75 jaar vrijheid editie 3 lochem

Een uitgave van:

75 jaar Vrijheid

3

Voorwoord

Inhoud

Beste lezer, Op 14 augustus kregen wij het trieste bericht dat onze Britse veteraan George Cantello is overleden.

75 jaar vrijheid, niet vanzelfsprekend

George maakte deel uit van het 4th Batt. The Somerset Regiment.

George raakte tijdens zijn strijd zwaar gewond op Hill 112 in de buurt van Caen.

Lochem Bezet

Samen met Jack Ingleton zou George naar Lochem komen om de 75 jarige herdenking met ons te vieren, helaas mocht dit niet zo zijn.

5 7-9

Verwolde 11

Voordat hij overleed hebben wij George een pakket toegestuurd met vele tekeningen en gedichten van kinderen uit Barchem, Zwiep en Lochem. Van de gemeente heeft hij de Lochemse bevrijdingsvlag gekregen en van burgemeester Sebastiaan van ‘t Erve kreeg hij een persoonlijke bedankkaart.

Persoonlijk afreizen naar Engeland om bij zijn uitvaart aanwezig te zijn was helaas niet mogelijk, via deze weg willen wij dan ook even stil staan bij het overlijden van George Cantello. Zijn dochter en kleinkinderen wensen wij heel veel sterkte met dit verlies.

V1 en de V2’s

13

Gerrit Slagman

13

Mijn bevrijding

15

De bevrijders op het bordes

Hij was slechts 19 jaar jong toen hij met zijn bataljon Lochem bevrijdde.

George zou dit jaar 95 jaar worden.

We will remember you.

Rest in Peace George, thanks for serving.

16-17

En... toen werd het vrede 19-23 Familie Swarthoff

Goede Vrijdag 1945 Rectificatie: In de vorige editie hebben wij het artikel van Snorre Henk gebruikt uit het boek Klein Nederland van Jan Braakman. Hierbij zijn wij vergeten de bronvermelding neer te zetten, het stuk van Snorre Henk komt uit het boek Klein Nederland, dit boek is te bestellen via www.janbraakman.nl

25-29

Kleurplaat 31

Colofon

Drukwerk: Hoekstra Krantendruk

Fulltime Media Uw mediapartner

Uitgever: Fulltime Media

Redactie: Fulltime Media

Haalmansweg 42 7241 CP Lochem

Vormgeving: Ontwerpstudio Vermeer

Foto's: HG Lochem

informatie@ fulltime-media.nl

Extra dank aan: Berry Swarthoff Liberation Museum HG Lochem LochemsNieuws

Vier de vrijheid!

Fortune biedt professionele koffieautomaten, koffie en bijbehorende ingrediënten voor op het werk.

Fortune Coffee regio Achterhoek | 0573 - 28 06 55 | achterhoek@fortune.nl | fortune.nl

75 JAAR

Vrijheid

UW FINANCIËLE ADMINISTRATIE MET GEVOEL VOOR DE ONDERNEMER PROACTIEF - BETROKKEN - ACCURAAT

ADMINISTRATIE

ADVIES

JAARREKENING

SALARIS

BELASTING

Je financiële zaken geregeld zodat jij je kunt richten op waar je goed in bent. Wij zijn betrokken en laagdrempelig ingesteld. Op financieel en fiscaal gebied ontzorgen we jouw bedrijf, groot of klein. Denk daarbij aan administratie, belasting en consultancy. Wij hebben de kennis, kunde en integriteit die je van een administratiekantoor mag verwachten.

T 0573 - 25 00 20 info@claudiavanbraak.nl www.claudiavanbraak.nl

ZANGER DJ

PAULRICHARD.NL 06 19516635

Pal

DJ - ZANGER

MUZIEK MET PASSIE

dJ

MUZIEK MET PASSIE

ENTERTAINER

75 jaar Vrijheid

5

75 jaar vrijheid, niet vanzelfsprekend Covid-19

vrijheid en blijft 75 jaar vrijheid.

Juist in het jaar dat wij 75 jaar vrijheid zouden vieren sloeg wereldwijd het covid-19

Het jaar 2020 is een jaar waarin velen van

virus om zich heen. Een jaar waarin wij vele

ons niet in vrijheid hebben kunnen leven,

festiviteiten en activiteiten gepland hadden

waar mensen op kamers opgesloten waren,

staan om onze bevrijders te herdenken. Een

waarin we de deur niet uit konden.

jaar waarin het Liberation Museum Lochem

Ouderen onder ons hebben de oorlog

grote groepen mensen zou gaan ontvangen,

meegemaakt, en het virus meegemaakt.

en waar wij op 4 april veel aanmeldingen

Toen wij de vraag stelden of dit vergelijkbaar

hadden gehad voor een static show met

was met oorlog was het antwoord veelal:

legervoertuigen in samenwerking met Keep

�Nee, in de oorlog hadden we elkaar nog.�

Them Rolling. Daarnaast zou er ook een heuse taptoe te zien zijn in de binnenstad,

Na deze periode, waarin we op het moment

helaas ging dat dit jaar niet door. Wij

dat dit geschreven wordt, steeds meer

hebben in samenwerking met de gemeente

mogelijkheden krijgen voor (kleinere)

Lochem, de Lochemse evenementen

evenementen verwachten wij dan ook dat

organisatie en alle oranjeverenigingen in de

wij in 2021 alsnog de 75 jaar vrijheidsviering

andere kernen diverse activiteiten op touw

doorgang mag vinden. Hopelijk samen met

gezet om de 75 jaar bevrijding in de gehele

George en Jack onze nog in levende zijnde

gemeente Lochem te vieren. Hier zijn vele

Britse bevrijders. Wij hebben in aanloop

uren helaas tevergeefs aan gespendeerd.

van 4 april via onze facebook pagina en

Daarnaast willen wij via deze weg ook

Ondernemers Vereniging worden er veel

lokale media gevraagd voor kaartjes voor

de Lochemse Ondernemers Vereniging

initiatieven gesteund in Lochem, denk

onze bevrijders. Overweldigend hoeveel

bedanken, zij hebben er voor gezorgd dat de

daarom ook vooral in deze tijd aan uw

Gaat dit dan allemaal niet meer door?

Jack Ingleton, de nog levende bevrijder van Lochem.

blij met dit gebaar.

vinden dat deze mooie vlaggen er weer hangen. Dankzij de Lochemse

reacties dit heeft opgeleverd, iedereen

gehele binnenstad gekleurd is met Britse,

lokale ondernemer, alleen zo kunnen we de

Vanuit Liberation Museum Lochem

die daar aan meegewerkt heeft heel erg

Canadese en Nederlandse vlaggen, alles in

binnenstad van Lochem levend en bruisend

kunnen wij alvast vertellen dat alles

bedankt! Van Jack kregen wij een foto

het kader van 75 jaar bevrijding!

houden!

een jaar opschuift, althans het door ons

toegestuurd, met de bevrijdingsvlag van

We hopen dat wanneer volgend jaar de

georganiseerde, 75 jaar vrijheid is 75 jaar

Lochem. Zowel George als Jack waren heel

door ons geplande activiteiten doorgang

Liberation Museum zoekt vrienden

Op naar 2021, 75 jaar bevrijding!

Het Liberation museum in Lochem is een zelfstandige Wanneer u sponsor wordt komt u naam uiteraard op stichting die voor scholen gratis educatie biedt en

onze site te staan, met een link naar uw website toe,

zo de vrijheid doorgeeft. Van subsidie is niet tot

zo laat u ook de maatschappelijke betrokkenheid

nauwelijks sprake en inkomsten zijn gering‌. Alle

zien. Mocht u sponsor willen worden van het

steuntjes in de rug zijn dus meegenomen.

Liberation Museum neem dan even contact op via

Sponsor bedrijven Liberation museum Lochem is afhankelijk van o.a.

email; info@lochemsoorlogsmuseum.nl

Sponsor particulier

sponsoren. Een aantal bedrijven heeft ons een enorme Als particulier kan u natuurlijk ook onze vriend kickstart gegeven maar daarmee zijn we er nog niet.

worden dit wordt zeer gewaardeerd, uiteraard mag u

Er bestaat dringend behoefte aan sponsors die ons

zelf het bedrag bepalen, met alle beetjes zijn wij blij.

zowel financieel dan wel op vrijwillige basis kunnen ondersteunen bij het verzorgen van evenementen.

U kan u donatie overmaken op IBAN-nummer

Alleen door substantiĂŤle bijdrage uit het bedrijfsleven

NL39RBRB0778212289

is het mogelijk om het museum draaiende te houden

t.n.v. Liberation Museum Lochem

in Lochem. Een aantal sponsoren gingen u al voor,

onder vermelding van:

deze staan hieronder uitgelicht.

‘bijdrage het museum’.

 � � � ‚ Ž ‡ ‚ ‘

Â

 �

Â?Â?

Â?

Â

� � ­ € ‚ �ƒ

Â?

 Â

„

Â

Â

� � ­ …

 � � � � �  ­ � € � ‚ � ‚ ƒ „ � …�† ‡„ ˆ ‰ ƒ Š �‹ � ŒŠ �

Passende ondersteuning kan als bevrijdend voelen Wij zijn er voor die momenten dat er zorg of ondersteuning nodig is voor je naaste en je zelf helaas niet in de gelegenheid bent.

Bel of mail ons voor vrijblijvende

Deventerweg 14, Laren Gld

informatie over de mogelijkheden van

Tel. 0573 45 95 47

ondersteuning en de manieren waarop

info@homeinstead.nl

die hulp gefinancierd kan worden.

www.homeinstead.nl/dlz

HOME INSTEAD THUISSERVICE

75 jaar Vrijheid

7

Lochem Bezet Lochem Bezet Vrijdag, 10 mei 1940, ‘s morgens om 4 uur schrokken de Lochemers wakker door doffe knallen uit de verte. “ Wat is dat toch”, was de vraag. “Dat is oorlog”, was het antwoord van sommigen. De Goorseweg moest versperd worden, maar de bomen vielen grotendeels de verkeerde kant op. Architect Postel kwam aanfietsen en zei; “De Duitsers zijn al aan de Dolle Hoed, ze komen van Barchem en uit de zandwegen”.

Even later joeg een aantal Duitse motorrijders de Lochemse kijker voorbij schreeuwend: “Benzin, benzin.” Ook van de Goorseweg kwamen Duitse troepen, zingend; ”Wir Fahren, wir fahren nach England.”

Duitse soldaten op de Nieuwstad.

Van verschillende kanten kwamen berichten over vliegtuigen bij Rotterdam en Duitse parachutisten bij Moerdijk.

maatschappij.

Dat betekende ook dat er een vrijbrief

de Lochemers gelukkig wel.

was voor arrogant gedrag, door jongens

De bevrijders?

De Lochemse Courant schreef een ‘waardig’

en meisjes in uniform. Burgemeester van

Sabotage van bijvoorbeeld stamkaarten

Soldaten moesten ingekwartierd worden

artikel “Correct blijven, want we blijven

Lutterveld werd door de Duitsers ontslagen

of distributiekaarten nam overhand toe.

waarbij de Duitsers zich redelijk beleefd

Nederlanders. Maar we hebben wel te

en opgevolgd door NSB burgemeester van

Varkens werden clandestien gemest en

gedroegen. Als er geen slaapplaats was

gehoorzamen aan de bevelen van het Duitse

Elten. Lochemers werden afgevoerd naar

geslacht. Het distributiebureau was in de

gingen ze een huis verder. Plundering,

gezag. Maar wij mogen niet vergeten, dat,

Duitse fabrieken en velen kwamen nooit

lokalen van de Oude School op de Wal

mishandeling, schofferen van burgers was

al zijn we inwoners van een bezet gebied, we

meer terug. Ook burgemeester Lutterveld,

gevestigd, daar werkten men efficiënt en

niet aan de orde. Ja, want de Duitse soldaat

Nederlanders blijven”.

dominee Ossewaarde en dhr. ter Henne

snel, maar de goederen die men voor de

werden opgepakt, naar Haren in Noord

bonnen kreeg werden steeds slechter.

verkeerde in de mening dat hij ons land aan het bevrijden was van “Die Engländer”, ze

Lochemse soldaten en burgers

kwamen dus als “Freund”.

Er waren ruim tweehonderd Lochemers

Hoewel, nog steeds beter dan in Holland.

gemobiliseerd en twee daarvan zijn

De Joden van Lochem

Veel Lochemers beschouwden dat ook zo,

omgekomen. De luitenant lag gewond in

“Wat doet die Jodin hier, die moet weg” was

want nu zou het leven een heerlijkheid

het ziekenhuis van Dordrecht.

de kreet van enkele zwart geklede lieden in de Lochemse schouwburg, tegen één van de

worden, zonder verworden democratische De gemeentesecretaris had met zijn

actrices op het toneel. De Lochemers waren

ongeoefende rekruten in Delft tegen de

verontwaardigd, maar voelden zich ook

Duitse parachutisten gestreden.

machteloos.

De NSB in Lochem was verheugd over de

Dat was min of meer sluipenderwijs gegaan,

successen. Op een vergadering in “Centraal”

de joden moesten een Davidsster dragen

op de markt zeiden ze; ”Nu moeten wij

zodat ze meteen herkend werden als jood,

in onze grote geestelijke strijd om de ziel

niet meer in het openbaar vervoer reizen,

van ons volk tonen, dat wij de tijd verstaan en het offer waard zijn en met alle kracht

Weg van de Dollehoed naar Lochem.

meewerken aan de grootheid van ons volk.

Mars door Lochem van de mannen van de Nederlandse Arbeidsdienst, eind 1941

niet meer naar de schouwburg of het openluchttheater, niet met hun vriendjes naar dezelfde school.

Dan zullen wij kunnen zeggen, dat is het

Brabant getransporteerd en daarna naar

werk van onze handen, het werk van onze

Sint Michielsgestel. De regel was dat veel

In september 1941 werden een aantal

Mussert, die ons is voorgegaan.”

opgepakten niet meer terugkwamen, maar

Joodse mannen weggevoerd voor de

Manuele therapie Oedeemtherapie Fysiofitness Psychosomatische oefentherapie

Sportfysiotherapie Dry needling Handfysiotherapie DiĂŤtetiek Sportpodotherapie

Haalmansweg 1, 7241 CP Lochem Tel: 0573-257228 E: info@ftlochem.nl www.ftlochem.nl whatsapp: 06-16965151

75 jaar Vrijheid

9

Onderduikers, schaarste en verzet

op diverse wegen. De bewapening van

Men moest niet alleen zichzelf zien te

verzetsgroepen was beperkt: Boksbeugels,

voeden, maar soms ook onderduikers

gummi stokken, een jachtgeweer, een

en in de laatste oorlogswinter ook

oude revolver. En voor de sabotagedaden

hongerige westerlingen. Haast

staaldraad en kromme spijkers. Pas in 1944

vanzelfsprekend werden stamkaarten (van

kreeg het verzet meer wapens. Op het

de voedseldistributie) vervalst, varkens

Grote Veld bij Lochem werden 17 kratten

clandestien geslacht, rogge gesmokkeld

met wapens en munitie afgeworpen. Via de

en haver geplet. Het was dan ook niet

radio werd deze actie aangekondigd met de

verwonderlijk dat men tegen het eind van

codezin “de aarde wordt een paradijs”.

de oorlog middagmaaltijden kon halen in de gaarkeukens. Om te stoken werden

Kerkklokken Gevorderd

stobben gerooid.

Op 28 januari 1943 moesten de klokken worden ingeleverd. Om 11 uur speelde het

Onderdrukking en schaarste leidden tot

carillon, dat vanaf 1902, toen het door G.

verzet, door het ontduiken van de regels, het Naeff aan Lochem werd geschonken, voor

Toen de bevrijders reeds in Lochem waren, werd de toren van de Gudulakerk nog door de Duitsers vanaf de andere kant van het kanaal beschoten.

“Arbeitseinsatz” en in Auschwitz vermoord.

Een jaar later anderen met vrouwen en

vervalsen van documenten, het verbergen

het laatst met “Hollandse Vlag, je bent

van onderduikers en het gewapend

mijn Glorie” klonk. Alle klokken op één

optreden tegen de bezetter. In Lochem

na werden naar beneden gehaald, ook de

wist iemand met creatief boekhouden

brandklok, met daarop de tekst “Si Deus

bonkaarten te krijgen voor 72 onderduikers.

pronobis guis contra nos (als GOd voor

In Gorssel bood een boer met zijn zussen

ons is, wie zal dan tegen ons zijn?) Henric

onderduik aan joden, geallieerde militairen,

Wegenwart heft mi geoten in Enchuisen,

knokploegen en neergeschoten piloten, hij

voor de Staedt Lochgum Anno 1962”, ook de

overleefde het niet.

doodsklok, 1687 in Deventer gegoten, met op de rand “God alleen de Ere”.

Een verzetsgroep in Laren was specialist in de opvang van geallieerde piloten en wist

Op de luidklok stonden de namen van

Joden afgevoerd en slechts 13 daarvan zijn

meer dan 60 piloten te redden. Sabotage

de magistraat: Adriaan Sloet, Bartholt

teruggekomen uit de kampen.

werd gepleegd door het in brand steken

Schomaker, Gosen Jan Westenbarch, Jan

van tien spoorwagons met stro en hooi bij

Benjamin Schomaker secretaris Daventriae

het station Laren/Almen, het opblazen van

1687.

kinderen naar Westerbork, ook daarna

Vorderingen

naar Auschwitz of Oswiecin in Polen, ze

Alle koper en tin moest worden ingeleverd,

de sporen Zutphen-Deventer en Zutphen-

Op 30 juli 1945 werden deze klokken uit

kwamen nooit terug. Een klein deel van de

want daar hadden de Duitsers gebrek

Hengelo, het doorzagen van telefoonkabels,

Tilburg teruggebracht naar Lochem. Het

Joden in Lochem heeft het er levend vanaf

aan. Maar veel daarvan werd door de

en het plaatsen van brandbommen

carillon is helaas verdwenen.

gebracht, verborgen onder andere in de

Lochemers in de grond verstopt. Ook

Dolle Hoed, met beneden soldaten van de

radiotoestellen moesten worden ingeleverd,

SS en boven dus Joden. In totaal zijn er 93

de kopers stonden als klant in de boeken van de electro-winkelier, hier was dus geen ontkomen aan.

Nieuwe Burgemeester Burgemeester van Lutterveld werd door de Duitsers gevangen genomen en op 14 januari 1943 werd er door de “Reichscommissar fur die besetzten gebieten” een NSB burgemeester benoemd, F.D.N. van Elten.

Dit bleek gelukkig niet de kwaadste te zijn, ook diverse ambtenaren waren bereid te saboteren, zodat er veel illegaals gebeurde, zonder dat het aan de grote klok werd N.S.B.-burgemeester van Elten.

gehangen. Men keek de andere kant op, gelukkig.

Klokken van de Gudulakerk Lochem

75 jaar Vrijheid

11

Verwolde

De bevrijders op het bordes van Verwolde. Bron: HG Lochem

Toen in 1942 in Den Haag de

onderging, moge blijken uit nagelaten

verpleegsters. De kelder met keuken was

verdedigingslinie “Atlantikwall” werd

brieven aan zijn beide ouders, die in de

uiteraard ook in gebruik bij het Sanatorium.

aangelegd moesten patiënten en personeel

bibliotheek van Huis Verwolde worden

van het Haags Sanatorium worden

bewaard en die getuigenis afleggen van zijn

Van de kant van de leiding van het

oorlogshandelingen kwamen toen wel

geëvacueerd. Zij kregen onderdak op

vaderlandsliefde en van zijn geloof.

sanatorium werd al het mogelijke gedaan

erg dichtbij, was er schade in Laren, maar

om de patiënten te onderhouden. Er waren

Verwolde bleef gespaard, terwijl wij twee

af en toe concerten, Sinterklaas, Kerst en

dagen en nachten met het hele gezelschap

Oud- en Nieuw werden uitgebreid gevierd.

in het souterrain verbleven.

Verwolde en maakten daar de bevrijding mee.

Het Haags Sanatorium in Laren Het Haags Sanatorium van de `s

Haag was alles meer dan welkom.

Tijdens de laatste oorlogsdagen, de

Jonker Emile van der Borch van Verwolde

Gravenhaagse Vereniging tot bestrijding van Na de spoorwegstaking van 1944 was het

(1910-1943), de oudste zoon van de adellijke

tuberculose was in Scheveningen gevestigd

familie Van der Borch van Verwolde, zegde

in de Doorniksestraat, vlak aan de duinrand. kreeg de dokter te maken met nogal wat

Op 10 april 1945 kwam de conciërge de

na het aanbreken van de Duitse bezetting

Toen in 1942 de kuststrook op last van de

herstelde `oplopende` patiënten. De

oprijlaan op met twee Canadese soldaten.

zijn baan op, omdat hij niet wilde werken

bezetter moest worden ontruimd met het

vrouwen daarvan werden ingeschakeld om

Wij waren vrij. In 1946 keerde het

onder de Duitser. In Oost-Nederland kwam

oog op een mogelijke invasie, moest ook het

de zusters te helpen en het verstellen van

sanatorium naar den Haag terug.

hij al snel in het verzet terecht, waarin

sanatorium wijken.

de kleding van mannelijke patiënten. De

gedaan met het maandelijks bezoek en

Bevrijding

mannen konden onder meer meewerken

Hongerwinter

Zijn groep richtte zich op het verzamelen

Het verhuisde met zijn staf en 55 patiënten

met het wieden van het onkruid in de

Ook de hongerwinter ging in Lochem

van militaire inlichtingen die naar de

naar het toen niet in gebruik zijnde Huis

sanatoriumtuin. De boer tegenover

niet ongemerkt voorbij, want hoe kon

regering in ballingschap in Londen werden

Verwolde. De barones had namelijk kort

Verwolde had een stuk land afgestaan,

je je hongerende familie in het westen

doorgespeeld.

voor de oorlog intrek genomen in één van

waarop sla en dergelijke werd gekweekt.

helpen? Treinen reden niet meer en een

haar boerderijen. Bijna het gehele huis werd

Gelukkig werkte de post wel. Zodoende was

enkele vrachtwagen die de tocht waagde

Als de verzetsgroep van Emile wordt

in gebruik genomen door het sanatorium.

het voor de patiënten nu en dan mogelijk

zat voor je het wist helemaal vol. Men

verraden volgt er een proces in Utrecht

De herenkamer werd dokterskamer,

een en ander naar Den Haag te sturen. Bij

kwam dus met gammele fietsen uit het

voor het Feldkriegsgericht in het voorjaar

de overige kamers op de begane grond

de meelfabriek in Laren waren af en toe

westen naar Lochem. Lochemers kochten

van 1943, waarbij hij uiteindelijk ter dood is

de herenafdeling. De eerste etage en de

porties rogge te koop, terwijl bij boeren in

levensmiddelen om die aan mensen uit het

veroordeeld. Hij heeft hij niets en niemand

torenkamer werden met uitzondering van

de omgeving wel eens een eitje, al of niet in

westen te geven, zodat die met overladen

prijsgegeven. Met zijn medestrijders werd

de bibliotheek, waar de meubelen van het

ruil voor een stukje zeep, bemachtigd kon

fietsen de terugtocht waagden. Schutte

hij op 20 juli 1943 op de Leusderheide

Huis waren opgeslagen, de damesafdeling.

worden. Verpakt met de rogge konden die

te Barchem leverde veel melk, Reudink

gefusilleerd. Hoe moedig hij zijn lot

De tweede etage was voor staf en

verzonden worden: in het hongerende den

havermout en rogge.

hij al gauw een leidende rol ging spelen.

margaklompe.nl

‌dat u wel wat extra hulp kunt gebruiken

Zorg | Wonen | Thuiszorg | Behandeling

75 jaar Vrijheid

13

V1 en de V2’s V1 en de V2’s

en schade aan boerderijen. Op 28 maart

verliezen, via een bruggenhoofd bij Almen

Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog

1945 was een V1 van richting veranderd

het Twentekanaal over te steken. Door het

werd de V1 ingezet, een vliegend bom, die

en vloog rakelings over de bomen aan de

verzet van de Duitsers ten noorden van

met een raket van de lanceerbasis werd

Rijksstraatweg en lande met een harde

het kanaal duurde het drie dagen voor de

geschoten. De “V” van “Vergeltung”, kon

klap op de huizen aan de Molenbelt in

troepen verder konden trekken.

Londen en later Antwerpen bestoken.

Warnsveld, hierbij kwamen 12 mensen om.

In de gemeente Lochem waren vier

De lanceerplaatsen in Lochem lieten ook

Bevrijding

lanceerplaatsen: Harfsen, Joppe, bij de

nog al eens een projectiel verkeerd landen.

Op 1 april vonden stevige gevechten plaats

Zes-sprong en in Oolde, daarnaast een

op de Lochemse Langense Enk, waarbij

ongebruikte waarvan de fundering nog

Bomaanvallen

zichtbaar is op de weg van Lochem naar

Ondertussen werden de Engels

tekenaar, Peter Archer, heeft daar een

Exel. Door hun onbetrouwbaarheid

bomaanvallen steeds heviger. De rode gloed

indrukwekkende schilderij van gemaakt,

veroorzaakten de V1’s regelmatig dode

van een brandende Duitse stad was ‘s nachts met een Britse tank die is aangeschoten.

Light Infantery en The Loyal Edmonton

zichtbaar in het Oosten.

Een replica van deze tekening is te zien in

Regiment bij Gorssel en Wilp een

het Liberation Museum in Lochem.

overtocht over de Ijssel op weg naar het

Oorlogseinde in zicht

Canada, The Princess Patricia’s Canadian

westen. Op 11 april, omstreeks 16.30 uur

De oorlog eindigde voor deze streek heel

Laren was het volgende doelwit. Hier vielen

staken de eerste amfibievoertuigen over

wat gewelddadiger dan hoe hij begon.

doden en raakten gebouwen vernield. Zowel

bij de Dommerholtsbeek en de Kleiweg.

Vanaf 29 maart 1945 bliezen de Duitsers

Duitse als geallieerde slachtoffers werden

Ondanks tegenvuur bouwden de Engineers

de bruggen over het Twentekanaal op

tijdelijk begraven in de tuin bij ‘t Elger.

een pontonbrug bij De Houtwal. Rond

om de opmars van geallieerde troepen te

Een V1 in beeld.

Een V2 in beeld.

enkele villa’s in vlammen opgingen. De

middernacht hadden de Patricia’s het dorp

hinderen. Ook de Ijsselbruggen bij Zutphen

Onder de codenaam ‘Canonshot’

Wilp onder controle. In de vroege morgen

en Deventer werden vernietigd. Toch

forceerden, vanaf 6 april 1945, Canadese

werden de eerste tanks succesvol vanuit

wisten de geallieerde troepen, met forse

soldaten van The Seafort Highlanders of

Gorssel overgezet.

Gerrit slagman munitie lagen. Ze werden niet ontdekt. Ze

echter op het laatste moment werd afgelast.

zijn tegen de avond, toen de boerderij reeds

Vermoedelijk is een van deze lieden

brandde en de zaadberg waaronder zij zaten

gearresteerd en heeft, na verhoor door de

ook vlam vatte, uit hun hol gevlucht en

Sicherheitsdienst van de Duitsers, ‘gepraat’.

ontsnapt.

Me da

om reed fF

wapendropping vanuit Engeland, die

lo

Gerrit Slagman Gerrit Slagman (Gorssel, 30 mei 1898 - WÖbbelin, 12 april 1945) was een Nederlandse verzetsman.

Slagman runde met zijn twee zusters het

In de vroege morgen van 14 oktober

boerenbedrijf 'Het Zonnenberg' aan de

1944 werd de boerderij omsingeld door

De beide zusters van Slagman werden

weg die nu zijn naam draagt: de Gerrit

de Landwacht die iedereen arresteerde:

vrijgelaten. Gerrit Slagman en Jan

Slagmanstraat in Harfsen. Deze Saksische

Gerrit Slagman en zijn twee zusters, Jan

Zonnenberg zijn omgekomen (Slagman kort

boerderij verleende onderdak aan iedereen

Zonnenberg, twee Poolse militairen, een

voor de bevrijding, op 12 april 1945) in het

die moest onderduiken voor de bezettende

Canadese piloot, vijf onderduikers en een

concentratiekamp Wöbbelin (D), evenals

macht: onderduikers, joden, geallieerde

onderweg gearresteerde onderduiker, E. de

Koos Dikkers. G. van Enck werd door de

boerderij herbouwd en er werd besloten dat

militairen, knokploegen en neergeschoten

Jong.

Landwacht te Deventer gedood. Twee

één onderduikhol onder deze boerderij zou

zijn er ontsnapt uit de Landwachtkazerne

blijven bestaan. Ze hebben hun boerderij

vliegeniers. Deze laatsten werden met regelmaat weer op een ‘lijn’ gezet richting

Het vee werd in beslag genomen. In

te Deventer, de Canadees en de twee

overgedaan aan een familielid, eveneens

Engeland.

de namiddag werden de boerderij en

Polen ontsnapten uit de trein op weg

Slagman genaamd.

bijgebouwen in brand gestoken. Twee

naar Duitsland. De rest kwam berooid en

In september 1944 verleende Slagman

onderduikers Mart en Henk, zaten nog

ziek terug uit het concentratiekamp. De

Op 12 maart 1947 werd in Utrecht aan Gerrit

onderdak aan een grote knokploeg uit

in hun schuilplaats onder de wagenloods

gezusters Slagman hebben, met behulp

Slagman postuum de Medal of Freedom

Deventer in verband met een te verwachten

met zaadberg, waarin de wapens en de

van de Wederopbouw Boerderijen, hun

toegekend.

Vind je (t)huis met Makkinga de Haan Schippers

Graaf Ottoweg 16 | 7241 DG Lochem | T 0573 - 258 258 | makkinga.nl | baerz.com

adv_260x90_2019.indd 1

22-01-20 13:10

t: 0575 - 43 19 27 e: info@devetweide.nl

Volledig omringd door groen. Ontdek de rust en de gastvrijheid van De Vetweide.

Minicamping De camping heeft 15 ruime plaatsen en deze kleinschaligheid maakt het dat jong en oud zich snel thuis voelen. Er zijn diverse fiets- en wandelroutes die door het typerende Achterhoekse coulissen landschap leiden en het is hier nog zo rustig‌

Ezeltochten De omgeving van Almen leent zich uitstekend voor het maken van een wandeling. Om het voor kinderen nog leuker te maken kun je onze ezels huren. Op de rug van een ezel wordt het voor de kinderen een onvergetelijke gebeurtenis!

Krukjemetnaam.nl Op De Vetweide worden ondermeer houten puzzelnamen, kapstokjes met naam, krukjes met naam en andere figuurzaagmodellen gemaakt.

Het aantal puzzelkrukjes met naam is intussen de 1500 gepasseerd. Ze gaan de hele wereld over!

devetweide.nl Voor meer informatie:

Dorpsstraat 7, 7218AA Almen

75 jaar Vrijheid

15

Mijn bevrijding Het is Zaterdag voor Pasen 1 April 1945.

over onze bezittingen en ons huis aan de

Ik ben bijna zes en we wonen op K 33, ons

overkant wint het van de angst voor het

laatste onderkomen in Lochem gedurende

oorlogsgeweld. Ze glipt naar boven en

de oorlog. Het huis ligt aan de rand van

wijst de commandant ons huis aan, waar

Lochem, links van de Barchemseweg en

de Duitsers na ons vertrek onmiddellijk

kijkt uit op de Enk. We wonen wegens

in getrokken zijn om zo de tegenstanders

omstandigheden, alleen voor de duur van

vanaf de bovenverdieping te beschieten. Zij

de oorlog, in Lochem. Ik zit voor het raam

vraagt hem ons huis te sparen. Dat blijkt

en bekijk een onalledaags tafereel. Duitse

onmogelijk want hij heeft orders Lochem

soldaten zijn druk in de weer, ze graven.

om 12 uur in handen te hebben…Dus geeft

Zo klein als ik ben, hoor ik de woorden

hij tegen middernacht opdracht aan de

bevrijding, geallieerden, moffen steeds

dichtstbijzijnde tank, ons huis, de laatste

vaker. Er hangt spanning, opwinding in de

barrière, onder vuur te nemen. Een kwartier

lucht, geen angst.

later zijn we bevrijd. Een oorverdovende stilte daalt neer over de Enk.

Mijn ouders vragen zich af wat er aan de hand is, waarop mijn moeder polshoogte

De beelden en de herinnering aan mijn

gaat nemen. Een rare gewaarwording, in

bevrijding zijn mijn hele leven sterk op mijn

al die oorlogsjaren is ze nooit een gesprek

netvlies gebleven. Gedurende deze 60 jaar

met Duitsers aangegaan. Het blijkt dat

heb ik nooit één herdenking over geslagen.

de geallieerden in aantocht zijn en dat er

Ik word uitgenodigd en samen met mijn

loopgraven gemaakt worden voor ons huis

zusje tijg ik op 1 april richting Lochem.

en langs de Enk. Lochem moet tegen de

Ook hier vinden de veteranen op diverse

invasie beschermd worden. Wij krijgen het

voertuigen een warm onthaal. Bij het gebed,

advies het pand te verlaten.

uitgesproken door de Revd. Leslie Skinner

jaarlijks naar Lochem terug voeren: het

hoch, Schweinhunde!” kan toevoegen. Trots

op de kleine begraafplaats in Barchem, De

feit dat er niets veranderd is op de Enk en

laat hij het schilderij zien dat hij door een

Het ligt overduidelijk in de gevarenzone.

spits van de Canadese troepen die Lochem

omstreken in die 50 jaar én zijn 24 Land

Engelse schilder op zijn aanwijzing van de

Mijn ouders besluiten naar het hoger

bevrijdden bestond uit tanks. Zij kwamen

van Lochem 2005 nr. 1 kameraden die op

strijd om Lochem, heeft laten maken De

gelegen, meer beschutte huize ‘de Enk’ te

over de Lochemse berg de Zuiderenk

de begraafplaats liggen natuurlijk! Het

tweede keer is Mellowes verhuisd naar een

gaan, waar we aan het eind van de middag

in, waar de Duitse troepen zich hadden

besef begint tot mij door te dringen dat ik

flat en heeft hij opgeruimd en iets voor

arriveren.

ingegraven. Ik bedenk me dat deze chaplain

naast ‘mijn’ bevrijder zit en dat deze zelfde

mij bewaard. Het is een klein glaasje, er

50 jaar geleden hier voor zijn mannen hun

man, met buitengewoon veel moed en

is met de hand een fazant op geschilderd.

oorlogsgraf heeft moeten verzorgen…

levensgevaar op D-day tegen de rotsen van

Hij vertelt erbij dat hij het uit een of ander

Normandië is opgeklommen. Hij oogt nog

huis in Duitsland heeft gepikt. Er waren

Op huize de Enk aangekomen blijken meer families op dezelfde gedachte gekomen te

Marti Domhoff, Peter Mellowes, Revd Skinner en Erna Domhoff

zijn, onder andere de burgemeester van

Bij de bijeenkomst na het officiële gedeelte

een als ‘ferme, stoere knaap’. We wisselen

er ooit zes, ik krijg het laatste. Hij oogt nu

Laren. Uit het bos ontrollen zich plotseling

in hotel Meijlink zijn mijn zus en ik

adressen uit, wat later Marti Domhoff,

ouder, vermoeider, vertelt dat de oorlog

rechts en links van het huis Engelse tanks,

vreemde eenden in de bijt. De ‘regulars’

Peter Mellowes, Revd Skinner en Erna

hem, vooral s’nachts niet met rust laat,

de strijd om Lochem is los gebarsten.

uit Lochem en uit Engeland kennen ons

Domhoff. resulteert in twee logeerpartijen

dat hij zijn verhaal niet kwijt kan bij zijn

Bulderende salvo’s uit de kanonnen van

niet en vragen zich af wat we hier komen

in Poole in Engeland. De eerste keer is

kinderen en dat zelfs de Revd. Skinner geen

de tanks ondersteunen de artillerie. Ze

doen. Nadat we dat uit de doeken gedaan

mijn gastheer fysiek nog fit, hij kookt,

antwoord heeft op zijn vragen! ‘I am history,

spetteren en ratelen over de Enk, een

hebben, roept een mevrouw uit: “Maar dan

laat ons in zijn auto kennis maken met

my children are the future’…. verzucht mijn

Engelse tank wordt geraakt en vliegt in

moet u Peter Mellowes ontmoeten!” Zodat

Poole en omgeving. Hij vertelt natuurlijk

dappere bevrijder. In januari 2004, is Peter

brand, het is net een film. Het verhaal gaat

ik even later oog in oog met ‘mijn’ bevrijder

veel over zijn oorlogsbelevingen. Tussen

Mellowes ‘in alle rust gestorven’, zeggen zijn

dat de burgemeester, onverschrokken in

sta… Een bijzondere gewaarwording,

de regels laat hij een beetje merken hoe

kinderen.

de deuropening, gefascineerd naar het

hij heeft 50 jaar in de veronderstelling

moeilijk het soms is, dat oorlogsverleden.

vuurgevecht staat te kijken en dat hij met

geleefd ons gedood te hebben. We hebben

Hij vertelt dat er door zijn toedoen jonge

Bij onze laatste ontmoeting drukt Peter me

grote moeite en dwang van de Engelse

elkaar veel te vragen en te vertellen. Er

Duitse soldaten zijn omgekomen, die hij

op het hart dit verhaal op te schrijven. Een

commandant, zich laat overreden daar

worden foto’s gemaakt van Mellowes,

niet heeft kunnen sparen… een beeld dat

opdracht waar ik nu aan voldaan heb. Een

weg te gaan. De commandant houdt,

de Revd Skinner en ons. Als we een paar

hij niet kan loslaten… Maar hij vertelt

bevrijding.

gedurende de strijd, ‘headquarters’ in

dagen later samen eten, vertelt Peter

ook van een glorieus moment, wanneer

huize de Enk. Mijn moeders ongerustheid

dat twee dingen in het bijzonder hem

de Duitsers verslagen zijn, hij ze “Hände,

Auteur: Marti Domhoff

Helaas is door het coronavirus het programma rondom 75 jaar vrijheid niet gevierd.

Speciaal voor het jubileumjaar zijn er door de gemeente diverse verhalen gemaakt vanuit de kernen van Lochem.

Deze films kan je zien via de website van de gemeente Lochem.

Gebruik voor de directe link de QR-code of bezoek de website www.lochem.nl

Schilderij: Slag op de Langense Enk door Peter Archer ca 1950

Liberation Museum HET LOCHEMS OORLOGSMUSEUM

Het Liberation Museum Lochem is geopend op dinsdag tot en met zaterdag van 11.00 tot 16.00 uur en is gratis toegankelijk.

Voor aanmelding van groepen of informatie over arrangementen: www.lochemsoorlogsmuseum.nl

Liberation Museum Walderstraat 15, 7241 BH Lochem info@lochemsoorlogsmuseum.nl

75 jaar Vrijheid

19

En... toen werd het vrede Vrijdagmiddag 29 Maart 1945

mag om boodschappen te doen. Dit zal

personen achtergelaten Duitse laarzen,

brengen munitiewagens granaten aan voor

Er zit spanning in de lucht. De mensen zijn

nader bekend gemaakt worden. Deze

kledingstukken en andere dingen naar

de tanks. Vijftig, zestig worden er in elke

erg opgewonden. Men zegt, dat de Tommies

bekendmaking volgt echter niet, en zo

huis brengen, welke uit de school gehaald

tank geladen. De Duitsers bevinden zich

gauw komen. Ook de Duitsers, welke hier

zitten we de gehele zondag weer binnen.

worden. Zelfs N.S.B.-ers gappen mee. De

achter het Twentekanaal in Ampsen. Men

aanwezig zijn, worden nerveus. Ze pakken

Af en toe staan we aan de straat om iets

straten liggen vol met puin, pannen en

hoort de machinegeweren rikketikken. De

en rennen heen en weer, en maken zich voor naders te horen. Er wordt gezegd, dat de

stukken glas. Er is veel stukgeschoten of

Canadezen verwachten, dat de Duitsers

vertrek gereed. De bevrijding is op komst.

Tommies Ruurlo en Barchem gepasseerd

door de luchtdruk der explosies vernield.

‘s nachts Lochem zullen gaan beschieten.

De oorlog komt naderbij en zal over ons

zijn en dat ze zich in de omgeving van de

Om negen uur gaan we nogmaals kijken

Het schieten begint weer. Het bliksemt en

komen. Hoe zal het ons hierbij vergaan?

Cloese bevinden. Na de middag nemen

en sluiten de deur. Lange rijen auto’s,

dondert van alle kanten. De lucht is weer

de explosies nog toe, alles schudt en trilt.

tanks, V-1 V-2 6 Een neergestorte V-1 in

rood van de branden. Het is een angstige

Het wordt werkelijk beangstigend. Tegen

Groot Dochteren. 7 kanonnen en ander

nacht.

Het is rumoerig op straat. Troepen Duitsers

de avond als het donker wordt, horen we

materieel komen nog steeds uit de richting

met „gevorderde” paarden en wagens, zelfs

plotseling van zeer dichtbij kanonnen

Barchem. De mensen zijn door het wilde

Dinsdag 3 April 1945

handwagens, fietsen en melkwagentjes

bulderen; spookachtige lichtflitsen schieten

been. De reactie op de laatste dagen van

De tanks kunnen niet verder oprukken,

trekken weg, zwijgend. Een verslagen leger.

door de lucht en verlichten de huizen

spanning is opmerkelijk. Men drukt de

want de brug over het Twentekanaal

Dit is een ander beeld dan de glorieuze

en straten. De huizen schudden op hun

aan de Larenseweg is opgeblazen en

intocht met pantsers en vrachtauto’s in

grondvesten.

ligt onder het spervuur van de Duitsers.

Zaterdagmorgen 30 Maart 1945

Steeds meer troepen worden door de

1940, met zingende overmoedige soldaten.

Bij bekkenslag wordt bekendgemaakt,

Er moeten vier Duitse pantsers op de

Geallieerden aangevoerd. Tank aan tank,

dat vanaf half twee des middags niemand

Paasberg staan bij het kerkhof. Deze

auto aan auto komt Lochem binnen uit

meer op straat mag komen. Er komt iets

schieten op de naderende Tommies, die

alle richtingen; een enorme hoeveelheid

drukkends over de mensen als bij een

na korte tijd terug gaan schieten; weldra is

materiaal. Van de andere kant komen

naderend zwaar onweer. Ver weg hoort men

de lucht rood van de branden, die woeden

twintig, dertig en nog meer vrachtauto’s

reeds af en toe kanongebulder.

in de omgeving van de Barchemscheweg,

vol Duitse krijgsgevangenen. Soldaten,

Zwiepseweg en Berkeloord.

spoorwegbeambten, S.S. en Grüne Polizei,

Daarna is het weer stil, angstig stil. De

alles door elkaar. Ze zien er afgemat en moe Een neergestorte V-1 in Groot Dochteren.

„gravers” zijn ook hedenmorgen onder

We brengen de nacht door in angstig

leiding van de beruchte „kanariepietjes”

afwachten. Het schieten gaat onafgebroken

naar hun werk vertrokken. Het werk is

door. Tegen de morgen wordt het wat

Canadezen de hand en velen huilen als

Het publiek langs de straat schreeuwt

echter stopgezet en verscheidene Lochemse

minder.

kinderen. Een dertigtal Duitsers, gevangen

hun verwensingen toe. Ze worden naar

genomen in het Openluchttheater, staan

Antwerpen vervoerd, vertelt me een Tommy

gravers zijn door hen, op hun vlucht voor

uit.

de Tommies, meegevoerd naar Laren.

Maandag 2 April 1945 (2e Paasdag)

op het NieuwstadspIein. Er zijn jongens

en daarna verscheept naar Engeland of

Geallieerde vliegtuigen cirkelen geregeld

‘s Morgens omstreeks zes uur wordt het

van 16 á 17 jaar bij. Zij moeten al hun

Canada om er te werken. Omstreeks half

boven hen. Wat zal hun lot zijn ? Circa acht

rumoerig op straat. Men zegt, dat de

bezittingen als polshorloges, papieren

elf begint de Duitse artillerie onze toren te

uur ‘s avonds komt een Duitse auto langs,

Tommies op de Nieuwstad zijn. Honderden

enz. afgeven. De wapens zijn hun al eerder

beschieten vanuit Ampsen. De ene treffer

waarop een dode soldaat ligt.

lopen erheen. Ik ga ook een kijkje nemen.

afgenomen. Daarna marcheren ze de

na den anderen spat op de dikke muren

Het electriciteitsgebouwtje is in de lucht

Barchemseweg op. Een Lochemer gaat

uiteen, wolken van stof en puin komen

Vrijwel iedereen besluit niet te gaan

gevlogen. Op het Nieuwstadsplein staat

kijken bij de kanaalbrug en wordt dodelijk

naar beneden. De spits is aan de ene zijde

slapen. Niemand weet wat de nacht nog

een kanon met enige Tommies. Het

getroffen door een granaatscherf. Bij het

al weg geschoten en de vlaggen hangen

brengen zal. Af en toe hoort men explosies

is er zwart van de toeschouwers. Het

Twentekanaal woedt de strijd nog voort.

aan flarden. Ook de fabrieksschoorsteen

van bruggen en andere objecten, welke

blijken echter geen Tommies te zijn doch

Omstreeks tien uur worden er een achttal

van Naeff krijgt een schampschot mee.

de Duitsers in de lucht laten vliegen. De

Canadeezen. Steeds komen er auto’s van de

zware „Sherman”- tanks voor mijn huis op

Na een kwartier houdt de beschieting

waterleiding geeft geen water meer en licht

Barchemseweg vol met Canadezen, welke

de Albert Hahnweg geplaatst. De hekken

weer op, even plotseling als ze begonnen

is er ook niet. Lochem brengt de nacht

met een donderend hoera door de mensen

en trottoirs worden grotendeels vernield

is. In de richting Ampsen schiet het nog

zittend wakend in diepe duisternis door.

begroet worden. Men gooit hen bloemen

door deze monsterachtige wagens. Enige

altijd hevig. Men hoort de granaten door

toe en als er even een opstopping is, dat de

ervan rijden in het plantsoentje, waarbij

de lucht gieren. Om drie uur ‘s middags

wagens stilstaan, worden ze door velen uit

hek en boompjes het moeten ontgelden.

staan we even in de open deur te kijken

Alles is nog rustig, doch niemand waagt

het publiek omhelst. Alles tooit zich met

Weer anderen komen op het land en tussen

naar de tanks. De bemanningen staan er

zich buiten. Om tien uur wordt weer bij

oranje. Ook van de toren waait het rood, wit

de huizen te staan. Het zijn Canadezen,

rustig bij te roken of te praten. Plotseling

bekkenslag bekend gemaakt, dat men

en blauw en oranje. Bijna van alle huizen

lange rijzige mensen. Tegen de avond

komen er vanuit Ampsen weer granaten

misschien ‘s middags een paar uur buiten

waait de Hollandse driekleur. We zien vele

vertrekken onze Canadezen. Tegen donker

aansuizen. Klaarblijkelijk is het ditmaal

Zondag 1 April 1945 (1e Paasdag)

NIEUW OP ZATERDAG IN LOCHEM!

DE LEKKERSTE KAASes m t ' n a v s Ve r

VOOR EEN UITGEBREID ASSORTIMENT: • • • • • •

Hollandse Kaas Geitenkaas Minder vet kaas Boerenkaas Buitenlandse Kaas Komijnekaas

Elke zaterdag

op de Haalmansweg bij Poelier ’t Vöske van 10.00 – 16.00 uur.

r e k k a B s i l l E , s n G ra a g t o t z i e

Uw barbecue en buffetten specialist Kom ook langs voor gegrilde producten en kant & klaar maaltijden www.poeliertvoske.nl Onze openingstijden: Maandag t/m vrijdag 09:00 - 18:00 uur | Zaterdag 09:00 - 17:00 uur | Zondag gesloten Poelier ‘t Vöske | Haalmansweg 5, 7241 CP Lochem | info@poeliertvoske.nl | 0573 - 254683

75 jaar Vrijheid

21

op de tanks gemunt, want de projectielen

In Ampsen langs het Twentekanaal wordt

slaan dichtbij in. Na een kwartier is alles

nog steeds hard gevochten. In Lochem gaat

weer voorbij. In de Kindersteeg is een

het schieten vanuit huizen nog verder. De

Vrijdag 6 April 1945

hoek van een huis radicaal afgeschoten.

„ondergrondse”, met een band „Oranje”

De geallieerde troepen staan nu voor

Overal liggen verbrande Duitse auto’s langs

De bemanningen van de tanks komen ook

om de arm, gaat tot arrestatie van meisjes

Zutphen en Deventer. In de verte hoort

de berm en enige Amerikaanse tanks. Bij

weer te voorschijn. Met donkerworden

en vrouwen over, die „connecties” met de

men de kanonnen; er worden nog steeds

een uitgebrande Duitse munitie-auto staan

beginnen de kanonnen der Canadezen,

Duitsers hadden.

troepen en grote hoeveelheden materiaal

drie kruizen met helmen erop. Even voor

aangevoerd, o.a. de zeer grote amfibietanks.

Ruurlo nog zes kruizen in de berm van de

die in Klein-Dochteren staan weer te

voor Lochem afgelopen.

Fietsen is hier haast onmogelijk, zo is de weg stuk gereden. Steeds komen er nog colonnes van honderden auto’s langs.

schieten. Het is blijkbaar de bedoeling de

Het zijn hele optochten. Ook N.S.B.-ers

Deze kunnen zowel op het land als te

weg. Terug van dit „uitstapje”, staat er in

Duitse weerstand in Ampsen te breken.

en hun vrouwen worden in verzekerde

water opereren. Zij moeten dienst doen in

Lochem een groep mensen op de straat.

Het dreunt en flikkert weer van je welste

bewaring genomen in de Schouwburg.

Zutphen en Deventer bij de overtocht over

Enige gravers, met baarden van respectabele

en even later donderen de explosies vanuit

Hierbij hebben de Canadezen een bord

de IJssel. We nemen eens een kijkje om en

lengte, zijn weer teruggekeerd vanuit

Ampsen de lucht in. Overal branden daar

geplaatst met de woorden „Out of Bounds”

bij Lochem. Op de Barchemseweg zijn enige Laren. Na aankomst in Laren zijn ze door

weer boerderijen. Vele mensen bij ons in de

(„Mag niet gevorderd worden”). De mensen

villa’s afgebrand, evenals in Berkeloord,

de „kanariepietjes” aan hun lot overgelaten,

straat vluchten in de richting Wildenborch

vertalen het met „Weg met de bende”. De

terwijl vele woningen zonder pannen en vol

waarna ze zelf een goed heenkomen

en Barchem. Uit de bovenverdieping van

arrestanten krijgen droog brood en water.

kogelgaten zijn. In de Langense Enk staan

zochten. Na onderdak bij verschillende

ons huis zien we de Canadezen aan de

Ze worden aan het werk gezet: puinruimen

een Engelse tank en enige Duitse auto’s,

boeren gevonden te hebben, kwamen ze

overzijde van het Twentekanaal oprukken

enz. Om en bij Lochem zijn overal in

welke verbrand zijn. Overal liggen nog

verscheidene dagen in de vuurlinie te zitten.

met vlammenwerpers. Ze zijn dus over het

weiden en bossen reusachtige Canadese

ongebruikte granaten en munitie. Bij de

Druppelsgewijze keren ze nu weer naar huis

kanaal. Een gordijn van vuur wordt over

tentenkampen opgeslagen. Vannacht hopen

Cloese aan de Zwiepseweg zijn verscheidene terug. Vele Lochemers transporteren hun

landerijen, weiden en helaas ook woningen

we rustiger te slapen, want het schieten

boerderijen afgebrand. Al het vee is

„ondergedoken” radio’s, fietsen en dergelijke

gelegd. Alles wordt door de vlammen

wordt minder.

omgekomen. Hier hadden de Duitsers zich

van elders weer naar huis.

verteerd.

Donderdag 5 April 1945

verschanst.

Vrijdagavond 4 Mei 1945

Woensdag 4 April 1945

leder wil weer aan het werk gaan, maar daar

De Tommies moesten hen met de tanks

Er gaan geruchten, dat het spoedig vrede

De wegen zijn totaal stuk gereden door de

er omstreeks negen uur vanuit Ampsen

verdrijven. Zes Duitsers en vijf Canadezen

wordt. Het is druk op straat. Alles verdringt

tanks, vrachtauto’s en kanonnen. Enige

weer geschoten wordt, zodat de kogels bij

zijn hier gesneuveld. Paaszondag is hier

zich om de laatste nieuwsbulletins te lezen.

bomen zijn door granaten getroffen. Aan

Naeff op het dak terechtkomen en even

de gehele dag gevochten. Midden in een

De spanning bereikt haar hoogtepunt als

het hek van de stortplaats hangt een

later, naar men meent, ook vanuit de toren,

korenveld staat een primitief kruis met

tegen half tien een bulletin verschijnt met

komt er niets van. De arbeiders gaan weer

een Duitse helm er op, en even verder,

de mededeling, dat de Duitse troepen in

naar huis. De arrestaties van N.S.B.-ers enz.

onder de bomen nog vijf. Dat is de oogst

de vesting Holland, Denemarken, West-

gaan verder. Enkelen van de ergsten moeten

van de oorlog. De brug over de trambaan

Duitsland, de Friese landen en Helgoland

met het portret van Hitler op de borst door

aan de Barchemseweg is opgeblazen, doch

onvoorwaardelijk gecapituleerd hebben.

Lochem marcheren. Het publiek verdringt

er ligt reeds een Canadese noodbrug. In

Holland is dus vrij. De dag, waarnaar we vijf

zich op straat om deze optochten te zien.

de bossen rondom is alles een ravage. Bij

jaar lang gesmacht hebben, is aangebroken.

De oud-burgemeester wordt weer in zijn

de „Dollehoed” is een stuk land in gebruik

De vrede is er voor Holland. Geen angst

ambt hersteld ; de N.S.B.-burgemeester

als kamp voor Duitse krijgsgevangenen.

meer voor vliegmachines, bommen en

is voortvluchtig. De meisjes en vrouwen,

Honderden zijn hier bijeengebracht. Diep

V--1’s. Men kan weer rustig slapen. Na vijf

Een Shermantank op de Albert Hahnweg.

die „connecties” met de Duitsers hadden,

weggedoken in hun jassen, staan ze hier

jaar Naziterreur weer vrij denken en doen.

schilderij van Hitler met afgescheurd

moeten met een hakenkruis op de borst

dicht opeen. Velen hebben een deken

Duizenden gedachten komen in de mens

hoofd. Het Nazi-regiem wordt opgeruimd.

lopen, en de huizen, waarin Duitsers

omgeslagen. Sic transit Gloria . . . Reeds vele op. Het is een te groot geluk om ineens te

In Lochem zelf is het ook niet pluis. Op

gehuisvest geweest zijn, schoonmaken.

dagen staan of liggen ze in de open lucht.

beseffen. Een warm en dankbaar gevoel

verschillende plaatsen wordt nog uit N.S.B.-

Tussenbeide hoort men nog kanongebulder

Vijf grafkruizen staan er bij een bosje aan

stijgt in ons op . . . VREDE.

huizen geschoten op de burgerbevolking,

uit de richting Zutphen en Deventer. In

de weg. In Barchem is het bekende Hotel

evenals uit de toren, waarin zich nog

Ampsen wordt nog steeds gevochten,

„Bosch” afgebrand, dat door de Duitsers

Zaterdagmorgen 8 uur, 5 Mei 1945

Duitsers heten op te houden. Het is dus nog

hoewel niet zo hevig meer. ‘s Avonds wordt

is aangestoken. Hier waren de Tommies

Honderden verdringen zich op de Markt

erg onveilig op straat. In een kelder op de

op de Stationsweg een Rotterdammer, die

reeds op zaterdag 31 Maart 1945. ‘s Morgens

om radio Oranje bij Langeler te horen. De

Oosterwal hebben de Canadezen nog een

daar fietste, door het been geschoten, door

om half negen werd het vuur geopend en

straten zijn een zee van vlaggen. De radio

handgranaat gegooid, waarna twee Duitsers

een nog achtergebleven Duitser. Enkele

omstreeks tien uur was Barchem bevrijd.

bevestigt opnieuw het heugelijke nieuws.

te voorschijn kwamen. Op de Markt stellen

bewoners zagen hem in de dakgoot van

Gelukkig zijn er geen slachtoffers te

Het is doodstil onder de massa luisteraars.

de Canadezen omstreeks tien uur een paar

een huis aan de Oosterbleek zitten. De

betreuren.

Dan wordt het Wilhelmus gespeeld en allen

pantsers en enige machinegeweren op; nu

ondergrondse heeft hem direct onschadelijk

wordt de toren beschoten, om de daarin

gemaakt. Men kan nu weer langzamerhand

Aan de weg van Barchem naar Ruurlo ook

vermoede Duitsers tot overgave te dwingen.

zonder gevaar op straat komen. De oorlog is

vele afgebrande boerderijen en woningen.

VRIJ OM TE DENKEN VRIJ OM TE CREËREN

ontbloten het hoofd.

Velen zijn hun ontroering niet meer

75 jaar Vrijheid

23

meester en laten hun tranen de vrije loop.

overwonnen. De vrede in Europa is weer

boerderijen zijn door hen in brand

Dan moeten de Canadezen terugtrekken

Het is een ontroerend en groots ogenblik.

gekomen. Dinsdag 8 Mei 1945 is in de

gestoken, waarvan de verbrokkelde

voor een tegenaanval van de Duitsers. Het

Dan breekt de feestvreugde los. s’ Avonds

geschiedenis geboekstaafd als de V.E.-

witgekalkte muren hel oplichten in de

wordt een complete tankslag. Het brandt

zijn er openluchtbals en gekostumeerde

dag (Victory in Europa). Een vriendelijk

voorjaarszon. Vier dagen lang is hier

aan alle kanten. Ook de dorpsschool is een

optochten in alle Duits soldatengraf. Het

zonlicht straalt op deze eerste vredesdag

gevochten.

vuurzuil. Het is angstwekkend om dit alles

viaduct dat door de bezetters opgeblazen

over het land. Miljoenen offers heeft hij

te zien. In Laren zelf is men in huis niet

werd. 10 11 buurten. Toch wordt de algemene gekost. Honderdduizenden zijn van alles

Kisten vol munitie staan nog in de weiden,

meer veilig. Velen zoeken buiten dekking

vreugde nog getemperd, omdat van zovele

beroofd. Tienduizenden aan de rand van

waar de kanonnen gestaan hebben.

onder bomen of andere schuilplaatsen. Dit

mannen, vaders en zonen, die in Duitsland

de hongerdood. Laten wij ook hen niet

Honderden zijn hier alles, maar dan ook

alles gebeurt onder een regen van granaten

zijn, het lot nog onbekend is. Inmiddels

vergeten, die in de dagen van 10-14 Mei 1940

letterlijk alles, wat zij bezaten, kwijt. 43

en kogels. Het giert en knalt aan alle kanten.

pal stonden voor onze vrijheid. Gedenk de

huisgezinnen hebben niets meer. Daarnaast

Huizen branden of vallen in puin.

vele illegale strijders, mannen en vrouwen

hebben 32 gezinnen geen onderdak, 32

in wier rijen zovelen gevallen zijn. Gedenkt

geen eetgerei, 44 geen meubilair, 32 geen

Rook en stof hangen als een dichte nevel

ook de velen van Rotterdam 14 Mei 1940.

beddegoed, 33 gezinnen geen kleren

over alles. Daartussen hoort men het

Vergeef, zo mogelijk, maar vergeet dit alles

enz. enz. Laren heeft wel erg geleden

angstige geloei van de opgesloten koeien in

niet! Nu is het vrede en naar we hopen een

door het oorlogsgeweld. We spraken een

de brandende boerderijen…. Met deernis

blijvende vrede.

boerendochter, die bij een buurman in de

gedenken we de drie burgerslachtoffers,

kelder was geweest, tijdens de beschieting.

die in deze oorlogsdagen in Laren te

Laat ons onze stemmen verheffen tot een

Vier lange dagen en nachten had dit

betreuren waren. Ook gaan onze gevoelens

machtig geheel, dat krachtig en niet te

geduurd, totdat ‘s morgens tegen half vijf

van medeleven uit naar de huisgezinnen,

weerhouden over de gehele wereld dondert:

de Canadezen in de kelder waren gekomen.

waar in februari j.l. drie slachtoffers vielen

„NOOIT WEER !“

Men dacht toen dat alles veilig was, het

door het neerkomen van een V-1 projectiel

meisje ging weer naar haar eigen huis. In de

in het dorp. Op 4 Maart 1945 viel ook

verte op de weg zag ze nog meer soldaten

een slachtoffer in Verwolde te betreuren,

Radio Oranje beluisteren bij Langeler in de Bierstraat.

komen er arbeiders bij honderden uit het oosten terug; zij moeten in Lochem

Woensdag 16 Mei 1945

ondergebracht worden. Vele zieken zijn

Reis naar Laren. We varen met het

en dacht, dat dit ook Canadezen waren.

door dit zo gevreesde oorlogswapen. Op

er bij. In versleten kleding en vaak met

pontje, dat nu de kapotte brug vervangt,

Het bleken echter Duitsers te zijn. Ze

de terugweg gaan we over het pontje bij

soldatenkleren aan lopen ze op straat. Zij

over het Twentekanaal bij de haven

hoort schieten en vlak voor haar valt een

de Exelse brug (Larenseweg). Het viaduct

zien er ellendig uit. Jongen en ouden, uit

en komen in Ampsen. Vele verbrande

Canadees neer. Onder een regen van kogels

over de spoorlijn is opgeblazen, evenals de

Holland, Friesland, Groningen, Limburg,

boerderijen tonen, dat ook hier de strijd

komt ze bij haar huis aan. Op den hoek

kanaalbrug. Langs een verbrande boerderij

enz. Zelfs spreken we drie Franse en een

hevig was. Overal staan bordjes met het

bij de schuur ligt een dode Duitse officier.

Belgische

opschrift : „Voorzichtig landmijnen.”

Al ze in de keuken staat, ziet ze in haar

Het is levensgevaarlijk zich buiten de

boodschappentas, waarin ze mondvoorraad

krijgsgevangene, die per voet naar moeder

weg te begeven, We naderen de Exelse

meegenomen had, een kogelgat...

de vrouw terugkeren. Velen zullen helaas

Tol. Plotseling horen we een hevige knal.

zijn tienduizenden vermoord of van

onvoorzichtigheid van iemand uit het

uitputting gestorven. Enkele ondergedoken

repatriëringskamp in Ampsen, munitie te

De week van 31 Maart tot 6 April is voor Laren een week om nooit te vergeten.

Joden zijn in Lochem teruggekeerd.

zijn ontploft. De man is letterlijk uit elkaar

Op zondag 1 April (1e Paasdag) moeten alle

De meesten echter van hen zijn naar

gereten. ‘s Morgens zijn er twee Lochemse

delen en schuren bij de boeren ontruimd

Duitsland en Polen gedeporteerd, waar

N.B.S.-ers door landmijnen verongelukt.

worden om onderdak en dekking te bieden

komen we aan het kanaal. De bomen op

niet terugkomen. In de concentratiekampen Als we naderbij komen blijkt, door een

Opgeblazen kanaalbrug bij Exel.

aan de Duitsers en hun voertuigen. In de

de kanaaldijk zijn erg stukgeschoten. Bij

middel van gaskamers ter dood gebracht

Alle telefoon- en lichtleidingen langs de

boerenkeukens worden de gestolen en

het kanaal staan borden met het opschrift

zijn. Nog steeds komen er wagens vol

weg zijn stukgeschoten. Halfweg Laren zien

geroofde worsten, spek en eieren gebakken.

„Levensgevaarlijk landmijnen”. Langs een

Duitse krijgsgevangenen door Lochem, op

we drie graven met helmen en even verder

In de nacht van Maandag 1 op Dinsdag 2

geïmproviseerde weg, geplaveid met hout

weg naar Engeland en Amerika. Duitsland

nog twee. Dan zien we Laren voor ons. Het

April wordt de pastorie, waarin munitie

en gevlochten ijzerdraad komen we weer

staat voor de ineenstorting. Hitler is dood,

dorp is één ruïne. Bijna om het andere huis

is opgeslagen, door de Duitsers in brand

aan de Tolhuisbrug. De springladingen,

evenals Göbbels en vele anderen. Göring is

is totaal afgebrand en wat er nog staat is

gestoken. Het is een vreselijk gedreun.

welke ook deze brug moesten vernielen,

gevangen genomen. Elk uur kan de algehele

vaak ernstig beschadigd. De kerk is van haar Dinsdag 3 April dringen de Canadezen uit

capitulatie verwacht worden.

toren en dak beroofd; de pastorie is in de

de richting van het station Laren-Almen

dienst gedaan, de brug is nog intact. Na het

lucht gevlogen.

verder op naar het dorp. Omstreeks 4 uur

bezoek aan Laren beseffen we, dat wij het

ze bij tienduizenden in de kampen door

Maandag 7 Mei 1945

liggen er nog. Ze hebben gelukkig geen

komen de eerste tanks over de overweg, Café in Lochem er werkelijk nog goed hebben

Dan komt het grote ogenblik. ‘s Nachts

Drie tramwagens staan er totaal aan

Veldmaat wordt een prooi der vlammen

om 2.41 uur is te Reims de capitulatie

splinters. De Duitsers hebben zich hier

evenals enkele andere boerderijen in deze

in principe beslist. Nazi Duitsland is

van huis tot huis verdedigd. Tientallen

buurt. Hierbij valt een burgerslachtoffer.

afgebracht.

Auteur: W. Olijslag

Winkeluitbreiding Welkoop Laren Laren - De uitbreiding van de Welkoop Laren winkel aan de Rengersweg 4 is al enige tijd klaar en bezoekers hebben kunnen ervaren dat het een ware bezienswaardigheid is. Vooral de afdeling diervoeders wekt door de bijzonder aantrekkelijk professionele presentatie van dit assortiment veel bewondering.

Echt een kijkje waard.

Met een totale uitbreiding van 200m2 vloeroppervlak is de winkel ook coronaproof en groot genoeg om de 1,5 meterregels te hanteren. Het blijft echter een zeer sfeervolle zaak om er te winkelen. De totale verkoopvloeroppervlakte is nu 820m2 met nog eens een buitenterrein van 675m2, die dit voorjaar al gereed is gekomen.

Welkoop Laren is een winkel die met de seizoenen mee waait. Is het warm weer dan zijn er zwembaden, chloor en ventilatoren. Vallen de bladeren van de boom hebben ze bladblazers en harken en als het sneeuwt is er daarvoor kleding, schoeisel tot zelfs strooizout. In de lente begint het hele plein voor de winkel vol met planten te staan en dit blijft tot zolang er nog een vleugje zomer in de lucht zit.

Graag tot ziens.

75 jaar Vrijheid

25

Goede Vrijdag 1945 Goede Vrijdag 1945. Datum 30 maart

Vanaf nu ligt het burgerleven ongeveer stil.

Het was een mooie voorjaarsdag. Veel

In de avond komen er zomaar gravers uit

vliegtuigen in de lucht, het is erg onrustig,

Ellecom, deze mensen werkten bij de T.O.D.

men praat met elkaar, is de bevrijding in

(de Organisation Todt) in hun woonplaats,

aantocht? ‘s Middags is er bij Hilbert in de

maar zijn in de namiddag over de IJsselbrug

weide, welke is omzoomd met houtsingels,

bij Zutphen de Achterhoek in gedreven

een voetbalwedstrijd van twee elftallen,

naar Laren en omgeving. De T.O.D.

bestaande uit onderduikers en piloten.

commandeert onderdak bij elke boerderij ±

Wij als jongens er naar toe. Bij thuiskomst

acht personen; die moeten te eten hebben

was Meester Plomp en zijn vrouw bij

en een plek om te slapen. Daar wordt

mijn vader en moeder op visite. Meester Plomp had het met mijn Vader over de

door de bewoners in het gebied goed voor

Oorlog en Bevrijding, ze kwamen tot de

gezorgd. De leiding deelt mee dat ze de

gedachten dat op een morgen de Engelsen

andere morgen om zeven uur klaar moeten

voor de deur zouden staan, zo werd er

staan want er moet richting het Kanaal

gepraat die middag. Dat de bevrijding veel

gegraven worden. Wat een toestand, bericht

ingrijpender zou zijn, konden we allemaal

verzenden naar hun vrouwen en/of familie

niet bevroeden.

was niet mogelijk.

Zaterdag 31 maart ‘s Morgens eerst wat

1 April. Eerste Paasdag Vanmorgen om

maar dat moet wel door de vrouwen gekookt en moeder hadden de kelder ingericht

betrokken weer, maar tegen de middag

zeven uur zijn de gravers vertrokken

worden. Ze zeggen dat er niet geschoten

omdat we een gewelfde kelder hadden, ook

komt de zon en met apart veel vliegtuigen

richting Lochem; ze komen in de

zal worden omdat ze rust achter zijn, ze

betrekkelijk veilig, ook voor een W.C. was

in de lucht, men praat er is toch wat te doen

namiddag weer terug, zeer ontdaan: ze

houden zich aan hun woord. Ondertussen

gezorgd, een melkbus. De eerste nacht in

wat de bevrijding betreft, ook op de weg

waren beschoten van over het kanaal. De

veel verkeer van terugtrekkende troepen

de kelder, van slapen kwam niet veel, toch

veel Duitsers met voertuigen en materieel

T.O.D. had de benen genomen richting

door de Veltkampersteeg; ze gaan niet door

in het laatst zakte je weg, met de regelmaat

richting Holten, de glorie is er wel af. De

Duitsland, de gravers waren vrij. De andere

Laren omdat Lensink nog brandt.

vallen er granaten, begint het nu pas kritiek

vliegtuigen vertragen de terugtrekkende

morgen zijn ze vertrokken richting Gorssel

Duitsers, overal Boerderij “Klein-Veldkamp”

en met de boot over de IJssel. Niet alle

2 April. Tweede Paasdag De soldaten

april Vannacht zijn de onderduikers Jan

B 34 te Laren (Gld) staan ze onder dichte

gravers zijn toen vertrokken, een aantal

met hun kanonnen zijn gelukkig weer

van de Veldbakker en Henk gekomen en

bomen. In de namiddag krijgen de Engelse

is nog wat dagen gebleven. Overdag veel

vertrokken. Ze vertellen ons dat we nog wel

vragen of dat goed is, de Veldbakkers zelf

vliegers een munitiewagen te pakken

terugtrekkende Duitsers, steeds vliegtuigen

eens kanonvuur van over het kanaal kunnen zijn naar Mensink gevlucht met paard en

bij Willem Lensink. Het is een apart

in de lucht om te verkennen en te vertragen

krijgen, ondertussen zijn enkele boerderijen

wagen en wat ze mee konden krijgen op de

schouwspel, nooit zoiets meegemaakt.

wat het Duitse verkeer betreft. In de avond

zoals de Veldbakker, maar ook huizen in het

wagen en koeien er achteraan. Gerrit van

Het huis van Lensink verbrandt voor het

komt er een groep jonge Duitsers met een

dorp, volgepakt met munitie, waar loopt dat

de Slootsmid is ook bij ons gekomen, zijn

grootste gedeelte en de munitie doet de rest. aantal kanonnen. Eten hebben ze bij zich,

Kapotgeschoten boerderij Lensink.

De door de Duitsers gevorderde paarden in de Blauwe Torenstraat.

te worden, we weten het niet. Dinsdag 3

op uit. Overdag weer vliegtuigen in de lucht, vader en moeder en de anderen hebben het van een normaal leven is geen sprake meer,

huis verlaten en zijn naar Vreeman gegaan.

veel beschietingen op de wegen. ‘s Avonds

Het wordt steeds rumoeriger, veel Duitsers

komen uit de buurt onderduikers, en ook

aan de deur om eten, wat onder dwang

Evert Kok, om te kaarten. Evert vertelt dat

ook wordt meegegeven, naar hun zeggen

de Engelsen bij Eibergen zijn en richting

voor gewonden. Ook veel vliegtuigen in

Lochem komen, we kunnen het haast niet

de lucht, een grote koppel koeien wordt

geloven. Wel veel explosies, dat zullen

voortgedreven richting Holten door de

wel bruggen en munitieopslagplaatsen

Duitsers. Moeder Hanna wil graag, omdat

zijn. Om half elf verlaten de onder- Land

het hier zo kort bij het dorp en kanaal is,

van Lochem 2005 nr. 1 19 duikers na het

naar Schoonhagen naar haar zuster, maar

kaarten ons huis. Er is een vreemd geluid in

vader is daar niet voor om reden: direct

de lucht dat we niet kennen, het volgende

komen we zo in de veecolonne terecht,

moment vallen er granaten vlak bij onze

waar blijf je dan. In de morgen ineens

tuin op de kamp, maar ook op afstand en

zware ontploffingen, vanuit de kelder waar

bij de Veldbakker. Allemaal halsoverkop

we allen in zitten, wordt meteen gedacht

naar de kelder, van Dongeren en vader

aan de Veldbakker, de munitie is tot

keukens & meubels op maat verbouw & renovatie info@demeut.nl

|

06 - 22 902 249

Autobedrijf Frits Keizer

Bergweg 27, 7242 EP Lochem

0573 252 291

www.fritskeizer.nl

75 jaar Vrijheid

27

De dag 5 april doet zijn intrede Het wordt

dat deden ze niet, ze schoten direct en de

lichter, dat kunnen wij zien door het

Canadees viel direct neer. Wat een schrik,

kelderraam om ± zes uur. We zijn allen

vader heeft geluk gehad, hij is niet geraakt

nog in de kelder; vertrouwen het geheel

en kwam in het voorhuis en riep: allemaal

niet. Dan weer soldaten om de boerderij,

de kelder in, het is helemaal fout.

wie toen sprak van de mannen weet ik niet

Engelse stafkaart.

meer, maar één zei: dat zijn vast Engelsen.

Ondertussen dat de Duitsers begonnen

Allen stormden de trap op naar boven, we

te schieten kwamen een groep buurlui

deden de zijdeur open en riepen: Engelsen,

richting onze boerderij. De Canadezen

heel andere pakken en andere helmen

waren bij hen geweest, maar verder

dan we gewend waren. Als antwoord

getrokken met als eindpunt Klein-

kregen we dat ze Canadezen waren, wat

Veldkamp. Men was blij en zong, maar

een blijdschap, als kleine jongen had ik

toen de Duitsers begonnen te schieten en

nog nooit zulke blijde mensen gezien.

de Canadezen, kwam een gedeelte van

Ze willen op onze boerderij blijven, een

de buurlui bij ons in de kelder, maar ook

gedeelte wil slapen, het zijn ongeveer twaalf

een gedeelte kwam bijde Duitsers terecht

soldaten. Door Teunis wordt stro naar

achter de roggeberg, paniek verschrikkelijk,

beneden gegooid, ook om de keukentafel

ook enkele gingen de achterdeur van de

ontploffing gebracht en de Pastorie in Laren

zeggen: wat hebben we geluk gehad want er

zit een groep, ze delen sterke drank uit hun

boerderij binnen waar toen heftig werd

ondergaat het zelfde lot, de Kerk wordt

is geen brand uitgebroken, de koeien en de

veldflessen. Moeder zit er ook tussen en

geschoten. Door de Duitsers is met een

daarbij zwaar beschadigd. De onderduikers

honden zijn gespaard. Wat te doen; het is

zegt tegen één van de soldaten: ie bunt nat,

Panserfuist (Panzerfaust) boven achter

Jan en Henk zijn des donders, maar vader

in onze omgeving rustig, op afstand wordt

hij zegt: ja, kanal. Toos is met de soldaten

in de boerderij geschoten, na een klein

Hendrik wil hun bepraten, maar ze gaan

nog wel geschoten. Van Dongeren stelt voor

aan de praat in het Frans want het zijn

tijdje brandde de boerderij. In de kelder,

toch onder beschietingen wel kijken wat

om wat op te ruimen, zij hebben van hun

allemaal Frans Canadezen.

welke propvol zat, werd op een bepaald

er precies is gebeurd en komen na enkele

boekhandel karton meegebracht dat is voor

uren terug. Ondertussen trekken Duitsers

het dichtspijkeren van de gebroken ruiten.

Vader is op de deel met een soldaat in het

allemaal maar rustig naar boven komen,

met voertuigen terug, maar op dezelfde

De woensdagmiddag is een prachtmiddag,

Frans aan de praat, wel wat gebrekkig maar

maar met het naar boven gaan, zag je de

momenten komen Duitsers om eten en

Arie van Nieteman, een onderduiker,

ze kunnen elkaar redelijk goed begrijpen.

boerderij branden door het kleine zijraam.

vertellen dat een Engelse tank en nog één

van beroep bakker, zegt: ik ga wat brood

Hun gesprek op de deel vordert en de

In de keuken zat een gewonde Canadees

over de Dochterse brug is geweest, één bij

bakken. Welke middelen hij daar voor had

Canadees vraagt, zijn er nog Duitsers, vader

en in de gang werd je langs een schietende

de school door hen kapot geschoten, de

weet ik niet meer, maar het kwam wel klaar.

zegt dat hij dat niet weet maar vertelt wel

mitrailleur geduwd. Er werd haast niet

bemanning met één tank weer terug over

Wat een middag; allen om de tafel, twee

van de afgelopen nacht, dat beaamt hij en

gesproken, de onderduikers Jan en Henk

het kanaal. Het blijft een roerige dag; de

gezinnen met erbij onderduikers Het huis

zegt dat hij daarbij aanwezig was geweest.

pakten je aan de gang door naar buiten de

nacht die volgt wordt er van over het kanaal

is wat gerepareerd; wat nu verder. Tegen de

In deze ochtendschemer, wat de voorbode

voordeur uit. En toen maar kruipen naar

met kanonnen in onze richting geschoten

avond wordt er weer geschoten richting van

was van een mooie voorjaarsdag, kwamen

de bergen van Groot-Veldkamp, daar even

en in de buurt, dit is ontstaan door de

of over het kanaal en ook uit de richting

op dat moment een aantal gewapende

geweest. Vader, moeder, Gerrit en ik waren

kanonnen van de Duitsers die bij ons op de

Almen; het is met de rust gebeurd, maar

Duitsers 20 Land van Lochem 2005 nr. 1

bij elkaar, we waren hier betrekkelijk veilig,

kamp stonden en zijn waargenomen door

weer allen de kelder in. Als het donker

achter de roggeberg vandaan. De Canadees

nog steeds kwamen er mensen uit onze

de kleine vliegtuigen (verkenners) van de

wordt, komen er Duitsers bij de boerderij,

waar vader mee sprak riep: Hensup, maar

boerderij via de voordeur. Mientje van

Engelsen. De andere morgen na een zeer

deze verplaatsen zich altijd in de buurt, ze

angstige nacht, gaan de eerste mannen

hebben mitrailleurs bij zich, schieten even

naar boven; ze komen terug en vertellen

en weg zijn ze weer. Maar wat horen we daar

dat alle koeien en jongvee nog springlevend

tussendoor, het zijn tanks op afstand, ze

zijn en ook de honden Juno en Tinka, dat

naderen zeer langzaam van richting Almen

valt ons allemaal erg mee, dan moet er ook

naar hier. Deze schieten met regelmaat

gemolken worden, vader en Teunis doen

op de Duitsers die zich altijd verplaatsen,

dat, ondertussen wordt het licht.

bij dat schieten komt kruitdamp vrij en in

moment gezegd: de loze brandt. We zouden

de kelder, wat zeer benauwd is, maar we Dan is het woensdag 4 april Na een angstige

mogen zo min mogelijk hoesten. Dit gaat

nacht is het in één keer rustig, allemaal

zo uren door, tot in de morgenuren, de

de kelder uit, maar wat een schade aan

Duitsers willen dan naar binnen maar wij

de boerderij, in de grote keuken ligt de

doen de deur niet los. Het schieten over en

schoorsteen vanaf het dak, de kachel op

weer ligt een hele tijd stil.

de kop, alle ramen kapot en de mannen

ZWEVERINK MUZIEK Zwiepseweg 80 7241 GX Lochem Tel. 0573 251704

WWW.ZWEVERINKMUZIEK.NL

Zeverink Muziek stond aan de wieg van vele muzikanten.

Wij stimuleren en promoten het maken van muziek.

Naast ons werk is muziek maken en laten maken onze grote passie.

Allround muziekwinkel, o.a. enorme voorraad gitaren, ukeleles, accordeons, harmonica’s, djembees, mondharmonica’s, saxofoons, blokfluiten etc. Heel veel les- en speelboeken voor alle instrumenten. Bijna alle instrumenten en toebehoren op voorraad.

Onze openingstijden zijn: Woensdag tot en met vrijdag van 10.00 tot 18.00 uur. Zaterdag van 10.00 tot 16.00 uur. Maandag en dinsdag gesloten.

Canadezen bij hotel Bak in Lochem. Bron: Berry Swarthoff

28

Hotel va naf

¤ 89, de Tijdens d, open kerst ge r ons aa vraag n ent! m arrange

Kom bourgondisch genieten bij Brasserie de la Florêt op Bosrijk Ruighenrode!

Te midden van de prachtige natuur, net buiten het centrum van Lochem ligt Bosrijk Ruighenrode. Op Bosrijk Ruighenrode kunt u terecht bij Brasserie de la Forêt voor een heerlijke lunch, diner en/of vergadering.

U kunt bij ons overnachten met uw camper of in ons hotel. Tevens beschikken wij over 3 tennisbanen.

Ook voor een bruiloft, verjaardag of ander jubileum kunt u terecht op Bosrijk Ruighenrode. Wij maken graag een arrangement op maat voor u. Tevens helpen wij u graag bij de organisatie van een bedrijfs- of buurtfeest. Wij organiseren diverse in- en outdoor activiteiten in combinatie met een barbecue, diner of buffet.

Onze Rembrandtzaal is speciaal ingericht voor familie-/ groepsdiners met inachtneming van het coronaprotocol (1,5m afstand).

Het team van Bosrijk Ruighenrode kijkt er naar uit u te mogen verwelkomen.

Bosrijk Ruighenrode | Brasserie de la Forêt| Vordenseweg 6 | 7241 SB LOCHEM RESERVEREN: 0573-728111 of receptie@bosrijkruighenrode.nl

75 jaar Vrijheid

29

± half elf breekt er paniek uit, men denkt

boerderij, ook kregen we te horen dat er

bij. Het was de familie Kuiper, bakker uit

dat de Duitsers zullen terugkomen, want

nog wel eens granaten van uit Holten terug

Zutphen. Gerrit Jan oom en Hanne meuje

men telt de Canadese soldaten, dat is gering

konden worden geschoten. Bij Groot-

boden direct aan dat Hendrik en Hanna

van aantal. Enkele vluchten naar buiten

Veldkamp werden de families samengesteld, van KleinVeldkamp en hun kinderen Toos

en worden beschoten door Canadees vuur

dus wie bij wie hoorde, dat lukte niet

en Jan op hun boerderij konden Land van

vanaf de Slootsmid, dus door eigen vuur.

helemaal want in de morgen waren er ook

Lochem 2005 nr. 1 21 blijven omdat zij geen

Tante Hanna en Toosje van Groot-Veldkamp

wat naar Tjoonk gevlucht. We kwamen

huis meer hadden. De Canadezen hadden

zijn daar ook bij die vluchten. Direct grijpt

er ook achter dat niet alleen de boerderij

het kookhok ingericht als commandopost.

de officier in, tenminste hij heeft enkele

verbrand was, maar ook de schuur was in

Later hebben wij daar gewoond tot we naar

blokjes op zijn jas, en werkt ons allen bij

vlammen op gegaan, zover we na konden

boerderij Plekkenpol zijn gegaan. Nu wil ik

Dongeren gaf het op. Vader zei: dat gaat

Nieteman de kelder in en neemt zelf plaats

gaan vanaf Groot-Veldkamp. Wat een ramp,

dit verhaal beëindigen op de avond van 5

niet goed, ondertussen waren Jan en Henk

op de trap. De toestand blijft uren zo, er

men praatte er met elkaar over. We hebben

April 1945. ‘s Nachts als een blok geslapen

ook bij ons; vader vroeg hun om Mientje

wordt wel wat geschoten maar op afstand,

uit onze boerderij niets mee kunnen

met veel mensen er om heen die veel

op te halen, dat hebben ze gedaan dat was

in de kelder wordt weinig gepraat, omdat

nemen, ik meen te weten één tas. De

verdriet hadden en ook nog dagen niet uit

een heel gevaarlijke omstandigheid, want je

we moe zijn en angstig dutten we wel eens

Canadezen waren nog steeds op onderzoek

de kleren waren geweest. Dat zal veel meer

moest een open plek over. Ook wij, achter

in. De officier deelt eerst wel snoep uit maar

uit en kwamen er achter dat de bevrijding

mensen zo overkomen zijn.

de berg, konden onder aan de enk achter

is er een keer door. Om ruim vier uur auto’s

nog een grotere tol dan de boerderij had

de bomen, dat is op ± 250 meter afstand,

om de boerderij van Nieteman. Het gezicht

opgeëist, namelijk dat Tante Dina van

de Duitsers zien schieten in de richting van

van de officier begint te stralen, daar zijn

Koeslag op onze boerderij was verbrand en

onze boerderij. Daarna verder terugtrekken

de kameraden van hem en onze bevrijders.

twee van hun kameraden, Canadezen dus.

met enkele Canadezen en buurtgenoten

Veel soldaten en materiaal komen tegelijk,

bij Groot-Veldkamp, daar was een gewonde

zijn we nu echt bevrijd? De taal is gebrekkig

De avond van de 5de april 1945 was een

Canadees die maar wees naar de grond, de

maar we begrijpen elkaar toch wel. Ze

trieste bedoening Ondertussen was er

meest veilige plek bedoelde hij.

bedoelen: te veel volk bij elkaar, er moet

een groot aantal soldaten met materiaal

Duits soldatengraf.

een groep naar Groot-Veldkamp en zij gaan

aanwezig. Ik zag voor het eerst zwarte en

Toen naar de schuilkelder gekropen,

mee, onder hun geleide vertrekken we,

gekleurde jongens, ze waren vriendelijk

ook helemaal vol, maar verder richting

vader en moeder zijn er ook bij.

voor ons. De kok stak zijn branders op olie

Nieteman al kruipend naar binnen. Daar

Auteur: Steven Jan Hijink

aan en we kregen te eten, daar was de hele

hadden ze de koeien net naar buiten

Langzaam lopen we naar buiten, we zijn

dag nog niet van gekomen. Het was bij

gedaan. Allemaal in de koestal tussen de

nog maar net aan de weg en ontdekken in

Groot-Veldkamp een drukte, de soldaten

muren, daar waren ook enkele Canadezen

een éénmansgat bij de berg, Tante Hanna

gingen hun slaapplaats maken, met ons als

die van de zolder de Duitsers onder vuur

met Toosje op de arm en met ± één meter

burgers werd overleg gepleegd waar we die

hielden. De onderduikers wilden helpen

water er in, ze was daar met Toosje in

nacht zouden slapen. Kinderen en ouden

verdedigen maar daar werd een stokje voor

gesprongen om ± half elf in de morgen.

van dagen in de kelder en verder in de grote

gestoken, dat heeft zo enkele uren geduurd,

Ze werd er uit gehaald en zijn naar Groot-

keuken op de vloer en slaapkamers.

de Duitsers bleven achter de bomen aan de

Veldkamp gewandeld. Daar aangekomen

Enk in onze richting schieten maar bleven

waren heel veel soldaten en materiaal, ze

wel op afstand. Op een bepaald moment om waren aan het kanonnen plaatsen om de

Vanuit Laren kwamen mensen die hun zoon hadden verloren, ook dat er nog

De kanaalbrug is opgeblazen door de Duitsers.

Lid worden van het historisch genootschap Lochem? aanmelden kan via www.hglochem.nl

Ondersteun het belangrijke werk van het Historisch Genootschap Lochem.

LOCHEM LAREN BARCHEM

Voor een bedrag van 28 euro per jaar ben u al lid van het genootschap. Daarvoor ontvangt u het tijdschrift van de vereniging en hebt u (met één introducé(e)) gratis toegang tot lezingen, exposities, dia en filmavonden en kunt u deelnemen aan excursies.

Onderhoud voor uw espressomachine www.notrot.nl 0573-251521

Onderhoudsproducten zijn verkrijgbaar in onze webshop

75 jaar Vrijheid

Geef vrijheid jouw kleur!

Heb je je potloden klaarliggen? Alle punten geslepen, stiften in de buurt? Kleur de kleurplaat in zoals jij het mooi vind. Lever je de kleurplaat, samen met je gegevens, vóór 31 oktober 2020 in bij het Liberation Museum Lochem, dan maak je kans op een mooie prijs! Tevens geeft het museum jouw kleurplaat een mooi plekje zo lang de wedstrijd loopt.

31