„Sækir djúpt í norræna sögu og sagnahefð, sekt og þögn ... og gæðir raunverulegar sögupersónur sínar lífi og frásögn þeirra spennu.“
„Ótrúleg bók sem ég sat límdur við. Ungur ástralskur höfundur dýfir sér í jökulkalt sagnadjúp okkar og kemur úr kafi með skáldsögu sem er svo trúverðug að manni finnst hún helst vera samtímalýsing frá 1830. Vatnsdalurinn verður aldrei samur.“
P u b lish er s W eek ly
„Átakanleg og falleg ... Kent segir kaldhamraða sögu af undraverðri nákvæmni og án nokkurrar tilfinningasemi.“
H a llg rímu r H elg a s o n
Was h in g t o n P o st
Jón St. Kristjánsson þýddi.
VVVVV
Th e O b s erver
„Það er erfitt að hverfa aftur til raunveruleikans þegar bókinni lýkur.“
K e n t
Hannah Kent var skiptinemi á Íslandi þegar hún heyrði söguna um síðustu aftöku á Íslandi og heillaðist af henni. Hér dregur hún upp margræða mynd af íslenskum raunveruleika, harðri lífsbaráttu, drungalegu myrkri og björtum nóttum, heitum tilfinningum og hörmulegum örlögum. Náðarstund er fyrsta skáldsaga hennar og hefur hlotið fjölda verðlauna og viðurkenninga og verið seld til fjölmargra landa.
„Sjaldan hefur sést jafn fágað og fallegt byrjandaverk – þetta er einföld en hjartnæm saga; vandlega undirbyggð og seiðmögnuð frásögn.“
H a n n a h
Hannah Kent er ástralskur rithöfundur, fædd 1985. Hún kom til Íslands sem skiptinemi sautján ára að aldri, dvaldist á Sauðárkróki í eitt ár og hefur heimsótt landið nokkrum sinnum síðan. Á meðan á Íslandsdvöl hennar stóð heyrði hún söguna af Agnesi, Friðriki, Natani Ketilssyni og síðustu aftöku á Íslandi. Hún rannsakaði frumheimildir málsins á Þjóðskjalasafninu og víðar og nýtir þær eftir föngum í skáldsögunni en meginefnið er þó saga Agnesar sjálfrar. Árið 2011 lagði Hannah Náðarstund fram í handritasamkeppni og fékk í kjölfarið útgáfusamning. Handritið vakti mikla athygli og hafði verið selt til tuttugu landa þegar bókin kom út. Hún fékk frábærar viðtökur gagnrýnenda og lesenda og hefur hlotið fjölda verðlauna og viðurkenninga, þar á meðal Áströlsku bókmenntaverðlaunin. Hannah Kent vinnur nú að sögulegri skáldsögu sem gerist á Írlandi.
Árið 1829 bíður kona aftöku sinnar á norðlenskum sveitabæ. Agnes Magnúsdóttir hefur verið dæmd til dauða ásamt tveimur ungmennum fyrir hrottalegt morð á elskhuga sínum og öðrum manni. Henni er komið fyrir hjá hreppstjóranum á meðan beðið er eftir dómi Hæstaréttar í Kaupmannahöfn. Heimilisfólkið óttast hana og forðast; enginn sýnir henni skilning nema ungur aðstoðarprestur sem hefur verið falið að búa hana undir dauðann. Í samtölum þeirra og upprifjunum Agnesar opinberast smátt og smátt harmsaga hennar, ást hennar á Natani Ketilssyni og aðdragandi skelfingarnæturinnar á Illugastöðum.
D ai ly M ai l
„Ef þú lest bara eina bók í haust skaltu lesa Náðarstund: Blaðsíðurnar fletta sér sjálfar.“ M ar i e Clai r e
„... sjaldan hefur hrjóstrugu landslagi og viðsjálum veðrum verið lýst jafn glæsilega ... Nærgöngult verk frá hæfileikaríkum ungum höfundi.“
Agnes Magnúsdóttir – ást hennar, glæpur og aftaka
„... falleg og heillandi skáldsaga ...“ Th e G u ar di an
VVVVV The Telegraph
„Nístingssár saga af ást og svikum og togstreitu ... Einstök frumraun.“ T h e S u n d ay E x p ress
B o o k list
H a n n a h
K e n t
„Grípandi frásögn af ást og morðum sem gerist í tíma og umhverfi sem er jafn nöturlegt og miskunnarlaust og glæpurinn og refsingin sem þar átti sér stað.“ S an F r ancisc o Ch r o nic le
Sýnishorn úr bókinni Þýðing: Jón St. Kristjánsson
Það var þá sem ég sá Natan í fyrsta skipti. Ég hafði haldið að hann myndi vera stór maður, fríður, keikur náungi með sítt hár, eins og þeir menn sem vinnustúlkur fá oftast í hnén yfir. En Natan var ekki fríður. Maðurinn sem ég sá á gangi með Vorm var ekki hávaxinn og hann var frekar mjósleginn í framan – hann var aldrei hraustlegur að sjá. Hárið var rauðskollitt og nefið of stórt fyrir andlitið. Mér fannst hann eins og refur álitum með þetta mórauða hár og litlu, stingandi augu og sagði Maríu það. Hún skellti upp úr og sagði að það væri ekki að undra þótt sumir Norðlendingar teldu hann ekki vera einhaman. Í þessu kom Natan auga á okkur. Það var augljóst að við höfðum verið að spauga á hans kostnað en það virtist ekki ama hann. Hann veik einhverju orði að Vorm og gekk í átt til okkar. Ég man að hann brosti rétt eins og hann þekkti okkur þá þegar. Ég hugsa að hann hafi kunnað athyglinni vel. ,Góðan daginn, stúlkur,‘ sagði hann. Hann var ekki miklu hærri en ég en rómurinn var djúpur. Hann sagði: ,Mætti ég njóta þeirrar ánægju að vita hvað þið heitið?‘ og ég svaraði fyrir okkur báðar. Natan brosti og hneigði sig og það var þá sem ég veitti höndum hans athygli. Þær voru mjög hvítar, eins og konuhendur og fingurnir mjóir eins og birkitágar og jafn renglulegir. Ekki að undra að menn kölluðu hann ,Fingralang‘. Hann sagði það gleðja sig að kynnast okkur og væri þetta nú ekki blessuð blíðan? Hann fór að spyrja hvort við nytum ekki fagnaðarins en ég greip fram í fyrir honum og 205
Nadarstund.indd 205
9.8.2014 14:36
sagði að hann hefði enn ekki sagt okkur til nafns. María flissaði en Natan gast ávallt að fólki sem hafði munninn fyrir neðan nefið eins og hann sagði mér síðar. Hann sagðist heita Natan Lyngdal. Það var blik í auga hans. María spurði hvort hann væri ekki frekar Ketilsson og Natan svaraði að, jú, hann væri líka Ketilsson og að hann ætti sér fjöldamörg nöfn að auki þótt ekki hæfðu þau öll viðkvæmum hlustum okkar. Honum var létt um mál, séra Tóti. Hann vissi alltaf hvað hann átti að segja við fólk; hvað gerði því gott í geði. Og hvað nísti sárast. Við töluðumst ekki lengi við. Vorm kallaði Natan til sín svo hann kvaddi en þó ekki án þess að muldra að hann vonaðist til að sjá meira af okkur seinna, þegar hann væri ekki eins umsetinn.“ Séra Tóti renndi fingri um góm sér og losaði eina eða tvær tóbakslifrar. Hann þerraði af fingrinum á buxunum og gat ekki að sér gert að veita eftirtekt sviplitlu móti og smæð bleikra handa sinna. Hann kenndi öfundarstings. „Hvenær sástu Natan svo næst?“ Agnes dokaði til að telja lykkjur áður en hún færi að fella af. „Þennan sama dag,“ sagði hún. „Okkur Maríu var haldið að verki allan daginn við að sendast fyrir konu Vorms og halda krökkunum úr gangveginum en við fengum kvöldið til að fagna töðugjöldunum að eigin vild. Ljósaskiptin voru mild og blíð og öll hjúin sátu úti og horfðu á nóttina færast yfir. Vinnumaður var að segja huldufólkssögu þegar hóstað var og við komum auga á Natan í skuggunum að baki hópsins. Hann bað forláts á að hafa laumast að okkur en hann kvaðst unna sögum og myndum við kannski þægja ókunnum manni og leyfa honum að taka þátt í gleðinni? Annar vinnumaður sagði að Natan Ketilsson væri þeim tæplega ókunnur, allra síst kvenfólkinu og flestir hlógu. En einn eða tveir karlanna og nokkrar vinnustúlknanna litu undan. 206
Nadarstund.indd 206
9.8.2014 14:36
María rýmdi til fyrir Natani næst sér. Ég var utarlega í hópnum, síður vinsæl því ég þótti hafa minn hátt á að tala við fólk, en Natan gekk beint fram hjá Maríu og settist næst mér. ,Nú erum við öll tilbúin,‘ sagði hann og leit á manninn sem hafði haft orðið og bað hann að halda áfram sögu sinni. Öll sátum við fram á nótt við að segja sögur og horfa á stjörnurnar uns mál var að fara að sofa. Og þar með búið.“ „Því heldurðu að Natan hafi valið að sitja næst þér?“ Agnes yppti öxlum. „Hann sagði mér seinna að hann hefði haft á mér auga allan daginn og ekki getað lesið mig. Ég misskildi hann fyrst og sagði, nei, það væri vart furða því ég væri kona en ekki bók. Og hann hló og sagði, jú, hann gæti líka lesið manneskjur, þótt sumar væru með rúnum sem hann kynni ekki að ráða.“ Agnes brosti dauft. „Þú leggur þetta út eins og þú vilt, séra Tóti. En þetta sagði hann.“
w SÉRANN ER VÍST AÐ VELTA fyrir sér hvað við vorum hvort öðru. Ég virði hann fyrir mér og veit að hann er að hugsa um Natan og mig, eltir þennan þanka til í huganum, smjattar á honum eins og barn sem sýgur merg úr legg. Hann gæti allt eins sogið stein. Natan. Hvernig á ég að geta munað stundina þegar við hittumst fyrst og höndin sem þrýsti mína var bara hver önnur hönd? Mér er ómögulegt að hugsa um Natan sem þann ókunna mann sem hann eitt sinn var mér. Ég get sett mér fyrir sjónir hvernig hann leit út og munað eftir veðrinu og leik birtunnar í órökuðu andlitinu en þessa jómfrúrandrá er vonlaust að höndla. Ég get ekki munað hvernig var að þekkja Natan ekki. Get ekki ímyndað mér hvernig var að elska 207
Nadarstund.indd 207
9.8.2014 14:36
hann ekki. Að líta á hann og vita að þar fann ég eitthvað sem ég vissi ekki að mig hefði hungrað í. Af svo botnlausu hungri, svo færu um að ofurselja mig nóttunni, að það skelfdi mig. Ég laug ekki að prestinum. Þessa nótt var allt eins og ég greindi frá, stjörnur og sögur og hlý hönd Natans ofan á minni. En ég sagði Tóta ekki hvað fór á eftir þegar hjúin voru gengin til náða. Ég nefndi ekki að María fór með þeim og sendi mér ásakandi augnaráð. Ég nefndi ekki að við vorum skilin ein eftir og Natan þrábað mig um að sitja með sér áfram í húminu. Til að tala, sagði hann. Bara til að tala. „Segðu mér hver þú ert, Agnes. Hérna, leyf mér að skoða hönd þína svo ég geti fræðst ögn um þig.“ Hlýjum fingrum strauk hann lófa minn endilangan. „Hér er sigg, svo þú ert eljumanneskja. En fingurnir eru sterkir. Þú vinnur ekki bara mikið, þú vinnur vel. Ég get séð af hverju Vorm réð þig. Sérðu þetta? Þú ert með lág í lófa. Eins og ég, hérna. Ég er vart nema hálfur maður hér.“ Mjúkur bolli, daufar rákir í húð, ávæningur af beinum. „Veistu hvað það merkir að hafa lág í lófa? Það þýðir að það er einhver launung í okkur. Þessi tómi bolli gæti fyllst illri auðnu séum við ekki gætin. Ef við ljúkum bollanum upp fyrir veröldinni og öllu hennar myrkri, allri hennar ógæfu.“ „Hvernig er hægt að gera eitthvað við lögun handar sinnar.“ Ég hló. „Með því að hylja hana með annarri, Agnes.“ Fingur hans snertu fingur mína. Eins og fugl sem tyllir sér á grein. Þá féll neistinn. Ég sá ekki að við vorum kafin tundri fyrr en ég fann eldinn hlaupa í það.
208
Nadarstund.indd 208
9.8.2014 14:36
ÁTTUNDI KAFLI
Vísur Skáld-Rósu til Natans Ketilssonar um 1827 Ó, hve sæla ég áleit mig enginn mun því trúande þá fékk ég líða fyrir þig forsmán vina, en hinna spé. Sá minn þanki sannur er, þó svik þín banni nýting arðs. Ó, hve hefir orðið þér eitruð rósin Kiðjaskarðs.
Nadarstund.indd 209
9.8.2014 14:36
Tileinkað foreldrum mínum
Náðarstund Titill á frummáli: Burial Rites © Hannah Kent 2013 Íslensk þýðing © Jón St. Kristjánsson 2014 Útgáfa bókarinnar er styrkt af miðstöð íslenskra bókmennta icelandic literature center
Uppstilling kápu: Emilía Ragnarsdóttir / Forlagið Ljósmynd á kápu: © plainpicture / Hanka Steidle Ljósmynd af höfundi: © Nicholas Purcell Kort: Martin Lubikowski, ML Design Umbrot: Ingibjörg Sigurðardóttir Letur í meginmáli: Granjon 11,3/16 pt. Prentun: Oddi, umhverfisvottuð prentsmiðja JPV útgáfa · Reykjavík · 2014 Öll réttindi áskilin. Gefin út í Reykjavík, bókmenntaborg UNESCO Bók þessa má ekki afrita með neinum hætti, svo sem ljósmyndun, prentun, hljóðritun eða á annan sambærilegan hátt, að hluta eða í heild, án skriflegs leyfis þýðanda og útgefanda. ISBN 978-9935-11-449-5 JPV útgáfa er hluti af www.forlagid.is
Forlaginu ehf.