PS4
media
ZATERDAG 18 AUGUSTUS 2012
De correspondent: idealist Jong, avontuurlijk, inventief en vooral ondernemend: de nieuwe generatie correspondenten in het buitenland moet het doen zonder vet contract van krant of omroep. ‘Als het moet, ga ik bier tappen.’ tekst BOUKJE CNOSSEN illustratie MATT PLEZIER
V
oor de buitenlandjournalistiek lijken de tijden van vaste aanstellingen definitief voorbij. De Volkskrant dunde al in 2009 haar correspondentenbestand uit tot de huidige vijf vaste posten. NRC Handelsblad heeft 25 correspondenten, maar dat zijn op een paar uitzonderingen na freelancers. Volgens een onderzoek van Villamedia, het blad van de Nederlandse journalistenvakbond, zijn buitenlandcorrespondenten onder de 35 vooral freelancers die aan verschillende opdrachtgevers leveren. Een rondgang leert dat deze nieuwe generatie geen vaste standplaats heeft en
‘De krant betaalt geen premies voor mij, maar als ik in mijn been word geschoten, helpen ze me wel, hoor’ hard werkt om de eindjes aan elkaar te knopen. Toch mag dat de pret niet drukken. Jong en avontuurlijk ingesteld proberen deze journalisten nieuwe stijl van alle markten thuis te zijn en zichzelf vooral als ondernemer te zien. Peter Teffer (30) is er zo één. Een jaar geleden trad hij uit dienst als redacteur bij NRC Handelsblad. Sindsdien reisde hij als freelanceverslaggever naar Korea en Finland, om vervolgens drie maanden door te brengen in Bolivia. Hij is twee weken terug in Amsterdam en vertelt hoe hij zijn bui-
tenlandse verhalen bij elkaar sprokkelde. “Ik heb zo goedkoop mogelijk gereisd. In Finland deed ik aan couchsurfen, bij mensen op de bank logeren. Eén van mijn gastheren bleek een beroemde danser te zijn. Ik heb toen meteen aan het blad Dans gevraagd of ze interesse hadden in een profielstuk.” Ken de niches, wil hij maar zeggen. Teffer heeft in de drie maanden die hij in Bolivia doorbracht, onder meer geschreven voor NRC Handelsblad en radio gemaakt voor de Amerikaanse zender FSRN en Deutsche Welle. Ook nam hij, toen hij een geëmigreerde Gouwenaar tegenkwam, meteen contact op met de regionale editie van het Algemeen Dagblad. Jan Franke (27) leerde tijdens een stage bij de Nederlandse ambassade in Israël zijn vriendin kennen en besloot zich als freelancecorrespondent in het land te vestigen. In januari van dit jaar zegde hij zijn baan op en verhuisde hij naar Tel Aviv. Gemakkelijk ging dat echter niet. “De eerste vier maanden heb ik spaargeld bij moeten leggen. Om hier te overleven moet ik 1500 euro per maand bij elkaar schrijven. Dat lukt nu, maar ik doe er ook tekstschrijfklussen bij. Verder probeer ik me echt bepaalde onderwerpen toe te eigenen, dat zijn innovatie en de medische sector. De journalistieke berichtgeving concentreert zich toch vooral op het conflict hier, terwijl Israël een heel belangrijke technologiesector heeft. Daar schrijf ik over en zo probeer ik mijn niche te claimen.” Toen Meike Wijers (27) haar vriend die in Londen woont leerde kennen, bedacht ze dat een langer verblijf in die stad een kans zou zijn zichzelf op journalistiek vlak uit te dagen. Ze vertrok zonder een enkele opdrachtgever. Nu levert ze regelmatig bijdragen aan het Vlaamse dagblad De Tijd en schrijft ze voor een Nederlands blad over pensioenfondsen dat kantoor
houdt bij de Financial Times. Maar ze draaide ook een paar maanden ochtenddiensten in een café. “Dat deed ik vooral voor de contacten,” zegt Wijers daarover. “Londen bestaat uit enorm veel gemeenschappen, maar je komt er niet zo snel mee in aanraking. Via dat bijbaantje ontmoette ik bijvoorbeeld afwassers uit Bangladesh. Het geld is mooi meegenomen, maar het verruimde ook mijn blik.” Die flexibiliteit is ook Franke niet vreemd. “Ik heb altijd gezegd: als het moet, ga ik gewoon bier tappen.” De combinatie van journalistiek met ander werk is een veelgehoorde formule. Rob Hartgens (38), sinds anderhalf jaar gevestigd in Kaapstad en aldaar correspondent geweest voor Trouw, schrijft bijvoorbeeld ook voor relatiemagazines. “Toen ik naar ZuidAfrika vertrok, hielp het dat ik mijn bestaande freelancetoko mee kon nemen. Ik doe interviews gewoon over Skype.” Ook maakt Hartgens sinds dit jaar Mzamzi, een reisblad over Zuid-Afrika. Hiermee is hij behalve journalist ook ondernemer geworden. Hij zegt te schipperen tussen journalistieke onafhankelijkheid en de bewegingsvrijheid die schrijven op uitnodiging biedt. “We maken reportages over toeristische bestemmingen. In het begin wilden we overal zelf voor betalen, maar dat idealisme is snel verdwenen. We zetten het er wel bij wanneer we ergens op uitnodiging zijn. Dat kun je van veel Nederlandse kwaliteitskranten niet zeggen.” Aan inventiviteit is dus geen gebrek onder deze nieuwe lichting. Maar wat doet het met de kwaliteit van de buitenlandverslaggeving wanneer de media steeds minder betalen? “Ik ben tevreden met wat ik heb kunnen doen in Bolivia, maar kan absoluut niet nadenken over mijn pensioen. Bovendien scheelt het dat Bolivia goedkoop is,” zegt Peter Teffer. “Me-
dia knijpen freelancers gewoon uit,” zegt Jan Franke. “Laatst bood iemand me een bedrag ver onder het gangbare tarief voor een stuk dat ik erg graag wilde doen. Toen heb ik toch maar nee gezegd.” Meike Wijers: “Eigenlijk zouden wij als freelancers niet akkoord moeten gaan met die lage tarieven.” Arie Elshout (58), correspondent voor de Volkskrant in New York, benadrukt dat wanneer media moeten bezuinigen, freelancers als eerste de dupe worden. “Ik kan een halve week met een reportage bezig zijn en weet
dat mijn salaris doorbetaald wordt. Voor freelancers betekent dat tijd waarin ze toch al weinig betaald krijgen.” Lia van Bekhoven (59), al ruim dertig jaar freelancer voor de NOS in Londen: “Ik lever nu meer voor hetzelfde bedrag. Dat is niet erg, maar ik mis wel eens de tijd voor reflectie en beschouwing. Daarin zit nu juist de toegevoegde waarde van een journalist in het buitenland. Ik heb hier al dertig jaar een dak boven mijn hoofd, sta midden in de Britse maatschappij. Dat nieuws komt toch wel door.” Leonie van Nierop (29) zit voor NRC