Issuu on Google+

Nummer 15 15 - 12 - 2006

De universele homo Dylan-kloon Lucky Fonz III wint popprijs Homo universalis Roze wereldgeschiedenis eindelijk in boekvorm Holocaustontkenners Postmodernisten met een afwijking Bèta-honger UvA zoekt bollebozen op middelbare scholen Voedselgoeroe Louise Fresco ‘Ik heb nog nooit een hamburger gegeten’

all folia 15 #1.indd 1

11-12-2006 17:55:14


we houden contact Optimaal online samenwerken met SURFgroepen SURFgroepen is een complete online samenwerkingsomgeving

met

documentopslag,

Instant

Messaging

en videoconferencing. Werk in een Teamsite samen met collega’s uit een afdeling, leden van een projectgroep of docenten en studenten rond een speciďƒžeke cursus. Sla je bestanden online op, deel takenlijsten, afbeeldingen en een gezamenlijke agenda. Verder kun je zien wie online is en direct chatten. In een virtuele vergaderkamer kun je elkaar zelfs horen en zien. Naast de Teamsite krijg je de beschikking over een MySite. Hier kun je persoonlijke documenten beheren.

SURFgroepen is een product van SURFnet en een onderdeel van de SURFnet-licentie van je instelling. Daarmee kun je direct aan de slag en zijn voor jou aan het gebruik geen kosten verbonden.

www.surfgroepen.nl

all folia 15 #1.indd 2

11-12-2006 17:55:20


gastvrij

inhoud Dylan-kloon Alumnus wint popprijs .................................. Blz. 4

Interview Louise Fresco ‘Ik heb nog nooit een hamburger gegeten’ ...... Blz. 6

Roze bril Wereldgeschiedenis van de homoseksualiteit .. blz. 8

Bèta-honger

Homo ludens

Scholier kan het dak op ................................ blz. 14

Het is een gevaarlijke misvatting dat sport en spel gezond zijn voor lijf en leden. Wie fanatiek een sport beoefent, moet wel sadistisch of masochistisch zijn, of gewoon levensmoe. Het wekt daarom geen verbazing dat men bij studentenverenigingen dol is op sport en spel. Zelfs zo dol dat leden van het Leidse studentencorps Minerva tot in het gerechtshof bepleiten dat deelname aan sport en spel hun de vrijheid verschaft om er flink en straffeloos op los te slaan. Vroeger werd gedacht dat sport en spel het volk konden verheffen. De spelletjes die Minerva en andere corpsen hebben bedacht, verheffen slechts de pijngrens. In 2001 brak een bestuurslid van Minerva beide polsen toen een menigte corpsleden op hem inbeukte met een loodzware leestafel. De corpsleden trachtten de tafel uit de sociëteit te tillen en op straat te zetten, want in dat geval zou het huidige bestuur volgens ongeschreven corpsregels moeten aftreden. Het bestuurslid wierp zich tussen tafel en deur, en werd genadeloos geramd. Het slachtoffer daagde de daders voor het gerecht en verkreeg na een civiele schikking een schadevergoeding van 13.500 euro. Tijdens de rechtsgang en het hoger beroep, dat pas vorige maand werd afgerond, meenden de verdachten dat zij ontslagen moesten worden van strafvervolging op grond van ‘spelexceptie’. Daarmee bedoelden de verdachten en hun advocaten: het was maar een spelletje, en tijdens spelletjes kunnen ongelukjes gebeuren. Bovendien worden voetballers ook niet strafrechtelijk vervolgd wegens een gemene sliding. Als de Leidse studenten iets meer belezen waren, dan hadden ze de historicus Johan Huizinga kunnen citeren: ‘Wij spelen, en weten, dat wij spelen, dus wij zijn meer dan enkel redelijke wezens, want het spel is onredelijk’ (Homo ludens, 1938). Het slachtoffer had zijn beulen dus eigenlijk moeten bedanken omdat ze zo barmhartig redelijk waren gebleven en slechts zijn polsen hadden gebroken, en niet meteen onredelijk letsel hadden toegebracht aan zijn hoofd, rug en benen. De Hoge Raad oordeelde echter dat er geen sprake was van ‘een door duidelijke regels afgebakend spel’. Helaas had Minerva verzuimd een reglement op te stellen waarin expliciet wordt vermeld dat het is toegestaan om bestuursleden te rammen met een leestafel. De huisgenoot van het slachtoffer noemde het ongeval diens ‘eigen stomme schuld’. Dat is nog eens sportief.

Scriptie Holocaust en postmodernisme ..................... Blz. 17

En verder: Nieuws 4-5, Lezen/Film 10, Koken/Geld 11, Annonces/Brief 13, Recensie 15, Voetlicht 16, Scriptie 17, Puzzel/Bij de les/ Spekkie Big 20 Coverfoto: Uit besproken boek: ‘Van alle tijden, in alle culturen’ (zie blz. 8)

folia.nl/campus tv Waarom doet iemand aan zelfbeschadiging? Op Campus TV krijg je het antwoord van een ‘ervaringsdeskundige’. Campus TV sport weer met je mee! Deze week leren we in een cursus zelfverdediging hoe vrouwen hun mannetje moeten staan. Voor wie er nog niet zo handig in is, geeft Crea een cursus hersengebruik. Kun je in een dag vijf keer zo snel leren lezen?

Marcel Roes

Colofon

Fong-Ping Chu

Sommigen gaan in hun hekel aan tandenpoetsen wel erg ver.

Heb je een leuke, opmerkelijke, maffe foto gemaakt op of om de UvA? Met je mobieltje bijvoorbeeld? Mail hem naar redactie@folia. uva.nl. Zie hem hier terug!

Folia: Weekblad voor de Universiteit van Amsterdam Sarphatistraat 104, 1018 GV Amsterdam, Tel. 020 – 5253981, Fax 020 – 5253980 redactie@folia.uva.nl, Website: www.folia.nl Uitgever: Stichting Folia Civitatis Redactie: Eric van den Berg, Mirna van Dijk, Marcel Hulspas (hoofdredacteur), Truusje van de Kamp (eindredacteur), Margot Riedstra (secretariaat), Berber Rouwé, Dirk Wolthekker Medewerkers: Tom van der Beek, Jaron Beekes, Yvonne de Blaauw (beeldredactie), Sanne de Boer (correctie), Hans Bouman, Bob Bronshoff, Fong-Ping Chu, Robbert Dijkgraaf, Guido van Driel (illustraties), René Glas, Marc van der Holst, Janneke Huijnk (illustraties), Jordi Huisman, Tamara Koeman, Lisa Kuitert, Amy Kouwenhoven, Esther van der Meer, Floor Milikowski, Hanna van der Molen, David Nieborg, Kemal Rijken, Marcel Roes, Luc de Rooy, Maurice Seleky, Henk Thomas, Raymond Teitsma (illustraties), Elsbeth Tijssen, Sake van der Wall. Redactieraad: Joris van Hoboken, Simon Dikker Hupkes, Lief Keteleer (voorzitter), Paul Krediet, Ingeborg Middel, Arno Smit Bladmanagement: Impressum, Zoetermeer, Lay-out: Publish, Amsterdam, Druk: Dijkman Offset, Diemen, Advertentiewerving: Bureau van Vliet bv, Zandvoort, Tel. 023 – 5714745, Fax 023 – 5717680, d.klein@bureauvanvliet.com Abonnement: € 44,- per jaargang. Opgave: 020 – 525 3981, mededelingen@folia.uva.nl

Folia 15 | 3

all folia 15 #1.indd 3

11-12-2006 17:55:23


kort

Oud-UvA-student wint popprijs In een uitverkochte Melkweg won de UvA-alumnus Lucky Fonz III afgelopen zaterdag de meest prestigieuze popprijs voor beginnende artiesten. Zijn studie Engelse taal- en letterkunde heeft volgens hem een belangrijke bijdrage aan dit succes geleverd. De vakjury van de Grosch Grote Prijs van Nederland verkoos Lucky Fonz, alias Otto Wichers (25), uit zes andere finalisten tot beste in de categorie singer-songwriter. Na een optreden van twintig minuten werd Lucky betiteld als ‘charismatisch en humoristisch’ en zijn songs als ‘tekstueel zeer bijzonder’. Lucky: ‘Mijn studie Engelse taal- en letterkunde was één grote voorbereiding voor mijn singer-songwriterschap. Tekstueel ben ik sterk. Dat komt omdat ik

door mijn studie wat meer kaas heb gegeten van literatuur en poëzie dan de gemiddelde singer-songwriter.’

Otto Wichers: ‘Ik wil geen popster worden; ik ben kroegzanger, met gitaar en goede liedjes’ In juni studeerde Lucky af met een scriptie over Bob Dylan en de traditionele popjournalistiek. Lucky schrijft rauwe folksongs

in de traditie van Dylan, Woodie Guthrie en Jonny Cash. De prijs bestaat onder meer uit vijfduizend euro, studiotijd om een promotiesingle op te nemen, een tour door Nederland en professionele coaching van het Nederlandse popinstituut. ‘Van het geld ga ik in elk geval een banjo kopen. Wat ik met de rest ga doen, weet ik nog niet. Er kwamen zaterdag direct allerlei vage types uit de platenindustrie naar me toe die uit een film leken weggelopen, types die een hand op je schouder leggen en zeggen: “Ik maak een ster van je.” Ik blijf gewoon doen waarmee ik bezig ben, onafhankelijk. Ik ben een kroegzanger. De man met de gitaar en de goede liedjes. Ik wil geen bullshit, geen band. Ik wil geen popster worden.’ (Sake van der Wall)

Online adviespunt voor taal ‘Trek eens een woord in plaats van een kroket. Ga eens langs bij de taalwinkel’, zei de acteur Peer Mascini, bekend van het ‘14e kippetje’, ‘06/05’ en talloze Melkunie-reclames afgelopen vrijdag 8 december tijdens de lancering van de UvA/ HvA-website De Taalwinkel. ‘Dit online taaladviespunt is ontwikkeld omdat de taalvaardigheid van de gemiddelde student te wensen overlaat’, zegt projectleider Marjolijn Kaak. Of in de woorden van Mascini: ‘De Taalwinkel is een reikende hand, en die biedt studenten de mogelijkheden – omdat jullie allemaal zitten te stuntelen, te haspelen en te rotzooien – om eens wat kalmer en relaxter tegen die taal aan te kijken.’ Als een student niet weet hoe een betoog moet worden opgebouwd, hoe een sollicitatiebrief geschreven moet worden of hoe een mooie zin eruitziet, kan hij te rade gaan op de website. Behalve tekst en uitleg staan er op deze site ook filmpjes – met een iets serieuzer karakter dan die van Mascini – waarin studenten voordoen hoe je bijvoorbeeld een presentatie kunt beginnen. Marjolijn Kaak hoopt dat De Taalwinkel bijdraagt aan een mentaliteitsverandering onder studenten en docenten: ‘Het moet weer normaal worden dat je een mail, werkstuk of brief controleert, en dat de tekst goed moet zijn voordat je hem opstuurt. We gaan ook het taalbeleid van docenten aanpakken om die omslag te bewerkstelligen, zij zouden studenten bijvoorbeeld niet meer zo makkelijk met fouten moeten laten wegkomen.’ In de toekomst moet de website ook vakspecifiek taaladvies gaan geven. ‘We willen dat studenten en docenten ons voeden’, zegt Kaak. ‘Wat zouden ze erop willen hebben? Een informaticadocent vertelde dat het in dat vakgebied heel belangrijk is om te weten hoe je offertes moet schrijven. Ook zullen er in de toekomst buiten de virtuele werkelijkheid op de UvA en HvA

bureaus komen waar studenten en docenten taaladvies kunnen inwinnen. Kaak: ‘We hopen ook dat mensen weer wat plezier krijgen in taal. Als je plezier hebt, gaat het studeren makkelijker en is het leuker.’ Mas-

cini: ‘Met taal kun je alle kanten op; met taal kun je ook alles doen. Dus: use your language and use it and use it. Want zonder taal bevind je je tenslotte in een troosteloos niemendal.’ (Sake van der Wall)

‘Sociale werkplaats’ Oud-staatssecretaris van Cultuur Rick van der Ploeg heeft geen hoge pet op van het arbeidsmoraal in het hoger onderwijs. ‘Ik heb niet het idee dat iedereen keihard werkt.’ De PvdAdenker vindt salariëring het grootste probleem, maar vindt ook dat het ontbreken van ‘keiharde selectie’ het bestel benadeelt. Hij meent dat in het wo amper geselecteerd wordt. Alleen de meest gemotiveerde studenten mogen blijven, ‘een zegen’ voor zowel student als docent. Van der Ploeg gaat ervan uit dat de meeste Nederlandse universiteiten niet in staat zijn mensen te selecteren. Het bekostigingsmodel wakkert dit aan, want ‘er moeten zoveel mogelijk studenten doorheen gepompt worden’. Dat de universiteit door de gemeenschap wordt gefinancierd per diploma is verkeerd. Het leidt tot lage exameneisen en een zes-min-cultuur. De universiteiten dreigen volgens Van der Ploeg ‘sociale werkplaatsen voor minder begaafden’ te worden. ‘Het merendeel van wat nu op de universiteit zit, hoort er niet te zitten. (Bron: Univers)

Universiteitsagenten In Groningen zijn twee speciale politieagenten aangesteld voor studenten. De agenten moeten optreden tegen studentenlawaai. Volgens een van de studentenagenten, Matthijs Beukema, is het belangrijk dat er wat wordt gedaan aan geluidshinder. ‘In Groningen wonen 25.000 studenten, en geluidsoverlast is in de stad een groot probleem. Beukema en zijn collega Maaike Bult geven ook voorlichting aan studenten over woninginbraken, drugsgebruik en fietsenheling. (Bron: de Volkskrant)

Bureaucratiemeter

Jaron Beekes

De vereniging Beter Onderwijs Nederland (BON), die enige tijd terug een ‘bureaucratiemeter’ voor het onderwijs ontwikkelde, heeft haar eerste onderzoeksresultaten naar buiten gebracht: slechts twintig procent van het totale onderwijsbudget wordt besteed aan direct contact tussen docenten en leerlingen. De rest gaat op aan gebouwen, managers, roostermakers, ondersteuning, ICT en bibliotheken. In een artikel in de Volkskrant van 7 december doen twee leden van BON verslag van het onderzoek naar de mate van bureaucratie in het onderwijs. De auteurs van het rapport zeggen niet dat twintig procent per se goed of slecht is. Vervolgonderzoek zou moeten uitwijzen of de kwaliteit van het onderwijs en tevredenheid van studenten samenhangt met het percentage dat een school uitgeeft aan het primaire proces: lesgeven. (Bron: alternatiefvoorvakbond.nl)‘

4 | Folia 15

Folia 15 news #1.indd 4

11-12-2006 18:06:06


Nieuwe master: radiojournalistiek Met ingang van september 2007 wordt de duale masteropleiding journalistiek en media uitgebreid met een derde afstudeerrichting: radiojournalistiek. ‘De omroepen hebben hierom gevraagd’, zegt hoogleraar Frank van Vree. ‘In de radiowereld zijn twee ontwikkelingen gaande. Aan de ene kant wordt de radio steeds meer gesegmenteerd in nieuws- en actualiteitenradio enerzijds en achtergrondjournalistiek anderzijds. Aan de andere kant zijn er spannende radio-ontwikkelingen gaande op internet en via podcasting. De

bestaande hbo-opleidingen journalistiek besteden bovendien weinig aandacht aan radiojournalistiek. Alleen in Zwolle doet men er iets substantieels aan.’ Bij het opzetten van de master zal nauw worden samengewerkt met BNR Nieuwsradio en de VPRO. Ook enkele andere publieke omroepen hebben hun medewerking toegezegd. Net als bij de andere afstudeerrichtingen (schrijvende journalistiek en research & redactie voor audiovisuele media) zal voorlopig slechts een beperkt aantal studenten per jaar worden toegela-

ten, namelijk vier. Het aantal toegelaten studenten binnen de gehele master zal worden verhoogd van 28 naar 32. Dat de publieke omroepen voortdurend reorganiseren en geregeld de kaasschaaf zouden hanteren ten aanzien van radioprogramma’s, hoeft volgens Van Vree helemaal niet te betekenen dat er geen arbeidsmarktperspectief voor afgestudeerden is. ‘De omroepen hebben zelf om de opleiding gevraagd. Er vertrekken wel journalisten bij de radio, maar jonge kwalitatief hoogwaardige journalisten komen best aan de bak. Ook bij

de radio.’ In de master draait het enerzijds om het leren van ambachtelijke vaardigheden en het vertalen van complexe informatie, anderzijds om de wetenschappelijke reflectie op dat proces. Apparatuur, montagetafel en bandrecorders zijn aanwezig. Ingewikkeld hoeft het niet te zijn en afgezien van de technische aspecten bestaat een deel van de opleiding ook ‘gewoon’ uit het opdoen van schrijfervaring. Van Vree: ‘Je moet ook nieuwsberichten leren schrijven. De opleiding zal zich ergens tussen BNR Nieuwsradio en De Ochtenden begeven.’ (DW)

Ook leerrechten nu ‘controversieel’ Na de nieuwe huurwet is nu ook het nieuwe stelsel van studiefinanciering door de Eerste Kamer ‘controversieel’ verklaard. Dat heeft de Eerste Kamer vorige week besloten. Alleen de VVD, initiatiefnemer van

‘Verwacht wordt dat een kabinet zonder de VVD het wetsvoorstel zal intrekken’ het nieuwe stelsel, was tegen de ‘controversieel-verklaring’. De leerrechten, officieel genoemd Wet financiering hoger onderwijs, zullen nu pas worden behandeld als er een nieuw kabinet is aangetreden. Aangezien de kans reëel is dat er een kabinet zonder de VVD komt, wordt er serieus rekening

mee gehouden dat het uitstel van de leerrechten zal leiden tot een definitief afstel. Verwacht wordt dat een kabinet zonder de VVD het wetsvoorstel zal intrekken. De Landelijke Studenten Vakbond (LSVb) is verheugd met de ‘controversieel-verklaring’, zeker nu zich een meerderheid in de Tweede Kamer aftekent tégen de leerrechten. Voorzitter Irene van den Broek van de LSVb: ‘Hopelijk ziet het nieuwe kabinet in dat het hoger onderwijs niet gebaat is bij de leerrechten.’ De LSVb strijdt al jaren tegen de leerrechten. Studenten die langer over hun studie doen dan gepland, zouden hierdoor een hoger collegegeld moeten betalen, wat kan oplopen tot 15.000 euro. Vooral actieve studenten en studenten die een verkeerde studiekeuze maken, zouden hiervan de dupe worden. Van den Broek: ‘We hebben goede hoop dat leerrechten de stu-

dent nu voorgoed bespaard blijven.’ Ook de universiteiten zelf hadden veel kritiek op de leerrechten en werden er enige maanden geleden van beschuldigd de politieke

besluitvorming over de plannen expres te traineren door de daadwerkelijke invulling ervan aan de onderwijsinstellingen te saboteren. (DW)

Een Health Transfer Systeem dat verzekeraars stimuleert om te investeren in preventieprogramma’s. Het kost slechts twee ton per jaar en leidt tot een betere volksgezondheid. Dit is een van de aanbevelingen waarmee de Nationale DenkTank 2006 afgelopen maandag 11 december in het ING House in Amsterdam zijn eindrapport presenteerde. Zelfmanagementprogramma’s voor chronisch zieken die kunnen voorkomen dat de ziekte verergert, of overal in het land aparte behandelingscentra opzetten voor chronisch zieken – deze en andere aanbevelingen zijn te lezen in Recept voor morgen, een frisse blik op betere zorg voor chronisch zieken’ waaraan de stichting het afgelopen jaar heeft gewerkt. Dit jaar heeft de Nationale DenkTank onderzoek gedaan naar de zorg voor chronisch zieken. Door de vergrijzing neemt het beroep op de zorg, en daarmee de zorgkosten, de komende jaren sterk toe, waardoor de toegankelijkheid en de kwaliteit van zorg onder druk komen te staan. In het onderzoek is in het bijzonder gekeken naar de mogelijkheden die taakherschikking bieden om de zorg voor chronisch zieken te verbeteren. Aan de hand van meer dan honderdvijftig interviews en een uitgebreide literatuurstudie is een analyse gemaakt van de belangrijkste knelpunten en kansrijke gebieden in het behandelproces van chronische ziekten. Invoering van het Health Transfer Systeem zal zorgverzekeraars stimuleren om te investeren in preventieprogramma’s. Deze investeringen zullen zich vooral uitbetalen in een hoger niveau van volksgezondheid. Naast het bedrag van twee euroton per jaar is eenmalig 850.000 euro nodig om het systeem op te starten. De DenkTank heeft bewust gekozen voor een praktische inslag: de adviezen zijn concreet en kunnen direct worden geïmplementeerd door de betrokken partijen. (DW)

www.nationale-denktank.nl

foto: Jordi Huisman

Efficiëntere zorg voor chronisch zieken

Afgelopen maandag begon het Universitair Sportcentrum een introductiecursus schermen in het Marnixbad. Het USC groeit de laatste tijd uit zijn voegen en organiseert steeds meer cursussen op andere locaties. De introductiecursus bestaat uit een wekelijkse les op maandagavond 21.30 uur en duurt nog tot 22 januari. Wie nog wil meedoen, kan zich melden bij de docent. Als er voldoende animo is, wordt er een vervolgcursus gestart. (EvdB)

Folia 15 | 5

Folia 15 news #1.indd 5

11-12-2006 18:06:11


interview

‘Transparantie is essentieel’ Door Mirna van Dijk

Wanneer universiteitshoogleraar Louise Fresco een visitekaartje uit haar tas wil opdiepen, rollen de mandarijnen over de vloer van haar kamer in het Maagdenhuis. En als de fotograaf het wormstekige appeltje waarmee ze poseert ‘oneetbaar’ noemt, is ze oprecht verbaasd: ‘Er is niets mis met dit appeltje! Een heerlijke onbespoten goudrenet. Zal ik de worm naar de lens toedraaien?’ Fresco bepleitte vorig jaar in haar Cleveringa-oratie meer respect voor voedsel, want we bekommeren ons te weinig om de herkomst van wat we eten en om de wereldwijde implicaties van onze overvolle supermarkten. De consument heeft er recht op te weten wat hij eet. Maar is er ook een plicht, een verantwoordelijkheid. Zeker in een tijd waarin dagelijks vijftigduizend ondervoede baby’s uit ondervoede moeders geboren worden. Tegelijkertijd zijn er door een overschot aan te vet en te zout voedsel op de wereld twee keer zoveel mensen met obesitas dan met honger. Fresco is een fervent groente-eter. Ze heeft sinds haar studententijd geen slagerij meer bezocht. ‘Als iemand

boodschappen doen goed mogelijk. Maar wat we nu precies wel en niet moeten eten, kan en wil Fresco niet zeggen: ‘Ik geef geen voorschriften. Het is complexer dan dat. Bovendien druisen regels in tegen de keuzevrijheid. Verantwoorde voeding is niet zo simpel als “eet alleen wat lokaal geproduceerd is” of “koop altijd biologische producten”.’ Geen pasklare oplossingen dus, wel een langetermijnvisie. In haar Cleveringa-oratie riep Fresco op tot het ontwerpen van ‘nieuwe spijswetten’: gedragsregels voor individuen, overheden, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties om voedsel centraal te stellen. Deze spijswetten leiden idealiter tot wereldwijde eerlijke handel, mens- en milieuvriendelijke productie, goede voorlichting en bewuste consumenten. Eerder dit jaar verliet Fresco na negen jaar de burelen van de Food and Agriculture Organization (FAO) in Rome. ‘Om allerlei redenen was mijn werk daar afgerond’, zegt ze er nu over. Er speelde een relletje omdat The Observer haar ontslagbrief in handen had gekregen

‘Ik ben ontzettend gemotiveerd om weer onderwijs te gaan geven’ me een stuk vlees serveert, eet ik het wel, uit respect voor mijn gastheer.’ Ze heeft nog nooit een hamburger gegeten of zelfs maar een fast-foodrestaurant van binnen gezien: ‘Misschien zou ik er eens heen moeten, als een antropologische ervaring.’ Dergelijke ervaringen doet ze ook op bij de buurtsuper op het Koningsplein: ‘Ik heb eens een tijdje staan kijken, maar niemand koopt Max Havelaar-bananen.’ Toch is Fresco optimistisch, want met het Nederlandse aanbod is verantwoord

Louise Fresco (Meppel, 1952) is universiteitshoogleraar aan de UvA, commissaris van de Rabobank en ‘distinguished professor’ aan de Universiteit Wageningen. Tussen 1991 en 1997 was ze hoogleraar plantaardige productiesystemen in Wageningen. Daarna werkte ze in Rome voor de voedsel- en landbouworganisatie van de Verenigde Naties (FAO); eerst als directeur onderzoek en van 2000 tot dit jaar als adjunct-directeur generaal. Afgelopen studiejaar bekleedde ze de Cleveringa-leerstoel in Leiden. Louise Fresco schrijft romans, verhalen en essays.

waarin ze hard uithaalde naar de hiërarchie, de bureaucratie en de ‘sfeer van stilte, geruchten en angst’ binnen de VN-organisatie. Aan de UvA is er tijd voor academische reflectie en voor schrijven. Maar Fresco verheugt zich vooral op het geven van onderwijs: ‘Wat ik in Rome het meest heb gemist, is het contact met studenten.’ In februari gaat ze een eerste college geven, over de wetenschappelijke basis van internationale verdragen op het gebied van milieu en voedsel. Fresco: ‘Tijdens de conventie van Rio de Janeiro in 1992 is duurzaamheid voor het eerst op de kaart gezet. De lidstaten hebben daar met elkaar afgesproken om iets te doen aan biodiversiteit, aan water, aan chemicaliën, aan klimaat, aan energie, enzovoort. Met wisselend succes; op een aantal punten zijn verdragen gekomen en op een aantal punten is stagnatie opgetreden, bijvoorbeeld vanwege wetenschappelijke controverses. Neem biodiversiteit; in feite is dat nog een abstract begrip. We weten niet precies wat biodiversiteit is. Ik wil dat studenten gaan bekijken hoe het maken van internationale afspraken en verdragen werkt. En hoe de verdragen die Nederland heeft geratificeerd, doorwerken in het beleid. Onder de vlag van

duurzaamheid zijn dat interessante vragen. Iedere student met belangstelling voor milieu en ontwikkeling moet weten hoe dat soort dingen functioneert en hoe wetenschappelijke kennis op allerlei manieren wordt gebruikt en toegepast door beleidsmakers. Verder ga ik een summer course geven met twee andere universiteitshoogleraren: Johan van Benthem en Robbert Dijkgraaf. Die cursus gaat over wetenschappelijk redeneren en behandelt vragen als: hoe gaat de maatschappij om met wetenschappelijke feiten wanneer daarover veel onzekerheden bestaan, zoals op het gebied van voedsel en brandstof ? Wat als de onderzoekers elkaar tegenspreken? Wat is het verband tussen morele en wetenschappelijke oordelen? Ik ben ontzettend gemotiveerd om weer onderwijs te gaan geven.’ Een van de redenen die Fresco deden besluiten naar Amsterdam te komen, was de ruimte die ze hier kreeg om interdisciplinair en interfacultair te werken. Ze liet diverse andere topposities schieten voor de UvA, maar weidt daarover liever niet uit. Fresco: ‘Ik wil niet de indruk wekken dat ik loop op te scheppen. Er komt ontzettend veel af op iemand zoals ik. Dat geeft me een luxepositie. Maar het is ook een beetje het land der blinden. Ik heb me lange tijd beziggehouden met onderwerpen die op dit moment erg in het middelpunt van de belangstelling staan. En ik heb een brede maatschappelijke achtergrond en veel managementervaring.’ Wat betreft kennis van logge bestuurssystemen komen Fresco’s jaren bij de FAO aan de UvA misschien nog goed van pas: ‘In de korte tijd dat ik hier rondloop, heb ik al veel parallellen gezien. In een bureaucratie heeft men aan de top, door haast en werkdruk, geen tijd om zich bezig te houden met de grote en kleine zorgen die leven op de werkvloer. Dus voelen degenen die het eigenlijke werk doen zich onbegrepen. Het belangrijkste wat ik heb geleerd, is dat transparantie essentieel is. Laat als top zien hoe en waarom je beslissingen neemt of mensen benoemt en bied de mogelijkheid om commentaar te leveren. Tegen het CvB en iedereen die het horen wil, zeg ik: beschouw mij als klankbord. Ik ben onpartijdig, kom niet uit een bepaalde faculteit, heb geen achterban en kan neutraal advies geven. Deze zomer ben ik op bezoek gegaan bij faculteiten, decanen en hoogleraren om te zeggen: “Ik weet dat jullie niet geraadpleegd zijn bij mijn benoeming, maar hier ben ik, dit zijn mijn plannen, wat vinden jullie ervan?” In plaats van in je ivoren toren in het Maagdenhuis te blijven zitten kun je heel veel oplossen door middel van je houding. Maar ik ga niet zeggen dat mijn vingers jeuken, want ik wil me er niet mee bemoeien. Ik heb genoeg andere dingen te doen.’ ●

foto: Bob Bronshoff

Na negen jaar Rome is Louise Fresco terug in Nederland. Aan de UvA zal ze zich als universiteitshoogleraar bezighouden met duurzaamheid en internationale betrekkingen. Op 8 januari spreekt ze de diesrede uit.

6 | Folia 15

all folia 15 #1.indd 6

11-12-2006 17:55:33


foto: Bob Bronshoff

Folia 15 | 7

all folia 15 #1.indd 7

11-12-2006 17:55:37


geschiedenis

De universele homo Door Dirk Wolthekker

Vaak tegen de verdrukking in hebben homo’s en lesbiennes vanaf de Oudheid vorm weten te geven aan hun leven. Hun verhalen zijn nu samengebracht in het unieke standaardwerk: ‘Van alle tijden, in alle culturen.’ Het is december, traditioneel het moment waarop veel mensen voorzichtig gaan nadenken over de vakantiebestemming van komend voorjaar of zelfs komende zomer. Het eerste reisgidsje wordt doorgebladerd, de eerste informatiesites bekeken. Homo’s en hetero’s verschillen in dit opzicht nauwelijks van elkaar. Nou ja, misschien wel in het soort sites dat ze bezoeken. Bij veel lesbiennes is het Griekse eiland Lesbos populair. Het schijnt er niets mee te maken te hebben, maar het eiland staat volgens grieksegids.nl bekend om zijn fraaie pottenbakkerijen. Homomannen die van dijenkletsers houden, kiezen naar het schijnt voor het Cycladen-eiland Mykonos. Ook al geen wonder, tenminste als we de sites mogen geloven: ‘Here’s one big tip! EVERYTHING on this island is either gay or gay friendly. Heavy cruising on the beaches (especially “Super Paradise”) and around “Panagia Paraportiani” church in the town, at night. Lots of bars and clubs, mostly gay. Mykonos town is so small that even if you hit a bar by chance, you can’t miss it. Just follow the studs!!!’ Mykonos en Lesbos. Twee Griekse eilanden die in onze tijd grote populariteit hebben verworven als centrum

op het gebied van lesbische en homostudies heeft aan het boek meegewerkt, onder wie UvA-wetenschapper Gert Hekma. Inmiddels is het boek ook verschenen in Spanje, Frankrijk, Duitsland, Noord-Amerika en Finland. C U LT U R E L E C O R R U P T I E

Het boek volgt de wereldwijde ontwikkeling van de homoseksualiteit vanaf de Oudheid tot en met de moderne tijd. Dat is de zwakte van het boek, maar ook de kracht. Het is een soort encyclopedie – maar wel een heel mooie – van de grote lijnen; voor de details moet je elders zijn. Enerzijds is het boek een reis door de tijd en volgt het de chronologie van geschiedenis, anderzijds is het een reis over de continenten – van Europa naar Amerika, van het Verre Oosten, het Midden Oosten en Noord-Afrika naar Australië. Met name over de westerse homocultuur is al heel wat geschreven en bekend, maar in het boek van Aldrich komen de lijnen bij elkaar. Het minst bekend en daarom misschien het meest interessant is de geschiedenis van de homoseksualiteit in het ‘precolumbiaanse’ Amerika, in Oceanië en in Afrika ten zuiden van de Sahara. Dat is niet alleen inte-

pese patiënten diagnosticeerde, en de opportunistische ondeugd van de inlandse pederast die ‘een man gebruikt als hij geen vrouw kan krijgen en die, zodra hij een vrouw kan krijgen, niet langer de ondeugd beoefent’. Veel antropologen aan het begin van de twintigste eeuw, zegt Wallace, gebruiken de term ‘geïnstitutionaliseerde homoseksualiteit’, waarbij macht en leeftijd een belangrijker rol speelden dan de seksuele of erotische kanten ervan. Overigens staat daar tegenover de opvatting van iemand als E.E. Evans-Pritchard, die in de jaren dertig veldwerk verrichte bij De Zande, een stam in het noorden van Congo: ‘Onder de adel van De Zande gaven sommige mannen de voorkeur aan jongens boven vrouwen. Gewoon, omdat ze ervan houden.’ KOFFIETAFEL

Van alle tijden, in alle culturen is een echt koffietafelboek, in de beste zin van het woord. Of het zo bedoeld is, is niet zeker, maar de mooie vormgeving en illustraties doen dat wel vermoeden. Daardoor is het ook een soort ‘feel good, gay is good’-boek geworden, al komen ook de negatieve kanten, zoals vervolging en onderdrukking, aan de orde. Het beschrijft, het signaleert, het

‘Een pederast gebruikt een man als hij geen vrouw kan krijgen en, zodra hij een vrouw kán krijgen, beoefent hij niet langer de ondeugd’ van vakantievermaak voor homoseksuelen en lesbiennes uit (vooral) West-Europa en Noord-Amerika. Mykonos en Lesbos, waar de homoseksuele subcultuur openlijk bloeit, al is dat dan vooral onder toeristen. Niet heel Griekenland is overigens een homoparadijs, waarschuwen tegelijkertijd veel homosites, want de Griekse cultuur is en blijft voorlopig een machocultuur. Over de homoseksuele subcultuur in heden en verleden, in Griekenland – de veronderstelde bakermat van de homoseksualiteit – en ver daarbuiten, gaat het boek Van alle tijden, in alle culturen: Wereldgeschiedenis van de homoseksualiteit dat onlangs gelijktijdig verscheen in Nederland en België, onder redactie van Robert Aldrich, hoogleraar geschiedenis aan de University of Sydney. Een keur van internationale wetenschappers

ressant omdat er relatief weinig over bekend is, maar ook omdat juist die gebieden op grote schaal gekoloniseerd werden. Wetenschapper Lee Wallace, werkzaam aan de University of Auckland, vraagt zich terecht af hoe en of ‘inheemse seksuele systemen’ in die gebieden botsten met westers opvattingen. Uit literatuuronderzoek blijkt, zegt Wallace, dat veel onderzoekers er in het verleden vanuit gingen dat met name Afrikanen van nature ‘niet geneigd zijn tot homoseksuele activiteiten en daartoe alleen zijn overgegaan door culturele corruptie of omdat de situatie hen daartoe dwong’. De Franse koloniale arts Jacobus publiceerde diverse werken over seksuele perversie, waaronder zijn L’amour aux colonies (1893), waarin hij onderscheid maakt tussen ‘psychische sodomie’ die hij bij zijn Euro-

historiseert, het combineert, het analyseert. Er is goed onderzoek gedaan in archieven, memoires, brieven en literatuur. Dat heeft geresulteerd in een behoorlijk compleet overzichtswerk over lust, liefde en verlangen, en de reacties die deze door de eeuwen heen uitlokten. Wie in december nog niet toe is aan het zoeken van informatie op vakantiesites of het bladeren in vakantiegidsjes voor komende zomer, kan lekker lezen, maar vooral kijken in het boek van Robert Aldrich en concluderen dat er veel meer is in de homowereld dan Mykonos en Lesbos. ● Robert Aldrich (ed.), Van alle tijden, in alle culturen; Wereldgeschiedenis van de homoseksualiteit. Nieuw Amsterdam, 2006, 384 blz., €37,50

8 | Folia 15

all folia 15 #1.indd 8

11-12-2006 17:56:03


Folia 15 | 9

all folia 15 #1.indd 9

11-12-2006 17:56:13


boeken

Sodom Max van der Linden, coördinator honours programma psychologie:

foto: Henk Thomas

Wat leest u op het moment? ‘Mind Wars van Jonathan D. Moreno. Over wetenschappelijk onderzoek en defensie, sinds 9/11 een hot topic in de Verenigde Staten. Een geslaagd kijkje in de keuken van Darpa, het Defense Advanced Research Projects Agency. Daar wordt gekeken hoe je neurotechnologie kunt inzetten om het leger te verbeteren of vijanden uit te schakelen. Interessant, want het is het eerste overzichtswerk op dit gebied. Geen meesterwerk.’ Wat las u onlangs? ‘Ontregelde geesten van Douwe Draaisma. De levens en werken van tien artsen die hun naam aan een ziekte hebben gegeven, zoals Alzheimer, Asperger en Parkinson. Grappig genoeg waren zij meestal niet de ontdekkers van de ziekte. Draaisma heeft een gouden pen, en het zijn interessante verhalen, maar na tien biografietjes is het wel genoeg. Het heeft iets opsommerigs. Wat dat betreft was zijn vorige boek beter: Waarom het leven sneller gaat als je ouder wordt. Dat gaat over het autobiografische geheugen.’ Wat leest u binnenkort? ‘The 21st-Century Brain van Steven Rose. De Brit Rose is de Europese motor achter de neuro-ethiek, de discipline die de maatschappelijke consequenties van de neurowetenschappen onderzoekt. Eerst beschrijft hij de complexiteit van een zich ontwikkelend brein. Vervolgens

gaat hij in op de moderne technologieën om het brein te manipuleren en vertelt hij welke ethische vragen daarbij opdoemen. Zijn boeken zijn genuanceerd, hij valt niet in de reductionistische valkuil. Niet al ons gedrag is rechtstreeks te reduceren tot genen en het brein.’ Welk boek heeft u geraakt? ‘Een heel naar boek: De 120 dagen van Sodom van markies De Sade. Een aantal notabelen laat zich opsluiten in een kasteel vol hoeren, en mooie jongens en meisjes, om op hen allerlei seksuele perversiteiten en martelingen los te laten. Soms moest ik het wegleggen; dan werd het te afschuwelijk. Maar het maakt grote indruk. Op plastische wijze wordt weergegeven dat macht en seksualiteit belangrijke drijfveren zijn voor menselijk gedrag. Heel lang heb ik gedrag op die manier verklaard. Gelukkig weet ik inmiddels dat er ook andere drijfveren zijn, zoals liefde en schoonheid.’ Hebt u een leestip? ‘De Amerikaanse trilogie van Philip Roth: American Pastoral, I Married a Communist en The Human Stain. Kleine burgers en hun kleine levens, die misschien niet worden vermorzeld maar wel degelijk worden beïnvloed door het grote Amerikaanse verhaal. Roths romans overstijgen tijd en plaats, en zeggen iets over de condition humaine. Hij leest niet per se makkelijk, soms moet je ploegen. Het loont de moeite; je eigen sores wordt herkend en erkend. Meesterlijk.’ (MvD)

Zwaar zuipen ‘Tijdens de vertoning van The House zal weer blijken dat Bartas’ films een hoog wegloop-gehalte hebben.’ Zo luidt de openingszin van een artikel in de catalogus van het International Film Festival Rotterdam 1998, waarin een film van Sharunas Bartas wordt aangeprezen. De van oorsprong Litouwse regisseur Bartas is namelijk een man van beelden, niet van woorden. Zijn personages zwijgen zo goed als altijd en dolen rond in prachtig gekadreerde landschappen. Ook naar het verhaal is het vaak zoeken. Hierdoor lijken zijn films meer op schilderkunst of fotografie dan op cinema. Met andere woorden: Bartas’ films zijn niet voor iedereen. Een handvol films verder, en Bartas is nog geen steek veranderd. Seven Invisible Men, zijn nieuwste film, begint nog vrij klassiek. We zien een paar kleine criminelen onder leiding van de stille Vanechka een auto stelen, in een appartement hangen en uiteindelijk op de vlucht slaan voor de politie. En waar beter heen te vluchten dan naar de kale steppes van de Krim, het schiereiland in het zuiden van de Oekraïne. Hoewel, vluchten? Het is meer doelloos rondrijden. En – wat moet je daar ook anders – veel drinken en roken. Een plotwending volgt als Vanechka de groep, en dus ook

zijn vriendin, ineens in de steek laat om solo verder te trekken richting een boerderijtje met een vrouw en dochter uit een ver verleden. Al deze tijd zijn slechts enkele zinnen uitgesproken. De ommezwaai van Vanechka verandert hier niets aan. Treurig starende blikken op oneindig, in de modder rondscharrelende varkens en kippen, ondergaande zonnen boven uitgestrekte lege landschappen, dat is wat de kijker te zien krijgt. Maar plotseling worden we getrakteerd op een uitbundig drinkgelag. Het schorem uit het begin van de film heeft Vanechka gevonden, evenals ander tuig van wie de herkomst onbekend blijft. Drinken, roken, drinken, roken, lallen, zingen, schreeuwen en vechten. De ondertitelaar heeft nog een poging gedaan iets van de ladderzatte chaos te vertalen, maar de ondertitels kunnen net zo goed genegeerd worden. Het drinkgelag is weliswaar deel van de plot en leidt zelfs tot een climax (voor zover je bij Bartas kunt spreken van een climax), toch is het meer observerend dan verhalend. Dit zijn geen goed voorbereide acteurs, maar amateurs zonder script. Ook doen ze niet alsof; ze worden echt dronken. Bartas toont hier mensen aan de onderkant van de maat-

10 | Folia 15

all folia 15 #1.indd 10

11-12-2006 17:56:22


koken

Gevulde portobello’s

Haal ze eruit en bestrijk de geitenkaas met honing. Lekker met couscous. (Tamara Koeman) VOOR 2 PERSONEN:

2 portobello’s 1 kuipje geitenkaas 1 groene paprika 1 klein zakje pijnboompitten honing Prijs p.p.: €2,25

film

Mijn moeder wilde vroeger nooit met mij naar Centerparcs. Terwijl ik als kind niets liever wilde dan van de wildwaterbaan afglijden. Maar na afgelopen weekend weet ik waarom mijn moeder er zo’n aversie tegen had. Ik had een relaxed weekend met mijn vriendje voor ogen, maar mijn welverdiende rust werd zwaar geterroriseerd door alle jengelende kids. Na één keer wildwaterbaan en één keer golfslag had ik het wel gezien. Voor ons ook geen romantisch diner met kleffe patatjes op de ‘plaza’. Verscholen in onze jaren-zeventig-bungalow met bruine gordijnen en bruin servies hebben we er maar het beste van gemaakt. Gelukkig was er een supermarkt, zodat ik deze heerlijke, gevulde portobello’s kon maken. Haal hiervoor het pootje uit de portobello’s en vul ze met de in blokjes gesneden geitenkaas, stukjes paprika en pijnboompitten. Zet de portobello’s gedurende tien minuten in de oven op 200°C.

Seven Invisible Men (Litouwen/Fr., 2005) Regie: Sharunas Bartas Met: Dmitri Podnozov, Rita Klein, Aleksandr Esaulov OOK IN PREMIÈRE:

Eigenlijk is er geen goede drakenfilm meer gemaakt sinds Dragonslayer, een film uit 1981 die ook niet perfect is. Wellicht dat Eragon, het eerste deel van een geplande fantasy-trilogie, daarom zo wordt afgeschermd voor de pers. Laten we hopen de film in ieder geval beter is dan Jeremy Irons’ aanvaring met fantasy: Dungeons & Dragons. Maar hoe moeilijk kan dat zijn? Eragon (VS, 2006) Regie: Stefen Fangmeier

geld geld

schappij tijdens hun zwakste momenten. De schilderachtige vlaktes die Bartas laat zien, komen volledig overeen met het leven van zijn personages: leeg, ellendig, mistroostig. Ook Seven Invisible Men is dus geen film voor iedereen geworden. En na deze film wil je zelf ook maar één ding: zwijgend drinken en roken. Maar ook daar zit schoonheid in. (René Glas)

Max Lagrillière (27), student theoretische natuurkunde, werkt acht uur per week als kok in een Spaans restaurant voor €7,50 per uur: ‘Bij ons in België staat eten in hoog aanzien. Op vakantie in Frankrijk bezochten we allerlei Michelinrestaurants, en daardoor kreeg ik de smaak voor lekker eten te pakken. Als student kon ik het mezelf niet veroorloven om naar dit soort restaurants te gaan, dus ging ik serieus met kookboeken aan de slag. Dit voorjaar bood een kennis van me aan om als kok in het Spaanse tapasrestaurant Siempre te werken. Aan-

gezien mijn studie langer duurde dan gedacht en mijn ouders de geldkraan dichtdraaiden, nam ik de uitdaging aan. Bij Siempre bakken ze de frieten zoals ik gewend ben, op zijn Belgisch: eerst voorbakken en daarna nog eens doorbakken. Ik kook graag voor andere mensen. Omdat ik slechts met één collega in een kleine keuken sta, ben ik grotendeels verantwoordelijk voor de kwaliteit van de gerechten. Hier heb ik geleerd wat het is om met stress om te gaan. Verder is onze leiding bijna nooit aanwezig, waardoor de druk weer wat afneemt. Ook krijg je zo een gevoel van verantwoordelijkheid en vrijheid.’ (Kemal Rijken)

Folia 15 | 11

all folia 15 #1.indd 11

11-12-2006 17:56:41


Werken naast je studie? Join onze studentenpool!

www.unijobs.nl Vlaamse Student in Amsterdam? We zijn op zoek naar een Vlaamse student voor de functie van Eindredacteur voor onze Belgische reis website ‘www.lastminutetop20.be.’ Wij zoeken iemand die tussen de 20 en 40 uur per week beschikbaar is. Enige ervaring met schrijven voor het internet is een pre. Deze functie is ook geschikt als stage. Ons kantoor is gevestigd in Amsterdam. Zie www.emesa.nl Geïnteresseerd: stuur een email en je CV naar info@emesa.nl of bel 020 – 5650600 en vraag naar Ludolf Stavenga.

UniJobs Uitzendbureau, zoekt met spoed:

Telefonisch enquêteurs

voor overdag en in de avonduren. Vereisten: - goede beheersing van de Nederlandse taal in woord en geschrift - woonachtig in of rond Amsterdam - goede communicatieve vaardigheden

voor al uw exibele inzet!

www.unijobs.nl

Voor 5 euro naar de beste concerten in het Concertgebouw!

www.entreeweb.nl

UniJobs Uitzendbureau,

Het bruto uurloon bedraagt: € 9,50 (en kan oplopen tot € 10,50)

Dat vreselijke Nederlands

Wij bieden exibiliteit, een leuke werksfeer en goede verdiensten. Bel voor informatie: 020-5207101 (overdag en ’s avonds)

Is Nederlands niet je moedertaal en heb je daarom moeite met Nederl. teksten lezen, scripties schrijven? Gepensioneerde academici/ HBO-ers ondersteunen je hiermee graag. GRATIS! www.gildeamsterdam.nl

voor al uw payrollopdrachten!

www.unijobs.nl Gezocht: Ervaren oppas aan huis voor onze twee leuke kindjes (2 jaar en 2 maanden) plus hulp met licht huishoudelijk werk (eind middag en avond + w/e, ong. 20 uur per week) in Oud-Zuid. Start datum begin/medio januari. Meer info: halgren5@hotmail.com.

���������������������

Ronald van Dun Hairstudio

���������������������

Laagte Kadijk 2g • Amsterdam 020-7704887 www.ronaldvandun.nl

��������������������

Geopend:7 dagen per week zondag/maandag van 12 tot 18 uur dinsdag t/m zaterdag van 9.30 tot 18 uur Studentenkorting maandag t/m vrijdag 20%

�����������������

Zonder afspraak welkom

UniJobs Uitzendbureau,

Afgestudeerd?

voor al uw kantoorpersoneel!

Voor tijdelijke kantoorbanen!

www.unijobs.nl

www.unijobs.nl

Creatief schrijven aan de hogeschool Workshops van Script+ + Basisworkshop verhalen schrijven Alles over plot, personages en spanning + Basisworkshop schrijven voor kinderen Het moeilijkste wat er is + Intensieve workshop creatief schrijven Overtuig lezers door jezelf te verrassen Korting voor studenten

Alle informatie staat op www.script-plus.demon.nl

CAN YOU CONNECT HER WORLD WITH YOURS? WRITE AN ESSAY, CONVINCE RUUD LUBBERS AND WIN € 500,-! Do you want to join the Round Table of Worldconnectors for People and the Planet? Do you have an open attitude towards the world? Do you have ideas on how the Netherlands can improve international relations and work towards a just, sustainable and peaceful world? Prove it and share your vision. Start today! Write an essay in English, convince the Worldconnectors-jury Ruud Lubbers, Naema Tahir, Ton Dietz of your ideas and win € 500,-! Check for more information: www.worldconnectors.nl/youthcontest Send your essay and CV before 22 January 2007 to roundtable@worldconnectors.nl

initiated by SID NL • DPRN • NCDO

WO R LD C O N N EC TO RS TH E RO U N D TAB LE FO R PEO PLE AN D TH E PL AN ET

all folia 15 #1.indd 12 folia 061215.indd 2

11-12-2006 17:56:44 08-12-2006 11:11:13


11:11:13

amsterdam

Hop, hop, hop Door Rob Hartgers

Amsterdammers zijn lastig. Ook voor hun burgemeesters. Zo riep het volk in 1875, toen de kermis werd verboden: ‘Hop, hop, hop, hang den burgemeester maar op.’ In de bundel ‘Een keten van macht’ wordt de geschiedenis van Amsterdam beschreven aan de hand van zijn burgemeesters. Het was niet zo gepland, maar het kwam wel goed uit. De verkiezing van Job Cohen tot de op-één-nabeste-burgemeester van de wereld viel samen met de publicatie van Een keten van macht, een boek over de Amsterdamse burgemeesters vanaf 1850, dat verscheen onder redactie van Folia-redacteur en politicoloog Dirk Wolthekker. Donderdag 7 december overhandigde Wolthekker het eerste exemplaar aan Cohen tijdens een presentatie in diens ambtswoning aan de Herengracht. Veel familieleden van oud-burgemeesters waren hierbij aanwezig, onder wie de 94-jarige weduwe van burgemeester Arnold Jan d’Ailly, en de nazaten van Jan Willem Tellegen, Gijs van Hall en Ivo Samkalden. Een keten van macht is niet alleen een geschiedenis van de Amsterdamse burgervaders, maar ook van de stad. Sommige thema’s keren voortdurend terug: woningnood, bouwen en slopen, en ordehandhaving. Vooral dat laatste blijkt niet eenvoudig in de hoofdstad. Als burgemeester Cornelis den Tex in 1875 de kermis afschaft, trekt het volk woedend door de straten, schreeuwend: ‘Hop, hop, hop, hang den burgemeester maar op.’ In 1917 is het de aardappelschaarste die het volk tot waanzin drijft. De anders zo zachtmoedige burgemeester Tellegen laat het vuur openen op de menigte, met tien doden en ruim honderd gewonden als gevolg. In de jaren tachtig vormen krakers en dealers de grootste bedreiging van de openbare orde. Wim Polak, onlangs door het tijdschrift Ons Amsterdam uitgeroepen tot beste Amsterdamse burgemeester van de twintigste eeuw, heeft vanuit het raam van de ambtswoning zicht op de levendige drugshandel in het centrum. Als krakers in 1980 twee kruisingen bij de Vondelstraat barricaderen, is voor hem de maat vol. Nog de volgende ochtend rollen de tanks de stad in. Het wordt een veldslag. De Amsterdammers zijn niet alleen lastig, ze kunnen ook heel kleingeestig zijn. Dat blijkt als er allerlei verhalen de ronde doen over de ontrouw van burgemeester D’Ailly. Hij gaat wel héél erg vroeg naar zijn werk. En wat doet zijn dienstauto om de hoek van het atelier waar zijn geliefde, de beeldend kunstenares Gisèle van Waterschoot, werkt? De geheime liefdesaffaire kost D’Ailly, ondanks zijn populariteit, uiteindelijk zijn politieke kop. De toenmalige koningin, Juliana, zou de echtbreker de hand niet meer willen schudden. In 1956, na de onthulling van het Monument op de Dam, dient D’Ailly zijn ont-

Job Cohen (links) en Dirk Wolthekker (met bloemen) tijdens de boekpresentatie op 7 december foto: Bob Bronshoff

slag in en gaat hij bij zijn vriendin wonen. De lezers van de Amsterdamse kranten bedanken hem ‘voor de jaren dat hij de hoofdstad onder zijn hoede had, al vonden ze wel dat hij erg vaak afwezig was’. Een lezeres dicht: Wie was er ooit zo’n vlotte vent Gezien in alle standen Als hoofdstad staan wij nu bekend In overzeese landen Nu onze knappe burgemeester deze stad verlaten gaat Verliezen wij de burgervader, maar erger nog – een kameraad. De zeven auteurs van Een keten van macht (op één na allemaal UvA-alumni) hebben uitgebreid archief-

onderzoek verricht, in sommige gevallen in archieven die voorheen gesloten waren. Dat heeft verrassende vondsten opgeleverd, bijvoorbeeld het advies dat Ajax-psycholoog D.H. Grunwald geeft aan burgemeester Van Hall, wanneer die hem vraagt wat hij aan moet met alle scheldbrieven die men hem schrijft: ‘Het moge dan nare brieven zijn die u krijgt, er zal wel een achtergrond voor zijn. (…) Ik heb vaak het gevoel dat in uw woorden en optreden een zeker gevoel van machteloosheid tegen de nieuwste ontwikkelingen doorklinkt en ook dat u zich nogal eens beklaagt.’ ● Dirk Wolthekker (ed.), Een keten van macht: Amsterdam en zijn burgemeesters vanaf 1850. Uitgeverij Balans, 302 blz., €17,50

Folia 15 | 13

all folia 15 #1.indd 13

11-12-2006 17:56:48


hisparc

Scholier kan het dak op Door Berber Rouwé

Wetenschappelijke instellingen werken samen met middelbare scholen om kosmische straling met extreem hoge energie te meten. Het doel is duidelijk: leerlingen lekker maken voor een bètastudie. Een scholier met fluweelzachte, witte handschoenen heft dreigend zijn arm: ‘Wát zei je daar? Ik heb een scalpel vast, hoor.’ Grijpt de docent in? Nee, want de scholier is Jochem Rietvelt, een deelnemer van het High School Project on Astrophysics Research with Cosmics (Hisparc). Rietvelt is te gast op de universiteit, samen met een handvol medeleerlingen van het Vechtstede College uit Weesp en het St. Ignatius Gymnasium uit Amsterdam. De scholieren bouwen een detector voor deeltjes uit de kosmos. De kern van de detector is een manshoge perspexplaat, waarvan het beschermlaagje alleen te verwijderen is met handschoenen, scalpel en engelengeduld. Vandaar de baldadige sfeer. Hisparc is een uit Amerika overgenomen concept om scholieren mee te laten werken aan wetenschappelijk onderzoek. De leerlingen bouwen detectoren voor muonen, negatief geladen deeltjes uit de kosmos. Muonen lijken sterk op elektronen, maar zijn veel zwaarder. De coördinatie van Hisparc is gevestigd in het Nationaal Instituut voor Kern- en Hoge Energiefysica (Nikhef ). Een achterafgelegen trapje op, een luikje door en je staat op het platte dak van het Nikhef, met uitzicht over weilanden, snelwegen en de plantenkassen van de afdeling biologie. Twee detectoren liggen er eenzaam in de gure wind, wachtend op de inslag van muonen. Aan de buitenkant van de detectoren valt weinig te zien: grijze skiboxen met wat draadjes. Frank Linde, directeur Nikhef: ‘Het bouwen is leuk, maar daarna is het flauw. De doos gaat dicht en je mag er niet meer aankomen. De UvA vond het project aanvankelijk saai en heeft er niet meteen veel geld in gestopt. De universiteit van Nijmegen heeft wel flink geïnvesteerd. Daar is het project begonnen.’ Inmiddels doet de UvA mee en is Hisparc uitgegroeid tot een landelijk netwerk, met elk jaar een leerlingensymposium, een docentendag en sinds kort zelfs een Hisparc-promovendus. Er staan nu muonendetectoren op scholen in Amsterdam, Nijmegen, Groningen, Leiden en Utrecht. REGENBUI

Binnenin de skibox zit de perspexplaat, stevig ingepakt in lichtdicht, zwart plastic. De muonen glippen ongemerkt door het folie. Maar botsten ze op het perspex, dan zenden ze een lichtflitsje uit. Dat licht wordt versterkt met een fotomultiplier en omgezet in een elektrisch signaal. Een kastje met software zet de signalen beneden in het practicumlokaal om in mooie grafieken. Meer is het niet, zo’n muonendetector. Maar het bouwen is veel werk. Het schuren begint Arnold Vedder (6 vwo, Vechtstede College) na een uur-

Leerlingen van het Ignatius Gymnasium Amsterdam met hun natuurkundeleraar tijdens een instructie op de VU foto: Yvonne de Blaauw

tje de keel uit te hangen. ‘Als ik het ruwer doe, gaat het materiaal stuk. Je moet heel rustig en beheerst werken.’ Leerlingen vragen om de tien minuten aan de Hisparc-docent of het goed is. Vandaag wordt er op de Vrije Universiteit gebouwd en helpt Jan Mulder: ‘Nog éven, anders gaat het straks niet goed met lijmen.’ Het groepje in de kamer verderop ijkt ijverig de fotomultipliers. Om te bepalen welke signalen muonen zijn en welke ruis moet er geprutst worden met de instellingen. Mulders collega Henkjan Bulten: ‘Je vroeg toch waarom dit koppelstukje tussen de multiplier en de computer moet?’ Een heftige, gedetailleerde uitleg van tien minuten volgt. Sommigen knikken geïnteresseerd, anderen kijken elkaar aan met een blik van: volg jij het nog? Rietvelt (5 havo): ‘Bij het college vanmiddag kregen we zo’n hoeveelheid informatie over ons heen dat ik dacht: ik ga wel bouwen.’ Bulten: ‘Ze hoeven niet alles te begrijpen als ze maar hier en daar iets oppikken. En vergis je niet: je hebt erbij die me ondervragen over de relativiteitstheorie.’

De moeilijkheid van het project zit hem in de deeltjes waaruit muonen gevormd worden: hoog energetische deeltjes die komen aanvliegen uit de kosmos. Ze penetreren de dampkring met waanzinnige snelheid, bijna de lichtsnelheid. Dat is snel genoeg om de aarde zeven keer te omcirkelen in een seconde. Ze hebben een energie die honderd miljoen keer groter is dan de energie die je een deeltje mee kunt geven in de grootste deeltjesversneller op aarde. Niemand weet waar zulke deeltjes onstaan. De kernfusieprocessen in de zon zijn veel te zwak om ze te produceren. Elders in ons melkwegstelsel zijn ook geen geschikte bronnen te vinden. Maar een natuurkundige wet, de limiet van Greisen, Zatsepin en Kuzmin (GZK), zegt dat deeltjes met extreem veel energie geen lange afstanden kunnen afleggen. Onderweg worden ze zo dwarsgezeten door de achtergrondstraling, een mist van deeltjes die sinds de oerknal door de kosmos zweven, dat ze al hun energie verliezen en uiteenvallen. Deeltjes met meer energie dan de GZK-limiet, kunnen maximaal

14 | Folia 15

all folia 15 #1.indd 14

11-12-2006 17:56:52


honderdzestig miljoen lichtjaar ver door de ruimte reizen. Toch worden zulke extreme kosmische deeltjes waargenomen op aarde. Onder andere met de Agasa in Japan, een opstelling van 111 detectoren verspreid over een oppervlakte van honderd vierkante kilometer. Klopt de GZK-theorie niet? Of ontstaan de deeltjes veel dichter bij aarde dan we denken? Maar zouden we daarvan dan niet wat moeten merken? Een proces zo heftig dat het de energierijkste deeltjes van het heelal kan produceren, ontgaat je toch niet? Dat is de kernvraag van het onderzoek naar hoog energetische kosmische deeltjes. Het is jammer dat zulke deeltjes erg zeldzaam zijn. Per vierkante kilometer dampkring valt jaarlijks slechts één extreem hoog energetisch deeltje in. Zodra het deeltje tegen de zuurstof- of stikstofmoleculen in de lucht botst, ontstaan nieuwe deeltjes. Die deeltjes botsen opnieuw met luchtmoleculen. Zo ontstaat een kegelvormige regen van miljarden deeltjes: een airshower. De meeste deeltjes vervallen voor ze de aarde kunnen bereiken. De regenbui is binnen enkele microseconden voorbij, maar beslaat wel enkele vierkante kilometers lucht. In de airshower ontstaan ook muonen. Ze leven twee miljoenste van een seconde, net genoeg om de aarde te bereiken. Op elke vierkante meter grond vallen ongeveer honderdtachtig muonen per seconde. Een twintigtal scholen probeert zoveel mogelijk van die muonen te onderscheppen. Ze produceren megabites data. Dat wordt allemaal doorgesluisd naar het Nikhef voor analyse. Roel Aaij, student particle and astroparticle fysics aan de UvA, werkt met negen studenten aan software om die enorme databrij te bewerken: ‘De hoeveelheid data stapelt zich op, er zijn simpelweg te weinig onderzoekers om al die data te verwerken. Alleen al op het Nikhef maken vier onderzoekers gebruik van de Hisparc-data.’ Toch is het een kwestie van hoe meer data, des te beter. Om iets te kunnen zeggen over het deeltje dat de airshower veroorzaakte, zijn namelijk drie sets detectoren nodig, opgesteld in een driehoek met een basis van tien, twintig kilometer. De detectoren worden twee aan twee op het dak neergezet om de kans op ruis zo klein mogelijk te maken. Als beide detectoren precies tegelijkertijd iets meten, meet je waarschijnlijk muonen afkomstig van één airshower. Pas als je de data vergelijkt met gegevens van detectoren een stuk verderop, kun je de richting en energie bepalen van het deeltje dat de shower veroorzaakte. Aaij: ‘In Argentinië wordt drieduizend vierkante kilometer pampa volgebouwd met detectoren, de Auger Observatory. Ondanks de

enorme muonenvangst die dat oplevert, is de grote vraag nog steeds niet beantwoord: waar komen hoog energetische deeltjes vandaan?’ STUDIEKEUZE

De leerlingen van Hisparc staan voor een iets overzichtelijker project: negen dagdelen op de universiteit. De meesten volgen het project om er een profielwerkstuk van te maken, maar hun motivatie om nu juist dit project te kiezen verschilt. Sommigen willen een wit voetje halen bij de natuurkundedocent: ‘Misschien dat ik dan toch nog overga.’ Of ze vinden het sneu voor de leraar als die in zijn eentje moet gaan staan bouwen. Anderen vinden het leuk om op de universiteit rond te lopen of om iets te bouwen wat nog in de lengte van dagen op hun schooldak zal liggen meten. Jef Colle, natuurkundedocent op het Amsterdams Lyceum en platformbeheerder bij www.hisparc.nl: ‘Leerlingen vinden het leuk om serieus genomen te worden en om interactie te hebben met echte, nuttige wetenschap.’ Mulder: ‘Het enthousiasme stijgt als er competitie ontstaat tussen de twee bouwende teams: wie maakt de beste detector?’ De leraren hebben een heel andere motivatie om mee te doen, blijkt op de docentendag op het Nikhef. Twintig mannen van middelbare leeftijd en twee jonge vrouwen leren hoe ze hun data kunnen terugvinden op de elektronische leeromgeving van Hisparc. Van elk muon is te achterhalen hoeveel energie hij had. Sinds kort kun je je muonen via de elektronische leeromgeving van Hisparc vergelijken met muonen die zijn gevangen door andere detectoren. Maar in de praktijk ebt de aandacht van de scholieren snel weg zodra de detector eenmaal op het dak staat, vertellen de leraren. Daarom krijgen ze uitleg over wetenschappelijke toepassingen van de data. Aaij: ‘We werken aan software waarmee de scholen zelf de benodigde data kunnen ophalen via de Hisparc-website.’ Ton Reckman, natuurkundedocent op Damstede in Amsterdam-Noord: ‘Wij meten bijvoorbeeld het verband tussen luchtdruk en muonenvangst.’ Het uiteindelijke doel is duidelijk: leerlingen lekker maken voor een bètastudie. Bijna alle scholen weten de daarvoor bestemde subsidies te vinden, een muondetector kost tenslotte een paar duizend euro. Fons Derrez, natuurkundedocent Vechtstede: ‘We proberen leerlingen op zoveel mogelijk manieren te interesseren in de natuurwetenschappen. Het natuurprofiel wordt al veel gekozen bij ons op school, maar of ze door projecten als Hisparc een bètastudie kiezen, weet ik niet. Dat is van te veel factoren afhankelijk. Wie weet waarom een leerling zich aangetrokken voelt tot een studie?’ ●

voetlicht

Een proces zo heftig dat het de energierijkste deeltjes van het heelal kan produceren, ontgaat je toch niet?

foto: Henk Thomas

Imre Bésanger (25) studeerde af als historicus op een ballet dat door prins Willem III in 1668 gedanst werd. Om het stuk weer op de planken te kunnen brengen richtte hij Stichting Kwast op: ‘In een biografie over stadhouder-koning Willem III stuitte ik in een voetnoot op het Ballet de la paix. Ik was heel verbaasd: zou de astmatische, gebochelde, streng-protestante Willem III werkelijk voor publiek hebben gedanst? Later kwam ik erachter dat hij al vanaf zijn negende dansles kreeg, juist om lichamelijk sterker te worden. Met het stuk wilde Willem III zich als zeventienjarige prins alvast neerzetten als volwaardige medespeler in de politiek. Het ballet, dat wij tegenwoordig trouwens eerder muziektheater zouden noemen, werd gespeeld in een tot theater omgebouwde hofmanege voor een publiek van notabelen en buitenlandse vorsten. Willem III speelde zelf de hoofdrol, Mercurius, en de bijrollen van herder en boerin. Wie de tekst heeft geschreven, weten we niet, maar het is duidelijk dat de prins zelf heeft aangegeven wat erin moest komen te staan. Hij profileert zich uitdrukkelijk als betrouwbaar leider. In mijn doctoraalscriptie heb ik de politieke lading van het libretto onderzocht. Behalve een politieke agenda had het stuk echter ook een banaal doel. De vijftien meespelende edellieden, jongens van rond de achttien jaar, kregen net als de prins de kans om via persoonlijke statements indruk te maken, maar dan vooral op de meisjes in het publiek. In hun teksten, die soms naar het obscene neigen, scheppen ze onverbloemd op over hun potentie. Stichting Kwast is opgericht zodat het ballet opnieuw kan worden opgevoerd. We hebben het stuk, dat oorspronkelijk 54 personages bevatte en acht uur duurde, zodanig bewerkt dat we het met zijn achten kunnen spelen in minder dan een uur. De bladmuziek is verloren gegaan, dus die wordt opnieuw geschreven. Het decor zal worden gevormd door de historische locaties waarop we gaan spelen, zoals de Singelkerk in Amsterdam en het Westfries Museum in Hoorn. Met name de kostuums zullen zorgen voor de theatrale omlijsting.’ (Sanne de Boer)

Donderdag 14 december is er een theatrale benefietavond ten gunste van Stichting Kwast. Theater Perdu, 20.30 uur. Zie www.besanger.nl

Folia 15 | 15

all folia 15 #1.indd 15

11-12-2006 17:57:00


annonces KERSTRECES Op woensdag 20 december wordt Folia 16, het eindejaarsnummer 2006, verspreid. Folia 17 volgt pas weer op woensdag 17 januari.

CULTUUR De educatieve activiteiten voor de Holocaust Memorial Day (HMD) 2007 – dit jaar met het thema ‘Verhalendrager(s)’, vinden plaats op 26 januari in Westerbork, Vught, op de UvA en de VU in Amsterdam. Docenten, leerlingen (14 t/m 19 jaar) en studenten kunnen zich daarvoor aanmelden bij: B.Boender@niod.nl of B.Montagne@niod.nl. Deelname is gratis (uitgezonderd reiskosten). Op 28 januari is de officiële Auschwitzherdenking in het Wertheimpark in Amsterdam. De HMD is een gezamenlijk project van het Auschwitzcomité, het Centrum voor Holocaust en Genocidestudies (CHGS), het CIJO, de Anne Frankstichting, Nationaal Monument kamp Vught, Herinneringscentrum kamp Westerbork en de Shoah Foundation Nederland.

STUDENTENPASTORAAT vE90 Gespreksgroep homoseksualiteit bij vE90: Iedere 2 weken in een prettige sfeer andere homoseksuele studenten ontmoeten? Meer info: homogroepve90@hotmail. com

Kerstmaaltijd in vE90: 18 december, vanaf 18.00 uur inloop & 19.00 uur maaltijd met kaarslicht en gezang. Opgeven uiterlijk vóór 15 december 17.00 uur. Kosten €5,00. Meer info: www. ve90.nl

wordt gastheer/-vrouw voor ca. 45 personen in een zeer laagdrempelige opvang. De werktijden zijn 1 avond (17.30-23.00 uur) en 1 nacht (23.00-08.00 uur) per maand. Bel voor meer informatie: 020-494 5727.

ASVA STUDENTENUNIE

INTREE 2007

Gezocht: coördinator Rechtsbureau! Het ASVA studentenunie Rechtsbureau zoekt per februari een coördinator voor 18 uur per week. Ben jij een gevorderde rechtenstudent en lijkt het je leuk om leiding te geven aan een groep studenten die advies geeft bij juridische problemen? Stuur dan voor maandag 8 januari 15.00 uur een sollicitatiebrief en jouw CV naar het ASVA studentenunie Rechtsbureau, Vendelstraat 2, 1012 XX Amsterdam, of per e-mail naar Bregtje.Giesen@asva.nl. Je kan ook mailen voor meer informatie over de functie.

VRIJWILLIGERSWERK, STAGES, e.d. Aandacht over? Word buddy of vrijwilliger voor daklozen en verslaafden bij De Bres of De Regenboog! Binnenkort training. Info: 020-531 7600, buddyzorg@deregenboog. org

Word Commissielid! Organiseer de Intreeweek voor nieuwe studenten, ga een fantastische tijd tegemoet en ontvang 3 maanden beurs. Kom naar een infoavond: 18 of 20 december, 10 of 11 januari. Check de site voor details: www.intreeweek.nl

VERDIENEN Stichting Varkens in Nood zoekt extraverte en representatieve mensen die als kerstman of -vrouw aan het winkelend publiek onze kerstboodschap willen overbrengen: ‘Eet met kerst geen vlees uit de bio-industrie!’. €8 per uur, flex, 19 tot 24 dec. Info 020-617 7757 // michiel@varkensinnood.nl

Geïnteresseerd in Amsterdams nieuws? Altijd al radioprogramma’s willen maken over politiek, muziek, cultuur of sport? Wordt dan vrijwilliger bij Amsterdam FM. Kijk voor meer informatie op www.amsterdamfm.nl

Voor onze dochter, 16 jr., met autisme zijn wij op zoek naar ondersteunende en activerende begeleiding (huiswerkbegeleiding en ontwikkeling van haar zelfstandigheid) voor 6-8 uur per week na schooltijd en/of in het weekend vanaf februari 2007. Onze dochter heeft veel structuur en duidelijkheid nodig en houdt van muziek, tekenen, wandelen, fietsen en voetballen. De begeleidster: creatief, liefdevol, geduldig, deskundig. Tel 06-1130 1633,

Heb je respect voor je medemens, sta je stevig in je schoenen en kun je goed luisteren? Dan zijn wij op zoek naar jou! Het Stoelenproject, avond- en nachtopvang voor dak- en thuislozen in Amsterdam zoekt vrijwilligers. Je

Oppas gezocht voor 2–3 dagen. Journalistengezin in het Centrum van Amsterdam zoekt per januari oppas voor baby (8 mnd, meisje) en zoontje (5) voor 2 tot 3 dagen per week. Je bent overdag met de baby, doet boodschappen,

bereidt het eten voor en haalt de oudste van school. We zoeken iemand die enthousiast is en verantwoordelijk en die, als het klikt, de komende jaren een band met de familie aan wil gaan. Hard werken, maar goed betaald. Bel Esther, 06-4344 3549. Wie wil 2 middagen per week onze twee zoontjes (5 en 7 jaar) van school halen? Periode: begin januari tot eind mei 2007. Regio: Oud-Zuid. 06-1891 3974. Voor mijn meervoudig gehandicapte dochter van 10 jaar (ze heeft Joubert syndroom) zoek ik iemand die psychologie of pedagogie studeert en graag een bijbaantje wil: haar elke ochtend tussen 07.30 en 08.30 uur verzorgen en eten geven. We wonen in A’dam Nieuw Sloten. Ik betaal met PGB. Tel. 06-2430 0111, e-mail a.baran@meeaz.nl

STUDENTEN SPORTCENTRUM USC USC’s X-mas Workout. 19 dec. 17.00-21.00 uur, gratis toegang, voor iedereen. Met streetdance, spinning, surprise workout, pilates en poweryoga. V.a. 20.00 uur: Borrel in Café USC. Locatie: USC De Boelelaan. www.usc. uva.nl Januari 2007 - 6 jan.: Free Salsa workshop. Gratis voor iedereen (ook als je geen sportkaart hebt). Kennismaking. Van 14.00 tot 15.00 uur kun je terecht in USC De Boelelaan. - 8 jan.: Schaatscursussen. Instroomcursus. 9 lessen. Studentenprijs €34. Locatie: Jaap Edenbaan. Inschrijving via www.usc.uva.nl - 11 jan.: ASC Bokscursus. 10 lessen. Studentencursusprijs €27,50. Locatie: ASC, AMC Sport Centrum (bij AMC ziekenhuis).

Maatschappelijk relevant onderzoek

Annonces zijn advertenties zonder winstoogmerk, bestemd voor particulieren. Annonces kunnen worden geplaatst in Folia én op de website www.Folia.nl Kosten: €7,70 voor de eerste 100 tekens; per 25 tekens meer €1,55. Voor €7,70 extra – ongeacht de lengte van de tekst – kunt u uw Annonce met een kleuraccent extra laten opvallen. Bij gelijktijdige plaatsing in beide media ontvangt u 50 % korting op de advertentiekosten van folia.nl Aanbieden van Annonces kan via www.folia.nl – Folia Weekblad en per e-mail: mededelingen@folia.uva.nl Plaatsing in Folia: Annonces aangeboden vóór vrijdag 11.00 uur worden opgenomen in het nummer dat de aansluitende week op woensdag verspreid wordt. Plaatsing op Folia.nl: Annonces voor Folia.nl kunnen elke werkdag worden aangeboden en worden binnen 24 uur op www.folia.nl geplaatst, waar ze vervolgens 7 dagen aaneen blijven staan. (De algemene plaatsingsvoorwaarden zijn op aanvraag verkrijgbaar.) - 19 jan.: Cursus Paardrijden. Beginnerscursus van 5 lessen. Vrij. 19.00-20.00 uur. Studentenprijs €61,50. Locatie: Hollandsche Manege. - 29 jan.: Tenniscursussen en trainingen. Locatie: USC Tennis (naast Jaap Edenbaan). Studentenprijs korte cursus: €47.

STUDENTEN & STUDIE Gestopt met je studie? Onder begeleiding op zoek naar een andere studie? www.herorientatietraject.nl

SPORT Beginnerscursus Karate. Start maandag 15 januari 18.3020.00 uur. 12 weken voor €40 (niet-studenten €55). Shotokan Karate Centrum Amsterdam, Palmstraat 13 (Jordaan). Beginnerscursus ook woensdag 18.30-19.30 uur. Gevorderden tot 5x per week. Info: 020-618 2342, info@skca.org, www.skca.org

DIENST STUDENTENZAKEN UvA Op het Prikbord van www.folianostra.nl staat een overzichtje van de openingstijden e.d. van alle afdelingen van de dienst Studentenzaken - Studentendecanen, Bureau Studen-

tenpsychologen, Loopbaan Advies Centrum en Bureau Internationale Studentenzaken - en het Service en Informatiebureau van de UvA.

DIVERSEN Feestruimte te huur nabij CS voor feesten tegen studentenprijzen tot 220 man! Bel 020627 2232. Improve Your English. Native English speaker can help you to improve your conversational skills, €10 per lesson, and also check your written work. Gratis proefles? Tel. Hugh 06-4158 9180. De Spermabank van het AMC is op zoek naar spermadonoren. Onkosten worden vergoed. Nadere informatie tel. 020-566 3090, spermabank@amc.uva.nl of www.spermadonoren.nl Repetitor. Herkansing? Sparring partner of extra inhoudelijke ondersteuning nodig? Zoek contact met een ervaren repetitor. Specialisatie: Constitutioneel- en Staatsen bestuursrecht. Voor meer informatie: Neem contact op met mr. drs. M.J. Hofman. E-mail: repetereninamsterda m@orange.nl. 020-689 050 / 06-3810 4988.

Oplossing Puzzel 14

In Folia 13 (1 december 2006) stelt Jean Tillie van het Imes dat academisch onderzoek belangrijk is, en dat het heel belangrijk is dat onderzoek maatschappelijk relevant is. Vervolgens impliceert hij dat bepaald onderzoek dat niet is, zoals dat naar diepzeevissen in de Noordzee. Dit is niet alleen inhoudelijk een zinloze en weinig academische opmerking (de Noordzee is gemiddeld 94 en maximaal 660 meter diep en derhalve geen diepzee), maar getuigt ook van een gebrek aan zelfkritiek. Wie is hij, die meent te kunnen bepalen welke studies wel of niet relevant zijn? Hoezo is een oncontroleerbaar enquêteonderzoek naar een gehypet onderwerp als vermeend moslimextremisme dan wél maatschappelijk belangrijk? Een academicus moet tijdens zijn opleiding opgepikt hebben dat hij genuanceerd moet nadenken en geen uitspraken moet doen over dingen waar hij onvoldoende kennis over heeft. Het enige wat de arme diepzeebiologen met recht kan worden verweten, is dat ze er niet voldoende in slagen de maatschappij van de relevantie van hun onderzoek te overtuigen. Als ze hun werk beter zouden leren overbrengen, had de VN deze maand een moratorium op diepzeebodemvisserij ingesteld, een vismethode waarmee marine ecosystemen in rap tempo zo goed als onherstelbaar beschadigd worden. Nu heeft dr. Tillie er geen weet van dat er over vijftig jaar waarschijnlijk geen vis meer wordt gevangen. Wellicht is het tijd om alle UvA-studenten mediatraining te geven.

brief

Lucas Maillette de Buy Wenniger, MSc, medisch bioloog en co-assistent geneeskunde De opgave van deze week staat op de achterpagina.

16 | Folia 15

Ann 15 folia.indd 16

11-12-2006 18:14:17


scriptie

Holocaust Door Mark de Vries

Welmoed Nijhout deed onderzoek naar postmodernisme en de ontkenning van de holocaust. ‘Nog altijd zijn er mensen die vol blijven houden dat de holocaust nooit heeft plaatsgevonden. De beweringen van dergelijke holocaustontkenners variëren van de claim dat er vrijwel geen joden zouden zijn omgekomen gedurende de Tweede Wereldoorlog, tot de claim dat er “slechts” twee miljoen zouden zijn gestorven in werkkampen. Wat zij allen gemeen hebben, is dat zij het bestaan ontkennen van de vernietigingskampen die louter tot doel hadden de joden stelselmatig te vermoorden. De mensen die dergelijke theorieën verspreiden, zijn vrijwel zonder uitzondering geen professionele historici maar amateurs die zich bij herhaling schuldig maken aan misbruik en vervalsing van historische bronnen.’ Welmoed Nijhout (22), vierdejaars geschiedenis, raakte geïnteresseerd in het fenomeen van de holocaustontkenning na het lezen van een artikel in de krant over David Irving, een ontkenner uit de Verenigde Staten, die in diverse landen is aangeklaagd voor zijn ideeën. Nijhout merkte dat de tegenstanders van de holocaustontkenners dergelijke theorieën vaak in verband brachten met postmodernistische geschiedschrijving. Dit theoretische kader ontkent dat de werkelijkheid van het verleden ooit geheel achterhaald kan worden uit de overgeleverde bronnen. Daarom moet elke historische theorie ter discussie kunnen staan en open zijn voor herinterpretatie. Tegenstanders beschuldigen de postmodernisten ervan dat hun historisch relativisme holocaustontkenning in de hand werkt. ‘Ik ben zelf altijd fan geweest van postmodernistische geschiedschrijving, terwijl ik niet tot holocaustontkenners behoor. Voor mijn scriptie ben ik daarom gaan onderzoeken in hoeverre postmodernisme holocaustontkenning in de hand werkt. Uit mijn onderzoek bleek dat de vermeende verbinding tussen postmodernisme en holocaustontkenning berust op drie vergissingen. Een verkeerd begrip van postmodernisme, een verkeerd begrip van holocaustontkenners en een blinde vlek voor de bijdragen die postmodernistische historici hebben geleverd aan de geschiedschrijving van de jodenvervolging. Het misverstand over postmodernisme kan worden

Welmoed Nijhout (22) studeert geschiedenis; begeleider: Johannes Houwink ten Cate foto: Bob Bronshoff

geïllustreerd aan de hand van een beroemd citaat van de Franse filosoof Jacques Derrida: “Il n’y a pas de horstexte” (Er is niets buiten de tekst). Dit wordt vaak begrepen als een ontkenning van het bestaan van een tastbare werkelijkheid los van teksten erover. Derrida wil echter niet ontkennen dat zo’n werkelijkheid bestaat en in het verleden heeft bestaan, alleen dat deze nooit perfect benaderd kan worden door een tekst. In dit verband wil dat zeggen dat postmodernisten heel goed kunnen erkennen dat er een holocaust heeft plaatsgevonden, maar dat zij slechts benadrukken dat elke tekst daarover slechts een beperkte echo van de werkelijkheid kan zijn. Het misverstand omtrent holocaustontkenning is dat de ontkenners zich beroepen op een vorm van historisch relativisme. In werkelijkheid echter stellen zij juist dat het niet bestaan van de holocaust een onbetwistbaar historisch feit zou zijn. Hierbij beroepen zij zich op een zeer beperkt aantal bronnen, die zij bovendien vaak onjuist

citeren of zelfs vervalsen. Daarnaast wordt veel van elkaar overgeschreven, zonder onderlinge kritiek. De laatste misser is de bewering dat postmodernisme het bestrijden van de ontkenners moeilijker maakt. Er is juist veel onderzoek vanuit een postmodernistisch kader dat de holocaust tracht weer te geven in al zijn diversiteit en complexiteit, en zo beter begrijpelijk maakt. Dit onderzoek wijkt wel af van de traditionele vertelling in termen van goed en fout, door bijvoorbeeld niet alleen het verhaal te vertellen van de slachtoffers, maar ook de verhalen van de daders en de bystanders. Een mooi voorbeeld hiervan is de historische documentaire Shoah, die diverse stemmen aan het woord laat zonder te proberen deze samen te brengen in één dominant verhaal. Dat geeft een beter beeld van de werkelijke complexiteit van de gebeurtenissen. En juist dit diepere begrip is het beste middel om de ontkenners de wind uit de zeilen te nemen.’ ●

Folia 15 | 17

all folia 15 #1.indd 17

11-12-2006 17:57:07


all folia 15 #1.indd 18

11-12-2006 17:59:08


all folia 15 #1.indd 19

11-12-2006 17:59:50


puzzel 15

bij de les

Modus operandi

Eric van den Berg

Bachelor rechten; Niels van Manen, strafrecht in perspectief

Horizontaal

Verticaal

1 Tussen-n loze spar 8 Zeer lange tijd 9 Pa Tokkie, bijvoorbeeld 10 Drukbezochte vergadering van vereniging, afkorting 12 Over the top 14 Voorloper van de LPF 15 Geeft leiding 17 Vriend van Kypski 19 Met New een hoofdstad 20 Geeft je een bal bijvoorbeeld 22 Blij 24 Maan van Jupiter 25 Met buis langwerpige lamp 27 Ruimtestation 28 Wordt gevuld met delinquent 30 Klassieke voetbalkreet 32 Deze Group bracht 6 december een vernietigend rapport uit

1 Suikerzieken 2 Daarin ligt Las Vegas 3 Negatieve windrichting 4 Twijg 5 Deel van geheel, afkorting 6 Noordelijke hoofdstad 7 Habijt 11 Lidwoord of grote stad, afhankelijk van land 13 Geluidsherhaling 16 Komt na aug. 18 Leefomgeving 21 Waterstuur 23 Hard water 26 Niet vast 29 Tussen sol en si 31 Hoger dan sergeant, afkorting

Helemaal ingevuld? Stuur de puzzel (o.v.v. naam en huisadres) uiterlijk dinsdag 19 december op naar Folia, Sarphatistraat 104, 1018 GV Amsterdam en maak kans op twee toegangskaartjes voor bioscoop Kriterion, www.kriterion.nl De winnaar van Puzzel 13 is Emma van der Zanden. De oplossing van Puzzel 14 staat op bladzijde 16.

all folia 15 #1.indd 20

Op het bord staat een citaat van rechtsfilosoof Hart. ‘No one expects judges or statesmen who are in the business of sending people to prison, to have much time for philosophical discussions of the principles which make it morally tolerable to do these things.’* Eronder een aanvulling van de docent: ‘Het is wel een van de taken van strafrecht in perspectief.’ Niels van Manen – rijzig postuur, grijze krijtstreep, leesbril en dunner wordend haar– zou de vader van Jort Kelder kunnen zijn. ‘Soît’, is zijn antwoord op de vraag of we het college als gast mogen bijwonen. ‘Een klein experiment zodat u wakker blijft en om mijzelf wakker te houden.’ Van Manen tekent twee afgesloten vlakken op een velletje in de lichtbak. De vlakken worden in en out gedoopt, waarna Van Manen een munt uit zijn portemonnee neemt en die in het vak ‘in’ plaatst. En dan vraagt hij hoe de munt van in naar out kan komen. Hij haalt de DDR erbij, en de manieren waarop mensen trachtten naar het Westen te komen. En hoe winkeldieven hun gestolen goederen van in naar out krijgen. Nu komen we in de buurt van het te behandelen onderwerp: modus operandi. Hoe krijgen winkeldieven hun buit langs de detectiepoortjes (in een diepvriestas of geprepareerde rugtas bekleed met aluminiumfolie), hoe krijgen smokkelaars hun cocaïne het land in (bijvoorbeeld met de isocat-methode: onder in de cateringtrolley). De vakken worden herdoopt tot airside en landside. ‘Ik had eigenlijk wat gruis bij me moeten hebben.’ In plaats daarvan speelt een paperclip in het airsidevak voor cocaïne. Na het beruchte Schiphol-lek werd een groep smokkelaars, allen Schiphol en KLM-medewerkers, veroordeeld voor vijfentwintig zaken. Belangrijkste bewijs in de zaak was de modus operandi. ‘Je kunt je afvragen of dat terecht is, maar het gebeurt wel’, zegt de docent. Hij linkt de praktijkvoorbeelden steeds aan de rechtsfilosofische theorie, zoals die van Hart. Na de pauze (‘Het is aan u om de koffiekan te legen’) bespreekt Van Manen het juridische begrip voorwaardelijke opzet. Ofwel het ‘willens en wetens op de koop toenemen van de aanmerkelijke kans dat een op zich ongewenst gevolg zal intreden’. Een Haarlemse taxichauffeur werd veroordeeld omdat een klant, die hij bij nacht en ontij weigerde mee te nemen uit een ongure wijk, werd beroofd en neergestoken waarna hij stierf. De rechtbank achtte voorwaardelijke opzet bewezen. Zaken met voorwaardelijke opzet zijn ‘razend lastig’, aldus Van Manen. (* Het citaat is ingekort)

Mirna van Dijk

11-12-2006 18:00:03


Folia #15, jaargang 60