อารยธรรมไทยโบราณ
10 สุดยอด โบราณสถานไทย แหล่งอารยธรรม ที่งดงามของไทย MARCH 2023 / Magazine แหล่งอารยธรรม เอเชียตะวันออกเฉียงใต้
นิตยสาร อารยธรรมไทยโบราณ หวังเป็น อย่างยิ่งว่านิตยสารฉบับนี้จะเป็นประโยชน์ สำาหรับผู้อ่านทุกท่าน และขอน้อมรับคำาติชม เพื่อที่ให้ปรับปรุงคุณภาพของนิตยสารให้มี คุณค่ามากยิ่งขึ้น เกวลี เต่าทอง 2
3 สารบัญ เรื่อง หน้า อุทยานประวัติศาสตร์ จังหวัดกำาแพงเพชร ๔ อุทยานศรีสัชนาลัย จังหวัดสุโขทัย ๖ ปราสาทเมืองสิงห์ จังหวัดกาญจนบุรี ๘ อุทยานประวััติศาสตร์ พระนครคีรี จังหวัดเพชรบุรี ๑๐ อุทยานประวัติศาสตร์ พนมรุ้ง จังหวัดบุรีรัมย์ ๑๒ อุทยานประวัติศาสตร์ พิมาย จังหวัดนครราชสีมา ๑๔ พระปฐมเจดีย์ จังหวัดนครปฐม ๑๖ วัดพระแก้ว กรุงเทพมหานคร ๑๘
ตั้งอยู่ในป่าธรรมชาติที่ยังคงบรรยากาศของพุทธสถานเขตอรัญ วาสีดังเดิม ด้วยเหตุนี้ยูเนสโกจึงขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกร่วมกับ
อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัยและอุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัย
เพื่อรักษาสภาพของเมืองโบราณแห่งนี้ไว้ มีงานสถาปัตยกรรมอันโดด เด่นที่ก่อสร้างด้วยหินศิลาแลง และประติมากรรมที่ยังคงสภาพเดิมที่ แสดงถึงความเจริญในสมัยพุทธศตวรรษที่ 19 โบราณสถานสำาคัญใน เขตเมืองโบราณแห่งนี้ คือ
อุทยานประวัติศาสตร์
จังหวัดกำาแพงเพชร
ศาลพระอิศวร กำาแพงเมืองกำาแพงเพชร วัด หนองพิกุล วัดพระธาตุ วัดซุ้มกอ วัดพระนอน บ่อสามเสน สระมน วัดพระสิงห์ เป็นต้น 4
อุทยานประวัติศาสตร์ จังหวัดกำาแพงเพชร 5
อุทยานประวัติศาสตร์ ศรีสัชนาลัย จังหวัดสุโขทัย ขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกเมื่อปี พ.ศ. 2534 เป็นโบราณสถานที่มีร่อง รอยการตั้งถิ่นฐานตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์ มีพื้นที่ครอบคลุมกว่า 45.14 ตารางกิโลเมตรใน 4 ตำาบล มีโบราณสถานทั้งหมด 215 แห่ง แต่สำารวจ ค้นพบ 204 แห่ง มีจุดโดดเด่นของโบราณสถานขนาดใหญ่หลายแห่งที่สร้าง ขึ้นจากศิลาแลง และมีเขตโบราณสถานสำาคัญถึง 5 เขต อันประกอบไปด้วย วัดสำาคัญต่างๆ มากมา เช่น วัดช้างล้อม วัดเจดีย์เจ็ดแถว วัดนางพญา วัด สุวรรณคีรี วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ วัดสวนแก้วอุทยานใหญ่ วัดสวนแก้ว อุทยานน้อย และ ศาลหลักเมือง เป็นต้น ด้วยเหตุที่ว่าเป็นเมืองโบราณที่ ตั้งอยู่ท่ามกลางธรรมชาติป่าเขา แยกตัวออกจากความเจริญของตัวเมือง ในยุคสมัยใหม่ จึงทำาให้อุทยานประวัติศาสตร์แห่งนี้มีความสวยงามทั้ง
6
ทางธรรมชาติและมีความสมบูรณ์ของโบราณสถานมากที่สุดในเมืองไทย
จังหวัดสุโขทัย
ศรีสัชนาลัย
7
อุทยานประวัติศาสตร์
เป็นเมืองโบราณตั้งอยู่บนฝั่งแม่น้ำาแควน้อย มีอายุอยู่ประมาณ พุทธศตวรรษที่ 18 – 19 เป็นปราสาทศิลปะขอม มีเทวสถานนิกายมหายาน อยู่ภายในบริเวณปราสาท มีกำาแพงและคูน้ำาล้อมรอบ ครอบคลุมพื้นที่ กว่า 500 ไร่ มีการค้นพบโบราณสถานและโบราณวัตถุเป็นจำานวนมาก โดยได้แบ่งเขตสำาคัญของปราสาทไว้ 3 ส่วน คือ โบราณสถานหมายเลข หนึ่ง เป็นหัวใจหลักของเมืองสิงห์ เป็นเส้นทางสู่ตัวปราสาท มีลาน ประกอบพิธีกรรม และเป็นที่ประดิษฐานพระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวร ภาคเปล่งรัศมี โบราณสถานหมายเลขสอง เป็นสิ่งก่อสร้างด้วยศิลา แลงที่สร้างหลังจากโบราณสถานหมายเลขหนึ่ง และหลุมขุดค้นโครง กระดูก ซึ่งมีการค้นพบร่องรอยการตั้งถิ่นฐานที่มีอายุร่วม 2000 ปี 8 ปราสาทเมืองสิงห์จังหวัดกาญจนบุรี
9
ปราสาทเมืองสิงห์จังหวัดกาญจนบุรี
อุทยานประวัติศาสตร์แห่งนี้ครอบคลุมบริเวณของยอด
3 ลูก รู้จักกันในนาม
ประเทศไทยที่ตั้งอยู่บนยอดเขาแต่เดิมเป็นวัดเก่าตั้งแต่สมัยกรุง ศรีอยุธยาตั้งอยู่บนไหล่เขา“วัดมหาสมณาราม”ที่ภายในพระ อุโบสถมีภาพเขียนของขรัวอินโข่งบนผนังทั้ง4 ด้าน รัชกาลที่ 4 เมื่อครั้งทรงผนวชเคยมาปฏิบัติธรรมที่ยอดเขาแห่งนี้ หลังจาก
อุทยานประวัติศาสตร์ พระนครคีรี จังหวัดเพชรบุรี
ขึ้นครองราชย์แล้วจึงทรงโปรดเกล้าฯให้สร้างพระราชวังขึ้น ทรง พระราชทานนามว่า “พระราชวังพระนครคีรี”โดยยอดเขาทางทิศ ตะวันตกเป็นที่ประทับและเรือนบริวารยอดกลางเป็นที่ตั้งของ พระธาตุจอมเพชร บรรจุพระบรมสารีริกธาตุและบนยอดเขา ด้านตะวันออกเป็นที่ตั้งของวัดพระแก้วอารามประจำ า พระราชวัง พระนครคีรีปัจจุบันได้มีการบูรณะและจัดให้เป็นพิพิธภัณฑ์แห่งชาติ 10
เขา
“เขาวัง” เป็นพระราชวังแห่งเดียวของ
อุทยานประวัติศาสตร์ พระนครคีรี
11
จังหวัดเพชรบุรี
สันนิษฐานว่าสร้างขึ้นเพื่อให้เป็นนเทวสถานของศาสนาฮินดูราวพุทธ ศตวรรษที่ 15-18 ด้วยหินทรายสีชมพูและใช้ศิลปะแบบขอมโบราณ โดย ตั้งอยู่บนยอดเขาพนมรุ้ง ซึ่งเป็นภูเขาไฟที่ดับสนิทแล้วและเปรียบ
ล้อมด้วยภูมิทัศน์อันงดงามและมีปรากฏการณ์ทางธรรมชาติที่สวย น่าอัศจรรย์ในช่วงที่แสงพระอาทิตย์ส่องทะลุ 15 ช่องประตู ซึ่งจะเกิด
เสมือนเขาไกรลาสอันเป็นสถานที่ประทับของพระศิวะ ทับหลังนารายณ์ บรรทมสินธุ์ ที่เคยถูกขโมยไปที่พิพิธภัณฑ์ที่ชิคาโก้และได้กลับมาคืนมา
ที่ตั้งอยู่บนยอดเขาสูงถึง 1,320 ฟุตจากระดับน้ำาทะเล ปราสาทจึงราย
ขึ้นปีละ 4 ครั้งในช่วงที่ (1) พระอาทิตย์ตก 4-6 มีนาคม (2) พระอาทิตย์ ตก 4-6 มีนาคม (3) พระอาทิตย์ขึ้น 1-5 เมษายน และ (4) พระอาทิตย์ขึ้น 8-10 กันยายน ทั้งนี้ วันเวลาอาจมีการเปลี่ยนแปลงขึ้นอยู่กับฤดูกาล อุทยานประวัติศาสตร์พนมรุ 12 ้ง จังหวัดบุรีรัมย์
เรียบร้อยแล้ว ก็คือหนึ่งในภาพสลักของปราสาทพนมรุ้งนี้ เนื่องจาก
อุทยานประวัติศาสตร์พนมรุ้ง จังหวัดบุรีรัมย์
13
เพื่อเป็นเทวสถานของศาสนาพราหมณ์
อุทยานประวัติศาสตร์ พิมาย จังหวัดนครราชสีมา ประติมากรรมและศิลปกรรมเขมร มีจารึกภาษาเขมรในบริเวณ กำาแพงประตู จุดเด่นของเมืองโบราณแห่งนี้คือ ปราสาทหินพิมาย ซึ่ง เป็นปราสาทหินที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในประเทศไทย จากหลักฐานศิลา
เชื่อกันว่าเป็นต้น แบบของปราสาทนครวัดแห่งกัมพูชา เป็นแหล่งรวบรวมโบราณ วัตถุศิลปะขอมเอาไว้จำ า นวนมากและน่าสนใจที่สุดของประเทศไทย 14
จารึกและรูปแบบทางศิลปะสร้างบ่งบอกว่าปราสาทหินได้ถูกสร้างขึ้น ในสมัยพระเจ้าสุริยวรมันที่ 1 ราวพุทธศตวรรษที่ 16 ก่อนอาณาจักร สุโขทัย
อุทยานประวัติศาสตร์ พิมาย จังหวัดนครราชสีมา 15
พระปฐมเจดีย์ จังหวัดนครปฐม
ปูชนียสถานคู่บ้านคู่เมืองนครปฐมตั้งอยู่ภายในวัดพระปฐม
ต่อมาในสมัยของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวรัชกาล ที่ 4 ได้ทรงมีพระราชวินิจฉัยว่า เจดีย์ใหญ่องค์นี้อาจเป็นเจดีย์ที่ สร้างขึ้นแต่ครั้งพระสมณทูตของพระเจ้าอโศกมหาราชเดินทางมา เผยแพร่พระพุทธศาสนายังสุวรรณภูมิเป็นครั้งแรก จึงได้โปรด เกล้าฯ พระราชทานนามใหม่ว่า “พระปฐมเจดีย์” หรือ “เจดีย์แห่งแรก” นอกจากนั้นในบริเวณโบราณสถานแห่งนี้มีพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ที่เป็นแหล่งรวบรวมศิลปกรรมชั้นดีของสมัยทวารวดีมากที่สุดในไทย
16
แต่เดิมเรียกว่า “พระธมเจดีย์”
เจดีย์ราชวรมหาวิหาร เป็นเจดีย์ใหญ่ทรงระฆังคว่ำา ประดิษฐาน พระบรมสารีริกธาตุของพระพุทธเจ้า
17
พระปฐมเจดีย์ จังหวัดนครปฐม
และเคยประดิษฐานชั่วคราวที่วัด
วัง เป็นวัดที่ไม่มีพระสงฆ์จำาพรรษาอยู่ มีเพียงแค่ส่วนของพุทธาวาส เพื่อประกอบพิธีกรรมสำาคัญๆ เท่านั้น ถือเป็นสถาปัตยกรรมที่มี ความสวยงาม ยิ่งใหญ่และยังมีจิตรกรรมฝาผนังรอบพระระเบียงเรื่อง รามเกียรติ์อันวิจิตรตระการตาและมีความยาวที่สุดในโลกอีกด้วย
เป็นสถานที่ประดิษฐานพระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร
เพื่อเป็นพระอารามหลวงในพระบรมมหาราช
วัดพระศรีรัตนศาสดาราม หรือ
18
“พระแก้ว มรกต” ที่อัญเชิญมาจากเวียงจันทน์
พระแก้ว จ. เชียงราย เป็นพระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมืองของกรุงรัตนโกสินทร์ วัดแห่งนี้สร้างขึ้นในช่วงต้นราชวงศ์จักรีในสมัยของสมเด็จพระพุทธ ยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช
“วัดพระแกว” จังหวัดกรุงเทพฯ
“วัดพระแกว” จังหวัดกรุงเทพฯ
หรือ
19
วัดพระศรีรัตนศาสดาราม
รวบรวมโบราณสถานชื่อดังอันยิ่งใหญ่ของชาติ บางแห่งถึงขั้นติดทะเบียน มรดกโลก เมืองโบราณและสถานที่สำาคัญทางประวัติศาสตร์ในจังหวัด ต่างๆ ที่มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์ของบ้านเมือง พุทธศาสนา และการ พัฒนาการของมนุษยชาติ
