Uitvoeringsprogramma Rotterdam Lekker Fit!

Page 1

Rotterdam Lekker Fit! 2015 - 2018


Inhoudsopgave 3

Voorwoord: Samen zijn we Lekker Fit!

4

1. Inleiding: de volgende stap

6

2. De rol van het programma: kennis, co-creĂŤren en verleiden

7

2.1 Kennis delen

7

2.2 Co-creĂŤren

7

2.3 Verleiden

8

3. Doelstellingen en uitgangspunten: een Lekker Fitte basis

9

3.1 Een groter bereik

9

3.2 Jonge kinderen met hun ouders

10

3.3 Het verbreden van de Lekker Fit! JOGG aanpak

11

4. Maatregelen 2015-2018: investeren in de Rotterdamse jeugd

13

4.1 Lekker Fit! voor jonge kinderen en hun ouders

15

4.2 Lekker Fit! Basisonderwijs

18

4.3 Lekker Fit! Voortgezet onderwijs

18

4.4 Lekker Fit! gebied

20

4.5 Sluitende keten van preventie en zorg

21

4.6 Publiek Private Samenwerking

22

4.7 Onderzoek

22

4.8 Communicatie

23

5. Een generatie Lekker Fit!

24

5.1 Inzetten op Lekker Fitte professionals

24

5.2 Investeren in een brede en eenduidige boodschap

24

5.3 De stad, gebieden en wijken

25

6. Inzet middelen

Rotterdam Lekker Fit! 2015 - 2018


Voorwoord

Xx

3

Rotterdam Lekker Fit! 2015 - 2018


1

Inleiding: de volgende stap De Gemeente Rotterdam zet zich, samen met publieke en private part-

Een generatie Lekker Fit!, die voor zichzelf en hun toekomstige kinderen een Lekker Fit! leven kunnen verzorgen

ners, in voor een gezond gewicht onder de Rotterdamse jeugd door middel van het programma Rotterdam Lekker Fit!. Het programma en haar partners hebben in de afgelopen jaren veel kennis en ervaring opgedaan met de ontwikkeling van verschillende methoden om de stijgende overgewichttrend onder de Rotterdamse jeugd te doen stagneren. Een essentieel onderdeel van de aanpak is, naast aandacht voor gezonde voeding, het verzorgen van meer en kwalitatief goed beweegonderwijs op 94 basisscholen. Ook Lekker Fit! kinderdagverblijven en peuterspeelzalen besteden aandacht aan een actief leven en gezond voedingspatroon. Met als resultaat, dat de stijgende overgewichttrend is gestopt. De eerste stap naar een gezonde en fitte jeugd en een toekomstige fitte beroepsbevolking. De Rotterdamse jeugd ontwikkelt echter nog altijd vaker overgewicht dan kinderen in de rest van het land (1 op 4 versus 1 op 7). Kinderen met (ernstig) overgewicht voelen zich sneller moe, kunnen zich soms moeilijker concentreren en voelen zich vaker eenzaam. Verder hebben ze meer kans op diabetes, rugpijn en, als ze ouder worden, hart- en vaatziekten en artrose. De ervaringen van de afgelopen jaren en ondersteuning uit wetenschap en internationale expertise leren ons dat succesvol tegengaan van overgewicht een kwestie is van een lange adem. Het is geen sprint, maar een marathon.

4

Rotterdam Lekker Fit! 2015 - 2018


In deze Rotterdamse marathon is het tijd voor de volgende stap. Een stap, waarbij we samen met partners in de stad de condities creĂŤren waardoor fit zijn en een gezond gewicht hebben weer normaal kan worden voor het merendeel van de Rotterdammers. Dit is een ambitieus doel en vereist nu inzet op de toekomstige generatie. Een generatie Lekker Fit!, die voor zichzelf en hun toekomstige kinderen een Lekker Fit! leven kunnen verzorgen. Dit is mede nodig om in de toekomst voor de bestrijding van overgewicht minder afhankelijk te worden van de inzet van (overheids)middelen en vraagt om een brede maatschappelijke inzet. Deze nota beschrijft de stappen die in de periode 2015 tot en met 2018 worden gezet, ten bate van een Lekker Fitte jeugd in Rotterdam. De geformuleerde stappen borduren voort op de inzet en het resultaat van de afgelopen jaren op dit onderwerp.

Deze nota beschrijft de stappen die in de periode 2015 tot en met 2018 worden gezet, ten bate van een Lekker Fitte jeugd in Rotterdam. De geformuleerde stappen borduren voort op de inzet en het resultaat van de afgelopen jaren op dit onderwerp.

5

Rotterdam Lekker Fit! 2015 - 2018


2

Bijlage behorende bij vaststellingsovereenkomst akte van overdracht auteursrecht

De rol van het programma: kennis, co-creĂŤren en verleiden

Het programma Rotterdam Lekker Fit! heeft vanaf 2005 een grote

Samen maken we de gezonde keuze de makkelijke keuze voor Rotterdamse kinderen en gezinnen

rol gespeeld in de preventie van overgewicht onder de Rotterdamse jeugd. In de toekomst ligt deze rol steeds meer bij partners in het veld. Samen maken we de gezonde keuze de makkelijke keuze voor Rotterdamse kinderen en gezinnen. Geleidelijk komt de coĂśrdinatie op deze inzet steeds meer in het veld en minder bij de Gemeente Rotterdam te liggen. De gemeente heeft op het gebied van de preventie van overgewicht enkel een verbindende en versterkende rol, waarbij een platform wordt geboden voor goede initiatieven. Deze verschuiving in de rol van het programma Rotterdam Lekker Fit! vraagt een andere rol van partners. Hier zullen wij onze partners in mee gaan nemen om langzaam steeds meer los te kunnen laten met behoud van de bereikte resultaten. Voor de periode 2015-2018 betekent dit dat wij groeien naar een rol, die bestaat uit de onderdelen kennis delen, cocreĂŤren en verleiden.

6

Rotterdam Lekker Fit! 2015 - 2018


2.1 Kennis delen We hebben veel kennis en ervaring opgedaan met de ontwikkeling van verschillende methoden om de stijgende overgewichttrend onder de Rotterdamse jeugd te doen stoppen. Deze kennis gaan we breder beschikbaar maken en delen. Om onze partners te ondersteunen met kennis ten bate van een doelmatige inzet in de preventie van overgewicht en zicht te hebben op het resultaat van deze inzet zal onderzoek leidend zijn .

2.2 Co-creÍren In een grote stad als Rotterdam worden maatschappelijke problemen eerder zichtbaar dan in andere delen van Nederland. Om deze problemen tijdig te adresseren, is het vaak nodig dat er een tegenaanval wordt vormgegeven vanuit de stad. Er zijn namelijk elders nog onvoldoende effectieve oplossingen te vinden. Op het gebied van de preventie van overgewicht zullen we deze in co-creatie ontwikkelen, waar nodig en opportuun. Samen met landelijke partners, zoals onze G4-collega’s. Vanuit intersectorale samenwerking binnen de verschillende onderdelen van de gemeentelijke organisatie. En vooral met partners in de stad in de vorm van publiek private samenwerking. Het uitgangspunt is, dat we partners in de stad uitdagen om te komen tot effectieve oplossingen voor de overgewichtproblematiek in Rotterdam. De gemeente kan hierin ondersteunen met kennis, middelen en mankracht. In alle (door)ontwikkelingen zetten we in op het bereiken van ouders en verzorgers, zodat zij verantwoordelijkheid kunnen nemen voor de Lekker Fitte basis van hun kind(eren). Op deze wijze wordt Lekker Fit! zijn normaal in Rotterdam.

2.3 Verleiden Met de inzet van sociale marketing in alle Lekker Fit! aanpakken voor de verschillende doelgroepen proberen we ouders en kinderen te verleiden tot gezond gedrag. We verleiden ook onze partners om de gezonde keuze de makkelijke keuze te maken voor de Rotterdamse jeugd en gezinnen. Gerichte communicatie wordt ingezet ten bate van een breed draagvlak voor de inzet op een Lekker Fitte basis voor kinderen.

7

Rotterdam Lekker Fit! 2015 - 2018


3 Om een gezond en fit kind en uiteindelijk gezonde en fitte volwassene te zijn of te worden is het van belang om van jongs af aan gezonde gewoonten op te bouwen

Doelstellingen en uitgangspunten: een lekker fitte basis Ieder kind heeft het recht om gezond op te groeien. Om een gezond en fit kind en uiteindelijk gezonde en fitte volwassene te zijn of te worden is het van belang om van jongs af aan gezonde gewoonten op te bouwen. Gewoonten om altijd op terug te kunnen vallen. Ouders en verzorgers zijn allereerst verantwoordelijk voor een gezond opvoed en opgroei klimaat voor hun kind. Zij zijn aan zet voor een Lekker Fitte toekomst van kinderen. De Gemeente Rotterdam en haar partners hebben een rol waar het gaat om de omgeving van het gezin. De gezonde keuze zou een makkelijke keuze moeten zijn, die aansluit bij de leefwereld van ouders en kinderen. Om dit te bereiken stellen wij voor de collegeperiode 2014-2018 het algemene doel, dat meer kinderen via hun ouders en verzorgers en maatschappelijke partners en professionals in het veld een Lekker Fitte basis krijgen. PotentiĂŤle partners hierbij zijn bijvoorbeeld de scholen en sportverenigingen, gezondheidsinstellingen, maatschappelijke organisatiesen partners uit het bedrijfsleven.

8

Rotterdam Lekker Fit! 2015 - 2018


Een Lekker Fitte basis betekent:

• Dat een gezond gewicht het uitgangspunt is;

• Dat de jeugd een actieve leefstijl heeft;

• Dat de jeugd een gezond voedingspatroon heeft.

Dit leidt ertoe, dat het normaal is om Lekker Fit! te zijn. Deze inzet gebeurt op dusdanige wijze dat deze een generatie verder niet meer nodig is. De volgende generatie kan het zelf. Zij hebben hier een gedegen basis voor. Om meer kinderen een Lekker Fitte basis te geven, missen onze partners echter nog een breed bereik, voldoende passend aanbod en enkele verbindingen.

3.1 Een groter bereik Een substantieel deel van de Rotterdamse kinderen heeft al kennisgemaakt met of deelgenomen aan een Lekker Fit! project. In de afgelopen jaren zijn er verschillende methoden ontwikkeld, die passen in een doorlopende Lekker Fit! lijn voor kinderen van 2 tot 14 jaar en hun ouders. In de aankomende periode zullen we meer professionals vragen deze methoden uit te voeren, zodat meer kinderen en ouders kunnen profiteren van de aanpak. Het doel hierbij is, dat in 2018

• Meer dan 50% van de Rotterdamse basisscholen Lekker Fit! zijn;

• 100% van de Lekker Fit! scholen werken volgens de Lekker Fit! kleuter aanpak;

• 25% van de Rotterdamse kinderdagverblijven Lekker Fit! zijn;

• 65% van de Rotterdamse peuterspeelzalen Lekker Fit! zijn.

Vanuit de gemeente Rotterdam richten we ons met name op kinderen die een grotere kans hebben om overgewicht te ontwikkelen of al (ernstig) overgewicht hebben ontwikkeld. Onze focus ligt bij die wijken waar men een hoog percentage overgewicht vindt. Dit zijn met name sociaal-economisch achtergestelde wijken. Het grote verschil met onze eerdere inzet is, dat we onderdelen van het aanbod beschikbaar zullen maken voor iedereen in de stad. Partners in het veld investeren in de implementatie van deze onderdelen. Hiermee krijgen steeds meer kinderen een Lekker Fitte basis en wordt de Lekker Fit! infrastructuur onderdeel van een stad die aantrekkelijk is om kinderen in op te laten groeien.

3.2 Jonge kinderen (0 tot 2 jaar) met hun ouders De ontwikkeling omtrent de Lekker Fit! Jonge Kind aanpak, gericht op kinderen van 0 tot 4 jaar en hun ouders, was in eerste instantie ingezet via kinderopvang organisaties. De afgelopen jaren hebben veel kinderdagverblijf locaties hun deuren moeten sluiten, vanwege een terugloop in de vraag naar dagopvang. De Lekker Fit! aanpak heeft zich daarom met name gericht op peuterspeelzalen. Kinderen van 0 tot 2 jaar worden daarmee minder bereikt. Uit onderzoek is gebleken dat kinderen op zeer jonge leeftijd al overgewicht ontwikkelen. Daarbij zien we, dat de gemiddelde motorische ontwikkeling van kinderen

9

Rotterdam Lekker Fit! 2015 - 2018


achter blijft ten opzichte van 20 jaar geleden. Ten bate van een generatie Lekker Fit!, onderzoeken we welke professionals toegang hebben

Het uiteindelijke doel is, de Lekker Fit! inzet steeds meer over te dragen aan de Rotterdammer

tot kinderen van 0 tot 2 jaar en hun ouders. Wij vragen deze professionals samen met ons de Lekker Fitte basis voor deze jonge kinderen en ouders te ondersteunen. Uit sociale marketing onderzoek hebben wij geleerd, dat veel jonge ouders vragen hebben over een gezond voedingspatroon voor hun kinderen. Deze vraag wordt, via onze partners, benut om tevens de kennis van ouders op het gebied van de motorische ontwikkeling van kinderen te vergroten. Deze ontwikkeling biedt namelijk de basis voor later sport- en beweeggedrag.

3.3 Het verbreden van de Lekker Fit! JOGG aanpak De Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG) aanpak is erop gericht meer publieke en private partijen in de Rotterdamse wijken te mobiliseren om zelf ouders en kinderen ook te ondersteunen bij een Lekker Fit! leven. Het uiteindelijke doel is, de Lekker Fit! inzet steeds meer over te dragen aan de Rotterdammer. Daarnaast is er zorgaanbod nodig voor de kinderen, die (ernstig) overgewicht hebben ontwikkeld. Hierbij is aansluiting bij het Nieuw Rotterdams Jeugdbeleid het uitgangspunt en geldt het principe, dat kinderen nooit zwaardere zorg ontvangen dan nodig is.

10

Rotterdam Lekker Fit! 2015 - 2018


4

Maatregelen 2015-2018: investeren in de Rotterdamse jeugd Investeren in een gezond gewicht voor de Rotterdamse jeugd bestaat uit veel verschillende factoren, die een bijdrage leveren aan dit doel. Als gemeente moeten we daarom keuzes maken waar te investeren en waar (nog) niet. In de periode 2015-2018 wordt de focus gelegd bij:

Op deze wijze wordt Lekker Fit! zijn normaal in Rotterdam

• Een groter bereik door middel van het uitbreiden en

• Jonge kinderen en hun ouders

• Het verbreden van de Lekker Fit! JOGG aanpak

bestendigen van bestaande Lekker Fit! methoden

met (lokale) partners Voor de periode 2015-2018 betekent dit, dat het programma Rotterdam Lekker Fit! bestaat uit de volgende onderdelen:


2014

2015 -2018

MOGELIJK VERVOLG

0 tot 2 jaar

Inventarisatie van partijen in het veld

Ontwikkelen en implementatie vaneen aanpak in co-creatie

Brede uitrol van de aanpak

2 tot 4 jaar

101 kinderopvangorganisaties zijn Lekker Fit!

Brede uitrol van de aanpak naar 175 locaties in 2018 (65% van de peuterspeelzalen en 25% van de kinderdagverblijven)

2014

2015 -2018

MOGELIJK VERVOLG

28 Lekker Fit! scholen werken volgens de Lekker Fit! kleuter aanpak

Brede uitrol van de Lekker Fit! kleuter aanpak naar alle 94 Lekker Fit! scholen

Beperkte mate van begeleiding van de bestaande Lekker Fit! locaties als onderdeel van de gehele Lekker Fit! basisschool aanpak

Jonge kind

Basis onderwijs

4 tot 6 jaar

Op 38 Lekker Fit! scholen (40%) is in 2018 de uitvoering van de aanpak

Beperkte mate van begeleiding van de bestaande Lekker Fit! locaties

Uitbreiding van 88 naar 94 Lekker Fit! scholen

bij de scholen belegd. Een aantal van de onderdelen zijn, met eigen investering, beschikbaar voor niet Lekker Fit! scholen

Beleggen van de uitvoering van de aanpak op de overige 56 Lekker Fit! scholen (60%) en een beperkte mate van begeleiding van de Lekker Fit! scholen waar borging heeft plaatsgevonden

2014

2015 -2018

MOGELIJK VERVOLG

23 Lekker Fit! scholen in het voortgezet onderwijs

In 2015 wordt onderzocht welke succesvolle onderdelen van de aanpak door de scholen zelf kunnen worden doorgezet.

ntb

2014

2015 -2018

MOGELIJK VERVOLG

Wijk (&gezins) aanpak

2 Lekker Fit! wijken

6 Lekker Fit! gebieden

Verdere uitrol van de Lekker Fit! wijk aanpak

Aansluiting preventie en zorg

3 wijken hebben ketenafspraken

10 wijken hebben ketenafspraken

Verdere uitrol van de Lekker Fit! wijk aanpak voor sluitende keten van preventie en zorg

6 tot 12 jaar

voortgezetonderwijs

12 tot 14 jaar

Jongeren op Gezond Gewicht (JOGG)

2015 -2018

ALGEMENE MAATREGELEN

12

Publiek Private Samenwerking (PPS)

Ontwikkeling visie PPS in G4 verband

Onderzoek

Jaarlijks onderzoeksplan

Communicatie

Jaarlijks opgestelde communicatie uitgangspunten

Rotterdam Lekker Fit! 2015 - 2018


4.1 Lekker Fit! voor jonge kinderen en hun ouders Uit recent onderzoek blijkt dat kleuters met overgewicht jaren later vaak nog te zwaar zijn. Dit geldt vooral voor kinderen uit sociaaleconomisch achtergestelde gezinnen. In Rotterdam heeft 20% van de kleuters - gemeten door de jeugdgezondheidzorg – al overgewicht of obesitas. Voor de toekomst betekent dit, dat inzet op het behouden van een gezond gewicht niet vroeg genoeg kan beginnen. Jonge kinderen en hun ouders hebben prioriteit. Lekker Fit! 0-2 jaar

Jonge kinderen en hun ouders hebben prioriteit

Toekomstige ouders en ouders van kinderen tussen de 0 en 2 jaar bereiken we momenteel onvoldoende. Uit sociale marketing onderzoek hebben wij geleerd, dat jonge ouders ontvankelijk zijn voor de Lekker Fit! boodschap. Zij willen het beste voor hun kind, maar weten niet altijd hoe. In samenwerking met onze G4 collega’s en het landelijk Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG) bureau hebben wij geïnventariseerd welke partners een bijdrage kunnen leveren aan een Lekker Fitte basis voor deze jonge ouders en hun kinderen en welke ondersteuningsvraag zij hierbij hebben. In deze inventarisatie zijn tevens partijen meegenomen, die toekomstige ouders bereiken. Vanuit de inventarisatie wordt gestart met de ontwikkeling van een aanpak voor deze doelgroep in co-creatie met uitvoerende partijen en in samenwerking met het gemeentelijke programma Stevige Start. Insteek is dat relevante partners eigenaar worden van de aanpak.

Prestatie-indicator: In 2018 is er een aanpak ontwikkeld en geïmplementeerd ten bate van een Lekker Fitte basis voor de aller jongsten en hun ouders. Deze ontwikkeling gebeurt in co-creatie met uitvoerende partijen. De uitvoering voor de Lekker Fit! jonge kind/ ouders aanpak ligt bij partners in het veld. Het bereik van jonge kinderen en hun ouders is afhankelijk van het bereik van de betreffende partners.

13

Rotterdam Lekker Fit! 2015 - 2018


Lekker Fit! 2-4 jaar De gemeente Rotterdam heeft in 2010 besloten om een Lekker Fit! -aanpak voor kinderen in de leeftijd van 0 tot 4 jaar (maar met name 2 tot 4 jaar) te ontwikkelen. Dit heeft geresulteerd in een aanpak via kinderdagverblijven en peuterscholen, in gezamenlijkheid met het CJG. Het doel hiervan is kinderen van jongs af aan een gezonde leefstijl aan te leren. Deze aanpak is belegd bij de kinderopvangorganisaties en vraagt op lange termijn weinig participatie vanuit de gemeente. Door dagelijks op een leuke manier met voeding en beweging bezig te zijn, op het kinderdagverblijf of peuterspeelzaal, wordt gezond eten en bewegen voor de peuters normaal. Het is de bedoeling dat het veranderde gedrag op het kinderdagverblijf of peuterspeelzaal, maar ook het gedrag van de ouders, een positieve invloed heeft op de gezondheid van de peuters. De pedagogisch medewerkers worden gevraagd om de aanpak te ondersteunen, dit vol enthousiasme aan de peuters over te brengen en de ouders te informeren over het belang van gezond eten en voldoende bewegen. Peuterspeelzalen, kinderdagverblijven en groep 0 die succesvol het trainingsprogramma hebben doorlopen, afgesproken aanpassingen in werkwijze doorvoeren en materialen actief gebruiken mogen zich Lekker Fit! locatie noemen. Mee doen met het programma betekent dat de locatie een driejarig programma doorloopt. Waarbij de verbeterde werkwijze op gebied van voeding en bewegen onderdeel van het dagelijks handelen van de pedagogisch medewerkers wordt. In de periode 2015-2018 werken wij aan een gefaseerde uitbreiding van deze aanpak, waardoor meer dan 5000 peuters en hun ouders bereikt worden. Voor de organisaties buiten onze prioriteitswijken (vanwege een bovengemiddeld voorkomen van overgewicht onder jonge kinderen), maken wij de aanpak beschikbaar, waarbij wij verwachten dat zij zelf ook investeren. Hiervoor zien wij momenteel al bereidheid vanuit het veld.

Prestatie-indicator: 26 2015

104

109

2015

2016

42 2016

50 2017

125

125 50

2017

2018 Aantal peuterspeelzalen

14

Rotterdam Lekker Fit! 2015 - 2018

2018 Aantal kinderdagopvang


4.2 Lekker Fit! Basisonderwijs Lekker Fit! voor het Rotterdamse basisonderwijs is het omvangrijkste en langst lopende project van het gehele programma. In 2005 werd gestart met de basisschoolaanpak, en in 2010 was de helft van de Rotterdamse basisscholen Lekker Fit!. Dit houdt in dat op deze scholen extra wordt ingezet op een gezonde, actieve leefstijl. Kinderen uit groep 3 t/m 8 van een Lekker Fit!-school, krijgen vier à vijf keer per week sport. Drie keer tijdens- en minimaal één keer na schooltijd.

De Lekker Fit! aanpak voor het basisonderwijs is opgebouwd uit 10 pijlers:

1. Extra bewegingsonderwijs tijdens en na schooltijd

2.

De ‘gymleraar nieuwe stijl’

3.

Lespakket Lekker Fit!

4. Sportlessen als opstap naar de sportvereniging (clinics)

5. Sportverenigingen terug in de wijken (schoolsportverenigingen)

6.

Monitoring: leerlingvolgsysteem

7. Onderzoek

8.

9. Voeding en gezonde keuzes, zoals

Inzet van een schooldiëtist Lekker Fruit! en de watercampagne.

10. Oudervoorlichting

Vanaf het schooljaar 2012-2013 wordt Lekker Fit! in het basis onderwijs gefaseerd uitgebreid met het onderdeel Kleuters. Dit onderdeel is ontwikkeld voor kinderen van 4 tot 6 jaar. De aanleiding voor deze ontwikkeling is het percentage van kinderen met overgewicht in de onderbouw van de basisscholen (26% op de Lekker Fit! scholen). Overgewicht op jonge leeftijd is een belangrijke voorspeller van overgewicht op latere leeftijd. Via een integrale aanpak, waarbij ouder, kind en school betrokken worden, wordt ingezet op een positieve verandering van het voe-

Op Lekker Fit! scholen wordt extra ingezet op een gezonde en actieve leefstijl

dings- en bewegingspatroon bij kleuters. In de periode 2015-2018 gaan we in het basisonderwijs, inclusief de kleuterklassen, uitbreiden en verduurzamen. Voor de Lekker Fit! aanpak in groep 3 tot en met groep 8 betekent dit, dat we de ingezette uitbreiding van 88 naar 94 scholen in schooljaar 2014-2015 hebben doorgezet. We bereiken hierdoor in totaal 17.000 kinderen per jaar. De vraag naar Lekker Fit! in het basisonderwijs is echter groter dan het aanbod dat wij kunnen bieden. Tevens leggen wij niet bij alle scholen de prioriteit, omdat zij geen (voor Rotterdam) bovengemiddeld percentage overgewicht

15

Rotterdam Lekker Fit! 2015 - 2018


hebben onder de kinderen. Voor deze scholen maken we onderdelen van de aanpak beschikbaar, waarbij wij verwachten dat zij ook zelf investeren. De recent ontwikkelde kleuteraanpak wordt gefaseerd uitgerold van 28 naar 94 scholen. Daarmee worden ongeveer 4.500 kleuters per jaar bereikt. Net als bij de kinderopvangorganisaties dient de uitvoering van de basisschool aanpak (inclusief kleuteraanpak) belegd te zijn bij de scholen en op lange termijn weinig participatie te vragen vanuit de gemeente. Samen met het onderwijs werken we daarom een plan uit voor het bestendigen van de uitvoering van de Lekker Fit! aanpak met behoud van resultaat, welke we implementeren. In het schooljaar 2015/2016 zal gestart worden met een pilot ten aanzien van het verder beleggen van de Lekker Fit! aanpak op de basisscholen. Dat wordt gedaan op 10% van de Lekker Fit! scholen. Met dit traject zetten we in op het verschuiven van de verantwoordelijkheid voor het uitvoeren van Lekker Fit! van de gemeente naar de school. Hierbij wordt de financiering van de aanpak (inclusief gymleraar nieuwe stijl) in de pilotfase gelijk gehouden. Na de pilotfase wordt geĂŤvalueerd, bijgesteld en tot slot worden de scholen waar mogelijk losgelaten bij de uitvoering van Lekker Fit! om vervolgens deze verschuiving in de verantwoordelijkheden op steeds meer Lekker Fit! scholen in te zetten.

16

Rotterdam Lekker Fit! 2015 - 2018


Aantal Lekker Fit! scholen, waarbij de uitvoering van de aanpak bij de school is belegd

JOB DONE!

START

2015 Start pilot met 9 Lekker Fit! Scholen (10%)

2016 Afronding Pilot

20%

2017 Uitbreiden traject naar 10 extra Lekker Fit! scholen (20% - 19 scholen)

40%

2018 Uitbreiden traject naar 19 extra Lekker Fit! scholen (40% - 38 scholen)

Aantal scholen LF kleuters

2015

2016

70

80

2017

94

2018

94

Beschikbaar stellen onderdelen en middelen LF!

2015 Lespakket en materialen voedinginterventies

17

Rotterdam Lekker Fit! 2015 - 2018

2016 Overige producten en kennis


4.3 Lekker Fit! Voortgezet onderwijs De Lekker Fit! Voortgezet Onderwijs (VO) aanpak is een structureel beweeg- en voedingsprogramma voor eerstejaars leerlingen van het voortgezet onderwijs in Rotterdam. De aanpak richt zich met name op leerlingen in het praktijkonderwijs en het VMBO (23 Rotterdamse scholen). Bewustwording en motivatie rondom meer bewegen en gezonder eten staan centraal. Belangrijke elementen in de Lekker Fit! VO aanpak zijn sport, voeding en uitdaging/competitie. Uit evaluatie is gebleken dat deze aanpak op onderdelen onvoldoende

Als ouders gezond eten en regelmatig bewegen, nemen kinderen dit over

te borgen valt op de scholen en daarmee niet het gewenste resultaat levert. Daarom zal er worden gestopt met de extra gymlessen op de VO-scholen en met de naschoolse activiteiten. In 2015 wordt onderzocht welke succesvolle onderdelen, zoals: de scholencompetitie, het lespakket en de gezonde schoolkantine, zoveel mogelijk door de scholen zelf kunnen worden doorgezet. Uitgangspunt is, dat hierdoor de contacten met de scholen en de leerlingen in stand blijven en de gezonde leefstijl wel op de agenda van de VO-scholen blijft staan.

4.4 Lekker Fit! gebied Sinds november 2010 is de gemeente Rotterdam, als koploper gemeente, aangesloten bij het landelijke programma Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG). JOGG is gebaseerd op het succesvolle EPODE, een methode uit Frankrijk om overgewicht door middel van een communitybased aanpak terug te dringen. In deze methode wordt de hele gemeenschap van een wijk, dorp of stad betrokken om gezond eten en bewegen voor jongeren gemakkelijk en aantrekkelijk te maken. Gedurende twee jaar (2011 en 2012) is in de Lekker Fit! JOGG wijken Hordijkerveld en het Nieuwe Westen in samenwerking met ouders, school en wijkpartners water drinken onder kinderen gestimuleerd. Hierbij is gebruik gemaakt van de sociale marketing aanpak om met name ouders op een positieve wijze te betrekken bij de leefstijl van hun kinderen. Uit onderzoek van het Erasmus MC in 2013 blijkt dat dankzij de Rotterdam Lekker Fit! watercampagne kinderen minder met suiker gezoete drankjes zijn gaan drinken. Dit effect is na een jaar nog zichtbaar op de scholen. Sinds oktober 2012 worden onderdelen van de watercampagne ingezet op alle Lekker Fit! scholen in Rotterdam. Daarna heeft een doorontwikkeling plaatsgevonden van de Lekker Fit! JOGG Wijkaanpak. De thuissituatie van kinderen is van groot belang bij het ontwikkelen van een gezonde leefstijl. Ouders bepalen vaak wat kinderen eten of drinken en of ze de kans krijgen om (buiten) te spelen of te sporten. Als ouders gezond eten en regelmatig bewegen, nemen kinderen dit over. Juist omdat de leefomgeving een grote rol speelt bij het ontwikkelen van een gezonde leefstijl, is het belangrijk om de partijen uit de leefomgeving hier bij de betrekken. Te denken valt aan profes-

18

Rotterdam Lekker Fit! 2015 - 2018


sionals in het onderwijs, de wijk en de sport. Rotterdam Lekker Fit! heeft lokale professionals in de Lekker Fit! JOGG wijken (Hordijkerveld en het Nieuwe Westen) een duidelijk overzicht gegeven van de ontwikkelde materialen, die zij zelf kunnen inzetten om samen de gezonde keuze een makkelijke keuze te maken voor ouders en kinderen. In de periode 2015-2018 wordt de aanpak op wijkniveau doorontwikkeld naar een aanpak op gebiedsniveau. Hierbij richten we een duurzame samenwerking in met onze partners in zes Lekker Fit! gebieden (de gebieden zijn gelijk aan de voormalige deelgemeenten). Het doel is ervoor te zorgen dat organisaties zelf investeren in de bevordering van een gezonde leefstijl, hun organisatie daarop inrichten en uiteindelijk duurzaam verantwoordelijkheid nemen voor het bevorderen van een gezonde leefstijl in hun gebied. Door aan te sluiten bij de eigen doelstellingen (bijvoorbeeld klantbereik) van lokale partijen proberen wij hen te verleiden voor deze rol in hun gebied. PotentiĂŤle partners zijn alle partijen die invloed hebben op het leefstijl gedrag van kinderen, zoals scholen, Centrum voor Jeugd en Gezin, sportverenigingen, bewonersorganisaties, maar ook private partijen zoals winkeliers. Alle inzet helpt om ervoor te zorgen dat Lekker Fit! zijn normaal is. De meerwaarde van de Lekker Fit! aanpak zit hem in de verbinding van de verschillende initiatieven in een gebied op het gebied van de Lekker Fitte basis van de Rotterdamse jeugd, waardoor deze krachtiger worden. De huidige JOGG projectleider schaalt de bestaande aanpak op naar gebieden en draagt het netwerk vervolgens over aan de projectleiders Lekker Fit! BO, die daarmee projectleider gebied worden.

Prestatie-indicator Aantal gebieden 2015

2

3

2016

2017

5

2018

19

6

Rotterdam Lekker Fit! 2015 - 2018


4.5 Sluitende keten van preventie en zorg In Rotterdam zetten veel partijen zich in voor een gezonde leefstijl onder

In Rotterdam zetten veel partijen zich in voor de Lekker Fitte toekomst van de Rotterdamse jeugd

de Rotterdamse jeugd. Dit doen zij vanuit verschillende expertises, met een eigen invulling en vaak vanuit verschillende financieringsbronnen. Er is sprake van een keten van preventie en zorg op dit onderwerp. Deze keten is echter nog niet volledig sluitend, omdat er nog onvoldoende samenwerkingsafspraken zijn of passend aanbod mist. Gezinnen worden daardoor onvoldoende doelmatig geholpen en soms niet geholpen. Schotten in financiering helpen niet om samenwerking te bevorderen. Voor een daling van de prevalentie van overgewicht in Rotterdam is inzet op een sluitende keten van preventie en zorg en passende zorg noodzakelijk. Als gemeente hebben wij een aanjagende rol waar het gaat over de inrichting van samenwerkingsafspraken op stedelijk en wijkniveau, aangezien wij een actor zijn in de keten. Maar we hebben ook een rol qua financiering van lokaal preventief aanbod en de aansluiting op financiering van zorg door zorgverzekeraars. Om te komen tot een verbetering van deze keten heeft een stedelijke werkgroep bestaande uit een afvaardiging van alle relevante professionals (bijvoorbeeld afgevaardigden vanuit het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG), zorgverzekeraar Achmea en kinderartsen) stedelijke uitgangspunten voor ketensamenwerking en zorg opgesteld. Dit is het startpunt van de ontwikkeling van een optimale keten rond het thema jongeren en overgewicht op wijkniveau. Ze worden in eerste instantie samen met het CJG (in aansluiting bij de vorming van wijkteams en wijknetwerken jeugd) in 3 pilotgebieden (Groot-IJsselmonde, buurt Hordijkerveld, Beverwaard en ’t Nieuwe Westen) uitgewerkt. Voor de periode 2015-2018 zetten we in op een gefaseerde uitrol van de wijkgerichte ketenaanpak. Hierbij zoeken we zoveel mogelijk de verbinding met netwerken gericht op volwassenen met een overgewichtproblematiek.

Prestatie-indicator Aantal wijken 2015

2

2016

6

8

2017

2018

20

6

10

Rotterdam Lekker Fit! 2015 - 2018


4.6 Publiek Private Samenwerking Diverse publieke – en private partijen hebben de afgelopen jaren meegewerkt aan het programma Rotterdam lekker Fit!. Bijvoorbeeld Unilever, Zilveren Kruis Achmea, Nutricia en KindeRdam. Met partners is een convenant getekend om de samenwerking en inzet te bekrachtigen. Daarnaast kennen verschillende projecten binnen Rotterdam Lekker Fit! lokale partners. Dit zijn lokale bedrijven of instellingen die op wijkniveau actief bijdragen aan de projecten. Publiek private samenwerking (PPS) is een samenwerkingsconstructie, waarbij organisaties met verschillende disciplines en onderliggende

Een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor een maatschappelijk probleem

belangen samenwerken ten bate van één gezamenlijk doel. Een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor een maatschappelijk probleem is hier leidend in. De mogelijkheid bestaat echter dat onder het gezamenlijke doel verschillende belangen liggen voor contributie aan de aanpak. Dit vraagt om duidelijke afspraken op voorhand van de samenwerking, een constante dialoog en transparant handelen. In 2015-2018 zullen we op G4 niveau een visie op Publiek Private Samenwerking ontwikkelen, die een verdieping kan bieden voor onze huidige of nieuwe samenwerkingsvormen.

21

Rotterdam Lekker Fit! 2015 - 2018


4.7 Onderzoek Onderzoek is een belangrijk onderdeel van Rotterdam Lekker Fit!. Met de resultaten van verschillende gerichte onderzoeken naar het gelopen proces, de resultaten en de effecten van de Lekker Fit! maatregelen kunnen we onze inzet onderbouwen en waar nodig verbeteren. Op deze manier kunnen we goed geïnformeerde keuzes maken over de (door)ontwikkelrichting en de mate van inzet in het programma. We kunnen programmaonderdelen gericht bijsturen waar nodig, waardoor het effect groter wordt. Onderzoek maakt onderdeel uit van de verschillende maatregelen binnen het programma Rotterdam Lekker Fit!. Daarbovenop is een afzonderlijk onderzoeksbudget beschikbaar voor onderzoek naar algemene vraagstukken en nieuwe trends en ontwikkelingen rond de bevordering van een gezond gewicht onder de Rotterdamse jeugd. Een jaarlijkse onderzoeksagenda zal leidend zijn om onze partners te ondersteunen met kennis ten bate van een doelmatige inzet in de preventie van overgewicht en zicht te hebben op het resultaat van deze inzet.

4.8 Communicatie Communicatie vindt plaats ten bate van een breed draagvlak voor de inzet op een Lekker Fitte basis voor kinderen. Jaarlijks opgestelde communicatie uitgangspunten zijn hier leidend in. Voor alle maatregelen geldt dat de inzet van communicatie onderdeel uitmaakt van de inzet. Daarbovenop wordt communicatie ingezet vanuit de overkoepelende visie op het gehele programma. De communicatiestrategie voor het programma is gericht op informeren, verbinden en verleiden. Informeren over en bewust maken van een Lekker Fitte basis en laten zien wat ouders en hun kinderen hier zelf aan kunnen doen. Daarnaast informeren we over het programma (beleid van de gemeente) en leggen dit uit aan de Rotterdammers in de stad/gebied. Het verbinden van partijen binnen en buiten de gemeente zodat de communicatie inspanningen voor een Lekker Fitte basis elkaar versterken. Denk hierbij ook aan etaleren en verbinden van (bewoners)initiatieven in de stad en het gebruik van ambassadeurs/key-personen in het gebied. Het verleiden van ouders en hun kinderen tot gezond gedrag maar ook onze partners om de gezonde keuze de makkelijkste keuze te maken voor de Rotterdamse jeugd en gezinnen. Hierbij maken we gebruik van sociale marketing technieken. Een methodiek die bewezen effectief is gebleken. Daarnaast verloopt communicatie veelal via partners en professionals in de wijken. Het uitwerken van een kernboodschap, een middelenmix en het opstellen van een communicatiekalender dragen bij aan het zichtbaar maken van de inspanningen voor een lekker Fitte basis voor de Rotterdamse kinderen.

22

Rotterdam Lekker Fit! 2015 - 2018


5

Een generatie Lekker Fit! Rotterdam is een stad met ambitie. Zeker waar het gaat om haar jeugd. Op het gebied van overgewicht preventie gaat deze ambitie uit van een generatie Lekker Fit!. Dit vraagt voor de nabije toekomst, van 2015 tot en met 2018, dat Rotterdam haar koers iets verschuift bij de eerstvolgende stap. Dat we behouden wat we goed doen, maar ons verder ontwikkelen. Deze nota schetst de inzet voor de komende periode en is zo ingericht, dat deze kan worden uitgewerkt binnen het afgesproken financiĂŤle kader (na doorgevoerde bezuinigingen). Dit betekent, dat er maatregelen zijn die niet kunnen worden uitgewerkt in de periode 2015-2018. Hiervoor is nu geen financieringsruimte. Deze maatregelen zouden echter in de toekomst, na 2018, een goede bijdrage kunnen leveren aan een Lekker Fitte basis voor de Rotterdamse

Rotterdam is een stad met ambitie

jeugd. Hieronder worden een aantal voorbeelden van maatregelen gegeven. Deze voorbeelden worden gezien als het meest essentieel voor een vervolgstap, op het gebied van een gezond gewicht onder de Rotterdamse jeugd, maar zijn niet de enige stappen die gezet moeten worden voor een generatie Lekker Fit! in Rotterdam.

23

Rotterdam Lekker Fit! 2015 - 2018


5.1 Inzetten op Lekker Fitte professionals Lekker Fit! heeft een netwerk onder preventie en zorgprofessionals. Inzet om het netwerk te verstevigen, uit te breiden en kennisoverdracht en deskundigheidsbevordering te verduurzamen zou wenselijk zijn. Deze professionals hebben namelijk directe toegang tot de belangrijkste doelgroepen van Lekker Fit!: kinderen en hun gezinnen. Versterking van deskundigheid en bewustzijn over bewegingsarmoede en overgewicht bij deze groep heeft directe impact op de doelgroep. Deskundigheidsbevordering kan ‘inhoudelijk’ zijn, maar ook methoden aanreiken om doelgroepen beter te bereiken (sociale marketing). Door middel van kennisuitwisseling versterkt het gedachtegoed, dat Lekker Fit! zijn normaal is. Het scholen of trainen van toekomstige professionals kan een sterk preventief effect hebben, waardoor een programma als Lekker Fit! steeds minder nodig zal zijn. Voor jonge professionals zal het dan ‘normaal’ zijn om overgewicht en bewegingsarmoede bij kinderen te voorkomen en te signaleren. Bijkomend voordeel is dat veel van deze professionals zelf ouders zijn of worden van Rotterdamse kinderen.

5.2 Investeren in een brede en eenduidige boodschap Een eenduidige boodschap op het gebied van een actief leven en gezond voedingsgedrag vanuit alle professionals en andere partners in de omgeving van gezinnen helpt ouders om hun kinderen een Lekker Fitte basis mee te geven. Deze duidelijkheid maakt het makkelijker om Lekker Fit! gedrag daadwerkelijk uit te voeren. Hiervoor zou het opportuun zijn een breed palet aan gezamenlijke en gedragen uitgangspunten te benoemen met de (voor het onderwerp relevante) professionals. Denk hierbij aan een boodschap als: ‘Drink twee glazen water per dag’.

5.3 De stad, gebieden en wijken Met de Lekker Fit! gebiedsaanpak komt er steeds meer verband tussen alle inzet op het gebied van een gezond gewicht onder de Rotterdamse jeugd in de betreffende gebieden. Het verbinden van partijen (intern en extern) op alle niveaus (wijk, gebied en stedelijk) in de stad, ten bate van een Lekker Fitte Rotterdamse jeugd, zou er aan bij dragen dat het voor het merendeel van de Rotterdammers normaal wordt om een Lekker Fit! leven te leiden. Rotterdam heeft echter veel gebieden en wijken, waar een bovengemiddeld aantal kinderen met overgewicht wonen. De verbindende Lekker Fit! aanpak kan in de periode 20152018 slechts in een klein deel van deze gebieden worden ingezet.

24

Rotterdam Lekker Fit! 2015 - 2018


6

Inzet middelen De kosten voor het Lekker Fit! programma worden grotendeels gedekt uit Rijksmiddelen Onderwijs, Sport en Gezondheid. Daarnaast is er een gemeentelijke bijdrage van 1.040.000 euro via het Uitvoeringsprogramma Sport. Scholen dragen bij aan de inzet van de vakleerkracht (2 miljoen euro) en door inzet van leerkrachten en directie. Partners dragen voor-

Inzet op een Lekker Fitte basis voor kinderen

al bij door inzet van menskracht, kennis en het aanpassen van hun activiteiten naar een gezondere aanpak. Alle maatregelen, die in deze nota worden genoemd, worden gedekt uit onderstaande middelen. Er wordt oplopend van 400.000 euro in 2015 tot 1 miljoen euro in 2017 bezuinigd op het budget.

25

2015

2016

2017

2018

Totale kosten

11.875.050

11.511.215

11.146.215

10.882.882

Bijdrage scholen

2015

2015

-2.002.000

-2.002.000

Bijdrage rijk / gemeente

9.873.050

9.509.215

9.144.215

8.880.882

Rotterdam Lekker Fit! 2015 - 2018


Colofon Uitgave

xx

Datum

xx

Tekst

xx

Vormgeving

xx

Foto’s

xx