buite n l a n d p ro fi e l
israël
Uitdager zonder chutzpah
Ze leek uitgerangeerd, maar Tzivi Lipni (54) hoopt bij komende verkiezingen een comeback te maken. De ambitieuze oud-minister mikt op een links blok Jan Franke in Tel Aviv
B
ijna zeven maanden. Zo lang duurde het politieke pensioen van Tzipi Livni (54), toen zij onlangs aankondigde een nieuwe politieke partij, Hatnua (‘De beweging’), op te richten. Met deze nieuwe partij zal zij deelnemen aan de parlementsverkiezingen in Israël op 22 januari. Dat is zelfs voor Israëlische politici – bekend om hun vele wederopstandingen – aan de korte kant. Maar het hoongelach van haar politieke tegenstanders beantwoordde Livni met een hartenkreet die in de oren van veel moeders in Israël weerklank vindt. ‘Toen mijn zoon die in het leger dient vorige week naar het zuiden van het land moest om te vechten, heb ik hem beloofd dat ik politiek zal vechten, zodat hij in de toekomst niet meer hoeft te gaan,’ zei ze bij de doop van haar partij afgelopen november. De wapenstilstand tussen Israël en Hamas in de Palestijnse Gazastrook was op dat moment nog geen week oud, maar weinig Israëli’s geloofden dat deze zou standhouden. Livni maakte van het conflict een speerpunt van haar partij en lanceerde een campagne met als uitgangspunt ‘vrede en veiligheid via onderhandelingen met de Palestijnen’. Livni als vredesduif, het is nog steeds een opmerkelijke wending in haar leven. In huize Livni stond de ondeelbaarheid van de Joodse staat, Eretz Israël, niet ter discussie. Haar ouders gingen in 1948 voorop in de strijd voor onafhankelijkheid, maar werden in het naoorlogse linkse klimaat lang als rechtse outsiders weggezet. De kinderen kregen een harde opvoeding. ‘Onze ouders boden een uitstekende opleiding, maar we werden niet geknuffeld,’ liet haar broer Eli zich eens ontvallen in 36
• e l s e v i e r 19 januari 2013
Tziporah ‘Tzipi’ Livni (Tel Aviv, 1958) leidt sinds november middenpartij Hatnua. Ze groeide op in een prominent zionistisch gezin; haar ouders vochten tegen de Britten in het toenmalige Mandaatgebied Palestina. De ambitieuze Livni schopte het tot luitenant in het legeren werkte in de jaren tachtig voor de geheime dienst Mossad in Frankrijk. Na tien jaar in de advocatuur begon ze in 1996 bij de rechtse Likud-partij aan een politieke bliksemcarrière onder de vleugels van Ariël Sharon. In 2006 werd ze, inmiddels voor de centrumpartij Kadima, minister van Buitenlandse Zaken en vice-premier. Begin 2012 verloor ze het leiderschap van deze partij. Livni is getrouwd en heeft twee zoons.
een interview met The New York Times. Het vormde Livni, die in haar jeugd uitblonk op school en in sport en opviel door haar grenzeloze ambitie. Talent en ambitie dreven haar tot grote hoogten in het leger, bij de geheime dienst Mossad, in de advocatuur en in de spijkerharde, door mannen gedomineerde Israëlische politiek. Begonnen bij de rechtse Likud partij schoof ze de afgelopen jaren steeds verder op naar het politieke midden. Tegenwoordig ziet Livni, die als tiener nog protesteerde tegen teruggave van de Golanhoogten aan Syrië, vrede met de Palestij-
nen in ruil voor land als onontgonnen politiek terrein. Geen gek idee, nu premier Benjamin Netanyahu terrein verliest aan de rechtse elementen binnen Likud en dus steeds verder opschuift naar rechts. Livni hoopt op de ruimte die zo ontstaat in het politieke midden. Maar veel kiezers vragen zich af of Livni niet al over haar hoogtepunt heen is. Haar gouden periode was als minister van Buitenlandse Zaken en vicepremier van de grote centrumpartij Kadima begon in 2006. Toen heeft ze haar kans gehad om vrede te sluiten met de Palestijnen, is een
veel gehoord geluid. En haar kleurloze leiderschap van de grootste oppositiepartij in de jaren daarna zijn de meeste Israëli’s ook nog niet vergeten. Ze werd er een jaar geleden voor afgestraft toen ze de verkiezingen om het leiderschap van Kadima kansloos verloor. Bovendien is het politieke landschap sindsdien behoorlijk veranderd. Livni is niet meer de opvallendste vrouw in de Israëlische politiek; dat is Shelly Yachimovich van de Arbeiderspartij die met verve het thema economie bespeelt. Ook nieuwkomer Yair Lapid, een mediagenieke oud-journalist, snoept met zijn aandacht voor het Palestijnse probleem stemmen van Livni weg. De pragmatische Livni gaat de uitdagingen te lijf met pogingen tot het vormen van een groot centrumlinks blok dat het moet opnemen tegen de charismatische, ervaren Netanyahu met zijn stoomwals van een thema: veiligheid. Vooralsnog lukt dit niet. Yachimovich en Lapid beschuldigen Livni, wiens partij in de laatste peilingen op zeven zetels staat, ervan over hun rug een mooie ministerspost binnen te willen slepen. Mocht het centrumblok er uiteindelijk komen, dan is het nog maar de vraag of Livni er een leidende rol in zal spelen. De koele, bedachtzame Livni toont deze campagne namelijk eens te meer aan dat het haar nog altijd ontbreekt aan chutzpah (vrij vertaald: schaamteloze daadkracht), de belangrijkste eigenschap om Israëlische kiezers over de streep te trekken. Eerder kwam ze hiermee weg door haar diplomatieke talenten en de steun van charismatische houwdegens als Ehud Olmert en Ariël Sharon. Maar nu deze vrienden van het toneel verdwenen zijn en diplomatie lager op de Israëlische agenda staat, lijkt het tijdperkLivni voorbij. ‘Kunt u het volk overtuigen?’, werd haar onlangs in een televisie-interview gevraagd. Ze leek even te schrikken. Zichtbaar ongemakkelijk zocht ze naar woorden. ‘Ja. Uh... Volgens mij kan ik dat wel.’ Ze leek het zelf niet te geloven.