FormatE1 - Różnorodność

1

Autor: Kacper Ostaszyn

Drogie Czytelniczki, Drodzy Czytelnicy, Przed Wami kolejny numer, który ukazuje się w wersji cyfrowej podczas pandemii.

Miniony semestr nie należał do najłatwiejszych. Był zdecydowanie inny od pozostałych i takie też jest najnowsze wydanie naszego czasopisma Format E1, w którym po raz pierwszy publikujemy sekcję artykułów naukowych. Chcielibyśmy pokazać autorom, jak wygląda praca nad tego typu tekstami i dać im możliwość zaprezentowania ich na łamach czasopisma. To okazja do podjęcia próby zmierzenia się z pierwszą recenzowaną publikacją, stąd zachęcamy wszystkich studentów mających ciekawy pomysł do kontaktu z redakcją.

Tematy poruszane w numerze dotykają architektury, urbanistyki, działalności studenckiej czy ekologii. Każdy z artykułów opowiada w wielu kontekstach o różnorodności. Mamy nadzieję, że napotkane tematy zachęcą Was do dalszego zgłębiania tych zagadnień w okresie wakacji.

Nie sposób nie wspomnieć o istotnych wydarzeniach, jakie miały i mają miejsce na naszej Uczelni – wybory Rektora Politechniki Wrocławskiej i Dziekana

Wydziału Architektury. Tym ważnym zmianom przyjrzymy się już w następnym numerze, który ukaże się z początkiem nowego semestru. Życzymy Wam udanej lektury, a także spokoju i wypoczynku w okresie wakacyjnym, by w kolejny rok akademicki wkroczyć pełnym energii. Życzymy miłej lektury, Redaktor naczelna Aleksandra Wasilenko Redaktor naukowy dr inż. arch. Jerzy Łątka

© Copyright by Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, Wrocław 2020

OFICYNA WYDAWNICZA POLITECHNKI WROCAWSKIEJ Wybrzeże Wyspiańskiego 27, 50-370 Wrocław

ISSN 2719-3136

Zespół Redakcyjny

(od lewej Magdalena Jabłońska, Aleksandra Wasilenko, Kinga Niewczas, Basia Całko, Julia Kochańska, dr. inż. arch. Jerzy Łątka, Paulina Skrzynecka, Marta Rozalska, Weronika Abramczyk, Marcelina Terelak, Alicja Lorenc)

Zdjęcia redakcji wykonała Agenda Fotograficzna SpAF

3

7 9 11 13 17 21 27 29 33 Czym architekci wyróżniają się w architekturze współczesnej

Zróżnicowany rozwój.

Spojrzenie na studenckie koła naukowe

Wartość przestrzeni

Urbanistyka open source

Pierwsze osiedla – Warszawska różnorodność

Różnorodność papierowej architektury w tymczasowych konstrukcjach

Miasto na sprzedaż

Wiek XIX jako epoka stylowej różnorodności architektury

Cykl Fikcyjne miasta Paweł Floryn

37 41 45 49 Obcy wśród nas

30 tips to make each project legible

Projektowanie łazienek dla osób niepełnosprawnych

Komiks

5

Czym architekci wyróżniają się w architekturze współczesnej Church of the light

„I don’t believe architecture has to speak too much. It should remain silent and let nature in the guise of sunlight and wind.– Tadao Andō [1]

i został profesorem na Uniwersytecie Tokijskim. Uczył również gościnnie na Uniwersytecie Yale, Columbia oraz Harvarda. [2]

Podstawowym czynnikiem pozwalającym na rozpoznanie jednostki jest wyróżnik.

Człowiek, chcąc zaistnieć w społeczeństwie, może wyróżnić się za pomocą ubioru czy zachowania. W związku z tym rodzi się pytanie – co może zrobić projektant, aby przodować w świecie architektury? Powszechny dostęp do informacji powoduje błyskawiczny przekaz nowości architektonicznych, a to prowadzi do sytuacji, iż coraz trudniej zaskoczyć odbiorcę. Pomimo wszelkich niedogodności, projektanci wciąż dążą do tego, aby nadać obiektom niepowtarzalny charakter.

Zupełnie odmienne podejście architekta do projektowania było tym, co wyróżniło go na tle innych twórców. Operuje podstawowymi prawami architektury, opiera się na już zdefiniowanym stylu, jednakże odnosi się do tego w zupełnie inny sposób.

NATURA jest czynnikiem ściśle powiązanym z modernizmem – połączenie

Przegląd architektury pod względem przełomowych rozwiązań można rozpocząć od przybliżenia zwycięzców Nagrody Pritzkera. Jednym z nich jest japoński architekt Tadao Andō, który w 1995 roku został uhonorowany tym odznaczeniem za projekt Church of the Light z 1989 roku. Projektant nie posiada wykształcenia architektonicznego, rozpoczynał od nauki prac stolarskich, a dzięki swoim projektom zasłynął na całym świecie Church on the water

budynku z otoczeniem odgrywało bardzo ważną rolę. W wielu swoich projektach Tadao Andō stosuje wodę jako jeden z elementów kompozycji. Przyglądając się projektowi Church on the Water, można powiedzieć, że poprzez użycie tafli szkła zamiast głównego ołtarza została przełamana granica pomiędzy wnętrzem a zewnętrzem. W głównym budynku wewnętrzna posadzka i zewnętrzna tafla zbiornika wodnego, będące na jednym poziomie, zacierają granicę pomiędzy kaplicą a otoczeniem. Jedyny element bezpośrednio informujący o charakterze miejsca to usytuowany na wodzie krzyż, który stanowi centralny punkt w tym starannie wyreżyserowanym krajobrazie.

Ze względu na funkcję obiektu zastosowano nawiązanie do tradycji shakkei, która jest pewnego rodzaju „zapożyczonym krajobrazem” widocznym z wnętrza budynku. Jednak nawet ten element został przedstawiony w nietypowy sposób, gdyż w głównej mierze wykorzystuje odbicie w tafli wody.

MATERIAŁY wykorzystane przy projektach ograniczono do minimum. Architekt stosuje głównie beton, który pozostawia w najprostszej, nieprzesłoniętej formie, z widocznymi śladami szalunku. Nie bez powodu Tadao Andō nazywany jest

„królem betonu”, gdyż nawet jury przyznające Nagrodę Pritzkera uznało, że beton stosowany przez architekta wydaje się być gładki jak jedwab. Prostota materiału pozwala jednocześnie na grę światłem, którą Andō wykorzystuje do osiągnięcia odpowiedniego efektu. Zestawienie surowego betonu idealnie współgra z elementami drewnianymi oraz otaczającą przyrodą. Wyeliminowanie zdobień dodaje wrażenia surowości przestrzeni, ale mimo to można zauważyć staranność w aranżowaniu przestrzeni oraz wykonaniu detali. Z doborem materiału wiąże się kwestia kolorystyki, która w realizacjach zachowuje purystyczną, monochromatyczną paletę barw.

ukazuje się czerwone pomieszczenie głównej świątyni. Te wrażenia świetlne oraz surowość bryły i samego zejścia nadają miejscu metafizyczny charakter. ŚWIATŁO NATURALNE u Andō stanowi podstawowy element iluminacji wnętrz.

Abstrahując od przykładów świątyń, Koshino House to jeden z projektów prezentujących grę światłem. Tu ponownie beton z widocznym szalunkiem przyjmuje każdy snop światła wpadający do wnętrza, ukazując jednocześnie deseń i odkrywając niedoskonałość materiału.

W monochromatycznej palecie barw

GEOMETRIA jako jedna z podstawowych nauk dała architektom potężne narzędzie pracy. Tadao Andō wykorzystuje ją, osiągając tym samym harmonijnie współgrające przestrzenie. Najbardziej widoczne jest to w projekcie Water Temple. Schody, zanurzone w stropodachu pokrytym taflą wody, stanowią swoistą drogę do wyciszenia, przejście pomiędzy strefami sacrum i profanum. Betonowy korytarz zaproponowany został jako proste wycięcie w całej bryle, która jest eliptycznym walcem. Schody prowadzą w dół, od światła w stronę ciemności, a następnie

Jury, które przyznało architektowi Nagrodę Pritzkera podkreśla, iż Tadao Andō łączy sztukę z intelektualną wrażliwością, a sama architektura funkcjonuje i inspiruje. Opinia mówi również o zaskoczeniu wywoływanym przez tworzenie dynamicznych kompozycji z podstawowych elementów architektonicznych takich jak słup, ściana czy sklepienie. „Dla mnie tworzenie architektury jest tym samym co myślenie. Przez ponad trzydzieści lat tworzyłem architekturę obracając się pomiędzy ideałami i rzeczywistością, pomiędzy fikcją i materią. Miałem i w dalszym ciągu mam nadzieję na rozwiązywaniem nie tylko realnych problemów, ale również na poszukiwanie ideału poprzez nakładanie znaków symbolicznych.” – Tadao Andō [3] Te słowa ukazują, jak ważne jest zaangażowanie w architekturę, którą przez całe życie poznajemy. Kolejne wyzwania oraz problemy do rozwiązania mają powodować ciągły rozwój, a podążając za takim myśleniem architekt może próbować wyróżniać się się swoimi dziełami.

A więc myślmy i twórzmy!

Koshino House

[1] http://www.interiordesign-addict.com/2017/11/interior-design-addict-i-dont-believe-architecture-has-to-speak-too-much-it-should-remain-silent-and-let-nature-in-the-guise-of-sunlight-and-wind-tadao-ando-unique-wabi-house-designed-by/ [dostęp: 16.05.2020] [2] http://www.tadao-ando.com/profile/ [dostęp: 16.05.2020]

stosowanej we wnętrzu światło staje się elementem nadającym kolor i wzór na wysokich ścianach sprawiających wrażenie pustki. Taki efekt architekt uzyskał poprzez umieszczenie świetlika wzdłuż głównej ściany pokoju dziennego.

Wszystkie te elementy składają się na japoński minimalizm, któremu Tadao Andō nadał zupełnie nowy wydźwięk, stało się to jego wyróżnikiem na tle innych projektantów. Zupełnie nietypowe podejście dla projektowania miejsc sakralnych, odejście od powszechnie rozpoznawanego modelu kościoła.

Water temple

[3] https://sztuka-architektury.pl/article/7923/tadao-ando [dostęp: 16.05.2020]

Autor: Józefina Furmańczyk Koło Naukowe: HŚM

7

oraz wyższemu poziomowi odpowiedzi na potrzeby użytkownika. Notuje się zwiększony potencjał twórczy grupy, pozytywną wymianę wiedzy oraz doświadczeń.

Zróżnicowany rozwój.

Spojrzenie na studenckie koła naukowe Globalny kryzys klimatyczny, wysoki ślad węglowy pozostawiony przez większość popularnych materiałów budowlanych, rozrastanie i przerastanie się przedmieść, niedostosowana do potrzeb użytkowników przestrzeń publiczna. Na samym szczycie tej góry problemów stoi brak edukacji oraz świadomości społeczeństwa. Do zainicjowania zmiany w postrzeganiu architektury i urbanistyki najwięcej możliwości oraz narzędzi mają, wbrew pozorom, studenci.

Koła studenckie najczęściej promowane są jako miejsca, gdzie można zdobyć doświadczenie, kontakty w branży i nowe umiejętności. Na wydziałach architektury nie zajmują się standardowym projektowaniem, przez co są bagatelizowane przez większość studentów. A jednak to one obecnie często poruszają tematy, które powinny być priorytetowe w środowisku architektoniczno-budowlanym.

Wczesna implementacja współpracy z osobami kształcącymi się na kierunku gospodarki przestrzennej, transportu, budownictwa, materiałoznawstwa, grafiki, a nawet marketingu pozwoli na zwiększenie jakości powstających w przyszłości projektów oraz eliminowanie występujących w nich błędów.

Traktowanie instytucji uczelni wyższej niczym inkubatora przedsiębiorczości daje studentom możliwość nie tylko na lepsze przygotowanie się do odpowiedzi na przyszłe i bieżące potrzeby rynku, ale też na ich tworzenie. Działalność edukacyjna oraz partycypacyjna w różnych społecznościach prowadzona przez koła studenckie może znacznie poszerzyć wiedzę na temat potrzeb wykazywanych przez współczesnych użytkowników.

Na przestrzeni kilku ostatnich lat pojawiły się organizacje, które próbują przetrzeć szlaki. Zaczynając od ich lokalnych działań warsztatowo-badawczych po wydarzenia jednoczące większą liczbę instytucji oraz specjalistów.

Jednym z aspektów działających na korzyść kół studenckich jest możliwość współpracy międzyuczelnianej oraz międzykierunkowej. Według wielu specjalistów z dziedziny zarządzania organizacjami oraz zespołami, to właśnie interdyscyplinarność stanowi czynnik sprzyjający optymalizacji czasu pracy nad projektem Instalacja “Tunel Muzyczny w Katowicach” autorstwa członków fundacji antyRama

Wysoką aktywność wykazują podmioty działające przy Politechnice Gdańskiej.

Tak zwana „BUA” to Brygada Urbanistyczno-Architektoniczna, której członkowie działają też w Gdańskim Centrum Sztuki Współczesnej „Łaźnia”. Organizują warsztaty dotyczące tworzenia koncepcji rewitalizacji lokalnych zabytków, prowadzą działania społeczne i projekty partycypacyjne. Na tle ich działalności zdecydowanie wybija się wydarzenie współorganizowane z Kołem Naukowym Inżynierii Drogowej i Kolejowej KoDiK o nazwie Gdańskie Laboratorium Urbanistyczno-Transportowe. Rzuca ono światło na złożoność struktury miast i to, jak nieodzownym ich aspektem jest transport.

Wymiana wiedzy między studentami tych kierunków zaowocować może nie tylko przyszłym powstaniem ulic efektywnych pod względem przepustowości ruchu, ale też przyjaznych ich pieszemu użytkownikowi.

Z kolei Laboratorium Ewolucji Miejskich, również działające przy Politechnice Gdańskiej, to czysto interdyscyplinarne studenckie koło naukowe specjalizujące się w organizacji warsztatów oraz działalności społecznej. Składa się ono ze studentów Wydziału Architektury Politechniki Gdańskiej oraz Wydziału Oceanografii

pliwie ma szansę także mieć korzystny wpływ na rozpoczęcie dyskusji na temat systemu szkolnictwa wyższego w Polsce.

Uczelnie posiadające wielu wartościowych specjalistów oraz zainspirowanych do działania studentów zamykają sie na swoich własnych wydziałach i rzadko sięgają po narzędzia pozwalające na tworzenie zróżnicowanych dziedzinowo i tematycznie zespołów projektowych.

Mogłyby dzięki takim rozwiązaniom poszerzyć nie tylko zakres oraz kompleksowość projektów, ale również ich wartość użytkową.

A<Festival Informacja Podsumowanie warsztatów A<24, Autor: Patrycja Mola

i Geografii Uniwersytetu Gdańskiego. Oba te organy wraz z „BUA”, zaangażowane są w kooperację z ISOCARP – International Society of City and Regional Planners.

Dzięki niej powstała inicjatywa Mentor & Student Research Lab (MSRL), promująca oraz wdrażająca współpracę profesjonalistów ze studentami. Każda edycja projektu rozpoczyna się kilkudniowymi warsztatami po których międzynarodowe zespoły w formie zdalnej opracowują temat główny wraz z mentorem.

Podsumowanie efektów odbywa się około trzy miesiące później podczas konferencji, a rezultaty udostępniane są w formie publikacji. W tym roku miała miejsce już trzecia edycja o temacie przewodnim „przestrzeń publiczna”. Inicjatywa ta nie tylko odpowiada na potrzeby czerpania wiedzy z różnych źródeł, ale też wprowadza wartościowe rozwiązania dotyczące systemu pracy.

Lokalnym przykładem podobnej organizacji działającej na Górnym Śląsku jest Fundacja antyRAMA wywodząca się z koła naukowego działającego przy Wydziale Architektury Politechniki Śląskiej.

W 2013 roku z pomocą Fundacji Napraw Sobie Miasto rozpoczęła organizację wydarzenia „A<24”. W dwudziestocztero-

godzinne warsztaty z systemem zmiany tutorów dwa lata później zaangażowane były również koło studenckie gospodarki przestrzennej “AREA” (Badanie Przestrzeni Zurbanizowanej) oraz koło studenckie związane z kierunkiem socjologii „Mia100” działające przy Uniwersytecie Śląskim. W 2017 roku powstała już fundacja składająca się ze studentów obu uczelni, której hasło przewodnie brzmi „Inspirujemy ludzi. Zmieniamy miasta”.

Szóstej edycji warsztatów A<24 towarzyszył czterodniowy A<Festival. Co roku w sposób interdyscyplinarny porusza on inną tematykę związaną z miejskością. Najlepszym tego przykładem jest zeszłoroczne hasło wiodące „informacja” i warsztaty „Big Data”. Połączenie informatyki, analityki i urbanistyki pozwala na bardziej złożoną obserwację badanego środowiska, kolejny raz pokazując, jak nieaktualne są już metody stosowane na krajowych wydziałach architektury.

Studenckie koła naukowe to małe, ale niezwykle zmotywowane organizacje, które posiadają możliwość zwiększenia świadomości w branży oraz poza nią, ale co ważniejsze, prototypowania potencjalnej przyszłej formy biznesowej. Często nie porusza się ona w ramach tradycyjnie zdefiniowanego pojęcia zawodu architekta/urbanisty, ale wnosi dużo więcej wartości, wykazując potencjał zwalczania elementów kryzysowych oraz krytycznych związanych z przestrzenią i środowiskiem.

Autor: Aleksandra Kopeć Politechnika Śląska

To zapewne jeden z nielicznych przykładów organizacji o podobnej genezie i działaniu. Jednak model ten wciąż nie jest jeszcze wystarczająco popularny, aby zachęcić do podjęcia działań przyszłościowo wychodzących poza mury uczelni.

Jest to pozytywny krok, który niewąt-

9

przyjacielem w mieście – do tego stopnia, że w wielu miastach zdecydowano o zawieszeniu strefy płatnego parkowania, przecież i tak ludzie wpadają do miasta na chwilę, bo się boją. Na chwilę.

Może niepotrzebnie? Jednak są tak przyzwyczajeni do tego, że „muszą być w tym mieście!”. Dlaczego? Czy tam jest lepiej, ciekawiej, więcej przestrzeni?

Wartość przestrzeni W społeczeństwie, w którym żyjemy, społeczeństwie konsumpcyjnym, pędzącym za pieniądzem, jeszcze na początku roku 2020 nikt nie przypuszczał, że będziemy tak dużo czasu spędzać w domach – praktycznie całą dobę. Że będziemy tutaj pracować, uczyć się i mieszkać „na pełen etat”. Każdy tworzy go tak, by był dla niego oazą spokoju i azylem, gdzie może się schować po ciężkim dniu w pracy, szkole czy na uczelni. Spędzaliśmy w czterech ścianach jednak coraz mniej czasu, zaledwie kilka godzin, bo większość dnia „byliśmy na mieście”.

Teraz, gdy cała strefa życia publicznego jest dla nas niedostępna, siedzimy w domu. Jaka zatem powinna być przestrzeń, gdy dzisiaj „im dalej od siebie, tym lepiej”?

Zamykajmy centra handlowe. Unikajmy niepotrzebnego chodzenia do sklepów.

Ograniczajmy wychodzenie z domu, a jeśli koniecznie musisz wyjść, zachowaj dwumetrowy dystans od innych ludzi – dzisiaj chyba każdy zna te zalecenia.

Rządzący informują, że stosowanie się do tych wytycznych nam pomoże. Jednak do pracy musisz iść. Ale lepiej nie jedź do niej autobusem! Weź samochód, teraz nie są one już źródłem zanieczyszczenia powietrza. Nagle stał się najlepszym

Trzymaj dystans! Dwa metry, pamiętaj!

Ale jak minąć się z kimś na chodniku, gdy jego minimalna szerokość w Polsce to tylko 1,5 metra, a w wielu przypadkach jedynie czysto teoretycznie? Wejść na trawę, zejść na jezdnię, wybrać inną drogę? Wszystkich i tak nie ominiesz. Skoro spacer nie jest wystarczająco bezpieczny, jak wytrzymać w domu, gdy średnia powierzchnia mieszkania na jednego obywatela w Polsce to nieco ponad 28 m²? Jednak w praktyce często jest ich zdecydowanie mniej. Tych „kilka” metrów kwadratowych dokucza szczególnie osobom mieszkającym w blokach. Jak się z tego wyrwać?

Przestrzeń nam nie pozwala!

Przestrzeń jest projektowana na dobre czasy.

Przestrzenią rządzi pieniądz, a nie potrzeby ludzi.

Deweloperzy chcą zabudować każdy kawałek gruntu, aby odnieść jak największe korzyści materialne. Nieistotne jest, że dla mieszkańców tak ważna jest choćby cząstka zieleni. Wskaźniki powierzchni biologicznie czynnych osiągane są poprzez trawę na dachach, do których nikt nie ma nawet dostępu.

Place zabaw znajdują się w najdalszych, najmniej atrakcyjnych zakątkach działki i zajmują tak małą powierzchnię, że ciężko zaprojektować na nich atrakcje zachęcające dzieci do zabawy. Kosztem zieleni zwiększana jest powierzchnia użytkowa

mieszkań, w których i tak w normalnych warunkach większość osób spędza mało czasu w ciągu dnia. Parkingi zajmują większość terenu nie tylko na ziemi, ale i pod powierzchnią. Wszystko dopasowane pod klienta!

A miejsca do zaparkowania i tak nie ma…

Każdy walczy o miejsce parkingowe jakby miarą prestiżu było to, czy udało Ci się zaparkować samochód jak najbliżej twojej klatki. Wobec tego na wolne powierzchnie biologicznie czynne nie ma już przestrzeni.

Przestrzeń jest dla lepszych, dla bogatych.

Przestrzeń nie jest dopasowana do podstawowych potrzeb.

Przestrzeń w mieście to beton.

Każdy chciałby w miejscu zamieszkania mieć dostęp do natury, niezależnie od tego, czy mieszka w mieście, czy na wsi.

Niektórym wystarczy trawnik pod blokiem, innym ogródek na balkonie lub tarasie, a jeszcze inni potrzebują przydomowych ogrodów. Zieleń uspokaja i pełni niezliczone funkcje. Wpływa na klimat miasta, umożliwia rekreację i wypoczynek, spełnia rolę społeczno-wychowawczą oraz zwyczajnie cieszy oczy. A my? My betonujemy co się da. Irytują nas ludzie spacerujący z dziećmi i pupilami, korzystając z tych często szczątkowych ilości trawników na osiedlach. Chcielibyśmy ich czasem usunąć tak łatwo jak zabudowujemy tereny zieleni. Dzisiaj ten zwierzak jest przepustką do wyjścia na zewnątrz. Ludzie masowo adoptują czworonogi, oby tylko ich potem nie oddawali! Ale zarówno ten człowiek, jak i jego psi przyjaciel potrzebują zieleni. KAŻDY POTRZEBUJE ZIELENI. Jeśli komuś się wydaje, że tak nie jest, to niech wyobrazi sobie, jakby było, gdyby zniknęła całkowicie. Niech zamknie oczy i zobaczy beton, kostkę, asfalt wszędzie tam, gdzie teraz ma trawę, łąkę, pole.

Nieciekawie, prawda?

Przestrzeń to piękno.

Przestrzeń to wolność.

Przestrzeń to nadzieja!

Cztery ściany to czasem za mało. Człowiek nie mieści się w tych wszystkich metrach kwadratowych niezależnie od tego, ile by ich miał. Wychodzi na świeże powietrze, żeby oczyścić umysł. Przestrzeń nas kocha, a my kochamy ją. Jednak jak być wolnym w czymś, co z góry jest ograniczone i zamyka nas w sztywnych ramach?

Miasta projektują, poprzez programowanie rozwoju w studiach uwarunkowań i miejscowych planach, nawet najmniejszy skrawek. Nie chodzi o to, by pozostawić tereny samopas i patrzeć jak popadają w ruinę, ale żeby pozwolić przyrodzie istnieć bez ingerencji człowieka. Ona jest dla nas niezwykle ważna. Wszyscy od najmniejszego organizmu jesteśmy od niej zależni, potrzebujemy siebie nawzajem do życia. W ostatnich latach temat ginących pszczół jest często poruszany, mimo to w miastach trawniki są koszone, gdy tylko pojawiają się pierwsze kwiaty.

Jednocześnie powstają inicjatywy obsiewania niezagospodarowanych terenów zielonych roślinami polnymi zamiast trawą, tworząc miejskie łąki. Kwiaty cieszą oko, dają schronienie zwierzętom i stanowią element edukacyjny. Potrzebujemy jednak więcej takich przedsięwzięć oraz większej partycypacji społecznej w tworzenie wspólnej przestrzeni.

a w pobliżu miejsc zamieszkania brakuje terenów rekreacyjnych. Może właśnie czas izolacji społecznej jest szczególnie ważny dla urbanistów i architektów. Daje możliwość przemyślenia tego, jak projektować, by w lepszych i gorszych czasach wychodzenie z domu było komfortowe i nieobarczone strachem o bezpieczeństwo. Aby ludzie byli uzupełnieniem przestrzeni, jej współistniejącym elementem, a nie ciężarem, kłopotem.

Autor: Anna Mieszczak Uniwersytet Opolski

Zamknięci w domach zastanawiamy się, co zrobimy, gdy z nich wyjdziemy. A gdyby nasza przestrzeń była dopasowana tak, abyśmy mogli nawet teraz z niej korzystać? Można spacerować w parku, iść do lasu, tylko na osiedlach dalej pusto, bo są za ciasne na obszary zieleni. Mieszkańcy nie mają czasu na wyprawy na drugi koniec miasta, żeby się przejść,

11

Urbanistyka open source Wywiad z dr. inż. arch.

Dariuszem Dziubińskim Masdar City, https://www.thinkgeoenergy.com/drilling-of-geothermal-wells-started-at-masdar-city/?fbclid=IwAR19zaiY_s8BynTojFYVnjku90VYfDoY5BU2tFh4GUWb8fwq6gJbRgRLWAo

Zacznę od znalezionej przeze mnie dość prostej definicji, zgodnie z którą morfologią miasta nazywamy jego układ przestrzenny, na który składają się elementy morfologiczne, czyli ulice, place, budynki, parcele. Całość ta tworzy nam plan miasta. Czy dodał by Pan coś od siebie to tej definicji, może ją rozwinął?

Rozwinąłbym ją, bądź w kontekście tego, o czym mamy mówić, nawet delikatnie zaprzeczył. Jest ona prawdziwa do pewnego momentu – dotyczy tego, co można nazwać miastem historycznym, czy ideą miasta historycznego. Wtedy te elementy grają kluczową rolę. Wciąż jest to aktualne, bo miasta ciągle składają się z tych elementów, jednak relacje między nimi, które do tej pory były istotne, teraz mają mniejsze znaczenie. Morfologia współczesnego miasta, jak i miasta przyszłości, już nie będzie tak mocno od nich zależeć, ale należałoby to jeszcze uściślić.

W jaki sposób i pod jakim kątem możemy scharakteryzować współczesne miasto?

Jakie czynniki brać pod uwagę?

Zacznijmy od cech miasta współczesnego. Jest ono przede wszystkim sfragmentaryzowane. Możemy je sobie wyobrazić jako rzekę komunikacji, która się rozwidla i tworzy szereg różnych kanałów,

a pomiędzy nimi jest pełno archipelagów/ wysepek (możemy to też nazwać drobnicą; Koolhaas nazywa to planktonem), gdzie wszystko jest podobne, ale te jednostki zamykają się na swoje działanie.

Jednocześnie struktura miast, a zwłaszcza tych, które funkcjonują dłużej, jest wielopłaszczyznowa. Starsze struktury są przykrywane przez nowe. Różne systemy, które pozwalają miastu funkcjonować, nakładają się na siebie; wiążą się ze sobą.

Następną cechą jest skalowalność – to znaczy, że pomiędzy elementami małej i dużej skali jest powiązanie, które sprawia, iż wszystko jest jednakowo ważne.

Małe fragmenty, podobnie jak w strukturach fraktalnych, zachowują się jak całości. Do tej złożoności w różnych wymiarach trzeba by dodać jeszcze zmienność, która wynika z charakterystyki współczesnego życia i relacji. Nasuwającą się główną cechą struktury jest sieciowość. Tu pojawia się termin network city. Głównie przez to, że technologia dzisiaj pozwala na szybszą komunikację i wymianę informacji, złożoność jednostek urbanistycznych nie polega na ilości elementów, tylko na wielości nieliniowych relacji pomiędzy nimi. Weszliśmy na wyższy poziom kontrolowania miasta.

Ten sieciowy charakter ma duży wpływ na współczesną strukturę – jej relacje są z jednej strony bardzo elastyczne, ale

z drugiej niestabilne.

Logika sieci polega na tym, że wszystkie elementy stają się węzłami – każdy z nas też nim jest. Następuje integracja wszystkiego ze wszystkim, a to, co nie jest dołączone lub to, co się nie przyłącza – nie istnieje. Oczywiście patrząc na współczesne miasto, zwłaszcza w czasie epidemii, należy powiedzieć, że ma ono swój wymiar lokalny i globalny – te 2 sfery bardzo się ze sobą łączą. Występuje coś ponadlokalnego, co Manuel Castells nazywa przestrzenią przepływów.

Funkcjonują tam główne siły decydujące o tym, jak świat się rozwija, dokąd zmierza i jak dzisiaj żyjemy. W XVIII wieku w procesie industrializacji miasta zatraciły coś, co można nazwać całością rozpoznawalną. W tej chwili jest złożona z pojedynczych elementów, ale właśnie w tych pojedynczych elementach – w tych wyspach – toczy się życie i ono ma swój wymiar. Patrząc np. na Wrocław, układa się to podobnie jak w wielu innych miastach – z rozpoznawalnych wysp z różnych okresów i ideologii architektonicznych czy urbanistycznych.

Czym się kierować, by przestrzenie nie funkcjonowały osobno, a razem współgrały w ramach wymienionej przez Pana cechy sieciowości? Jak należy projek-

tować, albo czym się kierować, żeby zaistniało takie połączenie?

Pojawia się pytanie, czy w ogóle jest to możliwe. Jako przestrzeń można rozumieć fragment miasta, np. we Wrocławiu Stare Miasto, Rynek – istnieje ich spójność. Im dalej odchodzimy od tego układu centralnego, tym powiązania słabną.

Spójność można osiągnąć przez kompozycję, program funkcjonalny i coś, co dziś określa słowo placemaking, czyli tworzenie miejsc żywych. To jest ten wymiar, w którym na co dzień funkcjonujemy w naszym otoczeniu i środowisku. Jeśli chodzi o całe miasto, to elementami łączącymi jest komunikacja na różnych poziomach, różnymi środkami. W tej chwili, mówiąc o Wrocławiu, dominuje ta samochodowa – publiczna nie jest jej jeszcze równoważna. Są to sposoby łączenia miasta. Patrząc na to, co się dzieje w skali lokalnej, to czas ma mniejsze znaczenie, a ważniejsza jest przestrzeń. Natomiast spoglądając na całe miasta lub większe jednostki, przestrzeń fizyczna jest mniej istotna niż czas połączenia. Możemy mieszkać na drugim końcu miasta, ale przy skorzystaniu z obwodnicy w ciągu 10 minut możemy osiągnąć cel, który fizycznie jest od nas bardzo odległy. I właśnie w tej skali całościowej stare narzędzia, a przede wszystkim kompozycja, straciły już swoje znaczenie. Tutaj można dodać jeszcze jedną z cech, nie tyle miasta, co właśnie dzisiejszych struktur urbanistycznych – są bardzo rozlane, oddalone od dawnego centrum, od tego zwartego środka. Pod koniec XIX i na początku XX wieku, , w Europie po wojnie, a u nas stosunkowo niedawno, jakieś 30 lat temu, ludzie uciekali do lepszych warunków, takich bardziej wiejskich. Spowodowało to, że całe miasto rozlało się. Zaczęło przeplatać się się z terenami wokół.

Patrząc na niektóre fragmenty Europy, Azji czy Stanów Zjednoczonych, tkanka urbanistyczna tego sprawlu jest wszędzie.

Trudno znaleźć koniec miasta. Problematyczne jest, by w tym przypadku odnieść

się do struktury starymi narzędziami.

Na czym polega elastyczność miasta?

Jaką rolę odgrywa otwartość projektu na błędy?

Przyzwyczailiśmy się do miast, które są trwałe, stabilne. Były budowane na całe tysiąclecia, potem ten okres się skracał.

Z jednej strony przestrzeń, w której się poruszamy jest czytelna. Wyraźne, sztywne struktury wyznaczają konkretne tło do naszych aktywności. Do tego dochodzą metody krajobrazowe, na co innego jest

Pekin - miasto fraktalne, http://geology.com/world-cities/beijing-china. jpg?fbclid=IwAR3FS-EHKWoAT7w854Rc4QvHiruE_MuclnpyoXfYekt5U5W7kBozQ1Hq11I

kładziony nacisk. W koncepcie tej sztywnej, stabilnej struktury zakładamy jakiś program, że coś się będzie działo przez dłuższy czas. Tak było też w przeszłości.

Trudno wyjść poza ramy tego, co zostało zdefiniowane. Przy obecnym tempie życia i bardzo szybkich zmianach, które zachodzą w ciągu jednego pokolenia, te zdefiniowane, mocno określone struktury powodują, że programy, które chcą się wymieniać i dopasowywać do nowych wymogów nie zawsze mogą to zrobić.

Potrzebny jest kompromis. Człowiek ma potrzebę funkcjonowania w konkrecie, natomiast pojawiające się nowe elementy

życia zmieniają się, balansują pomiędzy tym, co jest rozpoznawalne, czytelne, dające dobre odniesienie a przestrzenią, w jakiej się obecnie znajdujemy.

W wymiarze naszych potrzeb, wyobrażając sobie przestrzeń publiczną, zwykle jest ona zdefiniowana na określone działania, aktywności i właściwie nikomu nie przychodzi do głowy, że tam mogłoby być coś innego. Przed wojną rynek wyglądał inaczej, 30 lat temu również, nawet w ciągu tych ostatnich lat nabrał charakteru miejsca spotkań. Tyle że są to niektóre potrzeby. Pragnienia młodych ludzi nie są realizowane – przestrzeń ta nie zawiera toru deskorolkowego czy boiska do kosza. Tutaj urbanistyka jest krok do tyłu w stosunku do tego, co dyktują nowe potrzeby i wymogi, prawdziwe lub nie.

Czytelność jest jednocześnie przeszkodą, by następował rozwój. Sprzeciwia się nieporządkowi, który można rozumieć jako potrzebę czegoś nowego, zmiany – przejścia w jakiś inny układ. Wyobraźmy sobie, że rynek, spoglądając na te obecne potrzeby, może być jakimś skwerem czy parkiem, w którym pewne elementy tego programu zostaną, ale pojawi się też masa nowych. Rozszerza się to na całe miasto lub rozlane struktury. Pojawia się problem, jak zachować równowagę pomiędzy czytelnością, która jest potrzebą naszej ludzkiej skali i tą elastycznością rozwojową. Nie ma żadnych gotowych rozwiązań. Dzisiejsza technologia z jednej strony wyznacza kierunki, z drugiej zaś pozwala, by to, co kiedyś w obszarze fizycznym dawało kontrolę i odniesienie, teraz przenosiło się do urządzeń, które pomagają odczytywać przestrzeń, takich jak GPS czy oprogramowania rozszerzonej rzeczywistości. Smartfon pokazuje nam, że tu jest ciekawe miejsce, tu można dobrze zjeść. Prezentuje coś, co niekoniecznie widać na pierwszy rzut oka i w związku z tym ta elastyczność jest wymiarem koniecznym do rozwoju, a świat się rozwija coraz szybciej. Cały czas będziemy uciekać od czytelności

13

w stronę elastyczności, a jednocześnie ta mocna potrzeba definiowania będzie się nas starała zatrzymać w miejscu.

Szczególnie widoczne jest to w miastach z głębią historyczną, zwłaszcza w Europie. W Chinach też co prawda była jakaś głębia historyczna, ale kiedy państwo, w którym mieszka tak duża liczba ludzi, zmaga się z problemem pomieszczenia ich, zapewnienia mieszkań oraz pracy, to musi przeskoczyć ten stary próg i zupełnie go zlekceważyć. Widać to po strukturze chińskich miast. Potrzeba nowych narzędzi, w których ta elastyczność będzie bardziej czytelna.

Jaki projekt jest w takim razie elastyczny na zmiany?

Jesteśmy przyzwyczajeni do projektów zamkniętych, w których efekt musi być mocno zdefiniowany. Większości architektów wydaje się, że jeśli coś zaprojektujemy, wybudujemy, to postoi, a później w trakcie realizacji okazuje się, że cały czas zachodzą zmiany. Projekt nigdy nie jest skończony, tym bardziej miasto.

W Japonii przykładowo zakłada się krótką trwałość budynku – od około 12 do 25 lat, w zależności od regionu.

Miasto cały czas nie nadąża za wymogami. Czasem próbuje je trochę obejść lub dostosowuje się do nich, innym razem próbuje przeskoczyć i pójść do przodu.

To jest dość krótka perspektywa, nie wiadomo w którą stronę świat się będzie rozwijał i jaka będzie charakterystyka tych wszystkich aktywności, które wydają się teraz trwałe, a za kilkadziesiąt lat mogą być inne. Trudno budować strukturę dopasowaną do rzeczy, których teraz sobie nie wyobrażamy. Sposób myślenia musi się zmienić. Ten, który mamy do tej pory jest modernistyczny, zamknięty – projekt jest zbudowany na jeden moment, na jeden program, czas się zatrzymuje. Natomiast dla tych dzisiejszych wymogów czas jest otwarty, co chwila przynosi nowe wyzwania, w związku z tym projekt też musi

Okuplaza – Pavement to Plaza in Santiago – urbanistyka oddolna sformalizowana, http://opencityprojects.com/okuplaza-san-diego/

mieć charakter otwarty. Myślę, że tutaj warto przytoczyć przykład z dziedziny IT, gdzie twórcy programu często, przystępując do niego, nie wiedzą, co ten program na końcu ma wykonywać, bo to zadanie które dostają nie jest ściśle określone.

Sam zamawiający nie musi wiedzieć, czego chce. Podczas pisania programu wychodzi, że są różne drogi dotarcia do tych celów. Koniec jest zamazany, nieokreślony. Jeśli popatrzymy na dom jednorodzinny, wyobrażamy sobie rodziców i dwoje dzieci, które dziś są małe – w momencie kiedy budynek jest budowany idą do szkoły, potem na studia,

a kto wie, może już wyjeżdżają. Właściwie w ciągu kilkunastu lat te wymogi się zmieniają, a budynek z takim układem funkcjonalnym przecież nie dopasowuje się do potrzeb, w związku z tym trzeba go przebudować, albo zastąpić nowym.

W mieście ta ilość ruchów się zwielokrotnia. Jego funkcjonowanie, w związku z tym, że ilość wspomnianych relacji liniowych rośnie, staje się tak skomplikowane, że właściwie nawet dzisiaj trudno wszystko ogarnąć, co dopiero w przyszłości.

W momencie, gdy te wizje stają się bardziej konkretne, łatwiej nam się dostosować. Pojawia się tutaj cecha otwartości na błędy. Projekt modernistyczny nastawiony na efekt finalny nie zakładał żadnych pomyłek – musiał być doskonały. Psychologicznie wszyscy mamy taką skłonność, że dążymy do tego, żeby być idealnymi, dlatego ludzka psychologia stoi w sprzeczności z dzisiejszymi wymaganiami, z charakterystykami świata i miasta współczesnego. My widzimy jedynie rezultaty – sukcesy, które trochę nas zaślepiają. Ale po drodze było mnóstwo błędów. Społeczeństwa i ludzie funkcjonują w ten sposób, że bardziej czerpią z porażki niż z dokonań. Patrząc na złożoność życia, trudno sobie wyobrazić żebyśmy mieli same sukcesy, to raczej niemożliwe. Gotowość na to, świadomość, iż nie wszystko jest zawsze dobrze, pozwala nam rozwijać się w każdej dziedzinie. Szczególnie w mieście – miejscu, gdzie spotykają się różne płaszczyzny.

Co nazywamy urbanistyką bezpośrednią?

W jaki sposób adaptuje się do otoczenia? Łączy się to z tym, o czym już wcześniej mówiłem. Popatrzmy na to w kategoriach pracy nad projektem dotyczącym miasta na przykładzie naszego kraju, gdzie samorządność odgrywa coraz większą rolę, jednak bywa niewystarczająca. Przyzwyczailiśmy się, że eksperci decydują, co ma być zrobione. Wszystkie propozycje przedstawiane są odgórnie. Ktoś zbiera informacje, ktoś zbiera wymogi, pod to

Kijów, pilow fight day – nowe potrzeby, nowe programy, https://www. chinadaily.com.cn/world/2016-04/25/content_24816846.htm#Content

Kodomo Yume Park, in Tokyo – projekt/przestrzeń eksperyment, https://www.newyorker.com/culture/cultural-comment/ what-it-would-take-to-set-american-kids-free?fbclid=IwAR3KisjJW_K0uxAyADPaLnWRZtSSKAXTK_mRnusjZekpKlOAONdiAKQYqX0

konstruuje się projekt. Bardzo często daje to dobre rozwiązanie, ale w kontekście elastyczności nigdy nie będzie dopasowane do pojawiających się w danej chwili potrzeb. Np. metoda placemakingu idzie w kierunku tego, by pytać użytkownika.

Jest to namiastka wolności dla mieszkańców miasta, którzy mogliby sami tworzyć przestrzeń czy przynajmniej mieć możliwość takiej interakcji. Oczywiście są różnego rodzaju programy, w których ogłoszona jest partycypacja, ale jak dotąd w Polsce słabo to się sprawdza. Oddolne ruchy i dążenia ludzi pozwalają, aby wszystkie potrzeby – a właściwie takie które się pojawiają – były realizowane. Żeby bardziej elastycznie i wszechstronnie dopasowywać się do tych potrzeb, żeby miasto było żywe, bo konstruując przestrzeń z określonym programem eliminuje się pewnych użytkowników czy po prostu ogranicza sposób działania.

A ludzie są kreatywni, mają wiele potrzeb i chcą je w mieście realizować, nie tylko w domu. Co do oddolnej urbanistyki, zawierają się w tym działania czasem również zaskakujące, bo często taki sposób realizacji potrzeb nie był widoczny, a okazuje się, że może funkcjonować.

Jest to też forma protestu: miasto w neoliberalnym świecie jest grą interesów na niekorzyść mieszkańców, walka jest wygrywana przez deweloperów. Ist-

nieje niebezpieczeństwo, że w te działania zaraz zaczną się wpisywać same władze, na przykładzie parków kieszonkowych we Wrocławiu. Sama idea być może szczytna, ale zaproponowano ją odgórnie z imitacją partycypacji, przez co efekt z wyglądu przypomina działanie oddolne. W praktyce mieszkańcy są wściekli, ponieważ coś im się bez pytania narzuca i nie mają nic do gadania. Jest to tzw. udawany urbanizm oddolny.

rozwiązanie. U jednych trwa to trochę dłużej, u innych krócej, ale właściwie nie ma takiego momentu, żeby człowiek się zastanawiał, czy może być inaczej. Natomiast dla konkretnego przypadku, w danej chwili, dla określonych ludzi niekoniecznie to samo musi być najlepsze. To tak jak z tymi parkami kieszonkowymi – nie chodzi o wizualną stronę, ale o działanie, które jest czymś więcej – to wszystkie elementy razem. Trzeba zejść z liniowego sposobu myślenia na taki, w którym pozwalamy sobie błądzić, cofać się.

Ważne jest zadawanie pytań. Najlepszymi narzędziami, które wynaleziono w skali miasta, są narzędzia open source, dające możliwość manipulowania przy projekcie, zgłaszania swoich uwag. Jest to sieciowe połączenie wszystkich zainteresowanych wymagające praktyki, chęci, zaangażowania. To jest przyszłość. Trzeba umieć próbować i odłączyć gotowe drogi do rozwiązania.

Rozmówca: Edyta Naworska Koło Naukowe: HŚM

Przechodząc do podsumowania – wspominał Pan o elastycznym dopasowaniu.

Robimy to bazując na swoim doświadczeniu, obserwacji. Czy zatem proces projektowania możemy nazwać pewnym poszukiwaniem?

W naszym życiu w zasadzie wszystko jest poszukiwaniem. Projektowanie jest eksperymentowaniem, tradycyjne przechodzeniem od wyboru do wyboru, niemalże liniowo. O takim podejściu mówi socjolog Bruno Latour. Poszukiwanie to stawianie nowych hipotez, otwartość jest potrzebą chwili. Życie może być bardzo żywiołowe i ma wiele różnych realizacji. Stale otwarte badanie pozwala na odnalezienie innych możliwości. W większości przypadków mamy w głowie pewne schematy, do których się przyzwyczailiśmy. Dostajemy zadanie projektowe, a po chwili oddajemy

15

Pierwsze osiedla – Warszawska różnorodność

we, zapadła decyzja o odbudowie miasta.

Wpływ na to miało wiele czynników, między innymi napływ ludności po 1945 roku.

Wyniszczeni przez wojnę ludzie własnymi rękami próbowali odzyskać resztki swoich domów. Na nowej Warszawie zależało też Stalinowi, który potrzebował uznania na konferencji w Jałcie. Ważnym elementem było zastosowanie konkretnych rozwiązań architektonicznych, szczególnie mieszkaniowych, by miasto znów stanęło na nogi.

Ich różnorodność do tej pory stanowi inspirację dla kolejnych pokoleń projektantów. Postaram się Wam przybliżyć kilka warszawskich „perełek” ówczesnej architektury.

OD ZERA

PRAGA

Zamknij oczy i wyobraź sobie szare od unoszących się popiołów niebo, twarde gruzy pod stopami i wszechogarniające zniszczenie. Zbombardowane ośrodki kultury, kościoły, domy, szpitale. Społeczeństwo zmęczone wojną, lecz przepełnione wielką nadzieją na odbudowę. Czy w takim otoczeniu możliwe jest myślenie o przyszłości? Po zakończonym koszmarze w powojennej Warszawie rodziły się coraz to nowsze koncepcje, jak stworzyć na nowo stolicę państwa. Mimo że na początku wydawało się to zupełnie niemożli-

W 1948 został założony ZOR, czyli Zakład Osiedli Robotniczych – instytucja państwowa pełniąca jednocześnie funkcję inwestora. Członkowie tej organizacji zajmowali się opracowaniem nowego planu zabudowy miasta. Postanowiono wzorować się na przedwojennej idei „jednostki sąsiedzkiej” wyposażonej w odpowiednie usługi. „Osiedle społeczne miało być podstawową jednostką mieszkalną funkcjonalnie zaprojektowanego miasta, zespołem samowystarczalnym w zakresie podstawowych usług, opieki nad dzieckiem, szkolnictwa podstawowego oraz potrzeb kulturalnych. Zespoły takie projektowano jako przestrzennie wyodrębnione, z racjonalnie rozmieszczonymi usługami.” [1] Jednym z nich była Praga I, zbudowana pod nadzorem Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej.

Jej projektantami byli Helena i Szymon Syrkusowie, twórcy wielu koncepcji urbanistyczno-architektonicznych, należący do architektów awangardowych. Nowo powstające osiedle zaprojektowane było z niezwykłą starannością. Wybudowano trzypiętrowe, wolnostojące budynki o ceglanych elewacjach i częściowo oszklonych, jasnych klatkach schodowych. Przestrzenie między budynkami

Warszawa, 1945 rok, culture.pl

Praga l , rok ok.(1948- 1952), twoja-praga.pl

zostały wypełnione zielenią. W latach sześćdziesiątych dobudowano kilka budynków z szarej cegły, a w latach dziewięćdziesiątych, ze względu na walory kulturowe oraz historyczne zespołu, całe osiedle zostało wpisane do rejestru zabytków.

Oprócz ZOR, w 1948 roku powstały terenowe Dyrekcje Osiedli Robotniczych (DOR), od 1954 roku funkcjonujące pod nazwą Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych (DBOR). Organ ten odpowiadał za realizację osiedli mieszkaniowych w stylu socrealistycznym bądź eklektycznym

Osiedle Muranów rok 1948, fotopolska.eu

z elementami neoklasycznymi – należą do nich Muranów czy „Koło” na Woli.

MURANÓW Na ukształtowanie się obszarów warszawskiego Muranowa znaczny wpływ miała II wojna światowa. Tereny ówcześnie zamieszkiwane przez społeczność żydowską zostały przekształcone w warszawskie getto. Opustoszałe osiedle, dodatkowo zrujnowane przez powstanie, wymagało natychmiastowej odbudowy. Stworzono nowe założenie urbanistyczne, które do dzisiaj stanowi ważny punkt na mapie współczesnej Warszawy. „Warszawski Muranów to unikat w skali światowej. Jedyne osiedle mieszkaniowe wzniesione na gruzach i z gruzów dawnego getta. Architektoniczna utopia, której twórcy czerpali z modernistycznych wzorców i socrealistycznych ideałów.” [2] Na etapie planowania odbudowy terenów w szczególny sposób naznaczonych niemiecką okupacją pojawiło się kilka koncepcji opartych o zasady przedwojennego modernizmu.

Jedną z nich przedstawił pod koniec lat czterdziestych zespół tzw. „Tygrysów”.

W jego skład wchodzili architekci: Wacław Kłyszewski, Jerzy Mokrzyński i Eugeniusz Wierzbicki. Stworzona koncepcja nie została zaakceptowana przez ówczesne władze i nigdy nie wdrożono jej w życie.

Architekci zaproponowali rozdzielenie ciągów komunikacyjnych na piesze, kołowe oraz główne, opierając się na dawnej siatce ulic. Spośród różnych pomysłów ostatecznie zrealizowano wizję Bohdana Lacherta, która również spełniała założenia modernizmu, ale dodatkowo zawierając socrealistyczne wytyczne Bolesława Bieruta. W jej skład wchodziły zespoły tarasowe usytuowane na budynkach mieszkalnych. Nieotynkowane elewacje z czerwonej cegły miały przypominać tragiczne wydarzenia z getta. Bohdan Lachert podkreślał, że taką decyzję podjął świadomie, nie kierował się pragmaty-

Osiedle Koło rok 1948, wikipedia.org

zmem lub problemami z miejscem pod wywóz gruzu. Niektóre domy zostały zrealizowane w układzie galeriowym, co miało przynieść oszczędności na klatkach schodowych. Nie zabrakło terenów pełnych zieleni, małej architektury oraz obiektów edukacji i kultury. Rozbudowa tarasowa była możliwa dzięki wyrównaniu gruzu oraz usytuowaniu dzielnicy na pewnym wzniesieniu względem reszty miasta.

Współcześnie Muranów stanowi wyjątkową pamiątkę architektury oraz założeń realizmu socjalistycznego, a przy tym na osiedlu jest wiele ważnych ośrodków

kultury. Znajduje się tu między innymi wybudowane w 2005 roku Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN czy zachwycające nowoczesną bryłą oraz finezyjnym wnętrzem Kino Muranów.

KOŁO Głównym projektantem osiedla TOR „Koło” był Roman Piotrowski we współpracy ze Zdzisławem Szulcem, Kazimierzem Lichtensteinem i Aleksandrem Brzozowskim. Założenie obejmowało dwadzieścia dwupiętrowych budynków mieszkalnych

17

Kolonia Wawelberga, 1948 rok, fotopolska.eu

przeznaczonych dla rodzin robotniczych.

Z tego względu mieszkania były niewielkie – do trzydziestu metrów kwadratowych – ale za to wyposażone we wszystkie media: gaz, wodę oraz prąd. Na terenie osiedla zaprojektowano tysiąc mieszkań oraz osiemnaście sklepów. Interesującym elementem założenia stał się budynek z ozdobioną elewacją na rogu ulicy Obozowej i Deotymy – ośrodek kultury i administracji, będący miejscem spotkań lokalnej społeczności.

KOLONIA WAWELBERGA Spacerując ulicami Warszawy, nie możemy zapomnieć o innych osiedlach powstałych na przełomie XIX oraz XX wieku, również związanych z wydarzeniami wojny. Jednym z nich jest Kolonia Wawelberga na Woli ufundowana w 1898 roku przez Hipolita Wawelberga wraz z żoną Ludwiką. Był on warszawiakiem, finansistą, a także filantropem. Co sprawiło, że inwestycja na Woli została dobrze funkcjonującym osiedlem? Do jej projektu przystąpili nie tylko architekci, ale również

lekarze, higieniści oraz prawnicy, za całość koncepcji odpowiadał zaś Edward Goldberg. Szczególną uwagę przywiązywali do socjologicznych aspektów przestrzeni, dzięki temu założenie szybko zostało nazwane jednym z najnowocześniejszych oraz najbardziej przyjaznych osiedli w Warszawie. Aż sześćdziesiąt procent jego powierzchni w ówczesnym czasie stanowiły parki i skwery.

Zapewniono również szeroki dostęp do najpotrzebniejszych udogodnień. ”Z tego powodu znalazła się tu tania łaźnia dla mieszkańców, dwa uniwersytety ludowe, które organizowały m.in. wykłady dla osób starszych oraz lekcje poprawnej polszczyzny, szkoła podstawowa, przedszkole, organizacja „Kropla Mleka” pomagająca potrzebującym matkom karmiącym, biblioteka z czytelnią, świetlica, pralnia, a nawet kostnica.”[3].

Warto zwrócić uwagę na plany budynków.

Zostały zaprojektowane z dużą starannością, uwzględniając położenie względem stron świata, aby poprawić nasłonecznienie mieszkań. Nowoczesne rozwiązania pojawiły się w samej konstrukcji, ponieważ do budowy wykorzystano cegłę, a nie drewno jak do tej pory. Dodatkową wygodę stanowiło dla mieszkańców zastosowanie dużych okien, materiałów łatwych do czyszczenia i użytkowania, a na klatce schodowej umieszczono zsyp. Czas wojny dotknął Wolę ogromnym zniszczeniem, jednak trzy budynki znajdujące się przy ulicach Wawelberga 3, Górczewskiej 15 i 15a zostały odbudowane na podstawie przedwojennych planów. Na ścianie jednego z nich przy ulicy Górczewskiej widnieją tablice upamiętniające rozstrzelanie na tym terenie pięćdziesięciu siedmiu osób w 1943 roku oraz trzystu w 1944 roku.

Obecnie Kolonia Wawelberga przyciąga artystów, ludzi kultury oraz sztuki.

Odbywają się tu wystawy organizowane w ramach corocznego Festiwalu Hipolita i Ludwiki.

POLIN – Muzeum Historii Żydów Polskich, Warszawa, https://kultura.onet.pl/wiadomosci/problemy-muzeum-polin-darczyncy-wstrzymuja-wsparcie-jeden-zawiesil-wplate-15-mln-zl/f5zbxbm

DZIŚ Powstająca z gruzów Warszawa zaczęła stopniowo odzyskiwać dawny blask.

Niektóre z pierwszych rozwiązań architektury mieszkaniowej do tej pory pozostają tematem do dyskusji. Nie możemy zapomnieć o znaczącym wpływie ówczesnej polityki na kształtowanie się przestrzeni osiedli. Wiele z wymienionych „pereł” socjalistycznej Warszawy dziś ginie pośród drapaczy chmur oraz nowych inwestycji.

Warto jednak wybrać się na spacer stary-

mi ulicami stolicy, zajrzeć w miejsca, w których zatrzymał się czas i przypomnieć sobie, jak długą drogę musiała przejść zrujnowana Warszawa, byśmy mogli oglądać taką, jaka jest obecnie.

Bibliografia: [1] http://yadda.icm.edu.pl/baztech/element/bwmeta1.element.baztech-article-BSW1-0052-0003 [2] czytamy w opisie książki „Stacja Muranów” Beaty Chomątowskiej.

https://fotopolska.eu/Warszawa/b206777,Muranow.html https://pl.wikipedia.org/wiki/Og%C3%B3lnopolski_Zak%C5%82ad_Osiedli_Robotniczych https://pl.wikipedia.org/wiki/Kolonia_Wawelberga https://warszawa.wikia.org/wiki/Osiedle_Ko%C5%82o https://warszawa.wikia.org/wiki/Historia_Muranowa https://pl.wikipedia.org/wiki/Muran%C3%B3w https://www.bryla.pl/bryla/56,85301,14203482,Muranow__dzielnica_na_gruzach_dawnej_Warszawy__PRZEWODNIK.html http://koloniawawelberga.pl/pl/ https://pl.wikipedia.org/wiki/Praga_(Warszawa) http://blog.koneser.eu/praga-i-pierwsze-powojenne-osiedle-na-pradze/

[3] https://www.morizon.pl/blog/warszawskie-osiedla-12-miejsc/ źródła: https://sztuka-architektury.pl/article/4457/roznorodnosc-bez-tolku https://magazynszum.pl/odbudowa-warszawy-i-miastobojstwo-malego-paryza-spor-o-odbudowe-70-lat-pozniej/ https://metrowarszawa.gazeta.pl/metrowarszawa/56,141636,21442420,cala-polska-odbudowywala-warszawe-wlasnymi-rekami-ludzie-odgruzowywali. html

Autor: Dominika Ziomek Koło Naukowe: HŚM

19

Różnorodność papierowej architektury w tymczasowych konstrukcjach

ARTYKUŁ RECENZOWANY

Temat: Różnorodność papierowej architektury w tymczasowych konstrukcjach jako odpowiedź na nadchodzące zmiany na świecie.

Streszczenie: Tymczasowa architektura „pop-up” jest odpowiedzią na puste przestrzenie, które można zagospodarować na wiele sposobów. Pawilony powstające na dany okres i w związku z różnymi potrzebami ludzi mogą idealnie wkomponować się w tkankę miejską, zostać tłem dla wydarzeń kulturalnych, społecznych czy też stają się czynnikiem integrującym społeczeństwo i pobudzającym do dalszych działań. Jednym z wątków poruszanych w artykule jest również eksperymentalne użycie papieru jako materiału budowlanego do powstałych konstrukcji. Poprzez doświadczenia, badania i praktykę, studenci architektury testowali trwałość papieru podczas międzynarodowych warsztatów Letniej Szkoły Architektury organizowanych na Politechnice Wrocławskiej. W celu pokazania różnorodności konstrukcji tymczasowych, pawilony zostały wykonane z papieru występującego w różnych formach, aby sprawdzić jego wytrzymałość, przetestować połączenia lub odpowiednią impregnację. Konstrukcje wykonane z materiału, który można poddać recyklingowi,

są reakcją na wiele problemów związanych z ekologicznym podejściem do budownictwa, segregacją odpadów czy zmianami klimatu, których postępowanie można zaobserwować.

Słowa kluczowe: architektura papierowa, architektura tymczasowa, papier, pawilon 1.Wstęp Pojęcie „architektury papierowej” od kilku lat zaczyna nabierać nowego wymiaru.

Projektanci mierzą się z wieloma uprzedzeniami i wątpliwościami dotyczącymi papieru jako nowego materiału budowlanego. Prowadzone są liczne badania na temat tego, jakie rezultaty przyniesie dalszy rozwój tej dziedziny oraz jakie budynki powstaną w przyszłości z wykorzystaniem specjalnie spreparowanych materiałów z papieru. Ostatnie dekady są okresem intensywnego rozwoju technologii, techniki, co za tym idzie również budownictwa i architektury. Obecnie podczas projektowania architektonicznego sama myśl o estetyce, podstawowa wiedza teoretyczna, czy praktyki poprzedników są często niewystarczające i przestają odpowiadać teraźniejszym potrzebom.

Ponadto w dobie dzisiejszych czasów przyszłościowe myślenie o architekturze i jej wypływie na środowisko i otoczenie, jest motywem przewodnim przy odkrywaniu zastosowania nowych materiałów i kreowaniu przyjaznych przestrzeni do użytkowania, mieszkania i pracy.

Dobrą okazją dla studentów, do odkrywania nowych możliwości związanych z tym nurtem, są warsztaty typu „zaprojektuj i wybuduj” z cyklu Letnia Szkoła Architektury, organizowane przez Koło Naukowe Humanizacja Środowiska Miejskiego pod opieką dr. Jerzego Łątki we współpracy z Politechniką Wrocławską, TU Delft, TU Darmstadt, Yasar University w Izmirze i Fundacją Manus. W 2019 roku warsztaty te uzyska-

ły również wsparcie z MNiSW. Podczas warsztatów zostały postawione pewne cele i pytania: czy możliwe jest zbudowanie domów z wyrobów papierniczych odpornych na różne żywioły takie jak: woda, ogień, czy uderzenie? Czy taka różnorodność materiałowa jest rozwiązaniem przyszłościowym niosącym pomoc podczas katastrof naturalnych?

Człowiek jako istota społeczna i kreatywna, potrafi dopasować się do otaczającego świata i działać w szerokim zakresie różnych środowisk. Coraz bardziej widoczna jest potrzeba szybkiego reagowania i odpowiedzi na zmiany związane z klimatem, kulturą, ekonomią i technologią. Ważnym aspektem staje się również proekologiczne myślenie oraz sposób, w jaki tworzymy budynki czy obiekty tymczasowe i jak one współgrają z codziennym życiem i pracą.

2. Architektura papierowa jako nowy nurt w projektowaniu Niekonwencjonalne podejście do projektowania prowadzi do rozważań na temat permanencji architektury oraz jej przemijalności. Twórcom nasuwa się pytanie, czy projektowanie trwałych budynków i elementów małej architektury jest jedynym słusznym podejściem. Wiele architektów zaczyna mieć odmienne poglądy w tej kwestii, co niesie za sobą nowatorskie, rewolucyjne rozwiązania i wykorzystywanie nowych materiałów w realizacjach architektonicznych.

Jednym z nich jest idea budowania z papieru, która miała swój początek już setki lat temu, jednak nowy rozdział dla tej dziedziny otworzył architekt Shigeru Ban. Wystawą poświęconą modernistycznemu architektowi Alvarowi Aalto (w 1986 roku) zapoczątkował nurt, który zachęcił wielu projektantów do kontynuowania koncepcji wykorzystania papieru w budownictwie.

Tam po raz pierwszy użył tulei papierowych. Ban jako prekursor idei budowania

z papieru twierdził, że papier jest szeroko stosowanym materiałem w innych dziedzinach życia, ale stosunkowo rzadko wykorzystywany w branży budowlanej.

Obecnie w świecie architektury poszukiwane są rozwiązania proekologiczne, które w szybki i łatwy sposób pomogą uporać się ze zdewastowanym środowiskiem i nie będą zwiększać obciążenia odpadami budowlanymi. Papier jest materiałem powszechnie występującym i łatwo dostępnym, a do tego ma naturalne pochodzenie. Na skutek prowadzonych badań i analiz struktury tego tworzywa oraz właściwości fizycznych, obecnie produkuje się elementy budowlane, które można zastosować do wielu konstrukcji. Papier wykorzystany jako tworzywo architektoniczne, przybiera różne formy takie jak: tektura falista, tektura lita lub o strukturze plastra miodu oraz tuleje papierowe.

Dzięki różnorodności, możliwe jest opracowanie modułowych konstrukcji, które mogą być transportowane i łatwo złożone w odpowiednim miejscu. Tekturowe domy czy konstrukcje mogą mieć różnorodne funkcje – od schronień dla ubogich lub dotkniętych katastrofami naturalnymi, przez obiekty do działań interwencyjnych, po pawilony powstałe na określony czas, dostosowane do potrzeb konkretnej

Fot. 2. Stanowisko do przechowywania narzędzi Makita (autor: Marcel Bilow)

uroczystości czy festiwalu lub jako budynki mieszkalne i użyteczności publicznej. Projektowanie zrównoważonej architektury, która ma być dostępna dla użytkowników na określony czas, niesie za sobą wiele wątpliwości i utrudnień dla architekta pod względem dostosowania się do potrzeb ludzi, myślenia o wpływie na środowisko i zastosowaniu odpowiednich materiałów do ich budowy. Papier jak wiadomo nie będzie wstanie w pełni zastąpić tradycyjnych materiałów takich jak beton czy stal, natomiast może zapoczątkować nowatorskie podejście prowadzące do pewnych zmian, na przykład próby zastąpienia niektórych komponentów na moduły wykonane z użyciem pochodnych papieru takich jak tektura. Dalekosiężność zmian zachodzących na świecie prowadzi do rozważań na temat tradycyjnego myślenia o trwałości budynku jako jedynie słusznej drodze powstawania unikalnej architektury.

3. Przyjęte wytyczne i proces projektowy W nawiązaniu do tymczasowych konstrukcji, motywem przewodnim czwartej edycji Letniej Szkoły Architektury stał się temat „Pop-up”. Architektura „pop-up” proponuje indywidualną przestrzeń tam, gdzie jest potrzebna. Tradycyjna, trwała

architektura często musi służyć wielu celom: jest biurowcem, powierzchnią handlową, hotelem, natomiast pop-up ma zmieniać otoczenie sezonowo lub okazjonalnie. Taka architektura ma realizować jeden cel, powinna stworzyć miejsce, które znakomicie wpisze się w otoczenie i różnorodne potrzeby ludzi.

Tymczasowe struktury pop-up mogą pobudzać do trwałych zmian. Jest to odpowiedź na przestrzenie, które będą wykorzystywane czasowo. Dlatego też tego typu pawilony powinny składać się z modułowych rozwiązań, do których wykorzystuje się materiały przyjazne środowisku, które mogą być później ponownie użyte lub poddanie recyklingowi.

Przez dwa tygodnie intensywnej pracy w czasie Letniej Szkoły powstało siedem konstrukcji, między innymi stanowiska wystawiennicze narzędzi firmy Makita czy Popowice centrum sąsiedzkie – wielofunkcyjna ławka, która stała się miejscem spotkań i bookcrossingu.

Obiekt ten w okresie letnim stanął na osiedlu Popowice we Wrocławiu.

Zdecydowano się na taką formę, ponieważ ma ona charakter elastyczny, uatrakcyjnia niepotrzebną i pustą przestrzeń. Instalacja ta może być

21

ARTYKUŁ RECENZOWANY

Fot. 1. Wielofunkcyjna ławka Popowice centrum sąsiedzkie (autor: Marcel Bilow)

ozdobą, a jednocześnie miejscem rozmów czy odpoczynku. Tego typu konstrukcje mają zazwyczaj charakter społeczny, powstają aby łączyć mieszkańców i urozmaicać okolice.

który został poddany symulacji pożaru był szczelną i zwartą strukturą, która miała opóźnić przedostanie się ognia do wnętrza obiektu. Forma złożona modułowo z wielu części i kilku warstw tektury o strukturze plastra miodu była dodatkowo okryta warstwą z tektury litej. Zauważono, że ogień najszybciej rozprzestrzenia się po krawędziach danego materiału, dlatego każda powierzchnia zazębiała się z inną. Ostatnim z żywiołów, na którego działanie została poddana konstrukcja papierowa, była woda. Chcąc przetestować wszystkie dostępne materiały, każdy element domku był stworzony

Fot. 4. Konstrukcja domku odpornego na działanie wody (autor: Marcelina Terelak)

Fot. 5. Konstrukcja poddana symulacji pożaru (autor: Marcel Bilow)

ARTYKUŁ RECENZOWANY

Kolejnym przedsięwzięciem było zbudowanie trzech domów z ekologicznych i lekkich materiałów, które miały za zadanie przetrwać symulację kataklizmów – zalania, pożaru oraz uderzenia. Projektowanie tych konstrukcji od początku przybrało formę badawczą.

Zostały postawione pewne pytania odnośnie materiału, który był wykorzystany,

a podstawowym zadaniem było stworzenie takich modułów, aby przetrwały daną symulację. Każdy domek przybrał odmienną strukturę. Pierwszy z nich, który miał przetrwać uderzenie, był formą ażurową złożoną z tulei papierowych, które po przeprowadzeniu doświadczeń i obserwacji, okazały się najbardziej odporne na zniszczenia. Zaobserwowano, że wytrzymałość papierowych tulei wzrasta, gdy warstw papieru tworzącego tuleję jest coraz więcej, dlatego zastosowano tuleje o różnych średnicach oraz grubościach ścianek. W przeciwieństwie do domku odpornego na uderzenie, dom,

Fot. 3. Konstrukcja domku odpornego na uderzenie (autor: Marcel Bilow)

4. Rezultaty i wnioski

z różniących się od siebie modułów.

Pojedyncze segmenty składały się z kilku warstw różnorodnych form papierowych, a wierzchnie warstwy danego rozwiązania różniły się wykończeniem. Ściany boczne z zewnątrz pokrywała tektura falista,konstrukcja ścian szczytowych była wykonana z tulei, które oprócz odpowiednich właściwości mechanicznych odpowiadają za estetyczny wygląd zewnętrzny. Dach domku został pokryty tekturą litą. Celem zapobiegania przedostania się wody do wnętrza, szczególną uwagę należało zwrócić na łączenia poszczególnych elementów.

Fot. 8. Test odporności ogniowej (autor: Jerzy Łątka)

Fot. 7. Test odporności na wodę (autor: Jerzy Łątka)

z zamocowanym ceownikiem stalowym.

Domek w nienaruszonym stanie wytrzymał taką próbę. Wnioski wyciągnięte po procesie badawczym, na który składał się etap projektowy, budowanie prototypów w skali 1:1, testy przeprowadzone na konstrukcjach oraz podsumowująca konferencja w Darmstadt, były zaskakujące dla projektujących jak i uczestników konferencji. Zaprojektowane konstrukcje domków pokazały, jak wiele można osiągnąć używając papieru jako materiału budowlanego. Jednocześnie architektura papierowa została przedstawiona jako rozwijający się i interesujący nurt zarów-

Fot. 9. Test domku odpornego na uderzenie (autor: Jerzy Łątka)

23

ARTYKUŁ RECENZOWANY

Fot. 6. Fragment przeciętego modułu tworzącego domek odporny na wodę (autor: Jerzy Łątka)

Końcowym etapem projektu trzech tekturowych domków były testy zaprezentowane podczas konferencji naukowej w Darmstadt. Domki zostały rozłożone do form komponentów budowlanych i przetransportowane do TU Darmstadt, gdzie 7 listopada odbyła się międzynarodowa konferencja BAMP! – Building with Paper Conference 2019. Ze względów bezpieczeństwa oraz profesjonalnego wykonania symulacji ogniowej, test ognioodporności odbył się wcześniej.

W celu uzyskania dokładnych pomiarów, wewnątrz domku zbudowano drewnianą skrzynię, której obciążenie ogniowe odpowiadało meblowi, który mógłby znajdować się we wnętrzu konstrukcji. Do pomiarów użyto czujnika termicznego, za pomocą którego można było sprawdzić temperaturę palącego się domku. Temperatura była mierzona w środku, aby zobaczyć, jak szybko ogień się rozprzestrzenia, oraz na zewnątrz żeby sprawdzić, ile ciepła się wytworzyło. Celem eksperymentu było pokazanie, jak tego typu konstrukcja zachowuje się pod wpływem ognia, a następnie zastanowienie się, co można zrobić, aby dała lepszy wynik i zapewniała bezpieczeństwo. Domek szybko się zapalił, co świadczy o tym, że badania związane z wytrzymałością i bezpieczeństwem konstrukcji papierowych pod wpływem ognia powinny być kontynuowane. Rezultaty pozostałych testów, przeprowadzonych na domku odpornym na wodę i uderzenie, pokazują, że przy odpowiednim zabezpieczeniu i wykonaniu konstrukcji, papier jest bardzo wytrzymałym materiałem. Po długotrwałej symulacji deszczu zaobserwowano przedostanie się niewielkiej ilości wody w miejscach łączenia się modułów. Dodatkowo moduły ścian zostały przecięte, aby zobrazować, że woda nie przedostała się do wnętrza.

Na konstrukcję, której zadaniem było wytrzymanie silnego uderzenia, wielokrotnie została zrzucona drewniana belka

no dla architektów, jak i innych dziedzin nauki.

W aspekcie rozwoju rozważnego myślenia o wzrastającym zagrożeniu zanieczyszczenia środowiska, lokalne władze, mieszkańcy czy studenci prowadzą wiele działań, których zadaniem jest przeciwdziałanie tym zagrożeniom. Wykorzystanie naturalnych materiałów, które mogą zostać poddane recyklingowi, to kolejny nurt w teraźniejszej architekturze, który odgrywa znaczącą rolę w projektowaniu.

ARTYKUŁ RECENZOWANY

5. Motywy ekspozycyjne tymczasowych pawilonów Różnokierunkowość tymczasowej architektury z elementów papierowych wpływa na aspekty społeczne, naukowe i kulturalne. Kolejna struktura papierowa opracowywana podczas Letniej Szkoły Architektury, stała się ekspozycją i formą reprezentacyjną. Obiekt Niemożliwy, który stanął przed Muzeum Architektury we Wrocławiu, to kontrowersja związana z utrwalonym przez architektów myśleniem o architekturze jako o trwałej, nieprzemijalnej strukturze. Forma reinterpretująca styl gotycki, która powstała ze specjalnie odgiętych tulei papierowych, jest zaprzeczeniem długowieczności, która tak ściśle łączy się z gotykiem.

Wobec obecnych wyzwań cywilizacyjnych liczy się możliwość recyklingu i szybkiego reagowania na społeczne potrzeby. Arch/ box stał się projektem eksperymentalnym, który miał na celu zwrócenie uwagi na problemy środowiskowe i przełamanie stereotypów związanych z (nie)trwałością architektury papierowej. Przeprowadzone doświadczenia pozwoliły na skuteczne zaimpregnowanie materiału różnymi środkami, również pochodzenia naturalnego. Pawilon ukazuje konstrukcję sklepienia gotyckiego, a zbudowane trzy przęsła zostały zaimpregnowane na dwa sposoby. Zastosowanie różnorodnych form zabezpieczenia było spowodowane

Fot. 10. Widok na pawilon od strony Alei Słowackiego (autor: Dominika Jezierska)

chęcią przetestowania konkretnych środków konserwujących. Dwa skrajne przęsła zaimpregnowano pokostem lnianym i woskiem naturalnym, natomiast przęsło środkowe pokryto lakierem akrylowym. Tuleje papierowe osadzono na specjalnie wyprofilowanych drewnianych elementach, między innymi po to, aby ochronić przed dostaniem się wilgoci z podłoża w strukturę papieru.

Dzięki profilaktycznym działaniom, pielęgnacji i precyzji wykonania, konstrukcja już ponad dziewięć miesięcy cieszy się zainteresowaniem

przechodniów i odwiedzających Muzeum Architektury. Z obserwacji wynika, że papier jako materiał budowlany ma duży potencjał w dalszym rozwoju ekologicznego myślenia o architekturze. Systemy strukturalne, rodzaje połączeń czy metody impregnacji to wynik prototypowania i poszukiwania najlepszych rozwiązań.

Zebrana w ten sposób wiedza pozwala na udoskonalanie wcześniej wypracowanych technik.

Fot. 11. Detal połączenia tulei papierowych z elementami drewnianymi (autor: Marcelina Terelak)

6. Wpływ architektury tymczasowej na projektowanie Niewielka forma pawilonów, poprzez wykorzystanie lekkich lub ekologicznych materiałów, czy dzięki niewielkim kosztom wykonania i możliwości szybkiej budowy, pozwala architektom eksperymentować z różnymi kształtami i materiałami. Struktury te są rodzajem uwolnienia odważnych koncepcji, dają również możliwość prototypowania.

W ostatnich latach na wielu uniwersytetach i uczelniach technicznych zauważa

się tendencję do tworzenia tymczasowych, mniej lub bardziej skomplikowanych struktur przestrzennych jako elementy upamiętniające pewne wydarzenia lub tworzące tło dla danych okoliczności i uroczystości. Dodatkowo materiał jakim jest papier i jego pochodne, stwarzają nowe możliwości dla projektantów szukających nowych wyzwań oraz pozwalają przełamać stereotypy związane z właściwościami tego typu tworzywa architektonicznego. Pawilony spełniają oczekiwania wielu sytuacji, mogą być prowokacyjną reakcją na kwestie

Ostatnia edycja Letniej Szkoły Architektury poszerzyła horyzonty w codziennym odkrywaniu architektury, a jej konsekwencje i rezultaty są zaskakujące. Pawilony powstające w stosunkowo krótkim czasie trwania warsztatów zilustrowały nowoczesne techniki projektowe takie jak wykorzystanie wielu programów umożliwiających zaprojektowanie modułów i szczegółowych połączeń elementów oraz użycie profesjonalnych narzędzi do wykonania często precyzyjnych elementów. Budowanie tymczasowych przestrzeni, które nie są na stałe związane z gruntem stwarza nowe perspektywy wykorzystania miejsc nie branych wcześniej pod uwagę. Możliwość zbudowania koncepcji kreowanej od pierwszej kreski była jedną z nielicznych okazji dla studentów, aby wcielić projekt w życie. Warsztaty te pozwoliły zrozumieć, jak różnorodne funkcje pełnią pawilony, równocześnie uwzględniając pracę z odmiennym materiałem budowlanym – papierem.

25

ARTYKUŁ RECENZOWANY

społeczne i polityczne lub po prostu wzbogacają miejsca zamieszkania czy przestrzenie wystawowe. Często służą nie tylko jako scena do czasowych wystaw, ale same są częścią scenografii, zapewniają schronienie i są miejscami spotkań, ośrodkami aktywności, debat i uroczystości. Każdy z nich stanowi zaproszenie do dalszego działania, integracji czy spojrzenia na architekturę w inny sposób. Dzięki małym rozmiarom stają się interesującym obiektem do eksperymentowania z formą architektoniczną oraz są próbą połączenia różnych dziedzin nauki. Pawilony stawiane początkowo jako obiekty tymczasowe, z dnia na dzień coraz bardziej wtapiają się w tkankę otoczenia i tworzą integralny element przestrzeni publicznej. „Stanowią fenomen współczesnej architektury, pozwalający traktować je jako swego rodzaju obiekty doświadczalne”.

7. Podziękowania Tekturowe domki zostały zaprojektowane i zbudowane dzięki staraniom tutorów Letniej Szkoły Architektury: dr. eng. arch.

Marcela Bilowa, dr. inż. arch. Jerzego Łątki, dr. eng. arch. Mauricio Moralesa-Beltrana, m. sc. arch. Martina Wilfingera oraz studentów z grupy projektującej domek odporny na wodę: Weroniki Lis, Aleksandry Wasilenko, Dominiki Jezierskiej, Julii Kochańskiej, Marceliny Terelak, Macieja Osińskiego; grupy odpowiedzialnej za domek odporny na uderzenie: Veroniki Strah, Kingi Niewczas, Aleksandry Jodłowskiej, Wojciecha Chojnackiego, Antona Budasa, Senada Doshlaki oraz grupy realizującej domek poddany symulacji pożaru: Natalii Wojtaś, Dominiki Zdaniewicz, Patrycji Pisarek, Ewy Tomczyk, Kingi Wasilewskiej i Wiktora Kurczewskiego. Realizacja projektów była możliwa dzięki partnerom, a w szczególności Fundacji Manus za współorganizację Letniej Szkoły Architektury 2019 POP-UP oraz MNiSW za wsparcie finansowe .

Bibliografia: [1] Kronenburg R. (2004), Flexible Architecture: The Cultural Impact of Responsive. W: Chair of Architecture at the School of Architecture, University of Liverpool, UK [2] Kysiak M. (1998), Architektura pawilonów wystawowych. W: Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, Warszawa.

[3] Łątka J. (2017), Paper in architecture. Research by design, engineering and prototyping W: Architecture and the Built enviroment [4] Stefańska A. (2017), Projektowanie generatywne w architekturze pawilonów wystawowych W: Akademia Finansów i Biznesu Vistula w Warszawie, s. 82-89

[6] Łątka J. (2020), Paper house fire test, BAMP Conference, (zasoby elektroniczne, data publikacji: 23.02.2020): https://www.youtube.com/ watch?v=5zksRUU8dFA, (dostęp: 28.04.2020)

ARTYKUŁ RECENZOWANY

[7] Łątka J. (2019), w: www.ssa.pwr.edu.pl, (dostęp: 28.04.2020) [8] Point of Design, w: http://pointofdesign.pl/architektura/pawilony-skondensowana-architektura/ (dostęp: 30.04.2020)

Autor: Marcelina Terelak Koło Naukowe: HŚM

Paweł Floryn

s. 319-325

Fikcyjne miasta

[5] Zielonko-Jung K. (2008), Architektura nietrwała i mobilna jako próba odzyskania niedostępnych przestrzeni miejskich W: Czasopismo Techniczne.

Architektura, tom 105,

27

Autor: PaweĹ&#x201A; Floryn

Miasto na sprzedaż „What business do we have in Berlin?

Memories” – Uwe Johnson Berlin, niegdyś miasto zmarginalizowane do bycia politycznym pionem, dziś stanowi pełny uroku wolnościowy bastion.

Można powiedzieć, że świat zatrzymał się tu w miejscu, a następnie ulotnił, podążając tropem zbuntowanych subkultur. Dzięki nim światło w stolicy Niemiec nigdy nie gaśnie, a tutejszy krajobraz kulturowy z każdym dniem staje się coraz bardziej wyrazisty. Od lat tysiące osobowości przewijają się przez miasto, często pozostawiając w nim cząstkę samych siebie. Legendarnych dziś „Heroes” tworzy David Bowie, źródeł dla swojej sztuki konceptualnej szuka Mark Divo, a manifesty na temat bliskiej przyszłości przedstawia grupa Globalodromia.

Dawniej zniszczony Berlin stał się domem dla ludzi z całego świata. Jest swobodny, wolny i… zagrożony. „Solidarität, verjährt nicht!” (solidarność, nie wygasa) – napis na murze, autor nieznany „Berlin ist wieder Berlin!” (Berlin znów jest Berlinem) trąbiły niemieckie media blisko trzydzieści temu. Był to moment, w którym wszystko wydawało się moż-

liwe: podziały zniknęły, a myśli zostały uwolnione. Miasto rozerwane dotychczas szponami odmiennych ideologii wreszcie mogło odetchnąć. Mur stał tu przez 10 316 dni, doszczętnie rozkładając tkankę miejską. Przede wszystkim pozbawiał on jednak mieszkańców najważniejszego – poczucia normalności i bezpieczeństwa. Ta niepewność związana dodatkowo z ruchami politycznymi oraz społecznymi dała podwaliny dla kultury buntu. Bieda i stagnacja umożliwiała stworzenie tutaj całkowicie nowego ruchu podziemnego, sprzeciwiającego się m.in. hegemonii. Krystalizująca się alternatyw-

na, luźna atmosfera miasta, dostępne tanie mieszkania i liczne pustostany stały się magnesem przyciągającym nie tylko młodych, szukających wolności, ale także zagranicznych robotników, osoby wykształcone oraz zaangażowane w środowiska artystyczne. „Unser Kiez, nicht ihr Profit” (nasze sąsiedztwo, nie wasz zysk) – napis na murze, autor nieznany Poszukiwanie nowego stylu życia w tle narastającej presji społecznej oraz politycznej zapoczątkowało powstanie

społeczne, spotykając się z silnym sprzeciwem ze strony władz i policji. Narastająca presja oraz walki pomiędzy stronami doprowadziły do podpisania ugody i rozpoczęcia współpracy aktywistów z miastem. W miejscu squatów zaczęły powstawać oddolne kooperatywy mieszkaniowe, które później zajęły się modernizacją zagrożonych obiektów. Większość z zalegalizowanych wspólnot funkcjonuje do dziś.

silnego ruchu squatterskiego, symbolu heterogeniczności Berlina. Pierwsza wielka fala okupacji rozpoczęła się w latach 80. w zachodniej części i wynikała w dużej mierze z przeciwstawienia się wobec nowego projektu rewitalizacji miasta powstałego w ramach Międzynarodowej Wystawy Budowlanej IBA w Berlinie. Plan zakładał m.in. usunięcie około 80 kamienic, co wywołało społeczne niezadowolenie i próby przejmowania zagrożonych obiektów przez młodych squattersów. Szacuje się, że w tym okresie zajętych zostało ponad 200 budynków.

Do głosu próbowały dojść kolejne ruchy

Rzeczywistość w mieście zmieniła się pod koniec lat 80. Stopniowy upadek państwa wschodnioniemieckiego doprowadził do niepewnej sytuacji prawnej i stworzenia swoistej próżni w systemie.

Opustoszałe, częściowo zniszczone po wojnie budynki Berlina wschodniego przyciągnęły w te rejony nową bohemę, która bez większego problemu zajmowała kolejne obiekty. W przeciągu następnych lat twórcy z powodzeniem sprzeciwiali się komercjalizacji, tworząc wyjątkową, artystyczną utopię. Przez blisko dwadzieścia lat publikę przemierzającą Oranienburger Straße zachwycało i zadziwiało centrum sztuki o nazwie Kunsthaus Tacheles.

W 1990 r. niezwykła architektura dawnego domu towarowego została ocalona przed ostatecznym wyburzeniem. Na miejscu powstały galerie rzeźb, pracownie, bary, a nawet teatr oraz kino. Miejsce stało się ostatecznie jednym z najbardziej wyrazistych elementów kontrkultury w mieście.

Atmosfera miasta na sprzedaż Dziś, prawie dwie dekady później, „boom pamięci” przekształcił się w atrakcję turystyczną. Biedna, ale różnorodna scena kulturowa stała się interesującą marką dla kolejnych osób, niekoniecznie związanych z artystycznym światem. Chętnie odwiedzający miasto ludzie oczekują zetknięcia się ze spuścizną bohemy, bez większych refleksji nad jego prawdziwą duszą.

Szukają doświadczenia nieposkromionej zabawy, w żaden sposób nie włączając

się w autentyczne życie okolicy. Te dzikie lata w Berlinie minęły w momencie, kiedy zamarznięte dotychczas miasto miało stać się nową stolicą zjednoczonego państwa, istotnym ośrodkiem kultury, biznesu i dyplomacji. Idące w tym kierunku działania władz, prowadzące do traktowania go jako produkt, który jest na sprzedaż, stanowią tak naprawdę zagrożenie dla jego wyjątkowego charakteru. Świadectwo tego można już dziś odczuć w przestrzeni niektórych dzielnic.

Zwłaszcza te centralne wydają się być opanowywane przez konsumpcjonizm

29

Epoka Potsdamer Platz Ostatecznym symbolem nowego rozdziału w historii zjednoczonego miasta stał się akt zamknięcia działalności Tacheles w 2012 r. Dla wielu berlińczyków Kunsthaus Tacheles utożsamiał zeitgeist (duch epoki), ostatni bastion twórczej i niezależnej ekspresji w ścisłym centrum miasta. Cudem ocalony obiekt jest reprezentantem wielkich historycznych przeobrażeń, przez które miasto przechodziło, a ostatecznie stał się ofiarą hiper-gentryfikacji. Dziś w tym miejscu jak z podziemi wyłaniają się pierwsze ściany ekskluzywnych obiektów projektowanych przez architektów uznanych za gwiazdy.

Centrum zalane zostało kosztownymi inwestycjami rodem ze słynnego placu poczdamskiego. Stąd bierze się obawa, że Berlin nie będzie już dłużej artystycznym ośrodkiem alternatywnej kultury i stylu życia, a globalizacja trapiąca lokalną społeczność spowoduje wyblaknięcie jego kolorytu. W końcu „dlaczego ktoś miałby tu przyjeżdżać, skoro zostały tylko luksusowe apartamenty i centra handlowe?” Źródła: D. Groyecka, Gentryfikacja berlina, od życia na podsłuchu do kultury caffe latte, Gdańsk 2014.

D. Sandler, Counterpreservation : architectural decay in Berlin since 1989, Nowy York 2016 http://berlin-besetzt.de/ https://www.vice.com/de/article/vdnbb9/drogen-und-neonazi-angriffe-die-wilden-anfangsjahre-im-kunsthaus-tacheles

oraz super-gentryfikację będącą dlań fałszywym błogosławieństwem. Ze ścian znika sztuka uliczna, niewpasowująca się w obraz stolicy. Być może należy sobie zadać również pytanie „How long is now” (Jak długo trwa teraz) będące manifestem widocznym na ścianach jednego z obiektów w centrum Berlina. Duch dawnego Berlina stoi pod znakiem zapytania, miejsce squatersów czy mniej zamożnej klasy kreatywnej zajęła klasa wyższa. Od momentu transformacji ciężko trafić tu na okolicę wolną od dźwigów i żurawi. Oblicze miasta zmieniają nowe

inwestycje: nowoczesne apartamentowce, odnawiane kamienice. Dotychczasowi mieszkańcy budynków zmuszani są do poszukiwania tańszych rozwiązań w innych częściach miasta. Tym bardziej, w obliczu undergroundowych korzeni Berlina, wysiedlani uważają gentryfikację za czystkę społeczną. Ich życie sąsiedzkie zostaje zniszczone poprzez drapieżne praktyki kolejnych przedsiębiorców.

Lokalne sklepy czy słynne narożne puby, cieszące się długoletnimi tradycjami, zastępowane są przez sieciowe usługi tj. kawiarnie oferujące caffe latte czy sklepy z ekologiczną żywnością.

Autor: Jakub Biernacki Koło Naukowe: Cardo

31

Wiek XIX jako epoka stylowej różnorodności architektury zdj. Jakub Haftka

Style w architekturze to zagadnienie, które w znacznym stopniu odpowiada za różnorodność naszego codziennego i niecodziennego otoczenia. Pierwszym wyróżniającym się okresem, który w wyjątkowy sposób traktuje aspekt różnorodności wykraczający poza ramy jednego stylu, był niewątpliwie wiek XIX. W przypadku tej niezwykłej epoki mamy do czynienia ze zjawiskiem, które nigdy dotąd nie funkcjonowało w tak ogromnej skali. Dotychczas w historii architektury spotykaliśmy się ze zróżnicowaniem form w obrębie jednego, konkretnego, stylu – pojedynczego w danym okresie. W Europie romanizm, gotyk, renesans czy barok rozwijały się w szczególny sposób w granicach poszczególnych krajów, lub grupy krajów.

W zasięgu tych obszarów dostrzegamy okresy przejściowe z widocznymi procesami przenikania się stylów, jednak w holistycznym spojrzeniu mówimy o obecności jednego, zdecydowanie dominującego. Wówczas różnorodność w ramach danego stylu była zjawiskiem ponadlokalnym. Gotyk czy romanizm przejawiał charakterystyczne cechy na terenie poszczególnych regionów, gdzie realizacje architektoniczne trzymały się określonych kanw typowych dla swojego środowiska kulturowego. Różnice silniejsze w wyrazie dostrzegalne są dopiero w analizie pomiędzy danymi krainami

historycznymi lub państwami – tutaj wyróżniamy właśnie cechy gotyku angielskiego, francuskiego, itd. Zatem znaczące rozbieżności w kształtowaniu architektury dotyczyły różnych sobie obszarów, zaś w ich obrębie przez całe stulecia styl zachowywał podstawowe cechy i nieznacznie ewoluował w swych granicach w zależności od tego, czy był to okres początkowy, dojrzały czy schyłkowy.

Powściągliwość tych wewnętrznych przemian i pozostająca ogromna ilość podobieństw pozwala dzisiaj badaczom dokonywać klasyfikacji, w której grupują mnóstwo obiektów w ramy jednego stylu,

Austrian Parliament Building, wikipedia.org

obejmującego najczęściej kilka stuleci.

To, co czyni wiek XIX przełomowym pod względem różnorodności, to przeniesienie tego zjawiska ze skali ponadlokalnej na lokalną oraz skrócenie żywotności poszczególnych stylów – nie mówimy już o wiekach, a jedynie dekadach. Sztuka budowania tego okresu prowadzi dynamiczną dyskusję, podczas której na przestrzeni jednego stulecia miasta uzupełniane są nowymi budynkami o skrajnie różnej estetyce, w zupełnie odmiennych stylach, niekiedy dodatkowo mieszających elementy o kompletnie różnym pochodzeniu.

Doskonałymi przykładami obrazującymi skalę tego zjawiska są dwa fragmenty stołecznych metropolii europejskich.

Pierwszy z nich to obszar Albertopolis w Londynie. Ta, znajdująca się w South Kensington, kulturalno-naukowa dzielnica skupia najważniejsze instytucje świadczące o znamienitości cywilizacyjnego dorobku Brytyjczyków. Została ona nazwana na cześć księcia Alberta, małżonka osławionej królowej Wiktorii, który znacznie przyczynił się do rozwoju tego obszaru. Kompleks obejmuje sobą szereg budynków o skrajnie różnym pochodzeniu stylowym. Główną oś założenia rozpoczyna neogotycka budowla Albert Memorial (1872), natomiast vis-à-vis znajduje się Royal Albert Hall (1971) w stylu neorenesansu włoskiego. Kwintesencję tej stylowej różnorodności najlepiej prezentuje wielowątkowość gmachu Natural History Museum (1880). Jego główny korpus ukształtowany jest jak niemiecka katedra romańska – z dwuwieżową fasadą oraz olbrzymim portalem schodkowym. Realizuje on w ten sposób ideę „świątyni natury”. Skrzydła obiektu mają natomiast całkowicie odmienny charakter – przejawiają inspiracje zaczerpnięte zarówno ze stylu włoskich pałaców wczesnorenesansowych, jak i stylu renesansowych zamków francuskich. Analiza dat realizacji tych obiektów pokazuje, jak szybko zmieniały się i jak rozmaite były architektoniczne gusta ówczesnych mistrzów profesji. Nie inaczej sprawa wygląda w przypadku dziewiętnastowiecznej przebudowy Wiednia. Była ona związana z rozbiórką fortyfikacji otaczających historyczne centrum miasta. Pozyskany w ten sposób teren utworzył dzisiejszą Ringstraße, która oprócz funkcji komunikacyjnej pełni rolę reprezentacyjnej, parkowej alei, przy której wzniesiono gmachy ważnych instytucji. Cała przestrzeń stała się przekrojem przez różne wieki historii architektury, osobliwym muzeum stylów.

Co ciekawe, gmachy przybrały szaty, które bezpośrednio odwołują się do okresu świetności poszczególnych funkcji. Tak

zdj. Jakub Haftka

więc Votivkirche reprezentuje styl neogotyku niemieckiego, parlament klasycyzmu greckiego, ratusz neogotyku niderlandzkiego, zaś uniwersytet nawiązuje do neobaroku Ludwika XIV. Budowa wymienionych obiektów rozpoczęta została po rozbiórce fortyfikacji w 1872 roku i zajęła jedynie 16 kolejnych lat.

Mnogość form architektonicznych tego okresu bardzo dobrze uwydatnia, potwierdza, a zarazem objaśnia skalę dyskusji burzliwie prowadzonej przez ówczesnych architektów. Badając XIX wiek widzimy, jak zawzięcie szukano odpowiedzi na

pytanie – w jakim stylu powinniśmy budować, aby sprostać potrzebom nowoczesnego społeczeństwa i podążać zgodnie z duchem czasu? Mimo to, w powszechnie dostępnej literaturze przedmiotu możemy spotkać się z opiniami, które zaprzeczają rzeczowości tejże dyskusji.

Na arenie międzynarodowej przedstawicielem grupy krytyków tego okresu jest Nikolaus Pevsner, natomiast w skali naszego kraju – Tadeusz Broniewski.

Ta dwójka badaczy dość bezlitośnie traktuje dziewiętnastowiecznych architektów w swoich popularnonaukowych publikacjach – jednych z najbardziej

33

zdj. Jakub Haftka

rozpowszechnionych i zarazem najłatwiej dostępnych. Okres ten jest dla nich czasem błędnej wędrówki, która nieustannie zwodzi architekturę, przydając jej niepoważnego i nieadekwatnego charakteru.

Słowa te należy jednak traktować z przymrużeniem oka. Choć dominujące w dobie XIX wieku neostyle hołdujące historyzmowi i poszukiwaniu inspiracji w twórczości protoplastów sugerują pewne opinie, warto zauważyć, że ówcześni projektanci byli niezwykle świadomi zjawiska stylowości. Potwierdza to różnorodność architektoniczna poszczególnych dekad dziewiętnastego stulecia,

obrazowo pokazująca intensywność ich dialogu i poszukiwań. Wiek XIX stanowi w tym aspekcie specyficzną uwerturę dla nowej epoki. Podsumowuje on poprzednie okresy architektury, otwierając drzwi nowym, zupełnie odmiennym stylom, jednocześnie budując solidne podstawy pod ich pełny i prężny rozwój.

Obecna w tym okresie wielokierunkowość znajduje swoje wytłumaczenie w uwarunkowaniach historycznych stulecia. Wiek XIX to czas ogromnego postępu cywilizacyjnego - wielkiego przejścia - oraz gwałtownych przemian na wielu

płaszczyznach. Echo rewolucji francuskiej z końca XVIII wieku, rezonuje z implikacjami wielkiej rewolucji przemysłowej. Ich łączony i wzmocniony wydźwięk obecny będzie jeszcze długo po ustabilizowaniu się skutków tych zmian. Oba zjawiska doprowadzają do powstania zupełnie nowego porządku świata. W XIX stuleciu do głosu dochodzi pomijana dotąd grupa społeczna. Rodzi się kapitalizm, który zupełnie zmienia oblicze rzeczywistości.

Dalszą konsekwencją jest pojawienie się wielu nowych funkcji, które mają na celu ubogacać życie publiczne. Dotychczasowe panoramy miast uzupełniają gmachy

Vienna City Hall, wikipedia.org

oper, teatrów, bibliotek, muzeów oraz domów handlowych. Wykształcone zostają archetypowe rozwiązania funkcjonalne nowych rodzajów budynków użyteczności publicznej, które pozostaną aktualne przez długi czas. Rusza także intensywna przebudowa wielkich, historycznych kompleksów miejskich. Zmiany przestrzenne w tym okresie będą dotyczyć takich metropolii jak Paryż i wspomniane wcześniej Londyn oraz Wiedeń. Rozwój naukowo-technologiczny przyczyni się do powstania maszyny parowej, co zaskutkuje pokryciem lądu liniami kolejowymi.

Kolej skróci dystanse i przyspieszy

rozpowszechnienie stylów egzotycznych.

Spopularyzowane zostaną nowe materiały konstrukcyjne, których właściwości otworzą nieznane do tej pory perspektywy. To również czas narodzin sztuki konserwacji.

Społeczeństwa zwrócą szczególną uwagę na swe narodowe dziedzictwo i nadadzą mu istotnego znaczenia. Procesy te złożą się na lepsze poznanie historii oraz architektonicznych korzeni danych regionów, co przełoży się na zrozumienie sensu oraz esencji poszczególnych stylów.

Tak znamienne i mocne w wyrazie zjawiska tworzą doskonałe tło dla różnorodne-

go okresu w dziejach historii architektury.

Nie dziwi więc bogactwo form i stylów inspirowanych zarówno przeszłością, jak i odległymi kulturami. Wiek XIX to czas wielowątkowej, niezwykle złożonej estetyki architektury, a zarazem obraz jej gwałtownych przemian. Przemian, których główną przyczyną jest przenikająca ówczesne społeczeństwo fascynacja rodzącą się globalizacją, a także odkrywaną wiedzą historyczną.

Autor: Jakub Haftka Koło Naukowe: ArcHist

35

Obcy wśród nas Obcy? Kojarzą się nam z kosmitami, znakami na polu i niezidentyfikowanymi obiektami poruszającymi się po niebie.

Nie zdajemy sobie sprawy z tego, że z obcymi mamy do czynienia niemalże codziennie. Wystarczy wyjść przed dom lub udać się na krótki spacer, by przyjrzeć się im z bliska.

W Polsce występuje około 3500 gatunków roślin naczyniowych, około 30% z nich stanowią rośliny obcego pochodzenia [1]. Można odnieść wrażenie, że ludziom nierzadko brakuje świadomości tego, co rośnie w ich otoczeniu. Na co dzień nie zastanawiamy się przecież nad tym, skąd pochodzi dana roślina i jak wpływa ona na inne żyjące organizmy. Sama dorastałam z przekonaniem, że jeżeli coś znajduje się na „dzikim”, moim zdaniem, terenie, to jest to zupełnie naturalne, że właśnie tam rośnie. Nie znałam nawet pojęcia „obcy gatunek”. Okazuje się jednak, że tuż obok nas, niczym w dobrym kryminale, splatają się losy wielu organizmów. Nietrudno tu także o tak zwane „czarne charaktery”, często obdarzone swego rodzaju supermocami. Mam więc nadzieję, że po przeczytaniu niniejszego artykułu zaczniesz dostrzegać, „co w trawie piszczy”, a czasem wręcz „niszczy”.

Obce gatunki w naszej faunie i florze to bardzo powszechne zjawisko, szczegól-

Kolczurka klapowana E ​ chinocystis lobata fot. Zofia Nocoń

nie w czasach, kiedy transport między miastami, krajami, a także kontynentami jest praktycznie nieograniczony. Są naprawdę wspaniałymi podróżnikami, wręcz specjalistami w swojej dziedzinie. Należy tutaj rozróżnić termin: gatunek obcy i gatunek inwazyjny. Rośliny obce to po prostu rośliny, które lokalnie występowały na innym terenie niż obecnie. Na przykład modrzew europejski Larix decidua, którego pierwotny zasięg obejmował skrajnie południowe tereny naszego kraju, jest obecnie rozprzestrzeniony na całym terenie Polski, głównie w wyniku gospodarki leśnej [2]. Ten przypadek pokazuje,

jak modrzew stał się gatunkiem obcym na Pomorzu. Innym przykładem, tym razem z zagranicy, a dokładnie z Półwyspu Bałkańskiego, jest kasztanowiec zwyczajny Aesculus hippocastanum. To najpopularniejszy gatunek kasztanowca w Polsce, nasadzany na przykład w przydrożnych alejach. Sam w sobie nie wykazuje skłonności do inwazji. Gatunkiem inwazyjnym jest za to występujący na nim szkodnik szrotówek kasztanowcowiaczek Cameraria ohridella. We Wrocławiu popularnym, nierodzimym gatunkiem jest też przepiękny platan klonolistny Platanus acerifolia uprawiany w całej Europie jako gatunek

Barszcz sosnowskiego H ​ eracleum sosnowskyi​. Fot. Popadius/Wikipedia

ozdobny. Może poszczycić się między innymi efektowną szarą korą. Jak widać, gatunki obce często wzbogacają nasze otoczenie, jednocześnie nie stanowiąc zagrożenia dla stabilności naszych ekosystemów. Możemy zadać sobie teraz pytanie – co złego jest w niektórych roślinach obcych? Jak już wspomniałam, mamy tu do czynienia z niecnymi zamiarami i supermocami, które tylko potęgują zjawisko spustoszenia. Inwazja występuje najczęściej, kiedy pewnym roślinom jest u nas dużo lepiej niż w ich pierwotnym siedlisku. Zazwyczaj tłumaczy się to brakiem naturalnych wrogów, które podczas

przeprowadzki zostawiły daleko za sobą.

Muszą one jednak mieć coś więcej, żeby osiągnąć sukces. Barszcz Sosnowskiego Heracleum sosnowskyi został sprowadzony do Polski jako roślina paszowa (osiąga nawet do 4 m wysokości, więc jest bardzo efektywny w uprawie) [4]. Nie przewidziano jednak konsekwencji. Szybko okazało się, że jest bardzo niebezpieczny, nie tylko dla innych roślin lub dla zwierząt, ale przede wszystkim dla ludzi. Wielokrotnie można było usłyszeć o poparzeniach, które w skrajnych przypadkach mogły doprowadzić nawet do śmierci. Jak to się dzieje? Roślina, zabezpieczając się przed zagrożeniem, produkuje szkodliwe substancje, a dokładnie olejek eteryczny – furanokumarynę. W kontakcie ze skórą i słońcem powoduje ona oparzenia II i III stopnia [5]. Przechodząc dalej, godne uwagi są kolejne dwie rośliny, szczególnie, że wiele mówi się teraz o pszczołach.

To właśnie dla nich wprowadzono nawłoć kanadyjską Solidago canadensis L. (XIX w.) i robinię akacjową Robinia pseudoacacia L.(XVIII w). Nawłoć kanadyjska to roślina ozdobna i miododajna, ceniona nie tylko za swoje bogato kwitnące pędy, ale również za późny okres kwitnienia [6].

Wkrótce chętnie zaczęła porastać tereny ruderalne i zaniedbane łąki, czego skutkiem są wielkie przestrzenie monogatunkowe. Wiele gatunków nie jest w stanie rosnąć pomiędzy nawłocią, a nawet gdyby się rozwinęły, miałyby problem z rozmnażaniem, ponieważ konkurencja okazuje się zbyt duża. Można zastanawiać się, dlaczego to zjawisko jest niekorzystne – odpowiedź przychodzi jednak błyskawicznie. Różnorodność zawsze góruje nad monokulturą, ponieważ jest tożsama z większą ilością siedlisk i bazą pokarmową. Więcej gatunków roślin niesie często za sobą większą różnorodność bezkręgowców, co powoduje dalsze korzyści.

Sytuacja wygląda podobnie w przypadku zwanej „akacją” robinii akacjowej. Tutaj dochodzi jeszcze zjawisko oddziaływania allelopatycznego. Na czym ono polega?

Niektóre rośliny zdolne są do wydziela-

Kasztanowiec zwyczajny A ​ esculus hippocastanum ​Fot. Zofia Nocoń

nia toksycznych substancji. Najczęściej dzieje się to podczas rozkładu np. liści.

Robinie wiążą duże ilości związków azotu dzięki symbiozie ze specjalnymi bakteriami z rodziny Rhizobium, zmieniając tym samym siedlisko specjalnie pod swoje wymagania, czemu inne rośliny nie mogą już sprostać [5]. Nie bez powodu gatunki inwazyjne zostały uznane za przyczynę zamierania bioróżnorodności, obok niszczenia siedlisk czy zmian klimatu.

Wszystko to razem stanowi iście wybuchową mieszankę. Są też gatunki, które za nic mają nawet jeden z najbardziej wytrzymałych materiałów – beton. Mowa

37

tu o rdestowcu ostrokończystym Reynoutria japonica i rdestowcu sachalińskim Reynoutria sachalinensis, czasem też zdarza się ich mieszaniec – rdestowiec pośredni Reynoutria × bohemica Chrtek & Chrtkova. Pochodzą one z Azji, gdzie rosną na zboczach wulkanów i rzek.

W miastach Wielkiej Brytanii, gdzie są stałymi bywalcami, zasiedliły oprócz okolic cieków wodnych również działki budowlane. Z tego powodu są one sprzedawane po dużo niższej cenie. [5]. Nie ma się co dziwić także dlatego, że rośliny inwazyjne bardzo ciężko wypędzić. Nie inaczej jest właśnie z rdestowcem, na którego nie

Nawłoć kanadyjska Solidago canadensis fot. Zofia Nocoń

działają próby siłowe takie jak spalanie czy wycinanie, jest też odporny na środki chemiczne. Jest wręcz niezniszczalny, potrafi odrodzić się z kilkumilimetrowego kłącza [5]. Jak widać, określenie „supermoce” nie było tu żadną przesadą, a być może wręcz niedocenieniem. Pewnym jest zatem, że rośliny inwazyjne powodują szkody, w Europie szacowane nawet na 12 miliardów euro rocznie [1]. Jaką rolę odgrywa w tym wszystkim miasto?

Według najnowszych badań, coraz więcej z nas wybiera je jako miejsce do życia i ten trend nadal będzie się utrzymywał [7]. Wszystko się zmienia, jesteśmy

świadkami przemiany sielskiej wsi w tereny mocno przekształcone działalnością człowieka, z monokulturową uprawą.

Miasta są mozaiką różnorodnych siedlisk, często okazją do życia dla bardzo wielu gatunków. Wiele ośrodków miejskich leży na terenach, które kiedyś były bardzo korzystnym miejscem do życia. Szczególnie polskie miasta położone w dolinach rzecznych, czego przykładem jest znany ze swych mostów Wrocław. Rzeki stanowią świetny korytarz migracyjny i kolebkę różnorodności miejskiej. Niestety, nasi goście często z nich korzystają, tak jak z dróg i kolei [9]. Niewiele różnią się od nas – wykorzystują okazję, aby się przemieszczać na długie dystanse. Nie da się ukryć, że najwięcej takich możliwości mają w mieście, skąd spokojnie mogą zawędrować na bardziej dziewicze tereny, wyrządzając tym samym jeszcze więcej szkód. Powinniśmy wziąć sobie to do serca, szczególnie przy planowaniu przestrzeni miejskich.

Okazać się może, że zyska na tym nie tylko przyroda, ale także my sami. Cieszmy oko egzotycznymi gatunkami, lecz róbmy to mądrze – sprawdzając, czy przypadkiem nie są one roślinami inwazyjnymi.

Planując przestrzeń miejską starajmy się jak najwięcej korzystać z roślin lokalnych, które są obecnie trochę zapomniane i czekają na wielki powrót [1]. Szczególną ostrożność powinniśmy zachować właśnie nieopodal łatwych dróg rozprowadzania [10][11]. Potrzebujemy także szerokiej edukacji mieszkańców, oraz wyczulenia sprzedawców na gatunki, które wprowadzają do obrotu. Naukowców czeka zaś dużo pracy, aby dokładniej poznać mechanizmy inwazji, również w miastach. Nie wiemy, jak obecne zmiany klimatu wpłyną na naszą florę, może dla którejś rośliny barierą były dotychczas ciężkie zimy?

Możemy jeszcze wielu nowych rzeczy się dowiedzieć i obserwować bardzo szybkie przemiany. Na to wszystko, jako obywatele, mieszkańcy, badacze, musimy być gotowi. Należy więc wyrobić w sobie wyżej

określone zachowania prewencyjne, gdyż miasto stanowi „serce inwazji”. Inwazji, która zatacza później coraz większe kręgi.

Bibliografia: [1] Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska Kodeks dobrych praktyk Ogrodnictwo wobec roślin inwazyjnych obcego pochodzenia, Warszawa 2014, wersja zaktualizowana 2016 data dostępu: 1.05.2020 [2] Wikipedia : wolna encyklopedia Modrzew europejski data dostępu 29.04.2020 [3] Wikipedia : wolna encyklopedia Kasztanowiec zwyczajny data dostępu 03.05.2020 [4] Krzysztofiak A,Romański M, Walka z barszczem Sosnowskiego– jednym z najgroźniejszych gatunków roślin inwazyjnych w Polsce, Wigierski Park Narodowy, Pracownia Naukowo-Edukacyjna, Krzywe 82, 16-402 Suwałki data dostępu: 28.04.2020 [7] Ritchie H i Roser M - „Urbanizacja”. Opublikowane online na OurWorldInData.org. Źródło: „https://ourworldindata.org/urbanization” 2020 data dostępu 03.05.2020 [5] Śliwiński Michał: Barszcz Sosnowskiego Heracleum sosnowskyi i barszcz mantegazziego Heracleum manteguzzianum. W: Inwazyjne gatunki

Rdestowiec pośredni R ​ eynoutria ×bohemica Chrtek et Chrtkova​ Fot. Zofia Nocoń roślin ekosystemów mokradłowych Polski. Zygmunt Dajdok i Paweł Pawlaczyk (red.). Świebodzin: Wydawnictwo Klubu Przyrodników, 2009, s. 54-57 [6] Dajdok Z., Śliwiński M. Rośliny inwazyjne Dolnego Śląska Polski Klub Ekologiczny- Okręg Dolnośląski 2009 [7] Ritchie H i Roser M - „Urbanizacja”. Opublikowane online na OurWorldInData.org. Źródło: „https://ourworldindata.org/urbanization” 2020 data dostępu 03.05.2020 [8] Zamien nawłocie na malwy przy płocie data dostępu: 1.05.2020 [9] Tokarska Guzik B.,i in (2012). Rośliny obcego pochodzenia w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem roślin inwazyjnych, Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska [10] Gaertner M., i in. Managing invasive species in cities: a decision support framework applied to Cape Town Biological Invasions 19(12) 2017 [11]Gaertner M., i in. (2017) Non-native species in urban environments: patterns, processes, impacts and challenges Springer International Publishing AG 2017

Autor: Zofia Nocoń Uniwersytet Wrocławski

Robinia akacjowa​R ​ obinia pseudoacacia​fot. Zofia Nocoń

39

e

s

e .

s.

n , in

y the n

r

ly,

We design various objects, however, all projects We design various objects, however, all projects share a common feature. Regardless of whether 4. you need to remember that the viewer 3. prepare drawings from share a common feature.

Regardless of whether Let the following 30 tips help yougeneral before the 4. needdrawings to remember that the viewer 3. you prepare from general we are the authors of a single-family house, a doesn’t know your project as well as we are authors of aprojects single-family house, a to the detailed of the doesn’t know your project as well as you hotel, a cinema or a factory, our project must be final submission to detailed you know, explain design ideas and hotel, a cinema or a factory, our project must be legible and presented in an understandable way. with regard to the upcoming examination know, explain design ideas and by implelegible and presented in an understandable way. 2. add 1. encourage the viewer schemes to explain what inspired implemented solutions one one At the study stage, projects must be session.

1. the viewer 2. add toone explain what inspired mented solutions by one Attoencourage the study stage, projects be familiarize with your must design, you and schemes what is your observation, understandable to our classmates and academics. to familiarize withclassmates your design, you and what is your observation, understandable to our and academics.

1. encourage the viewer to familiarize provide most important what is unique about your project Also, when taking part in architectural 10.00 Also, when taking in architectural provide most important what is unique about your project your design, provide most important feautures of thepart project competition, it is essential to present our idea in with competition, it of is essential to present our idea in feautures the project the most clear and legible way so that receivers, in feautures of the project the most clear and legible way so that receivers, in 7.20 that case the jurors, understand our design try to shortly answer questions: trythat to shortly questions: case the answer jurors, understand our design without additional presentation. After university try toadditional shortly answer questions: 3.60 without presentation.

After university time, when we prepare projects professionally, the time, when we prepare projects professionally, the importance of readability of our drawings is even 0.00 importance of readability of our drawings is even more significant. Our work must be more significant. Our work must be understandable to the clients, designers of other understandable to the clients, designers of other disciplines, and last but not least contractors. useuse legends, symbols, titles, unified colors disciplines, and last but not least contractors. legends, symbols, titles, unified However, it should be remembered that not all However, it should be remembered that not all to clearly present the design people whom our project is presented are colors to clearly present the design people whom our project is presented are technically prepared for their interpretation. technically prepared for their interpretation.

Hence the need to present the drawings in the Hence the need to present the drawings in the most intuitive way possible to read. Consequently, 6. keep your drawing’s style and colors 5. prepare onepossible layouttoforread. all drawings, most intuitive way Consequently, 5. prepare one layout for all drawings, it is necessary to use generally accepted symbols We design various objects, however, all projects We design various premises, however, consistent itadd is necessary to use generallywhat accepted symbols 5. prepare one layout for all drawings, it 2. schemes to explain inspired it can look as follows: and rules. can look as follows: 1.allencourage thea viewer schemes to explain what inspired share a common feature.feature.

Regardless of whether 2. add 4. youitneed and rules. projects share common Regardless 3. prepare drawings from general can look to as remember follows: that the viewer you and what is your observation, what is We design various objects, however, all projects "30 tips" are created for foreign students who take we are the authors of a single-family house, a familiarize with your design, you and what is your observation, doesn’t know your project as wellinspired as "30 tips" are created for foreign students who take ofto whether we are the authors of a single-family encourage viewer 2.4.add schemes explain what to detailed share a acommon feature.

Regardless of whether you need toto remember that the viewer part in design classes at our faculty.

The purpose unique aboutthe your project hotel, cinema or a factory, our project must be 1.

3. prepare drawings from general part inisdesign classes at our faculty.

The purpose provide most important what unique about your project you know, explainis design ideas and house, a hotel, a cinema or a factory, our project we are the authors of a single-family house, a of the work is to show them what elements must to familiarize with your design, you and what your observation, legible and presented in an understandable way. doesn’t know your project as well as LEGEND of the is to show them what elements must towork detailed implemented solutions one byproject one feautures ofand the project must be presented inmust an project understandhotel, cinema or a projects factory, our be be included instage, their projects and how tomust present Atlegible thea study be provide most important what unique aboutdesign your youisknow, explain ideas and be included in their projects and how to present legible an understandable way. them.

Projects developed during classes must able way.

At and the presented study projects must be understandable tostage, ourinclassmates and academics. feautures of the project them.

Projects developed during classes must Author’s name Supervisor's name implemented one byname one At the study stage, projects must beacademics.

Also, when taking part in architectural contain elements characteristic for architectural Author’s name solutions Supervisor's understandable to our classmates and try to shortly answer questions: 10.00 contain elements characteristic for architectural competition, it is essential to present our idea in understandable to our classmates and academics. drawings such as axes, basic dimensions, spot Also, when taking part in architectural competition, drawings such axes, DRAWING basic dimensions,SCALE spot OFasanswer THE the most clear andpart legible way solayers that receivers, to shortly questions: Also, when taking architectural heights, room lists and of clear properin tryTITLE it is essential to present ourinpartition idea in the most TITLE OF THE7.20 DRAWING SCALE 10.00 heights, room lists and partition layers of proper that case theit jurors, understand ourand design competition, is essential to stairs present our ideaare in thicknesses.

Descriptions of ramps Course name and legible way so that receivers, in that case the thicknesses.

Descriptions of stairs and ramps are without additional presentation.

Course name 3.60 the most clear and legible way so that university receivers, in also required.

When preparing aAfter drawing it is also also required.and When preparing year a drawing it is also 7.20 Semester academic jurors,that understand our design without additiontime, when prepare projects professionally, case the jurors, understand our design important towe vary the thickness of lines, attachthe the Semester and academic year important to vary the thickness of lines, attach the al presentation.

After university time, when we importance of readability of our drawings is even 0.00 without presentation.

After university legendsadditional of used symbols and select appropriate 3.60 more significant.

Our work must be prepare projects professionally, the importance of the legends of used symbols and select appropriate time, when we prepare professionally, scales for the amount ofprojects presented information. scales for the amount of presented information. understandable to the clients, designers of other choose one board size you can create a logo of your project readability of following ourof drawings is help even more signifLet the 30 tips you before the final importance readability of our drawings is even 0.00 you can create a logo your project you can create a logo ofof your project Let the following 30 tips help you before the final disciplines, and last but not least contractors. submission of the projects with regard significant.

Our work must be to to icant.more Our work must be understandable thethe use legends, symbols, titles, unified submission of the projects with regard to the However, it should be remembered that not all upcoming examination session. understandable to thedisciplines, clients, designers of other clients, designers ofour other andare last people whom project is presented upcoming examination session. colors to clearly present the design disciplines, and last but least but not least contractors.

However, itcontractors. should be technically prepared fornot their interpretation. use legends, symbols, titles, unified However, it should be remembered that not all Hence the drawings in the remembered thatneed not to allpresent peoplethe to whom our peopleintuitive whom our project is to presented are to clearly style present design read.

Consequently, projectmost is presentedway are possible technically prepared 6. keepcolors your drawing’s and the colors 5. prepare one layout for all drawings, technically prepared their interpretation. it is necessary toHence usefor generally accepted symbols 4. you need to remember that the viewer for itsdesign interpretation. the need to present consistent 3.We prepare drawings from general it can look as follows: various however, all projects Hence the needobjects, to present the drawings in the and rules.

3.doesn’t prepareknow drawings general 6. keep your drawing’s style and colors yourfrom project as well as the drawings in thefeature. most intuitive share a common Regardless ofpossible whether 4.consistent need todrawing’s rememberstyle thatand thecolors viewer most intuitive way possible to way read.

Consequently, to detailed "30 tips" are created for foreign students who take to 6.you keep your 3. prepare drawings from general 5. prepare one layout for all drawings, detailed towe read. it isgenerally necessary toThe usepurpose you know, explain design ideas and are the ofuse a single-family house, a it part isConsequently, necessary accepted symbols inauthors designto classes at our faculty. doesn’t know your project as well as consistent to itdetailed can look solutions as follows:one by one generally accepted symbols and rules.elements „30 tips” hotel, a cinema our what project must be and rules. of the workoris a tofactory, show them must implemented you know, explain design ideas and LEGEND beand included in their projects and students how present legible presented in an way.

"30 tips" are created forunderstandable foreign who take are created for foreign students who taketopart implemented solutions one by one them.

Projects developed during classes part in design at our faculty.

The must purpose the study stage, projects must be purpose inAt design classes atclasses our faculty.

The of Author’s name Supervisor's name contain elements characteristic for architectural 10.00 of the work is to show them what elements must understandable to our classmates and academics. the work is to show them what elements must be LEGEND drawings such as axes, basic and dimensions, spot included in part their projects how to present Also,bewhen taking in architectural included in their projects and how tolayers present them.

10.00 TITLE OF THE DRAWING SCALE heights, room lists and partition of proper them.

Projects developed during classes must competition, it is essential to present ourcontain idea in Projects developed during classes must Author’s name 7.20 Supervisor's name thicknesses.

Descriptions stairs ramps are contain elements characteristic forand architectural Course name the most clear and legible wayofso that receivers, in elements characteristic for architectural drawings 7.20 also required.

When a drawing itspot 3.60 as axes,preparing basic dimensions, thatdrawings case the such jurors, understand our design is also Semester and academic year important to vary the of lines, the such as axes,room basic dimensions, spot heights, TITLE OF THE DRAWING SCALE heights, lists andthickness partition layers ofattach proper without additional presentation.

After university 3.60 legends of used symbols and select appropriate room lists and layers ofstairs proper thickness.

0.00 Descriptions of and rampsthe are time,thicknesses. when wepartition prepare projects professionally, Course name scales for the amount of presented information.

Descriptions of stairs and ramps are also required. also required.

When preparing a drawing it is also importance readability of help our drawings even choose one board size0.00 you can create a logo of your Let theof following 30 tips you beforeisthe final Semester and academic year project When preparing drawing itmust is also important to toaof vary the thickness of lines,toattach moreimportant significant.

Our beregard submission thework projects with the the choose one board size legends of used symbols and select appropriate vary the thickness lines, attach the legends of understandable toofthe clients, designers of other upcoming examination session. use legends, symbols, titles, unified scales for the amount of presented information. used symbols and select appropriate scales for disciplines, and last but not least contractors. choose onesymbols, board size youto can createpresent a logo of project colors clearly theyour design Let theitof following tips help youthat before use legends, titles, unified However, should be30remembered notthe all final the amount presented information. submission of the projects with regard people whom our project is presented are to the colors to clearly present the design upcoming examination session. technically prepared for their interpretation.

1.

2.

3.

1.

1.

2.

2.

+

3.

3.

4. y

d y i

1.

+

+

WHAT? 30 tips to make WHAT? WHERE? each project WHERE? 30 tips to make WHY? 30 tips to make legible each project legible WHY? each project legible

+-

TITLE OF THE PROJECT 1.

2.

3.

WHAT? WHERE? WHY? 30 tips to make each project legible

1.

2.

3.

1.

2.

3.

TITLE OF THE PROJECT 1.

2.

3.

1.

2.

3. +

+

+

WHAT? WHERE? WHY?

+

+

+-

+

+-

TITLE OF THE PROJECT

2. THE PROJECT 3.3.

1.1.TITLE OF 1. +

+

+

+-

2.

+

+

+

+-

3.

6.

c

a

partitions and floors, 10. don’t forget about the roof layout, 11. 13. youdiffer should provide dimensions 12. do1 cut that creates and amain ground floor plan 10. don’t forget about the roof layout, 13. differ partitions floors, load-bearload-bearing and elements, partition walls mark: characteristic heights, main ge* (of rooms, structural total), mark: characteristic heights, main1diing and partition walls glass / full walls (at 8. imagine we 9. put all necessary information on (%each or o),plan / full walls (at of early roof1m me with an accuracy 0.5 stage cm 8. dimensions, imaginethat thatslopes wecut cut each plan m 9. draw putglass all necessary information on it can mensions, slopes (% or dashed o), roof line hatches, early stage itplan can(drawing be reduced to fillings) above floor, to each hatches, windows, gutters andline down on befloor reduced to(drawing fillings) must abovethe the floor,use use dashed to each floor plan must windows, gutters and down pipes show what isisforget above explain itself) point out doors*, 10. don’t theplan roof 1layout, 11. should main dimensions 12. pipes (bud show what above itself)––provide point out doors*, 8. imagine that we about cut each m 9. explain putyou all necessary information on don't leave empty planes (also for on 7. don’t put too much information windows, structure, furniture ecological reasons) mark: characteristic heights, main g (of rooms, structural elements, total), pla windows, furniture above the floor, use dashed line to each floorstructure, plan (drawing must ecological reasons) one board, try to hold drawings in lines, as well as other mm dimensions, slopes (% or o), roof m draw with an–symbols accuracy ofmin 0.510cm dra show what is above as well as other symbols explain itself) point out doors*, don't leave empty planes (also for hatches, windows, gutters and down o A windows, structure, furniture min 7BBmm ecological reasons) A pipes (b as well as other symbols + 10.00

+

10.00

A0.1 0.1

0.2 0.2

+-

+-

0.00 0.00

x°

cut floor + 7.20 cut that thatcreates createsaaground ground floorplan plan

p d

0.3 min B 10 mm 0.3

leave space between dimension lines and drawings (min 10 mm)min 7 mm 0.00 5 0.1 0.2 GRES TILES 5 equal keep distance between 0.3 dimension lines between (min 7 mm) TILES leave CARPET space dimension +-

434

x°800

7.20

x°

+

x°

x°

x°

x°

434

x°

7. don’t put too much information on one board, tryput to hold drawings in lines, don’t 7. too information on 7. don’t don’t putplanes too much much information on leave empty (also for ecological one board, try to hold drawings in one board, try to hold drawings in lines, lines, reasons) don't leave empty planes (also for

5

lines and drawings (min 10 mm) *on doors should be keep distance *onplans plansequal doors shouldbetween bepresented presented as open dimension lines (min 7 mm) as open

30

15

30

+-

10.00 +

10.00x° x°

min 7 mm

434

+

434 434

x° x°

x°x° x°x° x° x°

800 15 cut that creates a ground floor plan 13. differ partitions and floors, 14. don’t show entrances *onforget plans to doors should be presented 15. us load-bearing and partition triangle without fillingtowhen open 10. don’t forget about the roofplan layout, 11. you should provide main walls dimensions 12.(provide do as dimensioning from detail 8. imagine thatwe we cut each 1m 9. put necessary information on 10.imagine don’t forget about the roof layout, 8. imagine we cut each 9.glass putall all necessary information on 11. you provide main dimensions 12.building dodon’t dimensioning from detail to 8. that that cut each planplan 1 m1 m should provide main dimensions 14. forget to is show entrances (pron entrance below zeroof level) / full walls (at early stage it can mark: characteristic heights, main general, select the sameentrances unit (of rooms, structural elements, total), above floor, useuse dashed line toto each floor plan (drawing must es, above the floor, dashed line each floor plan (drawing must 15.

13. differ partitions and floors, 14. don’t forget to show mark: characteristic heights, main general, select the same unit of (of rooms, structural elements, total), the the floor, use dashed line to show (of rooms, structural elements, total), vide triangle without filling when building lines, above o be reduced to fillings) dimensions, (% or ),roof rooflayout, measure fortriangle all dimensions presented draw an accuracy of 0.5 cmwalls 10. don’t forget about 11. youwith should provide main dimensions 12. do(provide dimensioning from detail to when show what isslopes above explain itself) –– point out doors*, load-bearing and partition without filling what is above explain itself) point out doors*, dimensions, slopes (% the or o), roof measure all dimensions presented draw with an accuracy of cm 0.5 cm what isshow above draw with an accuracy of 0.5 entrance isfor below zero level) hatches, gutters and down ongeneral, the drawing, the is unit not imposed mark:windows, characteristic heights, main select theunit same of (of rooms, structural windows, furniture building entrance is below zero level) glassstructure, / full wallsfurniture (atelements, early stagetotal), it can windows, structure, hatches, windows, gutters and down on the drawing, the unit is not imposed pipesdimensions, slopes (% or o), roof (but it is common to prepare site measure for all dimensions presented draw with an accuracy of 0.5 cm as as other to fillings) aswell wellbe asreduced other symbols symbols pipes (but it is common to prepare site hatches, windows, gutters and down plan in mdrawing, and other on the thearchitectural unit is not imposed plan in m and other architectural AA B mm B10 min pipes (but it is in common drawings a cm) to prepare site min 10 mm drawings in a cm) plan in m and other architectural min 7 mm 0.00 0.00 min 10 mm min 7 mm 0.1 0.2 0.3 0.1 0.2 0.3 drawings in a cm) + 10.00

7.20 x° 7.20 creates a ground floorplan plan cutcut thatthat creates a ground floor + 7.20 800 cut that creates a ground floor plan 800

x°

+ +

800

55 GRES leave space between dimension TILES leave space between dimension lines leave space between dimension lines and drawings (min 10 mm) andlines drawings (min 10 mm) keep equal and drawings (min 10 mm) CARPET TILES leave space between dimension keep equal distance between GRES TILES distance between dimension lines keep equal distance between lines anddoors drawings 10 mm) dimension lines (min 7(min mm) *on plans should be CARPET TILES *on plans doors should be presented presented (min 7 mm) dimension lines (min 7between mm) keep equal distance as open as open dimension lines (min 7 mm)

t, n

+-

0.00

30 90 12+ 0.00 170 30 90 12 170 100 130 100 130 30 180 90 12 170 180 15 404 100 130 15 404 180 434 434 15 404 434

12 90 30 12 90 30 walls 130 walls openings 130 openings 254 12 90 30opening axes 254 walls axes opening 15 axes 130 15 total openings axes 254 opening axes total 15 axes total

434

11. you should provide main dimensions 12.

12.do dodimensioning dimensioning from from detail to 11. you should provide main dimensions detailto to 15. use symbols on your drawings 13. differ partitions and floors, 14. forget to show entrances 12.don’t do dimensioning from detail 9. information on each 9.put putall allnecessary necessary information on general, select the same unit ofgener(of rooms, structural elements, total), 14.

15.

13. differ partitions and floors, don’t forget to show entrances 15.use usesymbols symbolson onyour yourdrawings drawings general, select the same unit of (of rooms, structural elements, total), and partition walls (provide triangle without filling when al, select the same unit of measure for all floorload-bearing plan (drawing must explain itself) each floor plan (drawing must measure for alltodimensions presented draw with an accuracy ofwalls 0.5 cm load-bearing and partition (provide triangle without filling when 15. use symbols on your drawings 13. differ partitions and floors, 14. don’t forget show entrances measure for all dimensions presented draw an–accuracy 0.5 cm building entrance is on below zero level) glass /with full walls (at early stage it can dimensions presented theisdrawing, the out doors*, windows, structure, explain itself) point outof doors*, own – point on(provide the drawing, the unit not imposed building entrance iswithout below zero level) glass / full walls (at stagewalls it can load-bearing andearly partition triangle filling when on the drawing, the unit is not imposed be reduced to fillings) windows, structure, furniture unit is not imposed (but it is common to furniture as well as other symbols (but it is common to prepare site be reduced to walls fillings) building entrance isprepare below zero glassas/other full (at early stage it can (but is m common sitelevel) as well symbols prepare plan mto and other architecplanitsite in andinother architectural be reduced to fillings) plan in m and other tural drawings cm) architectural A B min 10 mm drawings ininaacm) min 10 mm

n

ons tal),

0.1

0.2

+-

0.00

0.3

min 7 mm min 7 mm

5 leave space between dimension leave space between (min dimension lines and drawings 10 mm) lines and drawings (min 10 mm) keep equal distance between GRES TILES *on keep plans doors should bebetween presented GRES TILES lines (min 7presented mm) equal distance *ondimension plans doors should be GRES TILES CARPET TILES as open as open dimension lines (min 7 mm) CARPET TILES CARPET TILES

12. do dimensioning from detail to 14. don’t select forgetthe to show entrances general, same unit of

drawings in a cm)

30 30

90 12 170 +- 0.00 100 90 12 170 130 + - 0.00 180 100 130 +- 0.00 15 404 180 434 15 404 434

12 90 30 walls 1213090 30 openings walls 254 opening axes 130 openings 15 axes 254 opening axes total 15 axes total

15. use symbols on your drawings

41

(clear height) floor and a finished ceiling (clear height)

slope value

MATERIAL 3 THINKNESS MATERIAL 4 THINKNESS

0 slope value MATERIAL 5 THINKNESS 0.1 ve 22. don’t forget to tag all partition layers 0 19. provide information of building layers 16. you can provide a room height and spot heights on sections 23.

18. remember toremember prepare room listpartition toroom layers 20. always 21. reme 19. provide information of building layers 22.remember don’t forgettoato tag all on floor plans and section drawings, you 16. you can provide a room height 17.provide information about stairs 18. prepare a list to 16. you can provide a room height 17.provide information about stairs -A showto function andsection the areaon e.g. place the on19. floor and section drawings, and spot heights sections andlist ramps (onplans plans and sections), can layers on the drawings orbuilding preparelayers 20. always remember 21. r provide information of show function and(two the area (two and ramps (on plans and sections), -the decimal places) of each room, start of symbol on floor plans can list layers on the drawings equipyou stairs with balustrade symbols with legend e to place the section on floorwith plansbalustrade and section drawings,18. remember decimal places) of each room, start to prepare a room list to equip stairs 16. you can provide a room height 17.provide information about stairs - a + 10.00 each floor with a growing with or prepare symbols with legend (it’s height in your design must o symbol on you can layers on the drawings numbering shownumbering function andfloor the plans area each floor(two with a growing and ramps (on plans andspot sections), (it’s height inlist your design must number, use negative numbers for be not less than 1.1 m), add w or prepare symbols with legend MATERIAL 1 THINKNESS decimal places) of each room, start equip stairs with balustrade number, use negative numbers for be not less thanchange 1.1 m),ofF1add underground levels (e.g.

MATERIAL 2 heights close toTHINKNESS each levelspot numbering each floor + 7.20 with a growing MATERIAL 3 THINKNESS (it’s height in your design must MATERIAL 1 THINKNESS underground levels (e.g. heights close2to each change of level-1 – basement, 0 – ground floor, 1 – MATERIAL 4 THINKNESS THINKNESS number, use negative0numbers for F1 be notMATERIAL less than 1.1 m), add spot MATERIAL 5 THINKNESS – basement, – ground MATERIAL 3 THINKNESS first floor-1etc.), you can enrich your floor, 1 – underground levels (e.g.

4 THINKNESS heightsMATERIAL close to each change of level + 3.60 room A listfirst withfloor floor etc.), finishing you(e.g. cangres enrich your THINKNESS amountMATERIAL x step5 height -1 – basement, 0 – ground floor, 1 A – tiles), remember towith provide a legend room list floor finishing this symbol indicates the A etc.), you can enrich your (e.g.

A gres finis first floor step widthx step height amount on the same sheet e.g. +- 0.00 tiles), remember to provide a legend distance between a finished this symbol indicates the room list with floor finishing (e.g. gres step width amount x step height 43 floor and a finished ceiling on the same sheet F1 tiles), remember to provide a legend distance between a finished this symbol indicates the step width (symbol to be marked on plans) MATERIAL 1 THINKNESS 0.1 on (clear height) + ab slope value the same sheet F1 floor and a finished distance between ceiling a finished MATERIAL 2 THINKNESS SECTION +- z 3 THINKNESS MATERIAL 1 THINKNESS (symbol belegend) marked on plans) SECT SECTION A-A 1:100 floor and a finished ceiling 0.1 20.00 (clear height) slope valueMATERIAL MATERIAL 2 THINKNESS MATERIAL 4 THINKNESS 0.1 vestibule m2 to(the - be (symbol to be marked on plans) 0.1 MATERIAL 3 THINKNESS 5 THINKNESS (clear height) slope value MATERIAL

B

300

B

300 300

B

B

HH==300 300 H = 300

MATERIAL 4 THINKNESS MATERIAL 5 THINKNESS

0.1 vestibule 20.00 m2 (the legend) 2 0.1 vestibule 20.00 m (the legend) 20. always remember 21. remember to name all the sections 19. provide information of building layers 23. use proper spot heights close to: 24. you c don’t provide main dimensions to 22. place the forget sectionto tag all partition layers e.g.- A-A, B-B, on floor plans and section drawings, entrances 23.23. use proper spot heights close to: use proper spot heights close 24. y and spot heights on sections 18. remember to prepare a room list to 22. don’t forget to tag all partition layers 17.provide information about stairs 20. always remember 21. remember to name all the sections 19. provide information of building layers 20. always remember to place 17.provide information about stairs and building, sign the all drawing symbol on floor plans you19. can list layers on the drawings 20.remember always remember 21.the to name the sections provide information of building 18. to prepare aon room list to of - remember staircases -e.g. entrances information about stairs layers show - entrances function and the area (two and spot heights sections and ramps (on plans and sections), A-A, B-B, provide main dimensions to place the section on floor plans and section drawings, the section symbol on floor plans ramps17.provide (on plans and sections), equip with a proper title and scale or prepare symbols with legend A-A, B-B, provide main dimensions toplaces) place the section onramps floor plans and section drawings, decimal - e.g. points show function and the area + 10.00 - characteristic staircases of floor each room, start (two andcan (onbalustrade plans anddrawings sections), - staircases stairs with ofbuilding, thecharacteristic building, sign the drawing symbol on plans you list on the stairsequip with balustrade (it’s height your of the sign the drawing symbol on floorwith plans you1 stairs can layers list layers on theindrawings MATERIAL THINKNESS points decimal places) of each room, start + numbering each floor a growing 10.00 equip with balustrade height in symbols your design must - characteristic points MATERIAL 2prepare THINKNESS with a proper title and scale or prepare with legend design(it’s must be not less than 1.1 m), add with a proper title and scale or symbols with legend F1 numbering eachnumbers floor with number, use negative fora growing MATERIAL 3 THINKNESS (it’s height your must be not less thanin1.1 m),design add spot + 7.20 spot heights to each change of level + + MATERIALclose 4 THINKNESS underground levels (e.g. number, use negative numbers for MATERIAL THINKNESS MATERIAL 1 THINKNESS heights close to1than each1.1 change of level be not less m), add spot MATERIAL 5 THINKNESS + 7.20 MATERIAL 2 THINKNESS + + MATERIAL 2 THINKNESS 0 – ground floor, underground levels (e.g. 1 – F1 F1 of level -1 – basement, heights to each change MATERIAL 3 THINKNESS MATERIAL 3close THINKNESS A A + 3.60 MATERIAL 4 THINKNESS first floor etc.), you can enrich your MATERIAL 4 THINKNESS -1 – basement, 0 – ground floor, 1 – MATERIAL 5 THINKNESS + 3.60 MATERIAL 5 THINKNESS finished floor layer Structure room first list with finishing (e.g. gres your floorfloor etc.), you can enrich amount x step height above A A gres finishedtiles floor layer Structure e.g. ceramic e.g. reinforced tiles), remember to provide a legend(e.g. +- 0.00 he A A room list with floor finishing step width 434 e.g. ceramic tiles800 and ag amount x step height F1 e.g. reinforced concrete slab on thetiles), sameremember sheet +- 0.00 ished to provide a legend the a prepa MATERIAL 1 THINKNESS step width concrete slab + above zero level ling MATERIAL 2 THINKNESS on the same sheet SECTION A-A 1:100 SECTION 800 B-B 1:100 p inished to wr 434 F1 3 THINKNESS + above be marked on plans) 0.1 (symbol to +- zero level slope value MATERIAL 434zero level 800 MATERIAL 4 THINKNESS SECTION A-A 1:100 to eiling openi F1 MATERIAL 1 THINKNESS +- A-A zero level MATERIAL 5 THINKNESS - below zero1:100 level SECTION B-B 1:100 MATERIAL 2 THINKNESS SECTION SECTION A-A 1:100 o (symbol to on plans) 1 THINKNESS 2 be marked 0.1 slope value MATERIAL MATERIAL 3 THINKNESS 0.1 vestibule 20.00 m (the legend) - below A-A zero1:100 level MATERIAL 2 THINKNESS SECTION SECTION B-B 1:100 1000

1000

1000

1000

3.60 3.60

B

B

B

1000

B

1000

B

B

3.60 3.60

MATERIAL 4 THINKNESS

MATERIAL 3 THINKNESS

B

3.60

1000

B

1000

3.60

3.60 3.60 1000

3.60 3.60 1000

B

B

MATERIAL 5 THINKNESS 2 23. use0.1 proper spot heights to: legend)24. you can provide openings description vestibule 20.00 mclose (the 4 THINKNESS 22. don’t forget to tag allMATERIAL partition layers MATERIAL 5 THINKNESS 21.- remember 20. always remember to name all the sections ayers18. remember entrances and spottoheights on asections prepare room list to B-B,proper provide main dimensions to place the section gs, staircases 23. use spot heights close to: 24. you can provide openings description 22. don’t forget to area tag all(two partition layers - e.g. A-A, function and the 20. always remember 21. remember topoints name all the sections gslayers show the building, sign the drawing symbol onto floor -remember entrances - of21. characteristic +plans and spot heights on sections 10.00 a room 18. remember prepare list to to name all the sections 23. use proper spot heights close to: 24. you can can provide provideopenings openingsdescription description 22. don’t forget tag room, all partition ofto each start layers with-ae.g.

A-A, B-B,and provide to places) place the section wings, decimal proper title scale main dimensions staircases width show function and the area (two decimal e.g.

A-A, B-B, provide main dimensions entrances no. and spot heights on sections building, sign the drawing symbol on floor ngs numbering each floorplans with a growing - of the characteristic points + 10.00 height places) of each +room, start numbering of building, sign drawing - with staircases 7.20 a proper title scale d + the + theand width number, use negative numbers for no. each floor with a growing number, use with a proper title and scale characteristic points 10.00 underground levels +(e.g. height +underground 7.20 negative numbers for levels + + width -1 – basement,+ 03.60 – ground floor, 1 – no. (e.g. -1 – basement, 0 – ground floor, A A 1– height finished floor layer Structure first floor etc.), you can enrich your + 7.20 + above: example of windows, doors + tiles + first floor etc.), you can3.60 enrich your room e.g. ceramic e.g. reinforced +- 0.00 room with floor finishing and gates mark (when you don’t finished floor layer Structure list withlist floor finishing (e.g. gres(e.g. tiles),gres concrete slab A A above: example of windows, doors tiles), remember toa+-provide a legend prepare openings table its enough e.g.

434 ceramic tiles 800e.g. reinforced + 3.60 remember to provide legend on the 0.00 + above zero level and gates mark (when you don’t on the same sheet to write a width and height of the concrete slab ESS same sheet above: openings exampletable of windows, doors and finished floor SECTION layer B-B Structure +- zero level1:100 prepare its enough ESS SECTION A-A 1:100 SECTION A-A 1:100 opening) above: example of windows, doors + above zero level ESS gates mark (when you don’t prepare 434 800 below zero level e.g. ceramic tiles e.g. reinforced to write a width and height of the +- 0.00 ESS +zero level and gates mark (when you don’t (symbol to be marked on plans) 0.1 openings table its enough to write ESS SECTION A-A 1:100 KNESS concrete slab opening) - below zero level SECTION B-B 1:100 KNESS SECTION A-A 1:100 prepare openings table its enough a width and height of the opening) KNESS + above zero level 2 0.1 vestibule 20.00 m (the legend) to write a width and height of the KNESS 23. use proper spot heights close to: 24. you+-can provide zero levelopenings description yers KNESS SECTION A-A 1:100 opening) entrances - below zero level staircases 21. remember to name all the sections use proper spot heights close to: 24. you can provide openings description layers - 23. characteristic points

e,

so

de s des c

ale

NORTH ELEVATION 1:100

1

CLINKER TILES (PLINTH) RAL RAL 3000

1

Po Polish design standards and regulations have not be been translated into English and at the same time, the 27. you can add some 28. lack of surroundings makes impossible The number of necessary symbols and descriptions there are no foreign language studies on how to The number of necessary symbols and 27. can addentitling some 28. lack ofcan surroundings makes impossible 25. apart from thethe elevation and 28. lack of provide surroundings makes imposside 26. you information about 25.you apart from entitling The number of necessary symbols and descriptions increases with the specificity of the drawings. to assess whether designed building schemes/sketches/drawings design in Poland.

Consequently, that causes a descriptions increases with the specificity to assess whether designed building 26.ble you provide information about 25. schemes/sketches/drawings apart from entitling the the specifying the scale, remember to add tocan assess whether designed building pro increases withpeople the specificity of the drawings. elevation and specifying scale, colors and materials, but always So the conceptual design should basic problem for who design in contain Poland, but do fits the place, try to present the to show your considerations of the drawings.

So the conceptual design no elevation and specifying the scale, colors and materials, but always fits the place, try to present the So the conceptual design should contain basic the characteristic heights on elevations, you to show your considerations fits the place,to tryplace to present the backinformation about the designed dimensions, not speak Polish fluently.

This group includes remember to add characteristic remember the legend background of the building (if youthe have should contain basic information about stu information about the designed dimensions, to add characteristic remember to place the legend can remember also show axes background of the building (if you have ground of the building (if you have photos functions of the rooms and planned materials. students thatdimensions, to study at our faculty, but on the drawing heights on elevations, you can also designed functions of theitrooms als photos ofcome the area put as functions ofdesign, the rooms and planned Executive which isyou the can basismaterials. forPolish building on the drawing heights on elevations, you can also of the area you can put it as the elevation also foreigners finding employment in photos of the area you can put it as show axes and planned materials.

Executive design, de Executive design, which is the basis for building the elevation background) the object, must include detailed information design offices. show axes background) the elevation background) 10.00 9.50 which isdesigned the basis fordetailed building the object, must the object, must include information about all elements, as well as their exact 10.00 9.50 5 Stu about all designed elements, as well as all their exact include detailed information about designed A B 4 5 dimensions.

Theto project must be unambiguous Students coming Poland from different A B cou 4 dimensions.

The project must beinterpreted unambiguous elements, as familiarize well their exact dimensions.

7.20 so that itmust cannot beas read and in countries themselves with 7.20 bu so that it regulations cannot be read and interpreted The project be unambiguous soin that it various ways.must Due to the knowledge of common building and standards ruling in Poland.

Lac various ways.

Due to the knowledge of common cannot be and interpreted various ways. symbols andread graphic ofinpresenting Lack of translations to principles English, with no knowledge 3.60 2 of symbols principles of presenting 3.60 wegraphic aremakes able tothat facilitate understanding 2 studied few possible Due toand the knowledge of common symbols ofprojects, the language, task complicated. if you’ve To 3 projects, we are able to facilitate understanding if you’ve studied few possible of any project.

Also when designing, we should graphic principles of presentingofprojects, Toand meet the demand, a compendium 1 don’t hesitate3to include solutions, kno 0.00 of any project.

Also when designing, we should follow and use the "language solutions, don’t hesitate0.00 to include 1 we arethese able to facilitate understanding knowledge on principles how to present a project in of any com follow these principles and useour thedesign "language them on your sheets, that makes ofproject. architecture".

As adesigning, result, will complete and way in accordance withbe Alsocorrect when we should them on your sheets, that makes LEGEND Po oflegible architecture".

As a result, our design will befollow your project complete and provides and well-understood.

Polish standards is prepared.

The above presented LEGEND these principles and use the “language of archiyour NORTH project ELEVATION complete and provides tip legible and well-understood.

1:100 TILES (PLINTH) RAL RAL 3000 feeling of well-elaborated topic 1 aCLINKER tips focus on elements thatwill should be tecture”.

Asgraphic a result, our design be legible NORTH ELEVATION 1:100topic inc a feeling of well-elaborated 1 CLINKER TILES (PLINTH) RAL RAL 3000 Polish design standards and regulations have not included in projects.

Nevertheless, there arenot many anddesign well-understood.

Polish design Polish standards and regulations have de The number ofthat necessary symbols andtime, description been translated into English and at explained thestandards same detailed design rules should be been translated into English and at the same time, and regulations have not been translated into in E 26. you can provide information about 25. apart from entitling the areThe no foreign language studies on to increases with the specificity ofit's thehow drawings.

29.lack lastofbut not least, adjust 27. you can add some 28. surroundings makesthe impossible 30. when you finish your design, good inthere English.

30 tips comprise an introduction there areinno foreign language studies on how to English and at the same time, there are noto 27.last you cannot add some 28.number lack of surroundings makes impossible 29. but least, adjust thethe scale, The ofyou necessary symbols and descriptions 30. when finish your design, it's good design Poland.

Consequently, that causes a elevation and specifying colors and materials, but always So the conceptual design should contain basic toforeign solving this to problem. amount of information to the scale tolast assess whether designed building practise show your drawings toa in schemes/sketches/drawings 26. you you can provide information about design in Poland.

Consequently, that causes 26. can provide information about 29. butto not least, adjust the amount language studies ondesigned how to design increases with the specificity ofdesigned the drawings. problem for people who the design in Poland, but do to assess whether building schemes/sketches/drawings amount of information to the scale practise show your drawings information about dimensions, remember to add characteristic remember to place thebasic legend problem for people who design in Poland, but dothe ofthe theplace, drawing, it's common toto fits try to present the colors and materials, but alwaysrememtoand show your considerations your family or friends (they don't have So the conceptual designto should contain Poland.

Consequently, that causes a problem colors materials, but always of information the scale of the drawing, not speak Polishoffluently.

Thisand group includes functions the rooms planned materials. fits the place, try to present the to show your considerations of the drawing, it's common to Au your family or friends (they don't have on the the drawing about designed heights on elevations, can also information speak fluently.

This group includes the remember tolegend place the prepare: background of the dimensions, building (if you have not topeople bePolish architects), they will tell you for who design in Poland, but do not Author: students that come to study at our faculty, but berprepare: to place the onlegend theyou drawing it’s common to prepare: Executive design, which is the basis for buildingMS background of the building (if you have functions of the rooms and planned materials. to be architects), they will tell you students that come to study at our faculty, but on the drawing show axes speak fluently.

This group includes MSc Eng Arch also foreigners finding employment in Polish photos of theis area you can put it as which parts areemployment confusing what is the Ag thePolish object, must include detailed information Executive design, the basis building also foreigners finding in Polish photos ofwhich theare area youfor can put itisas 10.00 9.50 which parts confusing what Agnieszka Adamska design offices. students that come to study at ourasfaculty, SCALE themust elevation background) the object, include1:200 detailed information5 a valuable feedback Ph about all designed elements, well asbut their exac design offices. the elevation background) SCALE 1:200 feedback PhD candidate also foreigners finding employment in unambiguous Polish A about a allvaluable designed elements, B5 4as well as their exact dimensions.

The project must be 4 Students comingStudents to Polandcoming from different dimensions. The project must be unambiguous design offices.

Poland 7.20 so coming that it cannot befrom readdifferent andtointerpreted in Students to Poland so that it cannot be read and interpreted in countries must familiarize themselves with themfromvarious different countries must familiarize countries must familiarize themselves with ways.

Due to the knowledge of common various ways. Due to the knowledge of common regulations and standards ruling in Poland. If y selves with regulations and standards Ifbuilding you have anybuilding questions about how toof building regulations and standards ruling inpresenting Poland. de symbols and graphic principles symbols and graphic principles of presenting 3.60 2 Lack of translations to English, with no knowledge 2 design in Poland don't hesitate totranslations ask: established inwe Poland.

Lack of to Lack ofprojects, translations to English, with no knowledge ag are able to facilitate understanding projects, we are able to facilitate understanding of the language, makes that task complicated.

3 English, with no knowledge the language, ofagnieszka.adamska@pwr.edu.pl the language, makes that when taskofcomplicated. of any project. Also when designing, we should 3 of any project.

Also designing, we should you’ve1studied studiedfew fewpossible possible To meet the demand, a compendium of 1 ififyou’ve 0.00 follow these principles and use the "language To makes meet the demand, a compendium of thethe that task complicated.

Touse meet introduce improvements, follow these principles solutions,don’t don’thesitate hesitatetotoinclude include of knowledge on how to presentand a project in "language site plans 1:500 architecture".

As aimprovements, result, our design will be solutions, introduce knowledge on how to present aknowledge project indesign demand, a compendium of on how site plans 1:500 of architecture".

As a result, our will be LEGEND now you are ready for complete and correct way in accordance with site plans 1:500 them on your sheets, that makes legible and well-understood.

LEGEND drawings 1:200 complete and acorrect way in accordance with them on your sheets, that makes now you1:100, are1:100, ready for tofinal present project in complete and correct drawings 1:200 legible and well-understood.

Polish standards is prepared.

The above presented submission CLINKER TILES (PLINTH) RAL RAL 3000 1 drawings 1:100, 1:200 and your project complete and provides Polish standards is prepared.Polish The above presented drawings 1:50 have RAL wayfocus in accordance standards is NORTH ELEVATION 1:100 your project complete provides final submission CLINKER TILES Polish design standards and regulations not RAL 3000 tips 1detailed detailed drawings 1:50(PLINTH) on graphicwith elements that should be GOOD tipsprepared. focus on LUCK! graphic elements that should be detailed drawings 1:50 a feeling of well-elaborated topic been translated into English and at the same time, The above presented tips focus Polish design standards and regulations have not details 1:1, 1:2, 1:5, 1:10, 1:20 a feeling of well-elaborated topic included in projects. Nevertheless, there areon many GOOD1:1, LUCK! details 1:2, 1:5, 1:10, 1:20 included in elements projects.

Nevertheless, there are many there are no foreign language studies on how to 1:2, 1:5, makes 1:10, 1:20 been translated into English and at the graphic that should be included in same time 28.details lack of1:1, surroundings impossible detailed design rules that should be explained detailed design rules that should be explained design in Poland. Consequently, that causes a thereNevertheless, are 30 notips foreign language studies on how to projects. there are many detailed to assess designed building English.

The comprise introduction 27. you canwhether addleast, some 28.when lack of who surroundings makes impossible inin English.

The 30 tips comprise anan introduction problem for people design in Poland, but do 29. last but not adjust the 30. you finish your design, it's good 29. last but not least, adjust the design in Poland.

Consequently, that causes a 30. when you finish your design, it's good design rules that should be explained in Engto solving this problem. fits the place, try to present the not speak Polish fluently.

This group includes the to assess whether designed schemes/sketches/drawings to solving this problem.

27. you can add some schemes/sketch30.practise when you finish your design, it’sbuilding good amount information the scale to show your drawings to for comprise people who in Poland, lish.problem The 30 tips an design introduction to but do background of the building (ifthe youscale have amount ofofinformation toto practise to show your drawings to students that come to study at our faculty, but fits family the place, trydrawings toin(they present thehave to the show your considerations es/drawings to show your considerations practise to show your to your of drawing, it's common your orfriends friends don't not this speak Polish fluently. This group includes the solving problem. also foreigners finding employment Polishdon't photos of the area you can put ittoto as of the drawing, it's common your family or (they have Author: background of the building (if you have Author: family or friends (they don’t have to be design offices. prepare: students that come to study at our faculty, but to be architects), they will tell you the elevation background) prepare: to be architects), they will tell you MSc Eng Arch Eng Arch also foreigners findingabout employment in Polish photos of the area youwhich can put it as MSc architects), they willconfusing tell you parts If you have any questions how to design which parts are what is Agnieszka Adamska which parts are from confusing Students coming to Poland differentwhat is Agnieszka Adamska design offices. are confusing what is a valuable feedback in Poland don’t hesitate to ask: agnieszka.

SCALE 1:200 the elevation background) valuable feedback PhD candidate countries must familiarize themselves with SCALE 1:200 aavaluable feedback PhD candidate building regulations and standards ruling in Poland. adamska@pwr.edu.pl Students coming to Poland from different Lack of translations to English, with no knowledge countries must familiarize themselves with of the language, makes that task complicated.

Sources If you have any questions about how If you have any questions about how to to wruling To meet the demand, a compendium of •Bieniasz J., Januszewski B., Piekarski M., Rysunek techniczny budownicbuilding regulations and standards in Polan design in Poland don't hesitate to ask: twie, Oficyna Wydawnicza Politechniki Rzeszowskiej, Rzeszów knowledge on how to present a project in designLack in Poland don't hesitate to ask: with2010 of translations to English, no knowledge agnieszka.adamska@pwr.edu.pl •Miśniakiewicz E., Skowroński W., Rysunek techniczny budowlany, Wydawcomplete and correct way in accordance with agnieszka.adamska@pwr.edu.pl theWarszawa language, nictwoof Arkady, 2008 makes that task complicated.

Polish standards is prepared. The above presented if you’ve studied few possible if you’ve studied few possible solutions, To meet the demand, a compendium of tips focus on graphic elements that should be introduce improvements, introduce improvements, solutions, don’t hesitate include included don’t hesitate to include them ontoyour site plans1:500 1:500 knowledge on how to present a project in in projects. Nevertheless, there are many site plans now you are ready for Author: student now you are ready detailed design rules that shouldfor be explained complete andPhD correct way in accordance with sheets, that makes your project complete them on your sheets, that makes drawings 1:100, 1:200 drawings 1:100, 1:200 final submission msc. eng. arch.

Agnieszka Adamska in English.

The 30 tips comprise an introduction final submission Polish standards is prepared.

The above presente and provides a feeling of well-elaborated detailed drawings 1:50 your you project complete and provides 30.detailed when finish your design, it's good drawings 1:50 to solving this problem.

GOOD LUCK! Politechnika Wrocławska tips focus on graphic elements that should be GOOD LUCK! topic practise toof show your drawings totopic 1:1, 1:2, 1:5,1:10, 1:10,1:20 1:20 adetails feeling well-elaborated details 1:1, 1:2, 1:5, included in projects. Nevertheless, there are man your family or friends (they don't have Author: detailed design rules that should be explained to be architects), they will tell you +

+

+

+

+

+

+

+

+-

+-

+

?

?

??

??

?

?

+

+

+

+-

?

?

?

?

43

Dz.U.2019.0.1065 § 86

Projektowanie łazienek dla osób niepełnosprawnych Projektowanie łazienek dla osób niepełnosprawnych: to zagadnienie powraca do nas bardzo często w kolejnych projektach. Wyszukujemy wtedy w Internecie jakiś mądrze wyglądający przykład i przerysowujemy go. Bez tego może też dalibyśmy radę – przestrzeń manewrowa 150x150 cm, szersze drzwi i umywalki, kilka uchwytów, ale czy to wystarczy?

Problem niepełnosprawności dotyka 4,7 milionów Polaków, czyli ponad 12% naszego społeczeństwa, jak wynika z Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2011 roku.

Niepełnosprawni napotykają liczne ograniczenia i niedogodności podczas użytkowania przestrzeni niedostosowanych do swoich potrzeb. Spróbujmy zatem je zrozumieć, aby uniknąć podstawowych błędów w naszych projektach. Łazienka powinna być przestrzenią z której każdy może korzystać wygodnie, bez konieczności pomocy osób trzecich, nie czując przy tym dyskomfortu (nie tylko fizycznego, ale też psychicznego). Warto poświęcić temu szczególną uwagę, nie tylko uwzględniając warunki techniczne, ale też dokładnie planując projekt łazienki, aby była ergonomiczna, komfortowa i bezpieczna w użytkowaniu.

W budynku, na kondygnacjach dostępnych dla osób niepełnosprawnych, co najmniej jedno z ogólnodostępnych pomieszczeń higienicznosanitarnych powinno być przystosowane dla tych osób przez: 1) zapewnienie przestrzeni manewrowej o wymiarach co najmniej 1,5x1,5 m, 2) stosowanie w tych pomieszczeniach i na trasie dojazdu do nich drzwi bez progów, 3) zainstalowanie odpowiednio przystosowanej, co najmniej jednej miski ustępowej i umywalki, a także jednego natrysku, jeżeli ze względu na przeznaczenie przewiduje się w budynku takie urządzenia, 4) zainstalowanie uchwytów ułatwiających korzystanie z urządzeń higienicznosanitarnych.

Dopuszcza się stosowanie pojedynczego ustępu dla osób niepełnosprawnych bez przedsionka oddzielającego od komunikacji ogólnej.

Tyle przepisy, ale czy one wyznaczają komfortową łazienkę zaprojektowaną z myślą o wszystkich?

Osoba niepełnosprawna powinna móc wygodnie wejść, obrócić się, zamknąć za sobą drzwi, postawić wózek obok toalety, przenieść się na miskę ustępową i z powrotem, wymanewrować, a następnie podjechać do umywalki i bez wstawania być w stanie umyć oraz osuszyć ręce, po czym opuścić toaletę. To wyobrażenie może nam pomóc zastanowić się, co dokładnie będzie jej potrzebne.

PO PIERWSZE – PRYWATNOŚĆ W wielu lokalach, ze względu na ograniczoną powierzchnię, łazienka dla niepeł-

nosprawnych połączona jest z damską.

Nie trzeba chyba nikogo przekonywać, że takie rozwiązanie nie zapewnia pełni komfortu. Warto zatem zaprojektować ją w części przeznaczonej dla kobiet oraz w tej dla mężczyzn lub po prostu niezależnie od toalety damskiej i męskiej.

Choć przepisy mówią, że toaleta dla osób niepełnosprawnych może nie mieć przedsionka, warto jednak go dodać, jeśli tylko mamy do dyspozycji odpowiednio dużą powierzchnię – zapewni to prywatność użytkownikom toalety.

DRZWI Jest to ważny element wymagający dostosowania do potrzeb osób poruszających się na wózkach. Już tutaj napotykają oni problemy, niejednokrotnie nie do pokonania. Dlatego, by je wyeliminować, dobrze jest pamiętać o kilku rzeczach.

Po pierwsze, szerokość drzwi nie może być mniejsza niż 90 cm, ale nie powinna przekraczać 1 m – szersze są na tyle ciężkie, że może to utrudnić swobodne otwieranie i zamykanie. Klamki muszą być zaprojektowane tak, aby dało je się obsługiwać jedną ręką, bez potrzeby ruchu obrotowego nadgarstka, ani mocnego chwytania. Powinny być umieszczone nie niżej niż 80 cm i nie wyżej niż 120 cm nad posadzką.

Zamek drzwiowy nierzadko również nie jest wygodny w użytkowaniu. Powinien być większy i zapewniać obsługę małą siłą. Można także znaleźć nowoczesne rozwiązania, o działaniu innym niż tradycyjne, zaprojektowane z myślą o niepełnosprawnych. Warto rozważyć ich zastosowanie, jeśli są intuicyjne w użyciu. Istnieje również wiele alternatywnych pomysłów – np. blokady na kod, systemy smart-lock, umożliwiające otwieranie za pomocą specjalnej karty lub telefonu. W pewnych okolicznościach mogą się one sprawdzić,

jednak warto dostosować rozwiązanie do tego, gdzie projektujemy łazienkę – w restauracji, w miejscu pracy czy w domu.

Dobrze, gdy łazienka pozbawiona jest wszelkich progów w drzwiach. Jeśli jest to niemożliwe z powodu różnicy poziomów, można zastosować listwy podprogowe z małym spadkiem, które zapewnią dostęp do środka. Ta różnica nie powinna jednak przekraczać 2 cm.

PODŁOGI I ŚCIANY Wolna przestrzeń manewrowa, jak wiemy, powinna mieć wymiary 150x150 cm. Poza nią dobrze jest też zapewnić obszary umożliwiające dostęp do wszystkich urządzeń. Poszczególne powierzchnie mogą na siebie nachodzić. Posadzka powinna być wykonana z materiału antypoślizgowego. Ponadto wyraźne kontrasty na ścianach ułatwią korzystanie z łazienki osobom słabowidzącym.

dla nich ustawienie wózka tak, aby miska ustępowa znalazła się po prawej stronie.

Po obu jej stronach należy zaprojektować uchwyty. Jeśli w łazience jest mało miejsca, dobrym rozwiązaniem mogą być uchwyty składane.

Przycisk do spłukiwania wody powinien być umieszczony nie wyżej niż 120 cm, najlepiej z boku urządzenia. Można też zastosować automatyczny system spłukiwania. Wysokość, na której należy zamocować podajnik papieru, to 60–70 cm od posadzki, jednocześnie zachowu-

WC Wszystkie elementy wyposażenia powinny być specjalnie zaprojektowane dla osób niepełnosprawnych i posiadać zaokrąglone krawędzie umożliwiające wygodne i bezpieczne użytkowanie.

Miska ustępowa dla osób poruszających się na wózkach usytuowana jest wyżej niż standardowa – na wysokości 45–50 cm, aby różnica między poziomem siedziska wózka a deski sedesowej była jak najmniejsza. Dla ułatwiania przesiadania się z wózka na toaletę, minimalna długość urządzenia to 70 cm. Oparcie dla pleców powinno znajdować się 55 cm za przednią krawędzią sedesu.

Z jednej strony miski ustępowej musimy zapewnić miejsce dla wózka o szerokości 95 cm, natomiast minimalna odległość WC od ściany to 30 cm. Warto również pamiętać, że większość osób jest praworęczna, dlatego wygodniejsze będzie

tak, aby jej spód znajdował się powyżej kolan osoby siedzącej na wózku – wszelkie postumenty i szafki nie są więc mile widziane. Dużo lepszym rozwiązaniem będą umywalki podwieszane.

Ich szerokość to minimum 60 cm, a górna krawędź nie powinna być na wysokości większej niż 80 cm. Umywalka dostosowana do potrzeb osób niepełnosprawnych ma płaskie dno i specjalnie wyprofilowaną krawędź czołową. Bateria umywalkowa powinna być umieszczona w odległości 40 cm od brzegu. Mechanizm włączania wody musi być łatwy w użyciu – w prawidłowych rozwiązaniach zarówno wylewka (część z której wylatuje woda), jak i kran są dłuższe niż w standardowych urządzeniach. Dobrym pomysłem jest zastosowanie baterii elektronicznej wyposażonej w fotokomórkę. Minimalna wysokość lustra nad umywalką to 100 cm. Regulowany kąt nachylenia w osi poziomej zapewni wygodne przejrzenie się zarówno osobie w pozycji siedzącej, jak i stojącej.

Dodatkowym elementem, ułatwiającym na przykład zrobienie makijażu, może być lusterko na wysięgniku. Należy też mieć na uwadze, że wysokości haczyków na ręczniki, włączników, uchwytów do szafek również powinny być dostosowane do osób siedzących na wózku.

jąc 70–90 cm od tylnej ściany toalety. Nie zapominajmy o przycisku alarmowym – musi on być w zasięgu osoby korzystającej z WC. UMYWALKA Wolna przestrzeń manewrowa, nad którą nie znajduje się żadne urządzenie, powinna mieć szerokość minimum 90 cm i długość 120 cm. Jej część może zachodzić pod umywalkę, jednak nie więcej niż 45 cm.

Umywalka powinna być zamontowana

45

WANNA I PRYSZNIC Jeśli przewidujemy w łazience wannę, musimy oczywiście pamiętać o zamontowaniu przy niej pochwytu ułatwiającego wchodzenie i wychodzenie.

Jej długość zależna jest od potrzeb użytkownika. Nie powinna jednak być mniejsza niż 150 cm. Natomiast optymalna szerokość to 70–80 cm. Głębokość to zwykle około 40 cm. Dobrym sposobem na ułatwienie wchodzenia i wychodzenia jest umieszczenie specjalnej nakładanej ławeczki-siedziska. W celu zminimalizowania ryzyka upadku, przy wannie powinna znajdować się mata antypoślizgowa. Istnieją różne typy baterii przystosowane dla osób niepełnosprawnych – uruchamiane dźwignią, przez przycisk lub automatycznie.

Jeżeli decydujemy się na prysznic, ważne jest, aby na posadzce działo się jak najmniej – bez uskoków i innych potencjalnych przeszkód. Bardzo dobrze sprawdza się odpływ liniowy – podłogowy lub ścienny. Wygodnym rozwiązaniem są kabiny typu walk-in, w których nie ma drzwi. Dzięki nim osoba na wózku bez problemu wjedzie pod natrysk. Jeśli takie rozwiązanie jest niemożliwe, można zastosować zasłony lub drzwi, przy czym lepsze będą te przesuwne niż tradycyjne. Nie zajmują dodatkowej przestrzeni, a osoba siedząca na wózku nie musi odjeżdżać przy ich otwieraniu. W obu przypadkach powierzchnia kabiny to minimum 250 cm, przy czym jej szerokość nie może być mniejsza niż 150 cm. W celu bezpiecznego korzystania należy oczywiście zamontować pochwyt. Te poziome powinny znajdować się 75–85 cm nad poziomem podłoża. Warto zamontować też jeden pionowy. Dodatkowym, przydatnym elementem może być składane siedzisko.

Musimy również pamiętać o zamontowaniu słuchawki prysznicowej na odpowiedniej wysokości, tak aby osoba siedząca mogła jej swobodnie

dosięgnąć. Jej optymalna wysokość to 85 cm.

Taka ilość detali może się wydawać nieco przytłaczająca, jednak te drobne zmiany są w stanie znacząco ułatwić życie osobom niepełnosprawnym i z ograniczoną sprawnością ruchową. Warto zatem poświęcić więcej uwagi odpowiedzialnemu podejściu do kształtowanych przez nas przestrzeni, aby były one dobrze dostosowane do potrzeb użytkowników o różnym stopniu sprawności.

Autor: Magdalena Jabłońska Koło Naukowe: HŚM We współpracy z firmą Geberit i arch. wnętrz Agnieszka Musiał, właścicielką pracowni Musiał Studio

47

49

Autor: Julia KochaĹ&#x201E;ska

Dr inż. arch. Jerzy Łątka Redaktor Naukowy

Aleksandra Wasilenko Redaktor Naczelny

Kinga Niewczas Kierownik ds. Edycji

Agnieszka Gogól Edytor

Marcelina Terelak Edytor

Marta Rozalska Edytor

Edyta Naworska Redaktor

Aleksandra Jodłowska Edytor

Alicja Lorenc Kierownik ds. Grafiki

Julia Kochańska Grafik

Weronika Abramczyk Kierownik ds. Składu

Basia Całko Grafik

Paulina Skrzynecka Grafik

Magdalena Jabłońska Skład

51

format.redakcja@gmail.com facebook.com/czasopismoFormatE1