_Voveden del 2 - 27.05.2012

РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА е суверена, демократска и социјална држава во Југоисточна Европа, сместена во централниот дел на Балканскиот Полуостров. Конституирана е во 1944 година, како федерална единка на тогашната Југославија, од која прогласи независност во 1991 година. Република Македонија зафаќа околу 38% од вкупната површина на регионот Македонија. Во 1993 година Македонија стана членка на ООН, а членка е на Советот на Европа и на Светската трговска организација. Од декември 2005 година е кандидат за членство во Европската Унија, а од 2008 година има покана за приклучување кон НАТО.

6 М а кед о н и ј а - п ол н а с о ж и в о т !

Македонија Површина и граници Република Македонија зафаќа површина од 25.713 км2. Се граничи со Србија и Косово на север, со Бугарија на исток, со Грција на југ и со Албанија на запад. Со сите соседни земји има по неколку гранични премини.

Туристички потенцијали Република Македонија располага со туристички интересни природни потенцијали. Се одликува со различни одлики на релјефот, климата, хидрографијата, флората и фауната. Присутни се разновидни климатски услови -

од типична медитеранска до типична планинска клима. Има разновидни и бројни хидрографски објекти (извори, реки, езера). Географската положба, релјефот, климата и хидрографија овозможиле присуство и развој на разновидна флора и фауна. Се сретнуваат разновидни шумски листопадни и зимзелени видови, богата и разновидна тревна вегетација и егзотични култивирани растенија. Развиен е разновиден животински свет, со претставници од крупен и ситен дивеч, птици и риби. На територијата на Македонија

Главен град на државата е Скопје, а други поголеми градови се: Битола, Куманово, Прилеп, Тетово, Охрид, Велес, Штип, Кочани, Гостивар и Струмица. Постојат 1.753 населени места.

Според пописот во 2002 година, во Македонија живеат 2.071.210 жители, од кои повеќе од 50% живеат во урбани подрачја. Македонија е мултикултурна земја, во живеат мнозинство Македонци, потоа Албанци, Турци, Роми, Срби, Бошњаци, Власи. Официјален јазик е македонскиот јазик и јазикот на националностите кои во општините каде живеат се над 20% (албанскиот, турскиот).

ВИДОВИ ТУРИЗАМ

полна со живот! низ историјата се оформени разновидни интересни и важни антропогени мотиви. Станува збор за културноисториските и етнографските мотиви и бројните создадени вредности, како што се: населбите, туристичките објекти, комуникациите.

Сообраќајна инфраструктура Во правец север-југ најважни се комуникациите по долината на реката Вардар, каде со автопат и железница се поврзуваат градовите Белград-Ниш-

Скопје-Солун-Атина, потоа кракот Скопје-Кичево-ОхридАлбанија, кракот КумановоШтип-Струмица-Грција, односно Бугарија. Во правец исток-запад особено се карактеристични правците од Софија-Крива ПаланкаСкопје-Тетово-Дебар, потоа БлагоевградДелчево-ШтипВелес-ПрилепБитола-ОхридАлбанија со крак од Битола кон

Македонскиот туристички простор поседува услови за развој на зимско-спортскиот туризам на планините, бањскиот туризам на термоминералните извори, летниот езерски туризам на прекрасните езера, кои овозможуваат извонредни услови и за стационарен туризам. Како земја во централниот дел на Балканскиот Полуостров, развиен е транзитниот туризам. Геотуристичката положба на Македонија се надградува со простори кои се сочувани во природна состојба.

Грција и други сообраќајни комуникации. Сообраќајната инфраструктура во Македонија главно е ориентирана по долините на поголемите реки.

Туристичката комуникација со македонската држава се остварува и преку аеродромите во Скопје и Охрид, како и преку релативно блиските аеродроми во соседните држави. n

R РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА е суверена, демократска и социјална држава во Југоисточна Европа, сместена во централниот дел на Балканскиот Полуостров. Конституирана е во 1944 година, како федерална единка на тогашната Југославија, од која прогласи независност во 1991 година. Република Македонија зафаќа околу 38% од вкупната површина на регионот Македонија. Во 1993 година Македонија стана членка на ООН, а членка е на Советот на Европа и на Светската трговска организација. Од декември 2005 година е кандидат за членство во Европската Унија, а од 2008 година има покана за приклучување кон НАТО.

6 с р ед н о в а рд а р с к и р е г и о н

Површина и граници Република Македонија 2 зафаќа површина од 25.713 км . Се граничи со Србија и Косово на север, со Бугарија на исток, со Грција на југ и со Албанија на запад. Со сите соседни земји има по неколку гранични премини.

Туристички потенцијали Република Македонија располага со туристички интересни природни потенцијали. Се одликува со различни одлики на релјефот, климата, хидрографијата, флората и фауната. Присутни се

разновидни климатски услови од типична медитеранска до типична планинска клима. Има разновидни и бројни хидрографски објекти (извори, реки, езера). Географската положба, релјефот, климата и хидрографија овозможиле присуство и развој на разновидна флора и фауна. Се сретнуваат разновидни шумски листопадни и зимзелени видови, богата и разновидна тревна вегетација и егзотични култивирани растенија. Развиен е разновиден животински свет, со претставници од крупен и ситен дивеч, птици и риби. На

Macedonia

територијата на Македонија низ историјата се оформени разновидни интересни и важни антропогени мотиви. Станува збор за културноисториските и етнографските мотиви и бројните создадени вредности, како што се: населбите, туристичките објекти, комуникациите.

Сообраќајна инфраструктура Во правец север-југ најважни се комуникациите по долината на реката Вардар, каде со автопат и железница се поврзуваат

градовите Белград-НишСкопје-Солун-Атина, потоа кракот Скопје-Кичево-ОхридАлбанија, кракот КумановоШтип-Струмица-Грција, односно Бугарија. Во правец исток-запад особено се карактеристични правците од Софија-Крива ПаланкаСкопје-Тетово-Дебар, потоа Благоевград-Делчево-ШтипВелес-Прилеп-Битола-ОхридАлбанија со крак од Битола кон Грција и други сообраќајни комуникации. Сообраќајната инфраструктура во Македонија главно е ориентирана по долините

на поголемите реки. Туристичката комуникација со македонската држава се остварува и преку аеродромите во Скопје и Охрид, како и преку релативно блиските аеродроми во соседните држави. n

full of life! ВИДОВИ ТУРИЗАМ Македонскиот туристички простор поседува услови за развој на зимско-спортскиот туризам на планините, бањскиот туризам на термоминералните извори, летниот езерски туризам на прекрасните езера, кои овозможуваат извонредни услови и за стационарен туризам. Како земја во централниот дел на Балканскиот Полуостров, развиен е транзитниот туризам. Геотуристичката положба на Македонија се надградува со простори кои се сочувани во природна состојба.

Главен град на државата е Скопје, а други поголеми градови се: Битола, Куманово, Прилеп, Тетово, Охрид, Велес, Штип, Кочани, Гостивар и Струмица. Постојат 1.753 населени места.

Според пописот во 2002 година, во Македонија живеат 2.071.210 жители, од кои повеќе од 50% живеат во урбани подрачја. Македонија е мултикултурна земја, во која со мнозинството Македонци живеат Албанци, Турци, Роми, Срби, Бошњаци, Власи. Официјален јазик е македонскиот јазик и јазикот на националностите кои во општините каде живеат се над 20% (албанскиот, турскиот).

Поглед од Љуботен Иако не е највисок, ова е еден од најубавите врвови на Шар Планина, под кој се наоѓа и планинарски дом Поглед од Љуботен Иако не е највисок, ова е еден од најубавите врвови на Шар Планина, под кој се наоѓа и планинарски дом

М

Македонски

Планини

МАКЕДОНИЈА СЕ ОДЛИКУВА со карактеристични форми речиси од сите типови релјеф. За туристички цели, најкарактеристични се планинските масиви, вулканските релјефни творби, клисурите, пештерите и карактеристичните брегови на водните објекти. Релјефот на државата е главно планински со 16 планини повисоки од 2.000 метри.

6

М а кед о н и ј а - п ол н а с о ж и в о т !

Изразито високопланински релјеф имаат пет планински масиви. Тие се со поголема надморска височина од 2500 метри. Такви се планинскиот масив Кораб, Дешат и Крчин со врвот Кораб (2764), Шар Планина со врвот Титов Врв (Голем Шар)(2748), Мокра Планина со врвот Солунска Глава (2540), Баба со врвот Пелистер (2601) и Ниџе со врвот Кајмакчалан (2520). Девет планински масиви се одликуваат како високи планини со поголема надморска височина од 2000 метри. Такви се Беласица со врвот Радомир (2029), Бистра со врвот Меденица (2163), Галичица со

врвот Магаро (2254), Добра Вода со Сува Гора со врвот Добра Вода (2063), масивот Илинска, Плакенска и Бигла со врвот Сталев Камен (1998), Јабланица со врвот Црн Камен (2257), Кожуф со врвот Зелен Брег (2165), Осоговски Планини со врвот Руен (2252) и Стогово со врвот Голем Рид (2268). Десет планини се одликуваат со среднопланински релјеф, со апсолутната височина поголема од 1000 метри. Во оваа група се вбројуваат планинските масиви Бабуна со Клепа и врвот Козјак, Бушева Планина со врвот Мусица, Влаина со врвот Кадиица, Дрен Планина со врвот Ливада, Конечка, Градешка и Плауш со врвот

Волчјак, Козјак, Широка и Герман со врвот Чупино Брдо, Малешевски Планини со врвот Џами Тепе, Огражден со врвот Огражден, Плачковица со врвот Лисец и Скопска Црна Гора со врвот Рамно. Две планини имаат нископланински релјеф со релативна височина од околу 500 метри: Голак со врвот Чавка и Жеден со врвот Голем Жеден.

Клисури Во Македонија планинските масиви се раздвоени со повеќе речни долини. Во нив се среќаваат карактеристични клисури. Долините на реките се композитни со смена на клисури и котлини. На реката Вардар такви се Таорската, Велешката и Демиркаписката Клисура, на реката Треска мошне карактеристична е Шишевската Клисура со кањонот Матка, на Црна Река е Скочивирската Клисура, на Брегалница е Истибањската Клисура, а на реката Пчиња се Бислимската и Бадарската Клисура. Посебно интересни се Баричката Клисура на река Радика и клисурата по реката Црн Дрим.

РЕЛЈЕФ КАКО ШАХОВСКА ТАБЛА Македонскиот релјеф е како шаховска табла со разни геоморфолошки форми, каде се сменуваат планини, котлини, полиња, долини, клисури. Околу 50% од територијата на Македонија е типичен планински простор, во кој се издвојуваат 26 планински масиви со околу 80 планини и планински ограноци. Во Македонија, на релативно мал простор (25.713 км2) се сретнуваат многу планински масиви, кои почнувајќи од околу 50 метри надморска височина се простираат во височина до 2.764 метри надморска височина (врвот Кораб). Патека на Кожуф Патека на Кожуф

Пештери Република Македонија на својот простор со разновидна геолошка градба и типови релјеф поседува повеќе пештери и пропасти. Најкарактеристични се Убавица кај

селото Ѓоновица со должина од 580 метри, Слатинска Пештера со 800 метри, пештерите во кањонот Матка, Алилица со 644 метри, Дона Дука на планината Жеден со 650 метри, Бела Вода кај Демир Капија и Пешна во близина на Македонски Брод. n

планини, клисури и пештери Кањон Матка на реката Треска - На површина од 5.000 хектари се регистрирани 119 видови дневни и 140 видови ноќни пеперутки

Солунска Глава - На Мокра Планина, во близина на овој врв се наоѓа најдлабоката пропаст на Балканскиот Полуостров со длабочина од 450 метри Солунска Глава - На Мокра Планина, во близина на овој врв се наоѓа најдлабоката пропаст на Балканскиот Полуостров со длабочина од 450 метри

Кањон Матка на реката Треска - На површина од 5.000 хектари се регистрирани 119 видови дневни и 140 видови ноќни пеперутки

Галичица - Точката од која, како на дланка, се гледаат двете езера, Преспанското и Охридското

Галичица - Точката од која, како на дланка, се гледаат двете езера, Преспанското и Охридското

Пештера Слатински Извор Најдолгата пештера во Македонија, која од 2004 година е на Привремената листа на УНЕСКО за светско природно наследство и заштитена како споменик на природата, нуди можност за спелеотуризам

Пештера Слатински Извор Најдолгата пештера во Македонија, која од 2004 година е на Привремената листа на УНЕСКО за светско природно наследство и заштитена како споменик на природата нуди можност за спелеотуризам

Осоговски Планини Планински масив кој доминира во источниот дел на Македонија, на кој покрај највисокиот врв Руен, уште пет врвови се повисоки од 2.000 метри Осоговски Планини Планински масив кој доминира во источниот дел на Македонија, на кој покрај највисокиот врв Руен, уште пет врвови се повисоки од 2.000 метри

М

Macedonian

Планини

МАКЕДОНИЈА СЕ ОДЛИКУВА со карактеристични форми речиси од сите типови релјеф. За туристички цели, најкарактеристични се планинските масиви, вулканските релјефни творби, клисурите, пештерите и карактеристичните брегови на водните објекти. Релјефот на државата е главно планински со 16 планини повисоки од 2.000 метри.

6

М а кед о н и ј а - п ол н а с о ж и в о т !

Изразито високопланински релјеф имаат пет планински масиви. Тие се со поголема надморска височина од 2500 метри. Такви се планинскиот масив Кораб, Дешат и Крчин со врвот Кораб (2764), Шар Планина со врвот Турчин (2748), Мокра Планина со врвот Солунска Глава (2540), Баба со врвот Пелистер (2601) и Ниџе со врвот Кајмакчалан (2520). Девет планински масиви се одликуваат како високи планини со поголема надморска височина од 2000 метри. Такви се Беласица со врвот Радомир (2029), Бистра со врвот Меденица (2163), Галичица со врвот Магаро

(2254), Добра Вода со Сува Гора со врвот Добра Вода (2063), масивот Илинска, Плакенска и Бигла со врвот Сталев Камен (1998), Јабланица со врвот Црн Камен (2257), Кожуф со врвот Зелен Брег (2165), Осоговски Планини со врвот Руен (2252) и Стогово со врвот Голем Рид (2268). Десет планини се одликуваат со среднопланински релјеф, со апсолутната височина поголема од 1000 метри. Во оваа група се вбројуваат планинските масиви Бабуна со Клепа и врвот Козјак, Бушева Планина со врвот Мусица, Влаина со врвот Кадиица, Дрен Планина со врвот Ливада, Конечка, Градешка и Плауш со

Невестинска Пештера - На мал простор во Порече се концентрирани многу пештери, од кои досега се откриени педесетина

РЕЛЈЕФ КАКО ШАХОВСКА ТАБЛА Македонскиот релјеф е како шаховска табла со разни геоморфолошки форми, каде се сменуваат планини, котлини, полиња, долини, клисури. Околу 50% од територијата на Македонија е типичен планински простор, во кој се издвојуваат 26 планински масиви со околу 80 планини и планински ограноци. Во Македонија, на релативно мал простор (25.713 км2) се сретнуваат многу планински масиви, кои почнувајќи од околу 50 метри надморска височина се простираат во височина до 2.764 метри надморска височина (врвот Кораб).

Невестинска Пештера - На мал простор во Порече се концентрирани многу пештери, од кои досега се откриени педесетина

врвот Волчјак, Козјак, Широка и Герман со врвот Чупино Брдо, Малешевски Планини со врвот Џами Тепе, Огражден со врвот Огражден, Плачковица со врвот Лисец и Скопска Црна Гора со врвот Рамно. Две планини имаат нископланински релјеф со релативна височина од околу 500 метри: Голак со врвот Чавка и Жеден со врвот Голем Жеден.

Демиркаписка Клисура Најдолгата македонска клисура, низ која поминува една од најзначајните магистрали на овој простор

Демиркаписка Клисура Најдолгата македонска клисура, низ која поминува една од најзначајните магистрали на овој простор

Магаро - Поглед кон највисокиот врв на Галичица (2254)

Магаро - Поглед кон највисокиот врв на Галичица (2254)

Клисури Во Македонија планинските масиви се раздвоени со повеќе речни долини. Во нив се среќаваат карактеристични клисури. Долините на

mountains, clisures and caves Бислимската и Бадарската Клисура. Посебно интересни се Баричката Клисура на река Радика и клисурата по реката Црн Дрим.

Пештери Република Македонија на својот простор со разновидна геолошка градба и типови релјеф поседува повеќе пештери и пропасти. Најкарактеристични се Убавица кај селото Ѓоновица со должина од 580 метри, Слатинска Пештера со 800 метри, пештерите во кањонот Матка, Алилица со 644 метри, Дона Дука на планината Жеден со Поглед од Крушево кон Мокра Планина со Солунска Глава

Поглед од Крушево кон Мокра Планина со Солунска Глава

реките се композитни со смена на клисури и котлини. На реката Вардар такви се Таорската, Велешката и Демиркаписката Клисура, на реката Треска мошне карактеристична е Шишевската Клисура со кањонот Матка, на Црна Река е Скочивирската Клисура, на Брегалница е Истибањската Клисура, а на реката Пчиња се

Прошетка по планината Клепа Прошетка по планината Клепа

Л ЛЕТАТА ВО МАКЕДОНИЈА се суви и топли, а зимите се студени и влажни. Просечните годишни температури на воздухот се движат од 140C во Нов Дојран и Гевгелија до 6,70C во Лазарополе на планината Бистра. Најтопол месец е јули со просечна температура на воздухот од 22,20C, а најстуден месец е јануари со просечна температура од 0,3zC. Просечните годишни количини на врнежи се движат од 440 мм во Велес до 1.068 мм во Лазарополе, а во долината на Радика достигнуваат и до 1.400 мм.

Крушево е типично планинско место и се смета за највисоко гратче на Балканскиот Полуостров, поради што често е под снежна покривка од септември до мај Крушево е типично планинско место и се смета за највисоко гратче на Балканскиот Полуостров, поради што често е под снежна покривка од септември до мај

Македонска

РАЗЛИЧНИ КЛИМАТСКИ ТИПОВИ ЗА РАЗЛИЧНИ ВИДОВИ ТУРИЗАМ Модифицираната медитеранска и изменета континентална клима во котлините на природните тектонски езерски басени на Охридското, Преспанското и Дојранското Езеро овозможуваат пријатни туристички услови за летен и зимски стационарен туризам, додека присуството на

Климатски специфичности Екстремните разлики во надморската височина, испреплетеноста со композитни речни долини,

лета со околу 2.400 сончеви часови годишно, просечна годишна температура од 140C и средногодишна количина врнежи од околу 650 мм.

клима разликите во големините на котлинските простори и езерските површини, на релативно малиот македонски простор модифицираат присуство на повеќе климатски типови.

Изменето медитеранска клима Таа е одлика за Гевгелиско-Валандовската Котлина и Дојран, каде се присутни топли и ведри

Мешана медитеранска и континентална клима

Се чувствува по долините на Вардар со притоките, поточно во областите на Тиквешката, Велешката, Скопската, Овчеполската, Штипската и Кочанската Котлина, како и по долините на Струма во Струмичкорадовишката Котлина и по долината на Црн Дрим во Дебарската Котлина. Во овие региони просечната годишна температурата на воздухот се движи околу 12,50C, а просечните годишни количини на врнежи се движат околу 500 мм.

типична планинска клима во поголемиот дел од Македонија овозможува развој на зимскоспортски и рекреативен туризам, особено развиен на локалитетите Попова Шапка на Шар Планина, Маврово на Бистра, Крушево на Бушева Планина, Пониква на Осоговските Планини и на планините Галичица и Кожуф.

Континентална клима Ја има во Охридскострушката и Преспанската Котлина со влијанија на езерските басени, но е типично изразена и во Кичевската Котлина, Порече, Пелагонија, Полог, Беровско-делчевската Котлина и Славиште, каде се присутни свежи лета и студени и подолги зими, со поголеми температурни осцилации, со просечни годишни температури од околу 110C и просечни количини на врнежи од над 700 мм.

Планинска клима Таа е карактеристика за планинските простори над 1.000 мeтри надморска височина. Овде влегуваат просторите на високите планини Шар Планина, Корапскиот масив, Јабланица, Баба со Пелистер, Мокра Планина со Солунска Глава. n

ПРЕСПА МИРИСА НА ЈАБОЛКО Производството на јаболка во Преспа изнесува 90.000-100.000 тони годишно, што е над 90% од вкупното производство на јаболка во Македонија. Квалитетот на јаболката во Преспа е оценет како одличен. Тој квалитет е резултат на погодните климатски услови и примената на соодветни технологии во одгледувањето на јаболката.

Пелагонија, најголемата македонска котлина, истовремено претставува и наша најголема житница. Во услови на умерено континенталната клима, погодни за житни култури, покрај доминантната пченица, тука се одгледуваат и јачменот, пченката, овесот и 'ржот. Пелагонија, најголемата македонска котлина, истовремено претставува и наша најголема житница. Во услови на умерено континенталната клима, погодни за житни култури, покрај доминантната пченица, тука се одгледуваат и јачменот, пченката, овесот и 'ржот.

Ретко доживување е летната попладневна прошетка по падините на Плачковица

Ретко доживување е летната попладневна прошетка по падините на Плачковица

M ЛЕТАТА ВО МАКЕДОНИЈА се суви и топли, а зимите се студени и влажни. Просечните годишни температури на воздухот се движат од 140C во Нов Дојран и Гевгелија до 6,70C во Лазарополе на планината Бистра. Најтопол месец е јули со просечна температура на воздухот од 22,20C, а најстуден месец е јануари со просечна температура од 0,30C. Просечните годишни количини на врнежи се движат од 440 мм во Велес до 1.068 мм во Лазарополе, а во долината на Радика достигнуваат и до 1.400 мм.

Macedonian

Бројот на сончеви денови во Македонија се движи меѓу 230 до 280 денови. Охрид македонскиот туристички бисер, со над 200 сончеви денови во годината, претставува еден од најсончевите градови во државата. Бројот на сончеви денови во Македонија се движи меѓу 230 до 280 денови. Охрид македонскиот туристички бисер, со над 200 сончеви денови во годината, претставува еден од најсончевите градови во државата.

Климатски специфичности Екстремните разлики во надморската височина, испреплетеноста со композитни речни долини, разликите во големините на котлинските простори и езерските површини, на релативно малиот македонски простор модифицираат присуство на повеќе климатски типови.

climate Изменето медитеранска клима Таа е одлика за ГевгелискоВаландовската Котлина и Дојран, каде се присутни топли и ведри лета со околу 2.400 сончеви часови годишно, просечна годишна температура од 140C и средногодишна количина врнежи од околу 650 мм.

Мешана медитеранска и континентална клима Се чувствува по долините на Вардар со

РАЗЛИЧНИ КЛИМАТСКИ ТИПОВИ ЗА РАЗЛИЧНИ ВИДОВИ ТУРИЗАМ Модифицираната медитеранска и изменета континентална клима во котлините на природните тектонски езерски басени на Охридското, Преспанското и Дојранското Езеро овозможуваат пријатни туристички услови за летен и зимски стационарен туризам, додека присуството на типична планинска

притоките, поточно во областите на Тиквешката, Велешката, Скопската, Овчеполската, Штипската и Кочанската Котлина, како и по долините на Струма во Струмичкорадовишката Котлина и по долината на Црн Дрим во Дебарската Котлина. Во овие региони просечната годишна температурата на воздухот се движи околу 12,50C, а просечните годишни количини на врнежи се движат околу 500 мм.

Континентална клима Ја има во Охридскострушката и Преспанската Котлина со влијанија на езерските басени, но е типично изразена и во Кичевската Котлина, Порече, Пелагонија, Полог, Беровскоделчевската Котлина и Славиште, каде се присутни свежи лета и студени и подолги зими, со поголеми температурни осцилации, со просечни годишни температури од околу 110C и просечни количини на врнежи од над 700 мм.

Планинска клима Тиквешкото виногорје, најпознатиот лозарски регион во Македонија, е регион каде медитеранската клима од југот се сретнува до континенталните ветрови од север, при што се создаваат одлични услови за производство на грозје, од кое се добиваат комплексни вина богати со овошни ароми. Тиквешкото виногорје, најпознатиот лозарски регион во Македонија, е регион каде медитеранската клима од југот се сретнува до континенталните ветрови од север, при што се создаваат одлични услови за производство на грозје, од кое се добиваат комплексни вина богати со овошни ароми.

клима во поголемиот дел од Македонија овозможува развој на зимско-спортски и рекреативен туризам, особено развиен на локалитетите Попова Шапка на Шар Планина, Маврово на Бистра, Крушево на Бушева Планина, Пониква на Осоговските Планини и на планините Галичица и Кожуф.

Таа е карактеристика за планинските простори над 1.000 мeтри надморска височина. Овде влегуваат просторите на високите планини Шар Планина, Корапскиот масив, Јабланица, Баба со Пелистер, Мокра

ПРЕСПА МИРИСА НА ЈАБОЛКО Производството на јаболка во Преспа изнесува 90.000-100.000 тони годишно, што е над 90% од вкупното производство на јаболка во Македонија. Квалитетот на јаболката во Преспа е оценет како одличен. Тој квалитет е резултат на погодните климатски услови и примената на соодветни технологии во одгледувањето на јаболката.

7 M a c e d o n i a - f u l l o f l i fe !

Мал водопад блиску до самиот извор на реката Бабуна, која извира под врвот Солунска Глава на Јакупица и има должина од 65 километри, збогатена со живописно речно корито Мал водопад блиску до самиот извор на реката Бабуна, која извира под врвот Солунска Глава на Јакупица и има должина од 65 километри, збогатена со живописно речно корито

В ВО МАКЕДОНИЈА ИМА различни хидрографски објекти со туристичка намена (извори, реки, езера и бањи). Посебна карактеристика на македонските реки е тоа што на нив се наоѓаат и одредени туристички локалитети, како што се вештачки езера, кањонски и клисурести долини, сакрални објекти, археолошки локалитети. Во нивна непосредна близина се наоѓаат градски населби со сите придружни објекти со туристичко значење.

6

М а кед о н и ј а - п ол н а с о ж и в о т !

Македонски Извори Извори со поголема штедрост и атрактивност се изворот кај Св. Наум на брегот на Охридското Езеро, Вруток - изворот на реката Вардар, потоа изворот на реката Треска, Вевчанските Извори во непосредна близина на Вевчани, Билјанините Извори покрај Охрид, Беличките Извори во областа Порече, врутокот

Шум во Струшко, изворите на Црна Река, изворите на Бабуна. Сите се со погодни услови за излетничкорекреативен туризам. Извори со посебно туристичко значење за излетнички, лечилишен и рекреативен туризам во Македонија се термоминералните извори и бањи. Такви се Кумановска Бања,

Вардар со шеталиштето кај Камениот Мост Најголемата македонска река има должина од 388 km и со 80% од своето течение се наоѓа на територијата на Република Македонија Вардар со шеталиштето кај Камениот Мост Најголемата македонска река има должина од 388 km и со 80% од своето течение се наоѓа на територијата на Република Македонија

Катлановска Бања во близина на Скопје, бањата Кежовица кај Штип, Кочанска Бања, Негорска Бања во близина на Гевгелија, бањата Банско кај Струмица и бањите Косоврасти и Бањиште кај Дебар.

Реки Интересни туристички мотиви во Македонија се реките

Вардар со неговите притоки: Треска, Бабуна, Црна Река, Дошница, Лепенец, Пчиња, Брегалница, Крива Река, Струмица, Црн Дрим и Радика. Со своите композитни долини, каде се менуваат живописни клисури и котлини со отворени полиња, реките имаат погодни туристичкопејзажни и амбиентални вредности.

Дел од реките со своите природни пејзажни, културноисториски и создадени материјални вредности се појавуваат како самостојни туристички целини. Типични примери се долините на реката Радика, заезерената клисуреста долина на Црн Дрим со акумулациите Шпиље и Глобочица, како и кањонот на Треска со локалитетот Матка и заезерената долина со езерата Матка, Св. Петка и Козјак. Со слични карактеристики се јавуваат и клисурестите делови на Вардар, Треска, Црна Река, Брегалница. n

извори и реки

Водни ресурси на Македонија. Околу 2% од територијата на Македонија е под водена површина. Има околу 35 реки и 53 природни и вештачки езера. Според количините, Македонија има задоволителни водни ресурси, кои се нерамномерно распределени, така што западниот дел има поголеми количини вода. Просечно, вкупната количина вода во Македонија е 6,63 милијарди м3, која се влива во сливовите на Вардар (4,77 милијарди м3), Струмица (0,18 милијарди м3) и Црн Дрим (1,68 милијарди м3).

ТРИ СЛИВНИ ПОДРАЧЈА ЗА РЕКИТЕ ОД МАКЕДОНИЈА Егејскиот речен слив е најголем и зафаќа 87% од вкупната територија на државата со позначајните реки Вардар и Струмица. Јадранскиот слив опфаќа околу 13% од територијата со најзначајна река Црн Дрим. Црноморското сливно подрачје е доста мало со реката Биначка Морава.

Радика - полноводна река со чиста вода, речна пастрмка, со присуство на брзаци, клисуресто кањонеста долина со височина на планинските страни од над 2000 метри, со присуство на карактеристични антропогени сакрални и материјални објекти

Радика - полноводна река со чиста вода, речна пастрмка, со присуство на брзаци, клисуресто кањонеста долина со височина на планинските страни од над 2000 метри, со присуство на карактеристични антропогени сакрални и материјални објекти

Маркова Река, десна притока на Вардар, е долга 30 километри и тече јужно од Скопје. Извира на Мокра Планина, а кај селото Маркова Сушица во близина на Марковиот Манастир Св. Димитриј навлегува во рамничарски дел, надополнувајќи го живописот на пределот. Маркова Река, десна притока на Вардар, е долга 30 километри и тече јужно од Скопје. Извира на Мокра Планина, а кај селото Маркова Сушица во близина на Марковиот Манастир Св. Димитриј навлегува во рамничарски дел, надополнувајќи го живописот на пределот.

T

ВО МАКЕДОНИЈА ИМА различни хидрографски објекти со туристичка намена (извори, реки, езера и бањи). Посебна карактеристика на македонските реки е тоа што на нив се наоѓаат и одредени туристички локалитети, како што се вештачки езера, кањонски и клисурести долини, сакрални објекти, археолошки локалитети. Во нивна непосредна близина се наоѓаат градски населби со сите придружни објекти со туристичко значење.

6

М а кед о н и ј а - п ол н а с о ж и в о т !

Macedonian Извори Извори со поголема штедрост и атрактивност се изворот кај Св. Наум на брегот на Охридското Езеро, Вруток - изворот на реката Вардар, потоа изворот на реката Треска, Вевчанските Извори во непосредна близина на Вевчани, Билјанините Извори покрај Охрид, Беличките Извори во областа Порече, врутокот

Шум во Струшко, изворите на Црна Река, изворите на Бабуна. Сите се со погодни услови за излетничкорекреативен туризам. Извори со посебно туристичко значење за излетнички, лечилишен и рекреативен туризам во Македонија се термоминералните извори и бањи. Такви се Кумановска Бања,

Водни ресурси на Македонија. Околу 2% од територијата на Македонија е под водена површина. Има околу 35 реки и 53 природни и вештачки езера. Според количините, Македонија има задоволителни водни ресурси, кои се нерамномерно распределени, така што западниот дел има поголеми количини вода. Просечно, вкупната количина вода во Македонија е 6,63 милијарди м3, која се влива во сливовите на Вардар (4,77 милијарди м3), Струмица (0,18 милијарди м3) и Црн Дрим (1,68 милијарди м3).

Врутокот Острово кај манастирот Св. Наум е најсилен извор во Македонија, од кој излегуваат 11 м³ вода во секунда Врутокот Острово кај манастирот Св. Наум е најсилен извор во Македонија, од кој излегуваат 11 м³ вода во секунда

ТРИ СЛИВНИ ПОДРАЧЈА ЗА РЕКИТЕ ОД МАКЕДОНИЈА Егејскиот речен слив е најголем и зафаќа 87% од вкупната територија на државата со позначајните реки Вардар и Струмица. Јадранскиот слив опфаќа околу 13% од територијата со најзначајна река Црн Дрим. Црноморското сливно подрачје е доста мало со реката Биначка Морава.

Рибникот во демирхисарското село Бабино ја користи водата од изворите кои, по текот на Базерничка Река до вливот на Црна река, ги има речиси на секои сто метри Рибникот во демирхисарското село Бабино ја користи водата од изворите кои, по текот на Базерничка Река до вливот на Црна река, ги има речиси на секои сто метри

springs and rivers Катлановска Бања во близина на Скопје, бањата Кежовица кај Штип, Кочанска Бања, Негорска Бања во близина на Гевгелија, бањата Банско кај Струмица и бањите Косоврасти и Бањиште кај Дебар.

Реки Интересни туристички мотиви во Македонија се реките Вардар со неговите притоки: Треска, Бабуна, Црна Река, Дошница, Лепенец, Пчиња, Брегалница, Крива Река,

Струмица, Црн Дрим и Радика. Со своите композитни долини, каде се менуваат живописни клисури и котлини со отворени полиња, реките имаат погодни туристичкопејзажни и амбиентални вредности. Дел од реките со своите природни пејзажни, културноисториски и создадени материјални вредности се појавуваат како самостојни

туристички целини. Типични примери се долините на реката Радика, заезерената клисуреста долина на Црн Дрим со акумулациите Шпиље и Глобочица, како и кањонот на Треска со локалитетот Матка и заезерената долина со езерата Матка, Св. Петка и Козјак. Со слични карактерис-тики се јавуваат и клисурестите делови на Вардар, Треска, Црна Река, Брегалница. n

7 M a c e d o n i a - f u l l o f l i fe !

К

КАКО КОНТИНЕНТАЛНА ДРЖАВА, територијата на Република Македонија располага со релативно големи езерски површини. Езерата се делат на природни (тектонски и глацијални) и вештачки. Најзначајни хидрографски туристички вредности имаат тектонските езера (Охридското, Преспанското и Дојранското), чии крајбрежја остваруваат најголема туристичка посета и претставуваат најразвиени македонски туристички регионални целини.

Македонски

Тиквешкото виногорје, најпознатиот лозарски регион во Македонија, е регион каде медитеранската клима од југот се сретнува до континенталните ветрови од север, при што се создаваат одлични услови за производство на грозје, од кое се добиваат комплексни вина богати со овошни ароми. Тиквешкото виногорје, најпознатиот лозарски регион во Македонија, е регион каде медитеранската клима од југот се сретнува до континенталните ветрови од север, при што се создаваат одлични услови за производство на грозје, од кое се добиваат комплексни вина богати со овошни ароми.

Тектонски езера

ОХРИДСКОТО ЕЗЕРО НЕ ЗАМРЗНУВА Со средногодишна вредност од 13,60C, температурата на водата претставува една од најзначајни туристички вредности на Охридското Езеро. Посебна туристичка вредност претставуваат средномесечните температурни

карактеристики во летниот период, кои во јуни изнесуваат 18,60C, во јули 21,30C, во август 22,50C и во септември 19,80C. Капењето во езерото да се одвива во период од најмалку четири месеци (од јуни до септември).

Охридското, Преспанското и Дојранското Езеро на територијата на Република Македонија опфаќаат површина од околу 665 км2. Располагаат со плажи во должина над 40 километри, со над 160 хектари површина под плажи. Имаат чиста вода, со можности за капење во текот на годината од околу 120 денови на Охридското Езеро, околу 100

денови на Преспанското Езеро и околу 160 денови на Дојранското Езеро. Покрај езерата се развиени туристичките населби Охрид, Струга, Отешево, Дојран и други, со изградена соодветна материјална база за развој на туризмот, погодна за летен стационарен туризам, спортскорекреативен, конгресен и други видови туризам.

езера Топлината на Дојранското Езеро Во Гевгелиско-валандовската и Дојранската Котлина најсилно се чувствуваат медитеранските климатски влијанија. Средномесечните температури на водата во период од безмалку половина година се повисоки од 180C, што овозможува услови за капење од мај до крајот на септември.

Топлината на Дојранското Езеро Во Гевгелиско-валандовската и Дојранската Котлина најсилно се чувствуваат медитеранските климатски влијанија. Средномесечните температури на водата во период од безмалку половина година се повисоки од 180C, што овозможува услови за капење од мај до крајот на септември.

Глацијални езера

Вештачки езера

Во Македонија има вкупно 43 глацијални (леднички) езера. Тие се сретнуваат на високите планини, најчесто на височини поголеми од 2.000 метри. Под дејство на глацијалната ерозија се создале циркови, кои се исполнети со вода и, всушност, ги чинат овие хидрографски форми. Најголем број такви езера има на Шар Планина (27), на Пелистер има две, на Јабланица четири, на Мокра Планина две итн.

Овие езера се градени како хидроенергетски објекти или заради наводнување на земјоделските површини. Во Македонија има вкупно 110 вештачки акумулации, од кои голем број нудат и туристички атрактивни содржини. Во таа смисла, посебно се истакнуваат Матка кај Скопје, која е најстара вештачка акумулација на Балканот, потоа Мавровското, Дебарското, Тиквешкото и Велешкото Езеро, езерата Стрежево и Гратче кај Кочани и други. n

7 M a c e d o n i a - f u l l o f l i fe !

A

КАКО КОНТИНЕНТАЛНА ДРЖАВА, територијата на Република Македонија располага со релативно големи езерски површини. Езерата се делат на природни (тектонски и глацијални) и вештачки. Најзначајни хидрографски туристички вредности имаат тектонските езера (Охридското, Преспанското и Дојранското), чии крајбрежја остваруваат најголема туристичка посета и претставуваат најразвиени македонски туристички регионални целини.

Тектонски езера Охридското, Преспанското и Дојранското Езеро на територијата на Република Македонија опфаќаат површина од околу 665 км2. Располагаат со плажи во должина над 40 километри, со над 160 хектари површина под плажи. Имаат чиста вода, со можности за капење во текот на годината од околу 120 денови на Охридското Езеро, околу

Macedonian Поглед на Стење - Квалитетот на песокливоста на плажите на брегот на Преспанското Езеро е нивна голема предност за љубителите на сончањето и капењето. Покрај во Стење, ниски песочни плажи се наоѓаат на просторот на Отешево, Претор, Асамати, Наколец и на други локации. Поглед на Стење - Квалитетот на песокливоста на плажите на брегот на Преспанското Езеро е нивна голема предност за љубителите на сончањето и капењето. Покрај во Стење, ниски песочни плажи се наоѓаат на просторот на Отешево, Претор, Асамати, Наколец и на други локации.

Мавровско Езеро - Покрај големата надморска височина (1.233), температурата на површината на водата во јули и август е над 210C, што овозможува извонредни услови за летување

Мавровско Езеро - Покрај големата надморска височина (1.233), температурата на површината на водата во јули и август е над 210C, што овозможува извонредни услови за летување

Тиквешко Езеро - Шест месеци во текот на годината, од мај до октомври, средномесечната температура на водата е поголема од 200C. Езерото е богато и со разновидна риба, а релативно големата површина (14 км2) овозможува и пловидбени активности.

Тиквешко Езеро - Шест месеци во текот на годината, од мај до октомври, средномесечната температура на водата е поголема од 200C. Езерото е богато и со разновидна риба, а релативно големата површина (14 км2) овозможува и пловидбени активности.

lakes 100 денови на Преспанското Езеро и околу 160 денови на Дојранското Езеро. Покрај езерата се развиени туристичките населби Охрид, Струга, Отешево, Дојран и други, со изградена соодветна материјална база за развој на туризмот, погодна за летен стационарен туризам, спортскорекреативен, конгресен и други видови туризам.

Глацијални езера Во Македонија има вкупно 43 глацијални (леднички) езера. Тие се сретнуваат на високите планини, најчесто на височини поголеми од 2.000 метри. Под дејство на глацијалната ерозија се создале циркови, кои се исполнети со вода и, всушност, ги чинат овие хидрографски форми. Најголем број такви езера има на Шар Планина (27), на Пелистер има две, на Јабланица четири, на Мокра Планина две итн.

Вештачки езера Овие езера се градени како хидроенергетски објекти или заради наводнување на земјоделските површини. Во Македонија има вкупно 110 вештачки акумулации, од кои голем број нудат и туристички атрактивни содржини. Во таа смисла, посебно се истакнуваат Матка кај Скопје, која е најстара вештачка акумулација на Балканот, потоа Мавровското, Дебар-ското, Тиквешкото и Велешкото Езеро, езе-рата Стрежево и Гратче кај Кочани и други. n

Езеро Матка - Оваа хидроакумулација во клисурестиот дел на реката Матка се вклопува во уникатна целина со околниот простор и со манастирскиот комплекс Св. Андреја. Иако со релативно мала површина 2 (0,25 км ), езерото овозможува бројни рекреативно-излетнички содржини - од капење и риболов до пловење и спортови на вода.

Езеро Матка - Оваа хидроакумулација во клисурестиот дел на реката Матка се вклопува во уникатна целина со околниот простор и со манастирскиот комплекс Св. Андреја. Иако со релативно мала површина (0,25 км2), езерото овозможува бројни рекреативно-излетнички содржини - од капење и риболов до пловење и спортови на вода.

ОХРИДСКОТО ЕЗЕРО НЕ ЗАМРЗНУВА Со средногодишна вредност од 13,60C, температурата на водата претставува една од најзначајни туристички вредности на Охридското Езеро. Посебна туристичка вредност претставуваат средномесечните температурни

карактеристики во летниот период, кои во јуни изнесуваат 18,60C, во јули 21,30C, во август 22,50C и во септември 19,80C. Капењето во езерото да се одвива во период од најмалку четири месеци (од јуни до септември).

7 M a c e d o n i a - f u l l o f l i fe !

Г

ГЕОГРАФСКАТА ПОЛОЖБА, специфичните релјефни, климатски, хидрографски и педографски карактеристики овозможиле разновиден растителен свет. На релативно малиот простор на Република Македонија ботаничарите систематизирале повеќе растителни видови отколку на просторот од Македонија до Скандинавскиот Полуостров. Има разновидни и ретки животински видови и дивеч. Застапени се околу

6

М а кед о н и ј а - п ол н а с о ж и в о т !

Македонски Растителен свет Рис - Симбол на дивиот свет на македонските планини, чиј лов е забранет Рис - Симбол на дивиот свет на македонските планини, чиј лов е забранет

Рамниците и полињата претежно се со култивирана вегетација, по ридовите и подножјата на планините е застапена тревна вегетација, а на планините е присутна разновидна шумска дрвенеста вегетација, која достигнува до околу 2.000 метри надморска височина, а потоа се простираат високопланински тревни пасишта и камењари. Поголем дел од планините се карактеризираат со присуство на ендемични и ретки растителни видови. Кај дрвенестата вегетација, борот молика е карактеристичен за

Дрвенестите шумски растителни заедници се претставени со листопадна и зимзелена вегетација. На присојните простори на сите планини претежно е развиена шумска покривка од даб и габер. Во повисоките простори и на осојните страни преовладува буката, а на некои планини е присутен борот, елата и други.

Лист од дабово дрво со желад Лист од дабово дрво со желад

Дрвенестите шумски растителни заедници се претставени со листопадна и зимзелена вегетација. На присојните простори на сите планини претежно е развиена шумска покривка од даб и габер. Во повисоките простори и на осојните страни преовладува буката, а на некои планини е присутен борот, елата и други.

Пелистер, смрчата за Шар Планина, белиот бор за Кожуф и Малешевските Планини, борот кривуљ за Мокра Планина, дабот Македоникум за Галичица, прнарот за Гевгелисковаландовската Котлина, а

карактеристични букови комплекси има на Ниџе со Кајмакчалан, на Баба Планина со Пелистер, на Илинска, Плакенска и Бушева Планина, на Бистра, на Мокра Планина, на Осоговски и

Малешевските Планини. Пристапот до поголемиот дел од шумските комплекси е релативно поволен, бидејќи кај сите планини има воспоставени патни комуникации и туристички објекти.

Сив сокол (Falco peregrinus) - Најбрза птица на планетата, која својот плен го лови само во воздух. Во пад развива фантастична брзина до 320 км на час. Соколот е чест мотив во македонските народни песни.

НАЦИОНАЛНИ ПАРКОВИ И ПРИРОДНИ РЕТКОСТИ Во Македонија има три национални паркови, но и специјални резервати, предели со посебни природни убавини и споменици на природата, како целини со растителни и животински ендеми. Според големината и природната разновидност, најзначајни се националните паркови Пелистер, Маврово и Галичица. Во природни реткости се вбројуваат строгите природни резервати Езерани и Мешник, а постојат и поголем број споменици на природата.

Сив сокол (Falco peregrinus) - Најбрза птица на планетата, која својот плен го лови само во воздух. Во пад развива фантастична брзина до 320 км на час. Соколот е чест мотив во македонските народни песни.

растителен и животински свет Пеперутка Coenonympha glycerion - Еден од 100-те видови кои се сретнуваат на Осоговските Планини Пеперутка Coenonympha glycerion - Еден од 100-те видови кои се сретнуваат на Осоговските Планини

Животински свет

Ловен туризам

Најзастапени видови дивеч се зајакот, срната, дивата свиња, дивата коза, а од ѕверовите мечката, волкот, лисицата, рисот и други. Разновидните животински видови овозможуваат мошне погодни услови за ловен туризам и риболов.

Во Македонија има околу 120 уредени ловишта. Посебно се значајни следните ловишта: Дојран за диви свињи, Богословец за еребици-камењарки, Катланово за фазани, Маздрача на Шар Планина за диви свињи, срни и диви кози и Брзовец на Бистра за диви свињи. n

Даб (Quercus robus) - Старо дабово дрво во струшкото село Мороишта, чие стебло го обиколуваат петмина луѓе

Даб (Quercus robus) - Старо дабово дрво во струшкото село Мороишта, чие стебло го обиколуваат петмина луѓе

G ГЕОГРАФСКАТА ПОЛОЖБА, специфичните релјефни, климатски, хидрографски и педографски карактеристики овозможиле разновиден растителен свет. На релативно малиот простор на Република Македонија ботаничарите систематизирале повеќе растителни видови отколку на просторот од Македонија до Скандинавскиот Полуостров. Има разновидни и ретки животински видови и дивеч. Застапени се околу 150 видови птици и поголем број риби, од кои поголем број се ендемски.

6

М а кед о н и ј а - п ол н а с о ж и в о т !

Macedonian Растителен свет Каранфил - Често употребувано градинарско цвеќе Каранфил - Често употребувано градинарско цвеќе

Рамниците и полињата претежно се со култивирана вегетација, по ридовите и подножјата на планините е застапена тревна вегетација, а на планините е присутна разновидна шумска дрвенеста вегетација, која достигнува до околу 2.000 метри надморска височина, а потоа се простираат високопланински тревни пасишта и камењари. Поголем дел од планините се карактеризираат со присуство на ендемични и ретки растителни видови. Кај дрвенестата вегетација, борот молика е карактеристичен за

Преубавите пауни во комплексот на манастирот Св. Наум се една од неговите атрактивни карактеристики. Пауните се донесени во манастирот и денес ги има во изобилство, што надополнува ретката природна убавина со која е опкружен манастирот. Преубавите пауни во комплексот на манастирот Св. Наум се една од неговите атрактивни карактеристики. Пауните се донесени во манастирот и денес ги има во изобилство, што надополнува ретката природна убавина со која е опкружен манастирот.

НАЦИОНАЛНИ ПАРКОВИ И ПРИРОДНИ РЕТКОСТИ

Кафеава мечка - Најголема меѓу крупните ѕверови во Македонија, со просечна тежина 100-150 кг. Се претпоставува дека во македонските планини живеат најмногу до 200 единки. Се сретнуваат во националните паркови Галичица, Маврово и Пелистер и во околината на резерватот Јасен, а повремено и Малешевските и Осоговските Планини. Мечките во Македонија се заштитен вид. Кафеава мечка - Најголема меѓу крупните ѕверови во Македонија, со просечна тежина 100-150 кг. Се претпоставува дека во македонските планини живеат најмногу до 200 единки. Се сретнуваат во националните паркови Галичица, Маврово и Пелистер и во околината на резерватот Јасен, а повремено и Малешевските и Осоговските Планини. Мечките во Македонија се заштитен вид.

Пелистер, смрчата за Шар Планина, белиот бор за Кожуф и Малешевските Планини, борот кривуљ за Мокра Планина, дабот Македоникум за Галичица, прнарот за Гевгелисковаландовската Котлина, а карактеристични букови комплекси има на Ниџе со Кајмакчалан, на Баба Планина со Пелистер, на Илинска,

Преспански пеликан Една од најкрупните птици кои живеат на вода Преспански пеликан Една од најкрупните птици кои живеат на вода

flora and fauna Плакенска и Бушева Планина, на Бистра, на Мокра Планина, на Осоговски и Малешевските Планини. Пристапот до поголемиот дел од шумските комплекси е релативно поволен, бидејќи кај сите планини има воспоставени патни комуникации и туристички објекти.

Зајак - Еден од најзастапените и најпопуларни видови дивеч Зајак - Еден од најзастапените и најпопуларни видови дивеч

Животински свет Најзастапени видови дивеч се зајакот, срната, дивата свиња, дивата коза, а од ѕверовите мечката, волкот, лисицата, рисот и други. Разновидните животински видови овозможуваат мошне погодни услови за ловен туризам и риболов.

Ловен туризам Во Македонија има околу 120 уредени ловишта. Посебно се значајни следните ловишта: Дојран за диви свињи, Богословец за еребици-камењарки, Катланово за фазани, Маздрача на Шар Планина за диви свињи, срни и диви кози и Брзовец на Бистра за диви свињи. n

Во Македонија има три национални паркови, но и специјални резервати, предели со посебни природни убавини и споменици на природата, како целини со растителни и животински ендеми. Според големината и природната разновидност, најзначајни се националните паркови Пелистер, Маврово и Галичица. Во природни реткости се вбројуваат строгите природни резервати Езерани и Мешник, а постојат и поголем број споменици на природата.

Дрво Гол човек (Arbutus andrachne) - Овој редок вид зимзелено дрво го има на падините на Кожуф и во кањонскиот дел на Црна Река. Интересното име доаѓа поради тоа што нема кора на стеблото, кое е составено само од срцевина и со боја која се менува во текот на денот. На изгрејсонце стеблото позеленува, во текот на денот има боја на човечка кожа, а на зајдисонце поцрвенува. Дрво Гол човек (Arbutus andrachne) - Овој редок вид зимзелено дрво го има на падините на Кожуф и во кањонскиот дел на Црна Река. Интересното име доаѓа поради тоа што нема кора на стеблото, кое е составено само од срцевина и со боја која се менува во текот на денот. На изгрејсонце стеблото позеленува, во текот на денот има боја на човечка кожа, а на зајдисонце поцрвенува.

Македонско Мермерна статуа на богот Дионис - Стоби, 119 година Мермерна статуа на богот Дионис - Стоби, 119 година

Григориева галерија - Детаљ од Св. Софија, Охрид, 1314 година Григориева галерија - Детаљ од Св. Софија, Охрид, 1314 година

Порта - Детаљ од црквата Св. Спас во Скопје Порта - Детаљ од црквата Св. Спас во Скопје

6 М а кед о н и ј а - п ол н а с о ж и в о т !

Н

НЕИЗБРИШЛИВИ СЕ ТРАГИТЕ од материјалната и духовната култура низ бурните историски случувања на територијата на Македонија од предисторијата, антиката, римскиот период, средниот и новиот век. Денес, Република Македонија изобилува со материјални, духовни и културни вредности, кои се манифестираат низ бројни културно-историски споменици, етнографски елементи, амбиентални целини, градски населби, музеи, галерии, спомен-збирки, гастрономски и манифестациски туристички вредности.

Археолошки локалитети

Во Македонија се евидентирани над 4.500 археолошки наоѓалишта. Посебно значење имаат локалитетите Скупи и Скопско Кале кај Скопје, потоа Требеништа, Св. Еразмо, Охридската тврдина, ранохристијанската базилика во Куќа на псалмите во Стоби Резиденција на ранохристијанските црковни великодостојници, чија главна сала е постелена со луксузни мозаици со геометриски орнаменти и птици Куќа на псалмите во Стоби Резиденција на ранохристијанските црковни великодостојници, чија главна сала е постелена со луксузни мозаици со геометриски орнаменти и птици

селото Октиси во Охридско-струшката Котлина, Хераклеја Линкестис и Маркови Кули во Пелагонија, Стоби во близина на Градско, Исар и Баргала кај Штип, Струмичко Кале, Виничко Кале, Мородвис кај Кочани, Марвинци и Гевгелиски Рид во Гевгелиско-валандовската Котлина и други.

Тврдини, кули и мостови Во Македонија се изградни поголем број тврдини, кули и мостови, кои дополнително сведочат за животот и културата на овие простори. Такви се Самуиловата тврдина во Охрид, Марковите Кули во Прилеп, Царевите Кули во Струмица, Камениот Мост и Калето во Скопје, средновековните кули и мостови во Кратово.

Дел од култен предмет од керамика во вид на антропоморфна глава, кој стоел во секоја куќа (Породин, Битола, неолит) Дел од култен предмет од керамика во вид на антропоморфна глава, кој стоел во секоја куќа (Породин, Битола, неолит)

ТРАГИ НА ЧОВЕКОВО ОПСТОЈУВАЊЕ НАД 8.000 ГОДИНИ Најраните траги на човечка активност на територијата на Македонија потекнуваат од постарото камено време - палеолитот. Вистинските почетоци на предисторијата почнуваат околу 6.000 години пред новата ера, со првите населби по Средна Брегалница и Овче Поле, покрај Вардар и во Пелагонија. Низ милениумите, Македонија одбележува значаен и богат цивилизациски развој во материјалната и духовната култура.

Античка амфора од V век п.н.е., што служела како сад за вода, вино или масло Античка амфора од V век п.н.е., што служела како сад за вода, вино или масло

културно-историско наследство Цркви и манастири На македонската земја, на која апостол Павле, светите Кирил и Методиј и нивните следбеници го ширеле христијанството, се изградени бројни цркви и манастири, градени во различни периоди. Во Република Македонија има повеќе од 2.000 цркви и манастири. Повеќето од нив, особено оние градени од XI до XVI век, се во целост сочувани. Посебно се издвојуваат Св. Јован Бигорски во долината на Радика, Св. Наум на брегот на Охридското Езеро, манастирот Трескавец кај Прилеп, Св. Гаврил Лесновски во

селото Лесново, Св. Јоаким Осоговски кај Крива Паланка, манастирите во Скопско, манастирите во Водоча и Вељуса во Струмичко и многу други.

Фрескосликарство Македонија спаѓа меѓу земјите со најубав сочуван византиски фрескопис од периодот на XI до XIV век. Сочувани се повеќе илјадници квадратни метри фрескоживопис, од кои поголемиот дел се во многу добра состојба и претставуваат ремек-дела на

Манастир Св. Архангел Михаил, кај селото Варош, Прилепско - Денешниот изглед на црквата ги има карактеристиките од последната преправка во 1861 година, кога е пронајдена и плоча со кириличен натпис од 996 година Манастир Св. Архангел Михаил, кај селото Варош, Прилепско - Денешниот изглед на црквата ги има карактеристиките од последната преправка во 1861 година, кога е пронајдена и плоча со кириличен натпис од 996 година

РЕЛИГИЈА Во Македонија се испреплетуваат источната и западната цивилизација. Во многу градови е вообичаено да се сретнат и цркви и џамии. Поголемиот дел од населението припаѓа на православната христијанска вероисповед (65%). По застапеност, на второ место се жителите со исламска вероисповед (33%). Останатите се католици, протестанти, атеисти и припадници на други религии.

македонската живописна школа. Најстарите сочувани фрагменти од ранохристијански фрескопис се наоѓаат во Епископската базилика во археолошкиот локалитет Стоби. Фреските во Св. Софија, катедралниот храм на Охридската Архиепископија, претставуваат најдобро сочуван живопис во цела Византија од периодот на XI век. Развитокот на македонската уметност е најизразен во бурниот XIII и во почетокот на XIV век, кога работат познатите зографи Михаил и Евтихиј, инаугуратори на нови зографски канони. Во 1295 година, кога започнуваат да го сликаат охридскиот храм посветен на Пресвета Богородица Перивлептос, започнува нов величествен период во македонскиот фрескоживопис. Фрескописот во црквата посветена на Архангел Михаил во Лесновскиот манастир датира од 1347 година, а од фреските настанати во XIV век по својата вредност и

убавина се издвојуваат и оние во Марковиот манастир и во црквата Св. Андреј на Матка. Во тој период, обемниот творечки опус во средновековниот живопис го омеѓуваат фрескодекорациите и иконите на Јован и Макарие Фрчкоски. Средновековните фрески и икони се одликуваат со монументалност на композицијата и ликовите, со разигран цртеж и богат и рафиниран колорит. Во македонските цркви и манастири и во наредните векови продолжиле да се создаваат зографски дела, вклучувајќи ги и фреските во Св. Јован Бигорски и црквата Св. Ѓорѓи во Рајчица. Дел од ликовните остварувања на современите генерации ликовни творци се базираат на богатата византиска традиција.

Резба

Корените на оваа значајна уметничка гранка со вековна традиција потекнуваат од ранохристијанските камени олтарски прегради, кои подоцна ги заменуваат средновековните Фрескоживописот на олтарскиот црковни иконостаси простор во црквата Св. Богородица од дрво. Најстариот Перивлепта во Охрид од 1295 година иконостас од дрво се Фрескоживописот на олтарскиот наоѓа во црквата простор во црквата Св. Богородица Перивлепта во Охрид од 1295 година Мали Свети Врачи во Охрид, од кој се зачувани Скопско Кале - Заради стратешката првобитните пет локација, тврдината била градена, рушена и преградувана многу пати столбови. Најстарите од страна на разни освојувачи зачувани творби во Скопско Кале - Заради стратешката резба кај нас локација, тврдината била градена, потекнуваат од XIV рушена и преградувана многу пати од страна на разни освојувачи

6 М а кед о н и ј а - п ол н а с о ж и в о т !

век, развиени под византиски влијанија. Средновековната резба имала сличност со декоративната пластика во камен од тоа време и се развила паралелно со неа. Орнаментите и мешавината на геометриски, зооморфни и флорални мотиви се аналогни со тие од

Иконостас во манастирот Св. Наум, со детаљ од годината кога е направен (1711) Иконостас во манастирот Св. Наум, со детаљ од годината кога е направен (1711)

барелјефите во мермер од тоа време. Од XIV век наваму, релјефната скулптура во камен опаѓа и неа ја заменува резбата во дрво, која покрај иконопиството и монументалното ѕидно сликарство, зазема посебно место во богатото

Амвон (возвишено место пред олтарот) во црквата Св. Благовештение во Прилеп (XIX век) Амвон (возвишено место пред олтарот) во црквата Св. Благовештение во Прилеп (XIX век)

Отсекување на главата на св. Јован - Детаљ од иконостасот во Св. Спас во Скопје Отсекување на главата на св. Јован - Детаљ од иконостасот во Св. Спас во Скопје

уметничко наследство на Македонија. Сепак, поради трошноста и лесната запаливост на дрвото, предметите од овој материјал низ вековите биле подложни на пропаѓање и уништување, но тие кои опстанале до денес сведочат за нивното високо уметничко ниво. Непроценливо наследство на македонскиот црковен дрворез се иконостасот во црквата Св. Спас во Скопје и во Бигорскиот манастир кај Дебар.

Џамии Во Македонија има околу 600 џамии, од кои најпознати се оние од XV и XVI век. Џамиите на Јаја-паша, Иса-бег, Мустафа-паша и Султан Мурат се наоѓаат во Скопје, Шарена џамија и Саат-џамија во Тетово, Исак џамија, Хајдар Кади-паша и Јени џамија во Битола, Чарши џамија во Прилеп, Саат џамија во Гостивар, а во Охрид се наоѓаат Хајати Баба-теќе и Али-паша џамијата. Сите имаат најчесто квадратна основа и трем, а се покриени со куполи или со дрвена покривна конструкција и претставуваат форма на турскоосманлиската школа. Ѕидани се од камен и тула и поставени се во хоризонтални редови, така што нивните фасади изгледаат живописно. Џамиите ги граделе највисоките турски управувачи (паши и бегови) и заземале значајни позиции, често и доминантни во населбите. n

АРХИТЕКТУРА По античката архитектура, интензивна градителска активност се бележи во византискиот период, кога изградбата на Св. Софија во Цариград ги поставила критериумите во сите места под доминација на православната црква. Во времето на Отоманската империја доминантно било влијанието на исламската архитектура, за што сведочат многубројните објекти од тоа време: турските бањи, џамии, теќиња, безистени, чаршии. Најубавите примери на урбана архитектура се објектите од XIX и XX век. Крушево и Кратово во голем дел се комплетни урбанистички целини со зачувана градска архитектура од тој период, голем дел од Битола и Скопје, како и стариот дел на Охрид. Во XX век Македонија ги следи трендовите на модерната архитектура.

Црквата Светите Климент и Пантелејмон на Плаошник е возобновена врз темелите на старата црква по претпоставен изглед, при што како пример биле земени црквите од Охрид и околина со слична хронолошка припадност

Фрагмент од богатата внатрешна декорација на Шарената џамија во Тетово, изградена во 1495, а обновена во 1785 година

Црквата Светите Климент и Пантелејмон на Плаошник е возобновена врз темелите на старата црква по претпоставен изглед, при што како пример биле земени црквите од Охрид и околина со слична хронолошка припадност

Фрагмент од богатата внатрешна декорација на Шарената џамија во Тетово, изградена во 1495, а обновена во 1785 година

7 M a c e d o n i a - f u l l o f l i fe !

Плаошник - На местото на древниот манастир основан од св. Климент, посветен на св. Пантелејмон, каде била лоцирана прочуената Охридска школа на словенската писменост, во 2002 година е возобновена манастирската црква, денес посветена на св. Климент Охридски и св. Пантелејмон, во која повторно се пренесени моштите на св. Климент

Плаошник - На местото на древниот манастир основан од св. Климент, посветен на св. Пантелејмон, каде била лоцирана прочуената Охридска школа на словенската писменост, во 2002 година е возобновена манастирската црква, денес посветена на св. Климент Охридски и св. Пантелејмон, во која повторно се пренесени моштите на св. Климент

Macedonian Керамички статуи на божици од енеолитот наоѓалиште Шуплевац, Долно Ореово, Битола

Керамички статуи на божици од енеолитот наоѓалиште Шуплевац, Долно Ореово, Битола

6 М а кед о н и ј а - п ол н а с о ж и в о т !

Традиција во естетиката - Од неолитските керамички справи за втиснување орнаменти (наоѓалиште Породин, Битола) до рачно изработениот охридски бисер

Традиција во естетиката - Од неолитските керамички справи за втиснување орнаменти (наоѓалиште Породин, Битола) до рачно изработениот охридски бисер

Н

НЕИЗБРИШЛИВИ СЕ ТРАГИТЕ од материјалната и духовната култура низ бурните историски случувања на територијата на Македонија од предисторијата, антиката, римскиот период, средниот и новиот век. Денес, Република Македонија изобилува со материјални, духовни и културни вредности, кои се манифестираат низ бројни културно-историски споменици, етнографски елементи, амбиентални целини, градски населби, музеи, галерии, спомен-збирки, гастрономски и манифестациски туристички вредности.

Археолошки локалитети

Тврдини, кули и мостови

Во Македонија се евидентирани над 4.500 археолошки наоѓалишта. Посебно значење имаат локалитетите Скупи и Скопско Кале кај Скопје, потоа Требеништа, Св. Еразмо, Охридската тврдина, ранохристијанската базилика во селото Октиси во Охридскострушката Котлина, Хераклеја Линкестис и Маркови Кули во Пелагонија, Стоби во близина на Градско, Исар и Баргала кај Штип, Струмичко Кале, Виничко Кале, Мородвис кај Кочани, Марвинци и Гевгелиски Рид во Гевгелиско-валандовската Котлина и други.

Во Македонија се изградни поголем број тврдини, кули и мостови, кои дополнително сведочат за животот и културата на овие простори. Такви се Самуиловата тврдина во Охрид, Марковите Кули во Прилеп, Царевите Кули во Струмица, Камениот Мост и Калето во Скопје, средновековните кули и мостови во Кратово.

Бронзен приврзок амулет, наоѓалиште Сува Река, Гевгелија (железно време) Бронзен приврзок амулет, наоѓалиште Сува Река, Гевгелија (железно време)

ТРАГИ НА ЧОВЕКОВО ОПСТОЈУВАЊЕ НАД 8.000 ГОДИНИ Најраните траги на човечка активност на територијата на Македонија потекнуваат од постарото камено време - палеолитот. Вистинските почетоци на предисторијата почнуваат околу 6.000 години пред новата ера, со првите населби по Средна Брегалница и Овче Поле, покрај Вардар и во Пелагонија. Низ милениумите, Македонија одбележува значаен и богат цивилизациски развој во материјалната и духовната култура.

cultural and historical heritage Манастирот Св. Манастирот Св. Јован Бигорски во Јован Бигорски во клисурата на Радика клисурата на Радика

Исус Христос Седржител централна апсида со дел од иконостасот во црквата Св. Јован Крстител во Бигорскиот манастир

Исус Христос Седржител централна апсида со дел од иконостасот во црквата Св. Јован Крстител во Бигорскиот манастир

7 M a c e d o n i a - f u l l o f l i fe !

РЕЛИГИЈА Во Македонија се испреплетуваат источната и западната цивилизација. Во многу градови е вообичаено да се сретнат и цркви и џамии. Поголемиот дел од населението припаѓа на православната христијанска вероисповед (65%). По застапеност, на второ место се жителите со исламска вероисповед (33%). Останатите се католици, протестанти, атеисти и припадници на други религии.

Цркви и манастири На македонската земја, на која апостол Павле, светите Кирил и Методиј и нивните следбеници го ширеле христијанството, се изградени бројни цркви и манастири, градени во различни периоди. Во Република Македонија има повеќе од 2.000 цркви и манастири. Повеќето од нив, особено оние градени од XI до XVI век, се во целост сочувани. Посебно се издвојуваат Св. Јован Бигорски во долината на Радика, Св. Наум на брегот на Охридското Езеро, манастирот Трескавец кај Прилеп, Св. Гаврил

Лесновски во селото Лесново, Св. Јоаким Осоговски кај Крива Паланка, манастирите во Скопско, манастирите во Водоча и Вељуса во Струмичко и многу други.

Црква Св. Јован Богослов Канео, кој има зачувано добар дел од своите првобитни фрески Црква Св. Јован Богослов Канео, кој има зачувано добар дел од своите првобитни фрески

Фрескосликарство

Македонија спаѓа меѓу земјите со најубав сочуван византиски фрескопис од периодот на XI до XIV век. Сочувани се повеќе илјадници квадратни метри фрескоживопис, од кои поголемиот дел се во многу добра состојба и претставуваат ремек-дела на македонската живописна школа. Најстарите сочувани фрагменти од ранохристијански фрескопис се наоѓаат во Епископската базилика во Алаџа џамија - Една од најстарите археолошкиот џамии во Скопје, изградена во 1439 година, во чија близина се наоѓа турбе локалитет Стоби. (надгробен објект) со богата Фреските во Св. декорација на добро обработен камен Софија, Алаџа џамија - Една од најстарите катедралниот храм џамии во Скопје, изградена во 1439 година, во чија близина се наоѓа турбе на Охридската (надгробен објект) со богата Архиепископија, декорација на добро обработен камен претставуваат најдобро сочуван живопис во цела Византија од

периодот на XI век. Развитокот на македонската уметност е најизразен во бурниот XIII и во почетокот на XIV век, кога работат познатите зографи Михаил и Евтихиј, инаугуратори на нови зографски канони. Во 1295 година, кога започнуваат да го сликаат охридскиот храм посветен на Пресвета Богородица Перивлептос, започнува нов величествен период во македонскиот фрескоживопис. Фрескописот во црквата посветена на Архангел Михаил во Лесновскиот манастир датира од 1347 година, а од фреските настанати во XIV век по својата вредност и убавина се издвојуваат и оние во Марковиот манастир и во црквата Св. Андреј на Матка. Во тој период, обемниот творечки опус во средновековниот живопис

Капител (горен највисок дел од столб), во декоративно обработен мермер од рановизантискиот град Стоби (V-VI век) Капител (горен највисок дел од столб), во декоративно обработен мермер од рановизантискиот град Стоби (V-VI век)

6 М а кед о н и ј а - п ол н а с о ж и в о т !

АРХИТЕКТУРА Манастир Св. Наум, чија сегашна манастирска црква е подигната по XV-XVI век Манастир Св. Наум, чија сегашна манастирска црква е подигната по XV-XVI век

Лесновски манастир Фрагмент од иконостасот со Аврамовото гостољубие (1814) Лесновски манастир Фрагмент од иконостасот со Аврамовото гостољубие (1814)

Резба

го омеѓуваат фрескодекорациите и иконите на Јован и Макарие Фрчкоски. Средновековните фрески и икони се одликуваат со монументалност на композицијата и ликовите, со разигран цртеж и богат и рафиниран колорит. Во македонските цркви и манастири и во наредните векови продолжиле да се создаваат зографски дела, вклучувајќи ги и фреските во Св. Јован Бигорски и црквата Св. Ѓорѓи во Рајчица. Дел од ликовните остварувања на современите генерации ликовни творци се базираат на богатата византиска традиција.

Корените на оваа значајна уметничка гранка со вековна традиција потекнуваат од ранохристијанските камени олтарски прегради, кои подоцна ги заменуваат средновековните црковни иконостаси од дрво. Најстариот иконостас од дрво се наоѓа во црквата Мали Свети Врачи во Охрид, од кој се зачувани првобитните пет столбови. Најстарите зачувани творби во резба кај нас потекнуваат од XIV век, развиени под византиски влијанија. Средновековната резба имала сличност со декоративната пластика во камен од тоа време и се развила паралелно со неа. Орнаментите и мешавината на геометриски, зооморфни и флорални мотиви се аналогни со тие од барелјефите во мермер од тоа време. Од XIV век наваму, релјефната скулптура во камен опаѓа и неа ја заменува резбата во дрво, која покрај иконопиството и монументалното ѕидно сликарство, зазема посебно место во богатото уметничко наследство на Македонија. Сепак, поради трошноста и лесната запаливост на дрвото, предметите од овој материјал низ вековите биле подложни на пропаѓање и уништување, но тие кои опстанале до денес сведочат за нивното

По античката архитектура, интензивна градителска активност се бележи во византискиот период, кога изградбата на Св. Софија во Цариград ги поставила критериумите во сите места под доминација на православната црква. Во времето на Отоманската империја доминантно било влијанието на исламската архитектура, за што сведочат многубројните објекти од тоа време: турските бањи, џамии, теќиња, безистени, чаршии. Најубавите примери на урбана архитектура се објектите од XIX и XX век. Крушево и Кратово во голем дел се комплетни урбанистички целини со зачувана градска архитектура од тој период, голем дел од Битола и Скопје, како и стариот дел на Охрид. Во XX век Македонија ги следи трендовите на модерната архитектура.

високо уметничко ниво. Непроценливо наследство на македонскиот црковен дрворез се иконостасот во црквата Св. Спас во Скопје и во Бигорскиот манастир кај Дебар.

Џамии Во Македонија има околу 600 џамии, од кои најпознати се оние од XV и XVI век. Џамиите на Јаја-паша, Иса-бег, Мустафа-паша и Султан Мурат се наоѓаат во Скопје, Шарена џамија и Саат-џамија во Тетово, Исак џамија, Хајдар Кади-паша и Јени џамија во Битола, Чарши џамија во Прилеп, Саат џамија во Гостивар, а во Охрид се наоѓаат Хајати Баба-теќе и Али-паша џамијата. Сите имаат најчесто квадратна основа и трем, а се покриени со куполи или со дрвена покривна конструкција и претставуваат форма на турско-османлиската школа. Ѕидани се од камен и тула и поставени се во

7 M a c e d o n i a - f u l l o f l i fe !

M МАКЕДОНСКИТЕ ФОЛКЛОРНИ ТРАДИЦИИ, влечејќи корени од старомакедонските култури, својата основа ја обликуваат во старосло-венската уметност. Покрај влијанијата од други народи и култури, особено византиската и турската, македонскиот фолклор развил уникатна

препознатливост во светски рамки. Важно место во музичката традиција на Македонија заземаат бројните и разновидни ора и колоритните носии, како значајна гранка од народното уметничко творештво. Во оформувањето на нивните стилски и декоративни обележја нашле одраз дамнешните епохи, но и културно-историските прилики во времето кога се создавани. Круна на тоа е македонскиот вез кој, со убавината на креацијата и умешната комбинација на бои и техники, денес претставува една од нашите најзначајни етнолошки вредности.

Златен брош со срмен конец Брошот бил често користен украс на облеката и редовно закитуван со скапоцени камења Златен брош со срмен конец Брошот бил често користен украс на облеката и редовно закитуван со скапоцени камења

Оро Најпрепознатлив елемент на традиционалниот македонски фолклор се ората кои, зависно од стилот, кореографијата и обичаите поврзани со нив, се различни во различни делови од Македонија. Може да бидат отворени и затворени, а играчите се држат за раце, за рамења, за појаси, под рака или со рацете свртени надолу. Сите играчи играат на ист начин, освен челниот и

Македонски

Вез Главна карактеристика на македонските народни носии е везот со раскошни геометриски и цветни шари, срма и плетенки, како и накит изработен од метал, сребро, монистра и плодови од природата. Како карактеристичен украс особено на женските носии, најмногу се везеле кошулите и покривалата за на глава. Везовите се развивале и негувале на целата територија на Македонија. Во нивниот колорит доминира црвената боја, иако се застапени и зелената, жолтата и темносината. Карактеристика на македонските везови се густо извезените површини и специфичните орнаменти и мотиви. Македонскиот народен вез јасно сведочи за творечката оригиналност на неговиот создавач македонската жена. n

ТЕШКОТО Се смета за едно од најубавите и најтешките македонски ора, важно дело на македонскиот музички фолклор од областа Галичник во северозападна Македонија, на планината Бистра. Во основа, потекнува од тешките моменти на заминување на печалба. Со текот на времето, прераснува во химна на сета тежина собрана во македонската душа низ долгите ропски векови.

фолклорни традиции последниот играч, кои може да изведуваат додатни чекори и движења. Ората се вијат обично на десно, но има и ора што се вијат на лево. Најпознати ора Правото, Пајдушкото, Елено моме, Чупурлика. Ората и македонската музика изобилува со комплексни ритми, од кои најчести 2/4 и 7/6. Кај повеќе ора се јавува и промената на темпото, обично од бавно кон брзо.

Инструменти Ората се придружувани од народни инструменти, кои делат на традиционални и ориентални. Гајдата, кавалот, шупелката, дудукот, зурлата, двојанката, разните видови тамбури, тапанот и дајрето се сметаат за традиционални инструменти. Со мали варијации, грнетата, ќемането, удот, лејтата, канонот, тарабуката и дајрето се сметаат за Општа одлика на македонскиот народен вез е строго геометриската орнаментика. Пренесувајќи се континуирано од поколение на поколение, највисокиот дострел во својот развој македонската везбена уметност го достигнува во XIX век. Општа одлика на македонскиот народен вез е строго геометриската орнаментика. Пренесувајќи се континуирано од поколение на поколение, највисокиот дострел во својот развој македонската везбена уметност го достигнува во XIX век.

ориентални инструменти и обично се составен дел од ансамблите во ориентален стил наречени чалгии.

Носии Со сето свое богатство, изразено преку бројноста и разновидноста на облеките и начинот на нивното украсување, носиите се дел од материјалната култура на македонскиот народ со вековна традиција. Меѓу наједноставните форми на китење на носиите претставува украсувањето со природни средства од најблиската околина (босилок, џунџуле), а невестите на главата носеле венец од бршлен или букет цвеќе. Највпечатлива форма на украсување кај македонските женски народни носии се украсите со стари метални пари, чија појава е поврзана со раното продирање на стоковнопаричната размена во македонското село. Металните монети и накитот се користеле прикачени за плетенките од косата, аплицирани на парче ткаенина или редени како рибини лушпи во вид на масивни украси за градите. Многу украси од овој вид се поврзани со занаетчиското производство. Женска горна облека од модра чоја, украсена со вез од жолта срма, ширити и гајтани (Струга XIX век)

ЧАЛГИЈА Интересен жанр на македонската народна музика е чалгијата, позната како „староградска “, која долго се негува во многу градови, особено во Битола, Охрид, Велес и Солун. Со себе носи силни ориентални влијанија, што може да се забележи по стилот на изведба. Меѓутоа, со време, македонската чалгија се здобила со специфичен тонален дијалект и израз. Чалгии се свират на свадби, верски празници, обреди, панаѓури, а можат да се сретнат и по современите македонски ресторани.

Женска горна облека од модра чоја, украсена со вез од жолта срма, ширити и гајтани (Струга XIX век)

Ковчеже од ореово дрво за чување накит (Скопско, XIX век) Ковчеже од ореово дрво за чување накит (Скопско, XIX век)

7 M a c e d o n i a - f u l l o f l i fe !

M МАКЕДОНСКИТЕ ФОЛКЛОРНИ ТРАДИЦИИ, влечејќи корени од старомакедонските култури, својата основа ја обликуваат во старосло-венската уметност. Покрај влијанијата од други народи и култури, особено византиската и турската, македонскиот фолклор развил уникатна препознатливост во светски рамки. Важно место во музичката традиција на Македонија заземаат бројните и разновидни ора и колоритните носии, како значајна гранка од народното уметничко творештво. Во оформува-њето на нивните стилски и декоративни обележја нашле одраз дамнешните епохи, но и културно-историските прилики во времето кога се создавани. Круна на тоа е македонскиот вез кој, со убавината на креацијата и умешната комбинација на бои и техники, денес претставува една од нашите најзначајни етнолошки вредности.

Невестински накит за глава Занаетчиска изработка на сребро со позлата, украсено со филигрански фигури, зрна и корали (Скопје, XIX век)

Оро

Најпрепознатлив елемент на традиционалниот македонски фолклор се ората кои, зависно од стилот, кореографијата и обичаите поврзани со нив, се различни во различни делови од Македонија. Може да бидат отворени и затворени, а играчите се држат за раце, за рамења, за појаси, под рака или со рацете свртени надолу. Сите играчи играат на

Невестински накит за глава Занаетчиска изработка на сребро со позлата, украсено со филигрански фигури, зрна и корали (Скопје, XIX век)

ист начин, освен челниот и последниот играч, кои може да изведуваат додатни чекори и движења. Ората се вијат обично на десно, но има и ора што се вијат на лево. Најпознати ора Правото, Пајдушкото, Елено моме, Чупурлика. Ората и македонската музика изобилува со комплексни ритми, од кои најчести 2/4 и 7/6. Кај повеќе ора се јавува и промената на темпото, обично од бавно кон брзо.

Macedonian

Галичка свадба Традиционална културна и туристичка манифестација, церемонија на стари обичаи зачувани во автентична форма

Галичка свадба Традиционална културна и туристичка манифестација, церемонија на стари обичаи зачувани во автентична форма

6 М а кед о н и ј а - п ол н а с о ж и в о т !

Носија од Скопско (XIX век) - Невестинската скутина е украсена со срма, монистра и густи волнени разнобојни реси, а кошулата е украсена со разнобојна волна и срма на грдите, ракавите и долниот дел

ЧАЛГИЈА Интересен жанр на македонската народна музика е чалгијата, позната како „староградска “, која долго се негува во многу градови, особено во Битола, Охрид, Велес и Солун. Со себе носи силни ориентални влијанија, што може да се забележи по стилот на изведба. Меѓутоа, со време, македонската чалгија се здобила со специфичен тонален дијалект и израз. Чалгии се свират на свадби, верски празници, обреди, панаѓури, а можат да се сретнат и по современите македонски ресторани.

Носија од Скопско (XIX век) - Невестинската скутина е украсена со срма, монистра и густи волнени разнобојни реси, а кошулата е украсена со разнобојна волна и срма на грдите, ракавите и долниот дел

канонот, тарабуката и дајрето се сметаат за ориентални инструменти и обично се составен дел од ансамблите во ориентален стил наречени чалгии.

Носии Со сето свое богатство, изразено преку бројноста и разновидноста на облеките и начинот на нивното украсување, носиите се дел од материјалната култура на македонскиот народ со вековна традиција. Меѓу наједноставните форми на китење на носиите претставува украсувањето со природни средства од најблиската околина (босилок, џунџуле), а невестите на главата носеле венец од бршлен или букет цвеќе.

Карта - Сад за вино за канење гости за свадба (Тетовско, XIX век)

folklore traditions Инструменти Ората се придружувани од народни инструменти, кои делат на традиционални и ориентални. Гајдата, кавалот, шупелката, дудукот, зурлата, двојанката, разните видови тамбури, тапанот и дајрето се сметаат за традиционални инструменти. Со мали варијации, грнетата, ќемането, удот, лејтата,

ТЕШКОТО Се смета за едно од најубавите и најтешките македонски ора, важно дело на македонскиот музички фолклор од областа Галичник во северозападна Македонија, на планината Бистра. Во основа, потекнува од тешките моменти на заминување на печалба. Со текот на времето, прераснува во химна на сета тежина собрана во македонската душа низ долгите ропски векови.

Највпечатлива форма на украсување кај македонските женски народни носии се украсите со стари метални пари, чија појава е поврзана со раното продирање на стоковно-паричната размена во македонското село. Металните монети и накитот се користеле прикачени за плетенките од косата, аплицирани на парче ткаенина или редени како рибини лушпи во вид на масивни украси за градите. Многу украси од овој вид се поврзани со занаетчиското производство.

Карта - Сад за вино за канење гости за свадба (Тетовско, XIX век)

Вез Главна карактеристика на македонските народни носии е везот со раскошни геометриски и цветни шари, срма и плетенки, како и накит изработен од метал, сребро, монистра и плодови од природата. Како карактеристичен украс особено на женските носии, најмногу се везеле кошулите и покривалата за на глава. Везовите се развивале и негувале на целата територија на Македонија. Во нивниот колорит доминира црвената боја, иако се застапени и зелената, жолтата и темносината. Карактеристика на македонските везови се густо извезените површини и специфичните орнаменти и мотиви. Македонскиот народен вез јасно сведочи за творечката оригиналност на неговиот создавач - македонската жена. n

7 M a c e d o n i a - f u l l o f l i fe !