkens ergens aan voldoen.” Ze wijst op een oosters ogend beeld met vier armen op een zuiltje. “Dat was echt moeilijk om te maken, ik vroeg me tijdens het werken steeds af waar ik mee bezig was. Het is me onduidelijk waarom ik de lat altijd zo hoog

102 ✶ HRLM 73

‘Het is me onduidelijk waarom ik de lat altijd zo hoog leg’ leg.” Op de wandkast staat een torso met hoofd en handen van keramiek en armen van stof. Ze pakt er een fotoboek bij. Het zijn zelfportretten in combinatie met Egyptische kunst. Grafbeelden eigenlijk, de torso stond op een kastje van plexiglas met daarin darmen, nieren en een hart van keramiek.

“Ik ben lang geïnteresseerd geweest in het oude Egypte en heb er veel boeken over.

Er zijn teksten vertaald van rechtszaken uit die tijd. Het gaat gewoon over hetzelfde geklungel als tegenwoordig, maar dan 2.000 jaar geleden, grappig eigenlijk.”

HRLM samen met

‘Ik verwerk geen boodschap in mijn kunst, doe gewoon waar ik zin in heb’

mooiste vind. Zij gaan voor esthetiek en ik kijk naar een eigenschap. Best teleurstellend dat ze nooit de mijne kiezen”, zegt ze lachend. “Ook probeer ik altijd wat humor in mijn werk aan te brengen.” Ze wijst naar een grijs beeld op de grond dat ze maakte naar aanleiding van een foto van twee donkere meisjes in het oerwoud. “Ik weet niet meer van welke stam ze zijn. Ze waren bloot met afgeschoren haren en een schotel in hun onderlip. Ik heb ze laarsjes, handschoenen en helmpjes gegeven, geïnspireerd op Power Rangers, een kinderserie van vroeger. Ik wilde ze zo wat weerbaarder maken.”

LOSJES GESCHILDERD “Als een werk bijna klaar is, heb ik vaak het gevoel dat er nog iets mist”, zegt Joke terwijl ze naar een beeld van een jongen met rechtopstaand haar loopt. “Hij springt, maar ik vind het niet duidelijk genoeg, daarom krijgt hij nog een sjaaltje dat in de lucht blijft hangen. Vaak voeg ik iets toe van ander materiaal dan keramiek. De ezel daar bijvoorbeeld; die last op zijn rug is van vliegenpapier met epoxy eroverheen. Ik wilde het transparant hebben zodat het niet een zwaar pak is, maar een lichte last. Geen pakezel dus.”

In een map op tafel zitten foto’s van tekeningen. Het perspectief bij de portretten is vaak van boven en de modellen staan in nonchalante poses. Joke vindt het spannend een andere hoek te zoeken dan de gangbare; dat deed ze vroeger al met modeltekenen tijdens de opleiding.

“Mijn werken ogen misschien makkelijk geschilderd, maar dat is niet zo. Het vergt veel concentratie om het losjes geschilderd te laten lijken. Ik moet erg nadenken en behoedzaam de verf neerzetten voor een nonchalant effect. Als ik werk, draai ik altijd muziek. Een nummer wat ik op dat moment goed vind, zet ik op repeat en laat het eindeloos herhalen.” Ze zoekt tussen haar cd’s en toont die van Radiohead en de Urban Dance Squad. “Nu luister ik veel naar het nummer What He Wrote van Laura Marling, dan kom ik gelijk in de goeie sfeer.

Ik verwerk geen boodschap in mijn kunst en doe gewoon waar ik zin in heb. Eigenlijk werk ik de laatste twintig jaar al op dezelfde wijze en dat bevalt me prima.” ✶

73 HRLM ✶ 103

Tekst: Meta van der Meijden. Fotografie: Christhilde Klein.

KARAKTER EN EMOTIE Opvallend aan de portretten op de muur is de expressie op de gezichten. Het zijn geen neutrale blikken, maar speciale uitdrukkingen.

Joke wil ze een eigenschap meegeven of toedichten wat ze in iemand ziet. “Zonder karakter of emotie vind ik het beeld niet boeiend. Een ‘gewoon’ portret maken in opdracht is voor mij dan ook heel lastig.

Daar kan ik zomaar drie maanden mee bezig zijn. Uiteindelijk kiest de opdrachtgever bijna altijd een andere dan de versie die ik het

✶

Verantwoord smullen

Samenstelling en tekst: Victoria van der Werff.

De maag van een kat is ongeveer zo groot als een pingpongbal. Het komt vaak voor dat katten teveel voer per maaltijd krijgen wat kan zorgen voor maagklachten en overgewicht. Een kat heeft namelijk maar een tot twee lepels voeding per maaltijd nodig.

Met The Wet Feeder eet je viervoeter niet alleen gezonder, maar wordt de geest ook gestimuleerd.

Katten spelen graag met hun eten en daar zijn deze bakjes goed voor geschikt. Om het eten een andere draai te geven kun je ook gebruik maken van YummyRade, een saus die als garnering gebruikt kan worden op nat- en droogvoer.

The Hunting Snacker is een kleine stoffen muis die kan worden gevuld met droogvoer. Verstop het beestje ergens in huis en moedig je kat aan om gebruik te maken van zijn jachtinstinct.

Niet alleen de voeding van je dier kan een verschil maken, maar ook de vochtopname. Met de naar kip smakende en energieverhogende drank van Kitty- en DoggyRade weet je zeker dat ze goed gehydrateerd zijn.

Alle producten op deze pagina zijn verkrijgbaar bij Bea’s Dierenboetiek.

104 ✶ HRLM 73

Jan Willem

DIEREN ✶

We lucky ones!

Als hondenbezitters zijn we de laatste weken toch maar mooi enorme bofkonten geweest. Even een wandelingetje na negenen naar de buurtjes voor een praatje, gewoon ’s avonds genieten van de prachtige binnenstad zonder mensen, slechts omringd door een wereld van mooie plaatjes.

Ik houd me gewoon aan de tien uur-regel, mijn karakter kan dan ook goed met de avondklok omgaan. Maar zoals onze dochter zei: “We hadden met onze drie malle snuiters gewoon een hondenverhuurbedrijf kunnen beginnen.”

De vraag naar puppy’s en honden is enorm. Ik begrijp dat ook heel goed. Voor ons zijn de hondjes nu meer dan ooit een wezenlijk onderdeel van ons sociale leven.

Mijn partner loopt om de haverklap met de ‘kinders’ even een blokje om, gewoon om er even ‘uit’ te zijn.

Wil je Jan Willem een vraag stellen over je huisdier?

Mail naar j.baljet@ dierenkliniekkenaupark.nl.

Hij zal zijn uiterste best doen om je vraag te beantwoorden.

Dierenkliniek Kenaupark Kenaupark 13 (023) 531 0880 www.dierenkliniekkenaupark.nl

Het is grappig om te horen dat er vaste uitlaatmomenten zijn waarbij er op gepaste afstand gesocialiseerd wordt, ja tussen mensen dus!

We zijn binnen het gezin nogal streng met alle maatregelen. Als één van ons ziek wordt, heeft dat een grote impact op ons, de praktijk, mijn partners werk en vooral de zorg voor onze patiënten. Zo zie je maar weer wat een vooruitziende blik alle huisdierenfans hebben, we genieten van ze in tijden van voor- en tegenspoed!

Onze honden zijn nog nooit zoveel uitgelaten en geknuffeld. Ook onze kat lijkt nog socialer geworden dan ze al was. Thuis is een grote knuffelmand geworden, en onze viervoeters zijn de reden om toch in beweging te blijven! We kunnen dus rustig zeggen dat het hebben van een huisdier een helende mentale en fysieke werking heeft!

Dus ik zeg: lang leve onze viervoeters, ze zijn onze redding in bange dagen!

73 HRLM ✶ 105

Geen dag zonder tekenen Harry Balm begon met tekenen zodra hij een potlood kon vasthouden en is daar nooit meer mee gestopt. Hij kreeg er zelfs een lintje voor. In woonzorgcentrum Nieuw Delftweide tekent hij nog iedere dag.

De enige tafel in zijn appartement staat pontificaal voor het raam.

Er bovenop een houten schetsbord. Zo vangt het papier het beste licht als Harry Balm (81) geconcentreerd aan zijn tekeningen werkt. Romantische landschappen en historische taferelen op groot formaat, die hij voor wie maar wil uit zijn tekenmap tovert. De medewerkers van Nieuw Delftweide, het woonzorgcentrum van Sint Jacob waar hij sinds een halfjaar woont, kijken graag. In geuren en kleuren vertelt Balm wat ze zien. De moord op Aleid van Poelgeest in 1392, het duel van Händel en Mattheson in 1704. “Kijk, deze knoop op de jas van Händel ketst bij toeval het zwaard van Mattheson af en voorkomt dat hij hem doodsteekt.” Alle details moeten kloppen. Geschiedenis is zijn passie, net als klassieke muziek. “Puccini, Sjostakovitsj, Tsjaikovski, ik luister de hele dag”, vertelt Balm. “Als ik teken of lees, maar ook als ik televisie kijk.

Ik doe allerlei dingen tegelijk, dat heb ik zo geleerd op de tekenstudio.”

JONGENSDROOM De tekenstudio is de afdeling van uitgeverij De Spaarnestad (later VNU) waar Balm zijn hele werkende leven doorbracht. Op zijn vijftiende had hij er bewust gesolliciteerd, omdat De Spaarnestad de krant met zijn lievelingsstrip uitgaf.

“Eric de Noorman van Hans G. Kresse, misschien wel de beste illustrator van Nederland! Toen ik die strip zag, als kind, wist ik meteen: dat wil ik later doen.”

In de tekenstudio ontwikkelde de jonge Balm zich tot grafisch vormgever van alle Disney-uitgaven: Willy Wortels Puzzelparade, Mickey’s maandblad, Disneyland, Donald Duck.

SNAVELTJES Op de vensterbank staat een puzzel van de Duckwacht, Balms Disneyversie van de beroemde Nachtwacht. Voor Donald Duck schilderde hij twee

106 ✶ HRLM 73

series waarin hij zijn werk met zijn passies combineerde: De Galerij der Groten en Klassiekers uit de Duckstadse Bibliotheek.

“Vertrouwde taferelen uit de geschiedenis en wereldliteratuur”, aldus de kunstenaar, “maar dan met snaveltjes.” Balm verwierf er bekendheid mee, maar blijft bescheiden.

Het was gewoon zijn werk. Natuurlijk is hij trots op de Bulletje en Boonestaakschaal, de prijs die hij met twee collega’s ontving voor hun bijdrage aan de Nederlandse stripcultuur, en dat hij voor zijn hele oeuvre werd bevorderd tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau. Maar even trots is hij op zijn

vrije werk: de neo-romantische landschappen die hij schilderde in zijn atelier aan huis. Nu hij bij Sint Jacob woont, gaat schilderen helaas niet meer. “Dat zou een knoeiboel worden.

Mijn handen worden strammer, de souplesse is verdwenen. Maar tekenen doe ik nog iedere dag. Of ’s nachts, als ik niet kan slapen.”

Sint Jacob heeft oog voor de (levens)verhalen van haar bewoners en revalidanten. Welzijnsmedewerker Myra van der Lans: “Ons welzijnswerk draait om aandacht en persoonlijk contact. De kleine gebaren, het gedeelde plezier.”

Het werk van Harry Balm is (onder voorbehoud van coronamaatregelen) t/m augustus te zien tijdens de tentoonstelling Studio Spaarnestad in Museum Haarlem.

Nieuwsgierig naar wonen bij Sint Jacob?

Kijk voor meer informatie op www.sintjacob.nl.

73 HRLM ✶ 107

Fotografie: Hélène Wiesenhaan.

REPORTAGE ✶

108 ✶ HRLM 73

KOKEN ✶

Planeetvriendelijke Pokébowl Lina Nertby Aurell en Mia Clase zijn dol op ramen, palak paneer en pokébowls. Maar ze zijn milieubewust en willen onze ecologische voetafdruk zo klein mogelijk houden. Daarom bedachten ze een aantal variaties op deze gerechten, zonder ingrediënten die van ver moeten komen. Pokébowls komen oorspronkelijk uit Hawaï, maar in deze versie is de witte rijst verruild voor voedzamere havergrutten, en de vis voor groenten.

Ingrediënten (voor vier personen): Bowl • 160 g ongekookte havergrutten, minstens 8 uur, of 1 nacht, in water geweekt • 300 g knolselderij • 100 g boerenkool • 100 g rode kool • 50 g kiemgroenten, zoals linzen-, bonen- of bietenscheuten • 1 handje verse peterselie

LIEFDE VOOR JEZELF ÉN DE PLANEET Hoe kun je ervoor zorgen dat wat je eet zowel goed is voor jezelf als voor de planeet? In dit boek nemen de Zweedse Lina en Mia van het populaire lifestyleplatform Food Pharmacy je mee in hun zoektocht naar een betere gezondheid voor mens en aarde. Wat we eten heeft namelijk enorme invloed op het klimaat, maar met een paar simpele aanpassingen in je dieet kun je je CO2voetafdruk enorm verminderen.

Met het gezondheidskompas in dit boek leer je te ‘jagen’ op goede voeding.

De opbrengst van die jacht tover je met de 60 klimaatvriendelijke recepten om in een heerlijke, voedzame maaltijd.

Goed voor jou én goed voor de planeet, wat wil je nog meer?

Gottmer Uitgevers BV, € 21,99.

Ingemaakte wortels • 2 middelgrote wortels • 60 ml appelciderazijn

Bietenvulling Mierikswortelsaus • 1 rode biet • 250 g plantaardige yoghurt • 1 blik witte bonen (uitgelekt ca. 230 g) • 1 tl fijn geraspte mierikswortel • zeezout • zeezout & versgemalen peper Bereiding: Bereid de havergrutten volgens de aanwijzingen op de verpakking. Snijd de knolselderij in dunne plakjes en stoom ze 5 à 7 minuten, of tot ze zacht zijn. Verwijder de stengels van de boerenkool en scheur of snijd de bladeren in kleine stukken. Voeg ze op het laatste moment toe om ze ook licht te stomen. Snijd de rodekool fijn.

Rasp de wortels, doe ze in een kom en giet de azijn erover. Laat minstens 15 minuten staan.

Rasp de biet, meng hem met de witte bonen en breng het mengsel op smaak met wat zout.

Doe alle ingrediënten voor de mierikswortelsaus in een aparte kom en roer ze goed door.

Verdeel de havergrutten over vier kommen, voeg alle groenten toe en lepel de mierikswortelsaus eroverheen. Garneer met de peterselie.

Variatietips: Vervang de wortel door venkel als die in het seizoen is. Vervang de havergrutten door andere volkoren granen, zoals gerst of quinoa. Geen peterselie? Probeer andere verse kruiden, of vervang de kruiden door nog een extra koolsoort.

Voeg eens een van de onderstaande eiwitbronnen toe: • 1 blok (250 g) biologische stevige tofu (naturel). Druk het vocht eruit, snijd het in blokjes en marineer ze 10 minuten in tamari. Doe ze dan in een ovenschaal en bak ze ca. 20 minuten op 200°C in de oven.

• 1 blok tempé (400 g). Snijd het blok in dunne plakjes en marineer die 30 minuten in tamari.

Doe ze dan in een ovenschaal en bak ze ca. 20 minuten op 200°C in de oven.

• 1 blik (uitlekgewicht ca. 230 g) boterbonen of kikkererwten.

73 HRLM ✶ 109

Fotografie: Noord-Hollands Archief, United Photos de Boer bv.

✶ TOEN

Personeel van het energiebedrijf bezig met het dichten van een gas-gat op de hoek Parklaan/Nassaulaan in het voorjaar van 1984.

110 ✶ HRLM 73

P

George Moormann

oëzie

George Moormann is dichter, essayist, visueel kunstenaar, boekenmaker en schrijfdocent (Schrijversvakschool Amsterdam).

Met zijn poëzie-laboratorium De Zingende Zaag verbindt hij sinds 1989 poëzie, performance, beeld en grafische vormgeving met elkaar.

Wil je meer weten? Er loopt op dit moment een tentoonstelling die je gratis kunt bezoeken: Het Jeugdelixer van de Poëzie in de Stadskunstkamer.

De etalage in het stadskantoor van de gemeente Haarlem bevindt zich in de Raakspoort en is tot en met eind april permanent te zien. De etalage is honderd procent coronavrij vanaf buiten op straat te bekijken en is aan de achterkant van het gebouw op Zijlvest 39.

DE GROTE MARKT Vergeet mijn naam herinner je mijn gedichten de dichter die zo-heid dichter opnieuw o spiegelend ijsoppervlak vol visioenen naakt als een veulen springt — dansende stad waarin moeder sprokkelt mooiste plein uit mijn dromen dolend in vrolijke en soms sombere lussen laat het botsen tussen ons nooit overgaan zwarte flarden, rode wimpels lichtspattende guirlandes op een blauwe zee de macht van de kleine deeltjes de magie zonder magie die verbijsterend is ik geef je een schrijfblok en een pen zing wat je nooit durfde zeggen bewaar uit alle gedichten vooral de poëzie de bronstige klokken van St. Bavo de avondklok die al even overspelig waagt te spreken van een nieuwe tijd notulen, de geur van pest hoe zullen wij ons redden, maar vooral gedichten om de wind te proeven, de zoete geur van weidebloemen, een kus.

73 HRLM ✶ 111

Uitgelicht MACHTIG MOOI GEHEIM VERZET

Dit boek beschrijft het leven van Garrelt van Borssum Buisman, een Nederlandse cavalerie-officier die in de meidagen van 1940 op de Grebbeberg vocht. Opgeleid tot geheim agent werd hij in bezet Nederland gedropt.

Walburg Pers, € 24,99.

De zeearend broedt sinds 2006 in ons land. Hoe is dat mogelijk, in een land waarin de natuur zo schrijnend onder druk staat?

En waarom zijn we nu allemaal zo enthousiast over deze machtige vogel, terwijl we hem nog geen eeuw geleden achteloos uit de lucht schoten? Nienke Beintema ging op pad om deze vragen te beantwoorden. Uitgeverij Atlas Contact, € 22,99.

HAARLEMSE NIEUWE ZO VRIJ ALS EEN VOGEL

Op haar achtentwintigste deed Tamar Valkenier afstand van al haar bezittingen en haar veilige leven. Ze koos voor het avontuur. Twee jaar lang fietste ze de wereld rond. Eerst in het ‘veilige’ Europa en daarna almaar verder: ze reisde door Mongolië, liep 600 kilometer door Jordanië, doorkruiste Nieuw-Zeeland waar Floortje Dessing haar opzocht.

Tamar blijft op zoek naar nieuwe avonturen. In Fulltime Avonturier doet ze verslag van haar vrije leven.

VBK Media, € 20,99.

POLITIEKE VERSTRENGELINGEN Een spannend verhaal dat gaat over de relatie tussen mens en dier en hoe mensen in het verhaal met een beslissing omgaan. Kamp Alpha, een psychologische thrillerserie, handelt over keuzevrijheid, tegengestelde en verstrengelde politieke belangen, secundaire winst, zelfbeschikking, loyaliteit, liefde, vriendschap, vrijheid en veiligheid.

Poseidon Uitgevers, € 19,99.

BUITEN SCHOT?

David, zoon van de voormalige burgemeester van Zandvoort, is een bijzondere man. Hij beweegt zich als een kameleon door het leven. In zijn jeugd pleegt hij een moord, een weloverwogen daad.

Slim als hij is, ontsnapt hij aan enige verdachtmaking. Kan David met zijn politieke carrière buiten schot blijven? Uitgeverij Kalix, € 22,-.

Pina Lazara geeft zich bloot door haar ervaringen als medium voor genezing te delen. Aan de hand van gechannelde berichten, verhalen, tekeningen en getuigenissen onthult ze hoe ze als spirituele genezer is geboren en hoe ze dat in praktijk brengt. Pina hoopt dat dit boek kan bijdragen om je eigen genezer binnenin jezelf te vinden. Verkrijgbaar bij Uitgeverij Boekscout, € 19,50.

Alle boeken op deze pagina’s zijn verkrijgbaar bij De Vries Van Stockum.

112 ✶ HRLM 73

HET LEVEN VAN EEN SPIRITUELE GENEZER

5

Top

LEZEN ✶

boeken Tweede Wereldoorlog

1

BERNIE’S OORLOG Het dagboek van Bernard ‘Bernie’ Mestriz neemt ons mee naar het leven van een vervolgde Joodse jongen uit Terborg tijdens de oorlog. Zwervend door de Achterhoek ontsnapt hij op miraculeuze wijze aan de nazi’s. Bernie begint op 13 april 1942 te schrijven. Hij is dan 17 jaar, het is de dag dat hij een vals persoonsbewijs krijgt en als boerenknecht Michiel Johan Schuurman door het leven zal gaan.

Bernie’s Oorlog is een aangrijpend verhaal waarin Bernie’s angst voelbaar is: verraad, razzia’s, NSB’ers, het oppakken van Joden in zijn omgeving en zijn vlucht naar de bossen. Amphorabooks, € 22,50.

2

ONZE MAN IN PARIJS Jan Doornik sluit zich in 1940 aan bij de Vrije Fransen van generaal De Gaulle, als lid van de pionierende verzetsgroep Nemrod. Maar algauw worden ze verraden en eindigt zijn avontuur voor het executiepeloton. Terwijl zijn kompaan Henri Honoré d’Estienne d’Orves uitgroeit tot een nationale held, wordt Jan Doornik vergeten. Friso Schotanus ging in Parijs op onderzoek uit. Wat had zijn broer met het verraad te maken? Onze Man In Parijs laat zien dat heldendom en vergetelheid, net als goed en kwaad, soms dicht bij elkaar liggen. Querido Fosfor, € 20,-.

3

AUSCHWITZ 13917 Op 25 februari 1943 worden de 26-jarige Mirjam Blits en haar man door de Sicherheitsdienst van hun bed gelicht. Ruim twee jaar later keert Mirjam terug in Amsterdam. Moederziel alleen, want haar man Eddy en haar familie hebben de gaskamers niet overleefd. Mirjam begint te schrijven.

Alles wat ze heeft doorstaan wordt opnieuw beleefd, de doden leven weer, haar beulen staan weer dreigend voor haar. Ook schrijft ze over de levensvreugde en doorzettingsvermogen van haar groep meisjes en jonge vrouwen. Just Publishers, € 15,-.

4

NIEMAND VAN ONS ZAL TERUGKEREN Een aangrijpende, emotionele getuigenis van het leven in Auschwitz, met een voorwoord van Arnon Grunberg. In 1942 werd Charlotte Delbo gearresteerd en gevangengezet omdat ze voor het Franse verzet werkte. In 1943 werd ze samen met 230 Franse gevangenen gedeporteerd naar Auschwitz-Birkenau. In Niemand Van Ons Zal Terugkeren reconstrueert Delbo haar herinneringen aan leven en dood in korte, poëtische scènes. Ze slaagt er in woorden voor het onuitsprekelijke te vinden en schoonheid te beschrijven daar waar je haar niet verwacht. Noodzakelijke Holocaust-literatuur en een literair meesterwerk. Meulenhoff Boekerij, € 20,99.

5

DE DAG DAT DE NAZI’S KWAMEN Stephen Matthews vertelt het waargebeurde persoonlijke verhaal van een Brits jongetje in een concentratiekamp in het Derde Rijk. In 1940 wordt Guernsey gebombardeerd en bezet door de nazi’s. Als de vierjarige Stephen Matthews in september 1942 gedeporteerd wordt naar een concentratiekamp vertelt zijn moeder dat ze op vakantie gaan. Op ‘vakantie’ reist hij in een veewagon, ziet mensen voor zijn ogen sterven en wordt zijn hand gebroken door een Duitse bewaarder. Aan de hand van zijn eigen ervaringen, de dagboeken van zijn moeder en ongepubliceerd materiaal vertelt Stephen Matthews in De Dag Dat De Nazi’s Kwamen over zijn jeugd in een naziconcentratiekamp. Uitgeverij Omniboek, € 15,-.

DAAN VAN DER VALK Winkelmanager De Vries Van Stockum

ZONDAG 22 APRIL 1944 Herman de Vries overlijdt aan vlektyfus in concentratiekamp Dachau. Een van onze grondleggers van onze boekhandel overlijdt onder erbarmelijke omstandigheden. Herman maakte deel uit van een netwerk van distributeurs die Vrij Nederland in Kennemerland verspreiden. De groep werd verraden en zestig mensen werden opgepakt. Wij herdenken Herman met een afbeelding aan de muur op onze kunstafdeling. Vrijheid van meningsuiting staat hoog in ons vaandel, ik kan me nog goed herinneren toen The Satanic Verses van Salam Rushie uitkwamen, een boek dat veel stof deed opwaaien. Ik mocht met toestemming van Dolf de Vries het boek prominent in de etalage leggen en dat was zeker niet zonder gevaar. Alleen wij en Atheneum in Amsterdam waren de boekhandels die het boek toentertijd openlijk verkochten. De Tweede Wereldoorlog herdenken we elk jaar; het is daarom goed om stil te staan bij de vrijheden die voor ons zo vanzelfsprekend zijn.

word nu n a v d n e i r v hrlm!

Speciaal

voor Vrienden

haarlemse stadsglossy haarlemse stadsglossy haarlem se stads haarlemse glossy stads glossy haarlemse stads gloss haarlemse stadsglo ssy haarlemse stadsgloss haarlemsestadsoglossy haarlemse stadsglossy haarlemse stadsglossy haarlemse stadsglossy haarlemse stadsglossy haarlemse stadsglossy haarlemse stadsglossy haarlemse stadsglossy haarlemse stadsglossy haarlemse stadsglossy haarlemse stadsglossy haarlemse stadsglossy haarlemse stadsglossy haarlemse stadsglossy haarlemse stadsglossy haarlemse stadsslossy haarkemse stadsglossy haarlemse stadsglossy harlemse stadsglossy haarlemse stadsglossy haarlem

VRIEN DEN 2021 PAS HRLM

Wij zijn ontzettend blij met jou als Vriend en dat willen we je graag laten zien ook. Onze Vrienden profiteren van al deze aanbiedingen.

10% korting op vertoon van de Vriendenpas!

Damstraat 10 | (023) 576 5785

RESTAURANT ML

MELGER’S WIJNEN EN DRANKEN

Ben jij een groot liefhebber van Italiaans eten, Italiaanse wijnen en de Italiaanse cultuur?

Klokhuisplein 9 (023) 512 3910

Barrevoetestraat 15

Op vertoon van de Vriendenpas krijg je gratis een overheerlijk welkomstdrankje bij een diner.

Bij aankoop van een doos wijn (6 flessen) ontvang je op vertoon van je Vriendenpas 10% korting.

Op vertoon van de Vriendenpas een 3-gangen Chef’s Menu van € 32,50 voor maar € 30,-

TAPASBAR EL PINCHO

ANDERS NOG IETS Barrevoetestraat 3

Riviervischmarkt 17-19 (023) 553 0288 | www.elpincho.nl

Bij aankoop van € 15,- krijg je op vertoon van je Vriendenpas 10% korting.

Op vertoon van de Vriendenpas krijg je 10% korting op de rekening.

KAASKAMPANJE

RESTAURANT DIGA

RESTAURANT PARELS

Oude Groenmarkt 8 | (023) 532 9251

MARIJKE MUL - GOUDSMID Juwelier en sieraadontwerpster Gierstraat 67 | (023) 5317277 www.marijkemul.nl Op vertoon van je Vriendenpas krijg je 10% korting op de sieraden van Jéh Jewels.

Bekijk de sieraden alvast op de webshop www.sieradeninstijl.nl

Barrevoetestraat 17

Bij aankoop van € 15,- en op vertoon van je Vriendenpas krijg je een overheerlijke zelfgemaakte kaasfondue cadeau.

WORD NÚ VRIEND VAN HRLM

Lekker uit eten in Haarlem?

Bij Restaurant Parels streven ze ernaar je een smaakvolle middag of avond te bezorgen.

Op vertoon van de Vriendenpas een 3-gangenmenu van € 29,95 voor slechts € 27,-

BEA’S DIERENBOETIEK Gierstraat 60-62-64 | (023) 532 4802

Alles voor je huisdieren. Deze unieke HRLM dierenboetiek is inmiddels een begrip dankzij eigenaresse Bea. Al een aantal jaren bestiert Voor slechts € 32,50 en je krijgt als dank... HRLM 72 zij de winkel samen met haar dochter Linette.

72

HRLM

februari maart 2021

71

HRLM

STADSG

LOSSY

71 l

www.hrlm-online.n

december 2020

STADSGLOSSY

2021

‘Haarlem is eeuwenoud én heel compact’

r waarde € 7,05

Gratis exemplaar waarde € 7,05

ANJA VAN ZALINGE

Gratis exemplaa

2020

• De Vriendenpas en je ontvangt leuke aanbiedingen en mooie kortingen van onze adverteerders.

www.hrlm-online.nl

• Het leukste blad van Haarlem 6x thuisgestuurd.

COVER 72.indd

EEN NIE

UW JAA

1

R, EEN NIE

UW BEGIN 02-02-21

10:26

Zij geven advies en gaan voor kwaliteit.

Dierenliefhebbers kunnen hier ook terecht voor homeopathische geneeswijzen.

Op vertoon van de Vriendenpas krijg je een leuke verrassing voor je huisdier.

Ook Vriend worden? Ga naar www.hrlm-online.nl/vrienden 114 ✶ HRLM 73

Ultrakrachtige prestaties.

Ultrakrachtige prestaties.

Ultradun ontwerp.

Ultradun ontwerp.

NIEUW NIEUW

BOSE SOUNDBAR 700

BOSE SOUNDBAR 500 BOSE SOUNDBAR 500 De stijlvolle Bose Soundbar 700 is bedoeld om te worden gehoord De stijlvolle Soundbar 500 is bedoeld ompast te worden gehoord zonder zonder op teBose vallen.

Het slanke formaat onopvallend onder de

teBose vallen.Soundbar slanke formaat past onopvallend de tv,gehoord terwijl de zonder De stijlvolle 500 is bedoeld teonder worden tv, op terwijl de Het ruimte wordt gevuld metom krachtig geluid.

Bedien de ruimte wordt gevuld met krachtig geluid. Bedien de Bose Soundbar 500 op te Bose vallen.

Het slanke formaat onopvallend onder de tv, terwijl Soundbar 700 met depast meegeleverde afstandbediening of dede met de meegeleverde afstandsbediening of de Bose Music-app. En dankzij

® ruimteBose wordt gevuld met krachtig geluid. Bedien Bose Soundbar 500 Music-app. en wifide kun altijd Bluetooth® en wifiEn kundankzij je altijd Bluetooth draadloos streamen zoals jijje dat wilt. draadloos

met de meegeleverde of de Bose Music-app. En dankzij streamen zoals jijafstandsbediening dat wilt.

Bluetooth® en wifi kun je altijd draadloos streamen zoals jij dat wilt.

Muziekdiensten kunnen per land verschillen. Een wifi-thuisnetwerk en toegang tot internet zijn vereist. Bose en Bose Soundbar zijn handelsmerken van Bose Corporation. Het woordmerk Bluetooth® is een geregistreerd handelsmerk van Bluetooth SIG, Inc. waarvoor een gebruikslicentie is verleend aan Bose Corporation.

Wi-Fi is een geregistreerd handelsmerk van de Wi-Fi Alliance®.

NU VERKRIJGBAAR BIJ:

Muziekdiensten kunnen per land verschillen. Een wifi-thuisnetwerk en toegang tot internet zijn vereist. Bose en Bose Soundbar zijn handelsmerken van Bose Corporation. Het woordmerk Bluetooth® is een geregistreerd handelsmerk van Bluetooth SIG, Inc. waarvoor een gebruikslicentie is verleend aan Bose Corporation.

Wi-Fi is een geregistreerd handelsmerk van de Wi-Fi Alliance®.

DEALERLOGO