Page 1

KOHA Javore Podgoricë e enjte, 16 mars 2017 Viti XVl Numër 756 Çmimi 0,50

Arsimi, shtyllë e qëndresës së shqiptarëve

ISSN 1800-5696

Model i bashkëpunimit të mirë rajonal

E jap mbretërinë për kal


PËRMBAJTJE

5

14

Të shqetësuar për ndikimin e Rusisë në Ballkan

Kosova e gatshme të rrisë sigurinë në Ballkan

25 vjet nga vdekja e Martin Camajt

Një shpirt i shpëtuar i poetit të varfër

8

16

KOHA Javore Themelues: Kuvendi i Malit të Zi Gazetë javore për aktualitete, shkencë dhe kulturë, Numri i parë doli më 21 shkurt 2002. Botues: Këshilli

Kombëtar i Shqiptarëve Redaktor Përgjegjës: Ali Salaj Gazeta redaktohet nga kolegjiumi:

Fahrudin Gjokaj (Redaktor Teknik & Sistem Inxhinjer) Ismet Kallaba (aktualitete, sport), Toni Ujkaj (kulturë) Vijoleta Berishaj (sekretare teknike) Adresa: Bulevar revolucije 15, Podgoricë Telefon & fax: 020/240-659 E-mail: kohajavore@t-com.me, www.kohajavore.org

2

Javore KOHA

E ENJTE, 16 MARS 2017


PËRMBAJTJE

18

22

Spektër i gjerë të dhënash me vlerë

I pasionuar pas këndimit

20

Frymëzuese në arsimimin shqiptar 26

The Sunday Times: Ermonela Jaho, një zonjë e vërtetë KOHA Javore KOHA Javore

KOHA Javore KOHA Javore

Podgoricë e enjte, 22 dhjetor 2016 Viti XV Numër 745 Çmimi 0,50

Podgoricë e enjte, 8 dhjetor 2016 Viti XV Numër 743 Çmimi 0,50

Podgoricë e enjte, 29 dhjetor 2016 Viti XV Numër 746 Çmimi 0,50

Podgoricë e enjte, 15 dhjetor 2016 Viti XV Numër 744 Çmimi 0,50

Pa ndonjë

KOHA Javore NDRYSHIM

Teatri - një dëshirë e munguar e ulqinakëve Qençe SHQIPTARËT E 1001 HALLEVE

Komedia e mjerimit

mjerimit Komedia e

Në udhëkryq

1 NSSI

6965-008

ëve ulqinaka re mungu ë e dëshir nhjëet trit-o Teaje Në udhëkryq

Shkodra, qyteti më joshës për krajanët krajanët joshës për qyteti më Shkodra,

ISSN 1800-5696

ma uk Qençe n 1001 HALL EVE

6965-0081 NSSI

SHQIPTAR ËT E

ISSN 1800-5696

ISSN 1800-5696

1 NSSI

6965-008

e luftës viktimat që nderoi Manifestim

nuk jetohet ma

ISSN 1800-5696

ISSN 1800-5696

Manifestim që nderoi viktimat e luftës

pozitiv

Podgoricë e enjte, 16 mars 2017 Viti XVl Numër 756 Çmimi 0,50

Arsimi, shtyllë e qëndresës së shqiptarëve

Qëndrimi anticivilizues i një politikani

Model i bashkëpunimit të mirë rajonal

E jap mbretërinë për kal

mirë rajonal këpunimit të Model i bash-

për kal mbretërinë E jap

avoreHA KJO avoreHA KJO Podgoricë e enjte,

8 dhjetor 2016

Viti XV Numër

APATIA politike

Shqiptarët në Mal të Zi gjatë vitit 2016

Lufta e Ftohtë duhet shmangur

Kadare meriton Nobelin!

ARKIVI: www.kohajavore.org

Qëndresa dhe flijimi për flamurin tonë kombëtar

743 Çmimi 0,50

Podgoricë e enjte,

15 dhjetor 2016

Viti XV Numër

744 Çmimi 0,50

shqiptarëve e qëndresës së

E ENJTE, 16 MARS 2017

Javore KOHA

3


NGJARJE JAVORE

Në kuadër të Programit të Bashkëpunimit N d ë r k u f i t a r M a l i i Z i – K o s o v ë 2 0 14 -2 0 2 0

Publikohet Thirrja e parë për dorëzimin e propozim projekteve

Drejtoria për financimin e mjeteve financiare të ndihmës së Bashkimit Evropian në Ministrinë e Financave të Malit të Zi ka publikuar të premten Thirrjen e parë për dorëzimin e propozimit të projekteve në kuadër të Programit të Bashkëpunimit Ndërkufitar Mali i Zi – Kosovë 2014-2020. Në njoftimin për shtyp të Ministrisë së Financave theksohet se qëllimi i përgjithshëm i Thirrjes së parë është përmirësimi i standardit dhe i cilësisë së jetës së njerëzve në zonën e përfshirë në program, përmes zhvillimit ekonomik ekologjik të qëndrueshëm

4

Javore KOHA

E ENJTE, 16 MARS 2017

dhe zhvillimit social inkluziv të rajonit, duke respektuar trashëgiminë e përbashkët kulturore dhe natyrore. Shuma e përgjithshme indikative e Thirrjes së parë është 2.04 milionë euro, që përbën kontributin e BE-së në zbatimin e programit. Prioritetet tematike të Thirrjes së parë janë: promovimi i punësimit, mobilitetit të fuqisë punëtore dhe inkluzionit social dhe kulturor në të dyja anët e kufirit; mbrojtja e mjedisit jetësor, nxitja e përshtatjes ndaj ndryshimeve klimatike dhe zvogëlimit të tyre, parandalimit dhe menaxhimit të

risqeve; nxitja e turizmit dhe trashëgimisë kulturore dhe natyrore. Afati për dërgimin e projekteve ideore është deri më 25 prill 2017. Gjatë muajit shkurt, Mali i Zi dhe Kosova nënshkruan Marrëveshjen për bashkëpunim ndërkufitar mes dy shteteve në kuadër të Programit të Bashkëpunimit Ndërkufitar “IPA II 2014-2020”, në bazë të të cilit komunave që ndodhen në zonën kufitare do t’u ndahen mjete financiare në shumë prej 8.4 milionë euro.  (Kohapress) 


NGJARJE JAVORE

Liderët e Bashkimit Evropian para samitit të ardhshëm të Ballkanit Perëndimor

Të shqetësuar për ndikimin e Rusisë në Ballkan Liderët e Bashkimit Evropian kanë shprehur shqetësimin e tyre për “ndikimet e jashtme”, që po shkaktojnë përçarje në shtetet e Ballkanit Perëndimor, pas disa lëvizjeve të fundit të Rusisë dhe aleatëve të saj në Ballkan, për të bllokuar lidhjet e ngushta me Perëndimin. “Do t’i bëj të qarta shqetësimet e mia për destabilizimin e mundshëm në rajon dhe për rrezikun që prezenton për sigurinë tonë të përbashkët”, ka thënë kryeministrja britanike, Theresa May, teksa ka njoftuar se vendi i saj do të jetë nikoqir i samitit të ardhshëm të Ballkanit Perëndimor, ku fokusi pritet të jetë rikthimi i stabilitetit në rajon.

“Në dyshimin për komplot për grushtshtet në Mal të Zi, unë bëj thirrje që të bëjmë më shumë për të luftuar destabilizimin e rajonit nga fushatat dezinformuese ruse dhe të rritet dukshëm angazhimi i Perëndimit për këtë rajon”, ka thënë May në samitin e mbajtur në Bruksel. Autoritetet në Mal të Zi kanë thënë se serbët që veprojnë nën urdhrat e Rusisë, janë përpjekur që ta vrasin ish-kryeministrin Millo Gjukanoviq, në ditën e zgjedhjeve, që u mbajtën në tetor, si pjesë e një komploti për ta destabilizuar vendin. Mali i Zi shpreson që më vonë gjatë këtij vitit të anëtarësohet në NATO, një lëvizje që Rusia e konsideron

“provokim” dhe kërcënim për sigurinë e saj. Presidenti i rizgjedhur i Këshillit Evropian, Donald Tusk, para se të fillonte samiti i BE-së, aludoi në ndikimin negativ të Rusisë në rajon. “Tensionet dhe përçarjet na kanë rrëshqitur nga duart, kryesisht për shkak të ndikimeve të pashëndetshme nga jashtë, të cilat kanë destabilizuar disa shtete. Unë do t’ju propozoj liderëve që të ndërmarrim masa”, ka thënë Tusk. Në Ballkanin Perëndimor bëjnë pjesë Bosnje e Hercegovina, Maqedonia, Mali i Zi, Kosova, Serbia dhe Shqipëria. (Europa e Lirë) 

E ENJTE, 16 MARS 2017

Javore KOHA

5


VËSHTRIM & OPINION

Thyerja e heshtjes së zgjatur mbi përdhunimin gjenocidal në Kosovë

Ri-definicioni i përdhunimit sipas ligjit

Shirley Cloyes DioGuardi

Për shkak të zbulimit të mediave mbi përdorimin e përdhunimit dhe shtatzënisë me forcë si instrumente të spastrimit etnik dhe të gjenocidit në Bosnje dhe Hercegovinë, komuniteti ndërkombëtar për herë të parë ka qenë i sfiduar që të ri-definojë krimet e luftës, krimet kundër njerëzimit, dhe gjenocidin duke e përfshirë aty edhe dhunën seksuale.” Përdhunimi gjatë kohës së luftës nuk do të perceptohet më tutje si vepër e individëve dhe si një efekt fatkeq anësor i luftës. Në vitin 1994, avokatët dhe specialistët e të drejtës ndërkombëtare të njeriut Kathleen Pratt dhe Laurel Fletcher kanë vërtetuar se padukshmëria historike e shkeljes së të drejtave të garave dhe prezantimi i gabuar i përdhunimit si “një anë e errët e pashmangshme e konfliktit” më në fund ka përfundu-

6

Javore KOHA

E ENJTE, 16 MARS 2017

Edhe pse korniza ligjore ndërkombëtare ka qenë e krijuar për ta njohur përdhunimin e bërë gjatë kohës së luftës si një akt i gjenocidit dhe i ndjekjes së kryerësve, do të nevojiten edhe dymbëdhjetë vite të tjera përpara se përdhunimi gjenocidal do të bëhet madje pjesë e diskutimit publik në Kosovë dhe subjekt i ligjit vendor ar në kontekstin e luftës së Bosnjës të viteve 1990-ta. Ato thanë se kjo ndodhi “kryesisht për shkak të vëmendjes së shtypit ndërkombëtar ndaj përdhunimeve në masë dhe për shkak të veprimeve hetimore të organizatave vendore, joqeveritare, ndërkombëtare dhe të organizatave të grave lidhur me këto shkelje.” Përdhunimi i kohës së luftës tani do të jetë i dënueshëm. Pratt dhe Fletcher i kanë bërë thirrje komunitetit ndërkombëtar “që të sigurohen mbi njohjen dhe llogaridhënien për mizoritë e kryera kundër grave në ish Jugosllavi.” Këshilli i Sigurimit i KB u përgjigj duke e dhënë mbështetjen e parë gjyqësore për përdhunimin si një instrument i gjenocidit pas miratimit të Konventës mbi parandalimin dhe dënimin e krimit të gjenocidit në vitin

1948. Në “Raportin e vet final” të vitit 1994 mbi atë nëse ka pasur shkelje të së drejtës ndërkombëtare të njeriut në ish Jugosllavi, një “Komision i Ekspertëve” që u krijua në tetor të vitit 1992 në bazë të Rezolutës 780 të Këshillit të Sigurimit, ka ardhur deri te konkluzioni se, “Sipas Konventës së gjenocidit, sulmi seksual dhe përdhunimi duhet të përfshiheshin në kuptimin e Nenit II të Konventës me kusht që “sjellja e ndaluar është kryer me intencë që të shkatërrojë tërësisht ose një pjesë, të një grupi kombëtar etnik, racor ose fetar.’” Vite më vonë, në vitin 2008, Këshilli i Sigurimit do të miratojë Rezolutën 1820 mbi Gratë, paqen dhe sigurinë, në të cilën do të pohojë se “përdhunimi dhe format tjera të dhunës seksuale mund të përbëjnë një krim të luftës, një krim kundër njerëzimit, ose një

Pikëpamjet e shprehura në fq: OPINIONE & VËSHTRIME nuk përfaqësojnë domosdoshmërisht politikën redaksionale të „KOHA javore„


VËSHTRIM & OPINION

vepër konstitutive lidhur me gjenocidin.” Prej vitit 1998 deri 1999, gazetarët ndërkombëtarë dhe vendorë kanë raportuar mbi përdhunimin e vazhdueshëm nga ana e forcave e paramilitare dhe ushtarake serbe në Kosovë të cilët më parë kanë shërbyer në Bosnje. Sipas Michelle Hynes dhe Barbara Lopes Cardozo, prej 23,200 deri 45,600 gra shqiptare kosovare janë përdhunuar gjatë atyre viteve. Njëzetmijë është numri që në mënyrë tipike citohet në Kosovë, në bazë të raportit të Organizatës Botërore të Shëndetësisë WHO të janarit të vitit 2000 e cila ka vlerësuar të dhënat nga OJQtë vendore por numri ende duhet të vërtetohet. Pa marrë parasysh numrin, që nga viti 2000, për shkak të realitetit të përdhunimit në masë,

OJQ-të vendore dhe ndërkombëtare kanë kërkuar që trupat paramilitare dhe ushtarake serbe që kanë kryer përdhunimin në Kosovë të sillen para drejtësisë. Regan Ralph, Drejtor Ekzekutiv i Divizionit për të Drejtat e Grave në Human Rights Watch, ka deklaruar në punimin e saj “Ekspozimi i përdhunimeve grupore të serbeve në Kosovë” se pasi që përdhunimi ishte përdorur si një instrument i luftës në Kosovë, ai duhet të dënohet si i tillë. Ajo ka thënë se, “Meshkujt që kanë kryer këto krime të tmerrshme duhet të sillen para drejtësisë. …Gratë në Kosovë janë duke e pritur drejtësinë, dhe deri më tani asnjë prej padive të Kosovës nuk ka përfshirë krimet seksuale. Sa më parë që të bëhen hetimet dhe ndjekjet, aq më parë këto gra mund të fillojnë me rindërtimin e jetëve të tyre.”

Pikëpamjet e shprehura në fq: OPINIONE & VËSHTRIME nuk përfaqësojnë domosdoshmërisht politikën redaksionale të „KOHA javore„

Edhe pse korniza ligjore ndërkombëtare ka qenë e krijuar për ta njohur përdhunimin e bërë gjatë kohës së luftës si një akt i gjenocidit dhe i ndjekjes së kryerësve, do të nevojiten edhe dymbëdhjetë vite të tjera përpara se përdhunimi gjenocidal do të bëhet madje pjesë e diskutimit publik në Kosovë dhe subjekt i ligjit vendor. Në radhë të parë, por jo ekskluzivisht, gratë urbane të arsimuara të cilat janë bërë të fuqizuara gjatë okupimit dhe luftës kanë nisur thirrjen për përfundimin e heshtjes kulturore lidhur me përdhunimin e grave kosovare gjatë luftës, të njihen kosovaret që ishin viktimat e përdhunimit gjatë luftës, t’iu epen reparacionet, dhe të sillen përpara drejtësisë trupat paramilitare dhe ushtarake serbe. (Fund) E ENJTE, 16 MARS 2017

Javore KOHA

7


VËSHTRIM & OPINION

Politico.eu

Kosova e gatshme të rrisë sigurinë në Ballkan Kosova po shënon një tjetër arritje në procesin e shtet-ndërtimit, duke krijuar kështu forcat e veta mbrojtëse. Një organizatë multietnike e cila është themeluar pas pavarësisë dhe është nën vëzhgim të rreptë të NATO-s, Forca e Sigurisë së Kosovës (FSK), e cila shumë shpejt do të marrë një rol të ri si forcë mbrojtëse ushtarake

Hashim Thaçi

Ky ndryshim do të ndryshojë rolin dhe misionin e FSK-së, do të forcojë arkitekturën e përgjithshme të sigurisë, dhe jo vetëm të Kosovës, por gjithë Ballkanit Perëndimor. Në fund të fundit, ky proces do ta vë Kosovën në një rrugë drejt Partneritetit për Paqe, si dhe anëtarësim të plotë në NATO. Ky reformim i sektorit të sigurisë së vendit tonë, është një hap i rëndësishëm në përshtatjen me standardet bashkëkohore perëndimore ushtarake.

8

Javore KOHA

E ENJTE, 16 MARS 2017

Iniciativa për të përmirësuar rolin e FSK-së është rezultat i një procesi të gjatë dhe të planifikuar mirë. Institucionet tona kanë bashkëpunuar me shtetet anëtare të NATO-s për vite të tëra, për të siguruar një tranzicion të rregullt dhe të mirë-ekzekutuar. Përfundimi kryesor i Rishikimit Strategjik të Sektorit të Sigurisë (RSSS), i kryer në bashkëpunim me aktorë vendorë e ndërkombëtarë më 2013 dhe 2014, ishte nevoja që Kosova të krijojë një forcë mbrojtëse bashkëkohore, profesionale për të mbrojtur integritetin territorial dhe për të ndihmuar në përmirësimin e sigurisë rajonale dhe globale. Disa mund ta vënë në dyshim vendimin tonë. NATO ka shprehur shqetësim, por ne mbetemi të bindur se themelimi i forcës tonë mbrojtëse do të ndihmojë çimentimin e anëtarësimit të shteteve

të Ballkanit Perëndimor në Bashkimin Evropian dhe në NATO – një organizatë thelbësore të cilën shumica absolute e kosovare e vlerëson si pozitive në periudhën afatgjatë. FSK-ja do të jetë e rrënjosur fort në boshtin e sigurisë Euro-atlantike. Oficerët tanë janë trajnuar në akademitë më të mira ushtarake në botë, dhe aftësia e kësaj force për të ruajtur neutralitetin politik dhe etnik e ka bërë atë institucionin më të besueshëm të Kosovës. Ajo do të mbetet nën mbikëqyrje civile dhe do të veprojë brenda kushtetutës sekulare, demokratike që përfshin masa të forta për të siguruar integrim më të madh të komuniteteve jo shumicë, veçanërisht serbëve të Kosovës, në peizazhin politik dhe institucional të Kosovës. Anëtarësimi i Shqipërisë në NATO dhe fakti se Mali i Zi gjithashtu së

Pikëpamjet e shprehura në fq: OPINIONE & VËSHTRIME nuk përfaqësojnë domosdoshmërisht politikën redaksionale të „KOHA javore„


VËSHTRIM & OPINION

shpejti do t’i bashkohet Aleancës, përbëjnë kontribut të madh për paqen në Ballkan. Edhe Kosova dëshiron të lëvizë në mënyrë të qëndrueshme dhe të vendosur drejt lidhjeve formale me NATO-n, duke respektuar dallimin në mendime në mesin e disa anëtarëve të NATO-s. Tatimpaguesit nga shtetet anëtare të NATO-s për shumë vite kanë paguar faturën për sigurinë dhe stabilitetin në Ballkan. Zhvillimi i instrumentit tonë, sado modest, të sigurisë do të na mundësojë që të ndajmë barrën e ruajtjes së paqes dhe sigurisë në Kosovë. Reforma e propozuar e sigurisë gjithashtu do ta forcojë kohezionin e brendshëm shoqëror dhe politik të Kosovës. Vetëm 18 vjet më parë, ne përjetuam një valë masive të spastrimit etnik gjenocidal. Sigurimet politike dhe të sigurisë që

i fituam përmes dialogut me Beogradin, dialog të cilin e kam udhëhequr, tani duhet të forcohen. Ne mund ta bëjmë këtë duke ecur përpara në të gjitha aspektet e reformave politike, ekonomike dhe të sigurisë në Kosovë. Pavarësia dhe sovraniteti i Kosovës tani njihen nga 114 shtete, dhe pjesa më e madhe e botës e njeh të drejtën tonë për të garantuar sigurinë e fëmijëve tanë. Nëse ne kërkojmë nga qytetarët tanë që ata ta durojnë tranzicionin e rëndë ekonomik dhe politik, që të miratojnë kompromise të vështira me fqinjët dhe komunitetet tona jo shumicë, atëherë ne duhet gjithashtu të sigurojmë që pas çdo hapi që e bëjmë drejt pajtimit, ne gjithashtu bëjmë hapa konkretë për të siguruar se e kaluara nuk do të përsëritet. Një forcë e vogël mbrojtëse e mbështe-

Pikëpamjet e shprehura në fq: OPINIONE & VËSHTRIME nuk përfaqësojnë domosdoshmërisht politikën redaksionale të „KOHA javore„

tur nga NATO-ja dhe e inkorporuar në vetë themelimin e Kosovës është një mjet që u jep qytetarëve tanë një ndjenjë të sigurisë. Ne po e fillojmë një rrugëtim që do të marrë vite të bashkëpunimit me partnerët tanë, dhe rezultat i këtij udhëtimi do të jetë një forcë e mbështetur plotësisht në praktikat, teknologjinë dhe trajnimet e NATO-s. NATO do të vazhdojë të ketë një “mandat ekzekutiv” në çështjet e sigurisë në Kosovë, por njëherësh edhe ne do ta rrisim kontributin tonë drejt këtij qëllimi. Unë u bëj thirrje të gjitha shteteve anëtare të NATO-s për të vazhduar financimin dhe trajnimin e Forcës së Sigurisë së Kosovës me trajnimet e nevojshme për të siguruar forcën e re të sigurisë që do ta mbajë të sigurtë Kosovën.  (Autori është president i Kosovës) E ENJTE, 16 MARS 2017

Javore KOHA

9


VËSHTRIM & OPINION

Kosova dhe Mali i Zi

Model i bashkëpuni

Duke shprehur kënaqësi për këto raporte të mira, dua të vë në dukje se merita të veçanta e rol konstruktiv për këto raporte, ka edhe faktori shqiptar në Mal të Zi, dhe ne jemi thellësisht mirënjohës. Meritoni fjalët më të mira. Kjo për rolin e shkëlqyer te urës ndërlidhëse ndërmjet dy vendeve, për mënyrën e emancipuar të kërkesave për realizimin e të drejtave kushtetuese për arsim, simbole kombëtare, çështje administrative e urbane, por duke qenë njëkohësisht të përkushtuar ndaj shtetit tuaj, prosperitetit dhe stabilitetit të Malit të Zi Skender Durmishi Për nëntë vite Kosova ka shënuar progres, si në planin e brendshëm ashtu edhe në atë të jashtëm. Progres kemi shënuar edhe në konsolidimin e pozitës ndërkombëtare të Kosovës. Sot kemi 113 shtete që e kanë njohur shtetin e Kosovës. Kemi paralajmërime për njohje të reja. Kjo do të thotë se po shtohet numri i vendeve të cilat e kanë të qartë se Republika e Kosovës po ndërton shoqëri multietnike me standarde të avancuara demokratike, me të drejta të barabarta për të gjitha komunitetet, me ekonomi të tregut të lirë, me respekt për të gjithë fqinjët e saj dhe e përcaktuar për të qenë faktor aktiv i stabilitetit rajonal. Edhe në planin e kulturës e të sportit kemi suksese për mburrje që nga medaljet e arta

10

Javore KOHA

E ENJTE, 16 MARS 2017

olimpike, anëtarësia në UEFA e në FIFA. Vajza e djem të denjë për hite botërore, nominime për OSKAR e tituj të tjerë prestigjioz, si BAFTA, etj. Ka tregues e statistika inkurajuese, por mbi të gjitha është vendosmëria dhe vullneti i çeliktë i popullit të Kosovës , për të bërë shtet, shtet modern. Rezultatet e deritashme forcojnë vendosmërinë ndërsa në kujtesën kombëtare do të ruhet me respekt të veçantë përkrahja që na është bërë në hapat e para të shtetësisë së Kosovës. Një nga këto vende është edhe Mali i Zi. Është ky rast i veçante që të shpreh mirënjohje, në emër të institucioneve dhe të qytetarëve të Kosovës, për mbështetjen e vazhdueshme

nga Mali i Zi, për aktin e njohjes së pavarësisë dhe përkrahjen në konsolidim e pozitës ndërkombëtare të Kosovës. Është nder dhe privilegj për mua t’u adresoj këtë përshëndetje pikërisht në Podgoricë, për raportet e mira që kemi mes vete dhe për përcaktimin që të thellojmë edhe më shumë këtë bashkëpunim, përcaktimin e vendosur për vlerat dhe integrimet euro-atlantike. Tashmë kemi krijuar bazë solide të bashkëpunimit. Por edhe më shumë do të kemi në të ardhmen, sipas planit të prioriteteve dhe potencialeve në fusha të ndryshme dhe në interes reciprok, ku shquhet bashkëpunimi ekonomik, infrastruktura, kultura e sporti, turizmi dhe koordinimi për bashkëpunim në

Pikëpamjet e shprehura në fq: OPINIONE & VËSHTRIME nuk përfaqësojnë domosdoshmërisht politikën redaksionale të „KOHA javore„


VËSHTRIM & OPINION

imit të mirë rajonal

arenën ndërkombëtare. Partneriteti rajonal dhe procesi i integrimeve europiane janë fusha me prioritet të veçantë. Kemi tashmë rezultate solide dhe përvoja të mira bashkëpunimi. Javën e kaluar kemi firmosur dy marrëveshje të reja nga kjo fushë. Do të kemi në vazhdim edhe më shumë ,krahas avantazhit për të përfituar nga përvojat e avancuara të Malit të Zi , tashmë i shpallur lider rajonal për Integrimet Europiane. Duke shprehur kënaqësi për këto raporte të mira, dua të vë në dukje se merita të veçanta e rol konstruktiv për këto raporte, ka edhe faktori shqiptar në Mal te Zi, dhe ne jemi thellësisht mirënjohës. Meritoni fjalët më të mira. Kjo për rolin e shkëlqyer te urës ndërlidhëse

ndërmjet dy vendeve, për mënyrën e emancipuar të kërkesave për realizimin e të drejtave kushtetuese për arsim, simbole kombëtare, çështje administrative e urbane, por duke qenë njëkohësisht të përkushtuar ndaj shtetit tuaj, prosperitetit dhe stabilitetit të Malit të Zi. Respekti e obligimi që ndjejmë ndaj jush dhe ecuria e bashkëpunimit ndërshtetëror që po zgjerohet gjithnjë e më shumë, na bëjnë optimist për më shumë kujdes, më shumë përkrahje, e më shumë bashkëpunim në të ardhmen. Ju e dini, por më lejoni t’u përkujtoj se progresi i gjithmbarshëm, i arritur në Mal të Zi, ekonomik, politik, demokratik, reputacioni ndërkombëtar, janë mirëpritur në Kosovë, siç përkrahet e mirëpritet edhe

Pikëpamjet e shprehura në fq: OPINIONE & VËSHTRIME nuk përfaqësojnë domosdoshmërisht politikën redaksionale të „KOHA javore„

anëtarësimi sa më i shpejt i Malit te Zi edhe në NATO, që në Kosovë pritet si lajm i mirë për tëre rajonin, përkatësisht për forcimin e partneritetit e të stabilitetit të rajonit. Kosova dhe Mali i Zi, janë bërë model i bashkëpunimit të mirë rajonal. Ne besojmë se marrëdhëniet tona kanë të ardhme të ndritur. Duke e ditur se këtu sot janë të pranishëm miqtë e Kosovës e të Malit të Zi, dhe miqtë e partneritetit të dy vendeve tona, duke ju falënderuar edhe një herë për pjesëmarrje, uroj që të mblidhemi sa më shpesh, si sot, për të festuar rezultatet e fqinjësisë së mirë dhe bashkëpunimit rajonal. (Autori është ambasador i Kosovës në Mal të Zi) E ENJTE, 16 MARS 2017

Javore KOHA

11


VËSHTRIM & OPINION

Demarkacioni Kosovë-Mali i Zi

E jap mbretë

Xhoana M. Perkaj

Federica Mogherini, Përfaqësuesja e lartë e BE për Politikë të Jashtme dhe Siguri, me rastin e vizitës në Kosovë, (të shtunën më 4 Mars), dha

“ 12

Mali i Zi ka qenë një ndër shtetet e para që e ka njohur pavarësinë cila tradicionalisht është gati 50/50.. Mali i Zi shpejt do jetë anëtar i megjithse janë popull autokton në Ballkan, janë të vetmuar.në shum treva kontestuese e kufirit. Nuk jepet shteti për 8000 hektarë porosi të qartë në konferencën për shtyp, lidhur me problemin e ratifikimit të Marrëveshjes mbi demarkacionin e Kosovës me Malin e Zi. Ajo,

Më heret gjatë ditës, ajo foli në Kuvendin e Kosovës. Përfaqësuesit e opozitës nuk i asistuan sesionit. Një ditë më parë, njejtë veproi opozita në Mal të Zi, ndërsa opozita ekstremiste e Serbisë ishte prezente në bankat e Kuvendit, duke e pritur Përfaqësuesen e lartë me fishkëllima, brohoritje dhe zhurmë të paparë

Javore KOHA

E ENJTE, 16 MARS 2017

më parë u sigurua se këtë porosi do ta ndiejnë mirë të gjithë të pranishmit në sallë dhe se porosia do të tramsmetohet përmes mediave. “Propozimi i Komisionit Evropian ështe shumë i qartë. Janë dy kushte të cilat duhet të plotësohen para se të bëhet liberalizimi i vizave. Këto dy kushte janë: që Kosova ta përmirësojë luftimin e krimit të organizuar dhe korrupsionit, ku ka përparime, dhe kushti i dytë është ratifikimi i Marrëveshjes së demarkacionit të kufirit me Malin e Zi. Nëse Kuvendi i Kosovës e voton demarkacionin, ne, Bashkimi Evropian, do të lëvizim shumë shpejt në procesin e liberalizimit të vizave për Kosovës”, deklaroi

Pikëpamjet e shprehura në fq: OPINIONE & VËSHTRIME nuk përfaqësojnë domosdoshmërisht politikën redaksionale të „KOHA javore„


VËSHTRIM & OPINION

ërinë për kal

e Kosovës, përkundër kundërshtimit të fuqishëm të bllokut opozitar dhe përçarjes politike në vend e i NATO-s dhe si i tillë mund të jetë mbështetës i fortë i Kosovës në skenen ndërkombëtare. Shqiptarët, më aspekte të identitetit. Veçanërisht, Kosova ka nevojë për miq. pavarsisht nga fakti se e kujt është Mogherini për shtyp. Më herët gjatë ditës, ajo foli në Kuvendin e Kosovës. Përfaqësuesit e opozitës nuk morën pjesë në sesion. Një ditë më parë, njësoj veproi opozita në Mal të Zi, ndërsa opozita ekstremiste e Serbisë ishte prezentë në bankat e Kuvendit, duke e pritur Përfaqësuesen e lartë me fishkëllima, brohoritje dhe zhurmë të paparë. Përfaqësuesit e Kosovës dhe Malit të Zi, nënshkruan më 25 Gusht 2015 në Vjenë marrëveshjen mbi demarkacionin. Këtë marrëveshje e kundërshtuan fuqishëm përfaqësuesit e opozitës kosovare.

“Ma jepni një kalë! E jap mbretërinë për kalë!” bërtiti në panik mbreti anglez Richardi III York, kur mbeti pa kalë në Betejën e Bosworthit, më 22 Gusht 1453. Ishte kjo lufta vendimtare e dinastisë York me kundërshtarët nga dinastia Tudor. Mbretit ia siguruan kalin, por, Richardi III u vra në këtë betejë. Pas kësaj, fronin e mori dinastia Tudor. Kështu mbaroi në Angli Lufta e Trëndafilave, përfundoi edhe Mesjeta dhe filloi epoka e Kohës së Re. Mali i Zi ka qenë një ndër shtetet e para që e ka njohur pavarësinë e Kosovës, përkundër kundërshtimit të fuqishëm të bllokut opozitar dhe përçarjes poli-

Pikëpamjet e shprehura në fq: OPINIONE & VËSHTRIME nuk përfaqësojnë domosdoshmërisht politikën redaksionale të „KOHA javore„

tike në vend e cila tradicionalisht është gati 50/50.. Mali i Zi shpejt do jetë anëtar i NATO-s dhe si i tillë mund të jetë mbështetës i fortë i Kosovës në skenën ndërkombëtare. Shqiptarët, megjithëse janë popull autokton në Ballkan, janë të vetmuar në shumë aspekte të identitetit. Veçanërisht, Kosova ka nevojë për miq, pavarësisht nga fakti se e kujt është treva kontestuese e kufirit. Nuk jepet shteti për 8000 hektarë. xhoanaperkaj@gmail.com

E ENJTE, 16 MARS 2017

Javore KOHA

13


KULTURË

Për vjetor U bënë 25 vjet që nga vdekja e shkrimtarit dhe albanologut shqiptar, Martin Camaj në Mynih. Kërkimet akademike të Camajt u përqendruan në gjuhën shqipe dhe dialektet, në veçanti të atyre në Italinë jugore. Veprimtaria e tij letrare në harkun 45 vjeçar ka disa shkallë zhvillimi. Ai e nisi me poezinë, zhanër të cilit i mbeti besnik gjithë jetën, kurse gjatë viteve të fundit u përqendrua shumë tek proza.

14

Javore KOHA

E ENJTE, 16 MARS 2017

Martini lindi në Dushman të Dukagjinit më 13 korrik 1927 në vendin e quajtur Telumë. Datëlindja 1925 duket të jetë një gabim shtypi. Vendlindja e tij është “… në një vis të egër, ‘ku s’ka shkelë kurrë kamba e kalit’, kaq i thyeshëm ashtë ky vend”, sipas vetë Martinit. Në vendlindje kaloi dhjetë vitet e para të jetës së tij. Nis të fitojë në mënyrë autodidakte njohuritë e para në shkrim e lexim shqip dhe

matematikë. Kjo gjë do t’i binte në sy ish-pagëzuesit P. David Pepës OFM, duke e nxitur të ndërmjetësojë pranë instancave eprore në Shkodër që të ndërmerrnin përpjekje për arsimimin dhe përgatitjen - pse jo - për meshtari. Në vitin 1935 vendoset përfundimisht në Shkodër dhe fillon të marrë arsim të rregullt pranë kolegjit jezuit “Xaverianum”, ku do kalonte edhe tuberkulozin. Rektor i kolegjit


25 vjet nga vdekja e Martin Camajt atëbotë qe P. Giuseppe Valentini SJ, prej të cilit mësojmë se arsimin fillor 5 vjeçar e kishte përfunduar në 4 vjet. Pesë vitet në vijim ai ndoqi rregullisht gjimnazin, gjë që i dha të drejtën për të vijuar studimet në liceun klasik të kolegjit. I ati vdes pak vite pasi Martini i vogël u fut në kolegj. Studimet detyrohet t’i ndërpresë në vitin e tretë, më 1946 pas mbylljes së instituteve fetare të Shkodrës, shkruan “ Kosovapress”. Themeloi në Prekal shkollën ku veproi si mësues i vetëm deri më 1948. Camaj merrte pjesë në rezistencën kundër partizanëve komunistë me çetën e kap. Gjon Destanishtës dhe në gusht qe i detyruar për të jetuar në ilegalitet deri sa ia arriti të ikë në Jugosllavi bashkë me Át Daniel Gjeçajn OFM dhe grupin e përbërë prej 36 vitesh. Kështu nuk pati më rast të kontaktojë me familjen, një vëlla i tij bëri 30 vjet burg. Kryen për tre muaj një kurs intensiv për mësuesinë në Pejë (1 korrik - 30 shtator 1949), mandej punon një vit (1949-’50) mësues në Tuz në shkollën “Mahmut Lekiq”. Viti 1950 e gjen Martinin në Beograd ku u regjistrua në universitetin e kryeqytetit jugosllav. Diplomohet pas pesë vitesh më 2 korrik 1955 duke dhënë provime diplome në degën e filologjisë romane me fusha kryesore gjuhë dhe letërsi italiane. Në qershor 1951 martohet në fillim në bashki, mandej në kishën ortodokse e më pas atë katolike me mësuesen Nina Bogdanoviq. Pas mbylljes së studimeve në Beograd, Camaj përgatitet për formimin pasuniversitar në albanologji pranë fakultetit filozofik të Universitetin e Sarajevës, i udhëhequr nga albanologu prof. Henrik Bariç - kryetar i

Institutit Albanologjik në Sarajevë. Në bashkëpunim me të dhe me mentorin e dytë prof. Rikard Kuzhmiç vendos të promovojë në filologji duke përzgjedhur si temë doktorate “Gjuha e Gjon Buzukut”. Kërkesa përkatëse e mentorëve të tij miratohet prej këshillit shkencor të atij fakulteti në mbledhjen që u mbajt më 16 shkurt 1956. Po atë vit, duke parë shëndetin në rëni të profesorit dhe gjendjen e rënduar në Republikën Federale, vajti në Itali (të paktën qysh më 20 shtator të ‘56s) ku e shoqja nga sëmundja detyrohet të heqë një veshkë. Nën mentoratin e Koliqit më 15 mars 1960 mbron me vlerësime maksimale pranë Universitetit te Romës, tezën e doktoratës mbi “Mesharin” e Gjon Buzukut, e cila u botua po atë vit si botim i revistës “Shêjzat” (që e redaktonte tash tre vite dhe do ta bënte deri më 1971) me titullin: Il Mesale di Gjon Buzuku. Contributi linguistici allo studio della genesi. Ndarja përfundimtare me Martinin ndodh në vitin 1968, dhe mbas kësaj date Nina kthehet në Milano ku do të jetojë deri në nëntor të vitit 1987. Prej 1965 deri në 1971 qenë vitet vendimtare për konsolidimin e vatrës albanologjike duke e vështruar si fushë komplekse të kërkimit shkencor. Më 1969 martohet me Erikën, me të cilën nuk do kishte fëmijë. Më dt. 16 korrik 1971 merr emërimin si profesor joordinar në albanologji, ndërsa më 14 shtator 1978 emërohet ordinar me marrëdhënie punësimi të përhershëm, më 30 shtator 1990 lirohet nga detyra si profesor i merituar. Jetoi në Lenggries, vend që i kujtonte trojet

KULTURË

ku kishte lindur. Vdes më 12 mars të vitit 1992 në Mynih. Është përfshirë thuajse në të gjitha antologjitë dhe veprat ku flitet për shkrimtarët shqiptarë. Kërkimet akademike të Camajt u përqendruan në gjuhën shqipe dhe dialektet, në veçanti të atyre në Italinë jugore. Veprimtaria e tij letrare në harkun 45 vjeçar ka disa shkallë zhvillimi. Ai e nisi me poezinë, zhanër të cilit i mbeti besnik gjatë gjithë jetës, kurse gjatë viteve të fundit u përqendrua shumë tek proza. Vëllimi i tij i parë me varg klasik “Nji fyell ndër male”, Prishtinë 1953, dhe “Kânga e vërrinit”, Prishtinë 1954 (Kënga e lëndinave), u frymëzuan nga banorët e zonave ku lindi, malësorët e veriut, mbas të cilëve qëndroj shumë i afërt shpirtërisht edhe mbas shumë e shumë viteve në mërgim dhe pamundësia për t’u kthyer. Këto u ndoqën nga “Djella”, Romë 1958, një novelë me disa vargje mbi dashurinë e një mësuesi me një vajzë të re. Përmbledhja e poezive “Legjenda”, Romë 1964 dhe “Lirika mes dy moteve”, Munich 1967, kishte disa poezi nga “Kânga e vërrinit”, që u ribotuan në “Poezi” 1953-1967, Munich 1981. Vargu i pjekur i Camajt reflekton ndikimin e lëvizjes hermetike të poetit italian Giuseppe Ungaretti. Karakteret metaforike dhe simbolike të gjuhës së tij rriten me kohën, siç ndodh edhe me rangun e temave poetike të tij. Një përzgjedhje e poezive të tij është përkthyer në Anglisht nga Leonard Fox në vëllimet “Selected Poetry”, New York 1990 (Poezi të zgjedhura), dhe “Palimpsest”, Munich & New York 1991. E ENJTE, 16 MARS 2017

Javore KOHA

15


KULTURË

Paradokse

Një shpirt i shpëtua

Duhet theksuar se në mbarë botën e qytetëruar poetët, artistët dhe shkrimtarët janë ndërgjegjja, ze në radhë të parë institucionet e kulturës dhe artit. Mjerisht, kështu nuk është tek ne. Krijuesit në s Shteti do të duhej të bëjë më shumë seç bën për njerëzit e dalluar të kulturës, të cilët nga krijimt

Gjekë Gjonaj

“ 16

Javore KOHA

Të jesh poet ose shkrimtar sot është një sfidë vetjake, sepse Mali i Zi është vend i vogël me një numër të kufizuar lexuesish, ku edhe shkrimtari më i suksesshëm nuk merr shumë të ardhura. Po, cila është sfida ? Sfida është varfëria që duhet ta përballojnë vetë. Kjo ka lidhje me egoizmin e tyre për të shkruar, për t’ju përku-

shtuar diçkaje, që nuk të jep para, por që atyre dhe familjes së tyre u imponon një jetë të vështirë dhe modeste. Rasti i shkrimtarit të mirënjohur malazez për fëmijë, Sllobodan Doshlak Beqo është pasqyrë reale e shoqërisë. Rrëfimi për këtë poet bashkëkohor, i cili deri më tani ka botuar

Rasti i shkrimtarit të mirënjohur malazez për fëmijë, Sllobodan Doshlak Beqo është pasqyrë reale e shoqërisë. Rrëfimi për këtë poet bashkëkohor, i cili deri më tani ka botuar 109 libra për fëmijë, dy prej të cilëve m’i ka dhuruar para 2o vitesh në dy orë të tij letrare me nxënësit e dy shkollave fillore të Podgoricës, është shumë prekës dhe rrëqethës

E ENJTE, 16 MARS 2017


KULTURË

ar i poetit të varfër

emra dhe shpirti i kombit të vet. Mbrojtës të këtyre mendjeve të ndritura në nevojë do të duhej të jenë shoqërinë tonë të sotme nuk respektohen dhe nuk mbështeten as përafërsisht ashtu siç e meritojnë. taria e tyre nuk mund të jetojnë një jetë normale

109 libra për fëmijë, dy prej të cilëve m’i ka dhuruar para 2o vitesh në dy orë të tij letrare me nxënësit e dy shkollave fillore të Podgoricës, është shumë prekës dhe rrënqethës. Ky njeri me shpirt të madh, zemër të pastër dhe me dashuri të madhe për fëmijët vuan prej varfërisë. Nuk është martuar kurrë. Jeton vetëm në lagjen Zabjello të Podgoricës në një shtëpizë -barakë të vjetër. Edhe pse ka kryer Fakultetin për Kulturë Fizike dhe në rini është marrë me sport , për shkak të një aksidenti në komunikacion gati e ka humbur të parit (shikimin) dhe pas trembëdhjetë operimeve, kurrë nuk ka punuar në profesion. Në vend se vogëlushët dhe vogëlushet t’i mësojë për sportin u ka mësuar bukurinë e fjalës dhe

vargut. Katër vitet e shkuara ka jetuar në terr, pa drita, ( me qiri ), sepse nga të ardhurat mujore që i merr nga Qendra për Punë Sociale në shumë prej 65 euro Beqo nuk ka mundur të paguajë faturën mujore të korrentit elektrik. Ndonëse e ka ndjerë veten të vetmuar, Beqo as në këto kushte nuk është ankuar. Sespe, siç thotë, është i pasur në shpirt. Ai për fatin e tij të hidhur nuk ka fajësuar askënd. Nuk ka kërrkuar ndihmnë nga askush. Gazetarët qenë të parët që sensibilizuan opinionin të solidrarizohen me shpirtin e lënduar të poetit. Njerëzit që e duan artin e kulturën, kolegët shkrimtarë dhe poetë të Shoqatës së Shkrimtarëve të Malit të Zi e mbështetën Beqon. Me donacionet e tyre ia lehëtësuan

gjendjen e rënduar materiale. Tani nuk është më në terr. Urojmë që së shpejti të renovojë edhe shtëpizën e tij të stërvjetërar. Duhet theksuar se në mbarë botën e qytetëruar poetët, artistët dhe shkrimtarët janë ndërgjegjja, zemra dhe shpirti i kombit të vet. Mbrojtës të këtyre mendjeve të ndritura në nevojë do të duhej të jenë në radhë të parë institucionet e kulturës dhe artit. Mjerisht, kështu nuk është tek ne. Krijuesit në shoqërinë tonë të sotme nuk respektohen dhe nuk mbështeten as përafërsisht ashtu siç e meritojnë. Shteti do të duhej të bëjë më shumë seç bën për njerëzit e dalluar të kulturës, të cilët nga krijimtaria e tyre nuk mund të jetojnë një jetë normale. E ENJTE, 16 MARS 2017

Javore KOHA

17


KULTURË

VËSHTRIM

Spektër i gjerë të

Studiuesi ka bërë personalisht kërkime në terren, duke i vëzhguar dhe shënuar me kujdes faktet detajet e ceremonialit të dikurshëm të dasmës - ashtu siç e mbajnë mend vetë - ose - siç kanë dëgj (Luigj Dedvukaj, Ceremoniali i dasmës në Hot, Tuz, 2016)

Anton Gojçaj

Prurja e re studimore që fokusohet te fisi i Hotit titullohet “Ceremoniali i dasmës në Hot” dhe është libri i parë i Luigj Dedvukaj-t (lindi në vitin 1977). Autori ka mbaruar studimet në Fakultetin e Arteve në Universitetin e Prishtinës (në degën e Pedagogjisë së përgjithshme muzikore, drejtimi i muzikës), kurse studimet pasuniversitare në Qendrën e Studimeve të Albanologjisë Kulturore dhe Studimit të Artit (fusha e Etnologjisë-Folklorit) në Tiranë. Libri është rezultat i hulumtimeve që autori i bëri gjatë punimit të mikrotezës, në kërkim të gradës master i shkencave. Struktura e jashtme e këtij punimi i përmbush kriteret themelore të punimit shkencor. Pas falënderimeve të autorit për ata që në cilëndo mënyrë e kanë mbështetur gjatë realizimit të projektit, jepet regjistri i shkurtesave, pastaj harta e trevës së Hotit. Në “Hyrje” autori përpiqet t’i shpjegojë arsyet përse ka përzgjedhur pikërisht këtë temë, pastaj piketat kryesore të punimit dhe metodologjinë e përdorur. Në vazhdim, në pika të shkurtra, jepet përmbajtja e gjashtë krerëve të studimit, si dhe kapitujve: Përfundimi, Shpjegimet

18

Javore KOHA

E ENJTE, 16 MARS 2017

e fjalëve dialektore, referimet bibliografike, Shtojca dhe Indeksi i emrave të njerëzve, toponimeve dhe disa fjalëve që lidhen drejtpërdrejt me dasmën/martesën. Te Shtojca autori e ka parë të udhës që tekstin e studimit ta pasurojë me disa dhjetëra fotografi me vlera etnografike, të cilat, pak a shumë, kanë lidhje me ceremonialin e dasmës. Studiuesi ka zbatuar metodat e etnografisë dhe etnologjisë, në radhë të parë atë të hulumtimit empirik, të vrojtimit (ndonjëherë edhe si pjesëmarrës i ceremonialit), pastaj metodën krahasuese dhe të analizës. Trevat historike të fisit (ose malit) të Hotit njëqind vitet e fundit janë ndarë në dy gjysma, njëra në Shqipëri dhe tjetra në Malin e Zi. Eksperienca personale e studiuesit (qoftë si pjesëmarrës, qoftë si vëzhgues) e limituar deri diku për shkak të moshës relativisht të re, pati për pasojë që metoda e përshkrimit (ndër më kryesoret në hulumtimet e këtij tipi) nuk është e mjaftueshme, sepse titulli i punimit është i lokalizuar në kuptimin hapësinor (etno-gjeografik), por jo edhe në aspektin kohor. Studiuesi ka bërë personalisht kërkime në terren, duke i vëzhguar dhe shënuar me kujdes faktet. Për të mbledhur të dhënat mbi dasmën “siç ishte dikur” si instrument kërkimor përdori intervistën. Kështu, intervistoi njohës (“bartës”) të moshuar, të cilët i rrëfyen mbi detajet e ceremonialit (ritualit) të dasmës së dikurshme - ashtu siç e mbajnë mend vetë - ose - siç kanë dëgjuar prej të tjerëve. Duke qenë se tema nënkupton

shtrirjen në një hark të gjatë kohor, por edhe për arsyen se trajtimi i saj kërkon njohuri (profesionale) të sferës teorike, studiuesi ka konsultuar literaturën përkatëse dhe ka bërë hulumtime arkivore. Faktografia është, pjesërisht e ndërmjetësuar, (e “dorës së dytë”), pasi që janë shfrytëzuar punimet e mbledhësve të tjerë, që kanë lënë gjurmë të shkruara për dasmën dhe gjithçka lidhet me të, në këtë trevë. Kjo pjesë e materialit etnografik jepet në trajtën e “referencës“ - dhe jo nga vrojtimi (okular) personal i hulumtuesit, që për fushën e etnografisë dhe etnologjisë ka rëndësi parësore gjë që ndikon paksa në zvogëlimin e “peshës” shkencore të studimit, por nuk e zhvlerëson atë. Dasma, si kurorëzim i ritualeve të martesës, ofron një spektër të gjerë të dhënash me vlerë për etnologjinë, kulturën popullore dhe identitetin (etnik, fetar etj.). Në ritualin e dasmës reflektohen shkëmbimet ndërmjet komuniteteve (me fiset dhe etnitë në fqinjësi), por edhe ndikimet e tjera që u shfaqën gjatë zig-zageve të historisë (si pasojë e ndërrimeve të sistemeve shoqërore, për shkak të imponimit të ideologjive të reja/ të huaja, si manifestim i ndërrimit të besimit etj). Në kuptimin e strukturës së brendshme, lënda është e larmishme dhe ka një shtrirje prej gati 500 faqesh. Drejtpëdrejt për dasmën flitet në kapitullin e katërt, që kap rreth 60 faqe, (këtyre mund t’u shtohen edhe rreth 40 faqe të kreut të gjashtë ku, ndër të tjera, jepen edhe tek-


KULTURË

dhënash me vlerë

t. Të dhënat mbi dasmën “siç ishte dikur” i siguroi duke intervistuar “bartësit”, të cilët i rrëfyen mbi juar prej të tjerëve. Studiuesi ka konsultuar edhe literaturën përkatëse dhe ka bërë hulumtime arkivore

stet e këngëve të dasmës hotjane), kurse në kapitujt e tjerë flitet për ritet që i paraprijnë dasmës (shkuesia, emërimi, fejesa), apo që vijnë pas saj (“Pas dasma”: kafja e nuses, kumbarët e kurorës, kurorëzimi, nusja në tri dhe në pesë javë, sofra e ndrikullave, në gjini për t’Lidhuna, logu i nuseve etj.). Vërehen dy korniza semantike të fjalës “dasma” këtu: e para është e gjerë (gati si sinonim i procedurës së martesës) dhe nënkupton “protokollin” për gjithçka që përcjell lidhjen e dy personave që nga emërimi e deri te ardhja e nuses në gjini pas tri, gjegjësisht pesë javë martese - e që mund të zgjasë me muaj e me vite, dhe korniza e dytë, më

e ngushtë, që nënkupton vetëm ceremonialin ose spektaklin disa-ditor (sot gjithnjë e më shpesh kryhet për një ditë) që nga nisja/ ardhja e dasmorëve për të marrë nusen te shtëpia e saj, e deri te dasma në shtëpinë e dhëndrrit. Ky paralelizëm semantik vërehet në shumicën e studimeve të kësaj fushe, të cilat hartohen si punime për marrjen e gradave shkencore te ne. Studimi paraqet në radhë të parë një kontribut me vlerë që mund të shërbejë për trajtime edhe më të thelluara shkencore, domethënë se brenda kopertinave është sistematizuar një grumbull i madh informacionesh me vlera shumëdisiplinare. Punimi nuk niset nga një hipotezë teorike e parapërcaktuar, por përpiqet të përshkruajë deri në detaje ceremonialin e dasmës në Hot. Ajo që mbetet e pa-arsyetuar deri në fund është e “veçanta” - në kuptimin shkencor, ose: me çka dallon ceremoniali i dasmës në Hot nga dasmat në fiset e tjera të Malësisë së Madhe, cilat janë ato detaje karakteristike të dasmës hotjane (nëse ka!?) që nuk janë të pranishme edhe në trevat e tjera të Malësisë - domethënë arsyetimi shkencor i fokusimit të ngushtë hapsinor që përcaktohet nga titulli. Këtë autori e zë në gojë te “Arsyet dhe motivimi për nismë të punimit”, por argumentimi i dhënë aty nuk është i argumentuar deri në fund. Pra, nuk kontestohet titulli si i tillë, por arsyetimi që jepet, për mendimin tim, është i zbehtë. Gjithsesi, autori ka bërë një punë të zellshme dhe teksti e pasuron bib-

liotekën e botimeve me tematikë nga folklori dhe etnologjia e Malësisë së Madhe dhe më gjerë. Libri ka edhe vlera gjuhësore, sidomos në kapitullin “Shpjegime fjalësh dialektore”, megjithëse (këtë e them për t’i dhënë peshë pjesës afirmative të vlerësimit) aty vërehet përzierja e dialektizmave të mirëfilltë, që paraqesin kontribut për leksikografinë dhe dialektologjinë, me fjalët e huaja, kryesisht të proveniencës sllave (p.sh.: çajna, kllupa, trapis, popek e disa fjalë të tjera), që janë në përdorim në trevat e Malësisë së Madhe në Malin e Zi, por që janë barbarizma dhe jo dialektizma. E njëjta gjë mund të thuhet lidhur me ndonjë shembull apo thënie “kuazi-të urtë” dhe banale (psh. fusnota 220, faqe 216) është mish i huaj në një diskurs akademik të këtij niveli dhe nuk lë shije të mirë te lexuesi. Pjesa e foto-materialit me fotografi nga albumi personal dhe familjar i autorit, vërtet e pasuron spektrin pamor (koloritin), por e “mikson”, në masë të tepruar, materialin objektiv shkencor me vlerë publike, me ilustrime nga jeta private, madje edhe kur nuk del jashtë kornizave tematike. Termat “synim” dhe “metodë”, ashtu siç autori i përdor në fjalinë “Ndër synimet kryesore të këtij punimi është metoda përshkruese e ceremonialit të dasmës në Hot” krijojnë një konfuzion kuptimor, sepse, në punimet e këtij tipi metoda nuk mund të jetë synim. Metodat janë vetëm mënyra, rrugë që shërbejnë për arritjen e synimit. E synimi kryesor i këtij projekti është përshkrimi i ceremonialit të dasmës, gjë që në tekstin që u ofrohet lexuesve finalizohet me sukses. E ENJTE, 16 MARS 2017

Javore KOHA

19


PORTRET

A n t ig o n Gj o k a j m o r i pje s ë n ë s p e k t a k lin mu z ik o r “ T h e Vo i c e o f A lb a ni a”

I pasionuar p

Talenti dhe pasioni për një punë ose profesion të caktuar, përherë mund

“ 20

të dalë në dritë dhe të vlerësohet lart falë dëshirës dhe kurajës për të arri-

Antigoni në këtë prononcim për “Koha Javore” flet për pjesëmarrjen e tij në njërën ndër spektaklet më të mëdha muzikore për prezantimin e talenteve të rinj të muzikës moderne. Antigoni para pak ditësh ka qenë pjesëmarrës i audiconit të gjashtë të spektaklit muzikor “The Voice of Albania”, (Zëri i Shqipërisë) i cili falë talentit të tij duke prezantuar përpara jurisë këngën “Treat me better”, arriti të kualifikohet deri në fazën e dytë të këtij kompeticioni, mirëpo edhe pse nuk arriti në finale, për Antigonin pjesëmarrja në këtë show spektakël, ishte një eksperiencë e cila e ka privilegjuar atë

Javore KOHA

E ENJTE, 16 MARS 2017

tur synimin e caktuar për atë që një njeri aspiron ta përvetësojë. I tillë është i riu nga Malësia, 17 vjeçari, Antigon Gjokaj i cili që në moshë shumë të hershme, konkretisht nga mosha pesë vjeçare ka treguar talent dhe aftësi, fillimisht në të kënduar e më vonë nga mosha dhjetë vjeçare edhe në ekzekutim në instrumentin e kitarës, duke treguar pasion dhe dëshirë të jashtëzakonshme për të kënduar dhe ekzekutuar. Antigoni duke qenë se sikur fëmijë ka pasur aspiratat e tij që këtë talent ta shfaqë edhe publikisht, ai për herë të parë ka debutuar përpara publiku duke kënduar në moshë të vogël, mirëpo si solist në kitarë, ai u paraqit në moshën katërmbëdhjetë vjeçare, përkatësisht para tre vjetësh. Antigoni thotë se nga momenti i daljes së tij të parë përpara publiku, etja për skenë dhe dëshira për të


PORTRET

pas këndimit

kënduar e ekzekutuar, i është shtuar edhe më shumë. “Rrugëtimin tim drejt botës muzikore e kam filluar vetë, nuk e kam të trashëguar sepse jam i vetmi në familje që merrem me muzikë dhe përveçse e kam profesion, muzikën e kam dhe hobi dhe pjesë të pandashme të jetës sime. Iniciativën për t’u marrë me muzikë e ndërmora vetë, ndërsa më vonë duke parë interesimin tim për të qenë pjesë e botës muzikore, më vonë mbështetje të fuqishme më kanë dhënë dhe familjarët”, shprehet Gjokaj për gazetën tonë. Ky i ri i talentuar, talentin për këndim dhe ekzekutim në instrumentin e kitarës e ka vënë në pah me pjesëmarrje nëpër disa evenimente muzikore të organizuara nga gjimnazi “25 Maji” në të cilin Antigoni po ndjek mësimin në vitin e fundit si dhe duke marrë

pjesë nëpër disa koncerte të karakterit humanitar. “Përveç këtyre dua të potencoj dhe paraqitjen time nëpër disa koncerte të shoqatës folkloristike të Ansamblit “Shqiponja” ku më dhanë mundësinë të këndoja këngë të rrymës sime muzikore”, tha Gjokaj. Antigoni në këtë prononcim për “Koha Javore” flet për pjesëmarrjen e tij në njërën ndër spektaklet më të mëdha muzikore për prezantimin e talentëve të rinj të muzikës moderne. Antigoni para pak ditësh ka qenë pjesëmarrës i audiconit të gjashtë të spektaklit muzikor “The Voice of Albania”, (Zëri i Shqipërisë) i cili falë talentit të tij duke prezantuar përpara jurisë këngën “Treat me better”, arriti të kualifikohet deri në fazën e dytë të këtij kompeticioni, mirëpo edhe pse nuk arriti në finale, për Antigonin pjesëmarrja në këtë show spektakël,

ishte një eksperiencë e cila e ka privilegjuar atë. “Pjesëmarrja ime në “The Voice of Albania”, (Zëri i Shqipërisë) ka qenë një eksperiencë e mirë dhe e bukur, në të cilën kam kaluar disa ditë të këndshme. Aty kam takuar “Familjen e dytë” dhe kam mbresa të mira dhe momente të paharrueshme.Ideja që të marr pjesë në “The Voice of Albania”, (Zëri i Shqipërisë), lindi pikërisht nga fakti se unë gjithmonë kisha si synim që talentin që e kam në të kënduar dhe ekzekutuar, ta shtrij përtej provincës dhe t’u tregojmë qendrave të mëdha shqiptare, siç është Tirana, se edhe Tuzi ka potenciale dhe talente të muzikës”, sqaroi Antigoni, duke premtuar se ai nuk do të ndalet këtu, por do të vijojë me impenjimet që e presin në botën artistike edhe në të ardhmen. t.u.  E ENJTE, 16 MARS 2017

Javore KOHA

21


PANORAMË

The Sunday Times: Ermonela Jaho, një zonjë e vërtetë tGazeta britanike The Sunday Times i ka kushtuar një artikull sopranos së mirënjohur shqiptare, Ermonela Jaho. “Një zonjë e vërtetë”, e k titulluar këtë shkrim The Sunday Times, ndërsa shkruan se, “Ermonela Jaho tani është flutura e re e Operës Mbretërore”. Kjo për shkak të rolit të saj të ri në shfaqjen “Madam Butterfly” të Giacomo Puccinit, në të cilin ajo luan rolin e Cio-Cio-San. “Ermonela Jaho është antiteza e divave të paketuara që vijnë në shtëpitë e mëdha të operave me disa albume të vlerësuara, intervista të profilit të lartë. Sopranoja shqiptare, që pushtoi titujt e mediave kur zëvendësoi Anja Harterosin në ‘Suor Angelica’ të Puccinit në ‘Royal Opera House’ në vitin 2011, këtë muaj rikthehet me një rol edhe më kërkues: në atë të Cio-Cio-San, geisha tragjike në ‘Madam Butterfly’ të Puccinit”, shkruan Sunday Times. Shfaqja “Madam Butterfly” do të nisë më 20 mars, dhe do të mbahet në data të ndryshme deri më 10 prill. Ermonela Jaho ditë më parë kishte konfirmuar se shfaqja e datës 30 mars do të transmetohet direkt nga Opera Mbretërore e Londrës në 1.500 teatro dhe 35 vende të botës.

Ndahet nga jeta aktori i madh, Hadi Shehu

t Aktori i madh i teatrit kosovar, Hadi Shehu, është ndarë nga jeta në moshën 68 vjeçare. Lajmin për vdekjen e tij e ka bërë të ditur Teatri i Gjakovës, përmes një njoftimi në media. “LAMTUMIRË ikona e Artit Shqiptar. Me pikëllim në zemër ju njoftojmë se sot ka ndërruar jetë ikona e artit shqiptar, ikona e Teatrit tonë... Ky lajm na ka tronditur jashtëzakonisht shumë prandaj çdo fjalë e shkruar më tepër do të jetë shumë e zorshme për ne. Shprehim ngushëllime familjes dhe gjithë komunitetit artistik. Prehu në paqe i pavdekshmi Z.Hadi Shehu”, shkruan në njoftimin e këtij teatri. Hadi Shehu lindi në Gjakovë më 15 shkurt të vitit 1949, është aktor shqiptar.

22

Javore KOHA

E ENJTE, 16 MARS 2017


FOTOGRAFIA E JAVËS

BESIM HAKRAMAJ MUZEU KOMBËTAR

„Qesh pak, shiko këtu”

„Nëse një fotograf profesionist fotografon të njëjtin objekt që fotografon edhe një person i zakonshëm, ku qëndron ndryshimi„.

E ENJTE, 16 MARS 2017

Javore KOHA

23


KULTURË

Këshilli Kombëtar i Shqiptarëve në Malin e Zi shënoi 7 Marsin – Ditën e

Arsimi, shtyllë së shqiptarëve

“Për shqiptarët që jetojnë jashtë shtetit amë, sidomos për ne shqiptarët që jetojmë në trevat shqiptare n e brezave të tërë të mësuesve arsimdashës e patriotë, të cilët kanë dhënë çdo gjë nga vetja për të arsim shqip në këto treva”, ka thënë në fjalën përshëndetëse kryetari i KKSH-së, Genci Nimanbegu

Foto: Studio Pro

Ulqin – Këshilli Kombëtar i Shqiptarëve në Malin e Zi shënoi 7 Marsin – Ditën e Mësuesit me një manifestim në Qendrën e Kulturës – Ulqin, ku morën pjesë mësimdhënës në pension dhe aktivë, nxënës, prindër, përfaqësues të arsimit, kulturës, pushtetit vendor, anëtarë të KKSHsë etj. Për pak më shumë se një orë, ata kanë ndjekur programin e larmishëm, të përgatitur enkas për Ditën e Mësuesit, ku kanë marrë pjesë aktorë dhe këngëtarë vendas, grupe të vallëzimit, pedagogë të Shkollës së Muzikës në Ulqin dhe kori i fëmijëve i kësaj shkolle etj. Pjesë e programit

24

Javore KOHA

E ENJTE, 16 MARS 2017

kanë qenë edhe disa inserte filmike arkivore të dokumentarëve mbi të kaluarën e shkollave të Ulqinit. Programi e ka arritur kulmin, me paraqitjen në skenë të aktorit Mirush Kabashi, Mjeshtër i Madh i Skenës dhe Nderi i Kombit, i cili me recitimin e tij ka fituar ovacione nga i gjithë publiku i pranishëm. Në fjalën përshëndetëse, kryetari i Këshillit Kombëtar të Shqiptarëve në Malin e Zi, Genci Nimanbegu, ka thënë se ky institucion i kushton rëndësi të posaçme arsimit, duke e parë atë si shtyllë të qëndresës së shqiptarëve në këto treva dhe të ruajtjes së identitetit kombëtar.

Ai ka thënë se ky vit është i veçantë sepse shënon 130-vjetorin e shkollës së parë shqipe, Mësonjëtores së Korçës, ndërsa për shqiptarët që jetojnë jashtë shtetit amë, sidomos për shqiptarët që jetojnë në trevat shqiptare në Mal të Zi, 7 Marsi ka rëndësi edhe më të madhe. “Kjo është dita kur kujtojmë sakrificat dhe kontributin e brezave të tërë të mësuesve arsimdashës e patriotë, të cilët kanë dhënë çdo gjë nga vetja për të arsimuar dhe edukuar të rinjtë. Po të mos kishte qenë arsimi në gjuhën amtare, ndoshta sot nuk ishte folur shqip në këto treva”, është shprehur ai.


KULTURË

e Mësuesit

e qëndresës në këto treva

në Mal të Zi, 7 Marsi ka rëndësi edhe më të madhe. Kjo është dita kur kujtojmë sakrificat dhe kontributin muar dhe edukuar të rinjtë. Po të mos kishte qenë arsimi në gjuhën amtare, ndoshta sot nuk ishte folur

Foto: Studio Pro

Duke folur për arsimin shqip në Mal të Zi, Nimanbegu ka thënë se ai vazhdon të përballet me probleme dhe sfida të shumta. “Këshilli Kombëtar i Shqiptarëve ka ndërmarrë nisma dhe veprime konkrete për zgjidhjen e problemeve ekzistuese. Shqetësimet e ngritura nga KKSH-ja janë bërë pjesë e diskutimeve të vazhdueshme në takimet e ndryshme për arsimin në Mal të Zi, disa prej të cilëve tashmë kanë gjetur zgjidhje apo janë drejt rrugës së zgjidhjes. KKSH ka vendosur bashkëpunim institucional me Ministrinë e Arsimit, duke u pranuar si partner, si dhe me shkollat shqipe në Mal të Zi”,

ka thënë kryetari i KKSH-së. Nimanbegu ka nënvizuar se gjatë vitit të kaluar, përfaqësuesit e Komisionit për Arsim të KKSH-së dhe ai kanë vizituar të 12 shkollat fillore në gjuhën shqipe në Mal të Zi, ku kanë dhuruar libra për bibliotekat e këtyre shkollave, duke kontribuar në pasurimin e fondit të tyre libror, sidomos me lektyra shkollore. Ai ka theksuar se ky projekt i KKSHsë do të vazhdojë edhe këtë vit me shkollat e mesme në gjuhën shqipe në Mal të Zi, ndërkaq ka thënë se puna kryesore sivjet “do të përqendrohet në ndryshimin e ligjeve të arsimit, në të gjitha nivelet, me qëllim të

avancimit të statusit juridik të arsimit në gjuhën shqipe dhe përmirësimit të cilësisë së mësimit.” Të pranishëm në manifestim ishin edhe Ambasadori i Republikës së Shqipërisë në Mal të Zi, Ernal Filo, Ambasadori i Republikës së Kosovës, Skender Durmishi, ministri për të Drejtat e Njeriut dhe Pakicave, Mehmet Zenka, dhe shumë personalitete të tjera. Manifestimi me rastin e 7 Marsit – Ditës së Mësuesit u organizua në kuadër të projektit të mbështetur nga Fondi për Mbrojtjen dhe Realizimin e të Drejtave të Pakicave. i.k.  E ENJTE, 16 MARS 2017

Javore KOHA

25


KULTURË

Ndër r o i je t ë pionier j a e a r s imi t k ombë t a r n ë A n ë t ë M a li t , R r uk ije L ik a S h a b a

Frymëzuese në arsimimin shqiptar Lidhja ime me mësuesen Rrukije ishte tepër e shkurtër, por kur mendoj për zhvillimet e asaj vere të vitit 1964, e vlerësoj si vendimtare për jetën dhe karrierën time të mëvonshme

Frank Shkreli Nju Jork Me keqardhje të madhe sot lexova lajmin në portalet vendore të lajmeve të rrethit të Ulqinit, ulqinionline dhe lajmengaulqini, se të ënjten në mëngjes ndërroi jetë mësuesja e parë e atyre anëve, Rrukije Lika Shaba në moshën 73-vjeçare, një ditë pas Ditës Ndërkombëtare të Grave. Ky lajm për vdekjen e parakohshme të mësueses Rrukije më tronditi shumë siç besoj se ka tronditur edhe shumë të afërm të saj, dashamirë, kolegë dhe ish-nxënës të saj siç jam edhe unë, megjithëse ishte për një kohë shumë të shkurtër, në verën e vitit 1964, por që më ka mbetur përgjithmonë në kujtim. Portali ulqinionline shënon nga biografia e saj se Mësuese Rrukija kishte lindur në vitin 1943 në fshatin Brajshë të Anës së Malit. U rrit në një familje ku ishin 6 fëmijë dhe si shumë familje të atëhershme të asaj ane, edhe prindërit e Rrukijes u ballafaquan me shumë vështirësi ekonomike. Mirëpo, sfida më e madhe e kohës ishte shkollimi i vajzave, për shkak të mentalitetit patriarkal të asaj kohe. Megjithatë, edhe përkundër kësaj atmosfere, Rrukija do ta kryejë shkollën fillore 8¬vjeçare në vitin

26

Javore KOHA

E ENJTE, 16 MARS 2017

1958/59, falë dëshirës së saj për t’u arsimuar. Rrukija u diplomua në Normalen e Prishtinës në vitin 1964, duke u bërë kështu gruaja e parë mësuese nga Ana e Malit, shkruan portal ulqinionline. Thuhet më tej se Rrukije Lika Shabaj punoi 35 vite me radhë si mësimdhënëse dhe me një përgjegjësi dhe dedikim të veçantë dha kontributin e saj në arsimimin dhe edukimin e disa gjeneratave të nxënësve të Anës së Malit. Rrukija, si mësuesja e parë e kësaj treve, jo vetëm që theu barrierat e shkollimit femëror, por njëkohësisht ajo ishte një shembull i rrallë i guximit dhe i frymëzimit të gjeneratave të tjera të vajzave shqiptare që pasuan dhe ndoqën arsimimin. Ndërsa Rexhep Lleshi në një shkrim, në portalin lajmetngaulqini, kushtuar Mësueses Rrukije, e kujton atë duke thënë se, “Me mundim e sakrificë, angazhim e sukses, “ajo vajzë” arriti t’i përballojë të gjitha furtunat e kohës dhe e para të thyente akullin e shumëfishtë e të fortë, të hapi rrugën e arsimimit të vajzave shqiptare. Me atë vetëguxim e arritje të mirëfillta, Rrukija fiton simpatinë dhe bëhet e adhuruara e vajzave të këtij vendi”, shprehet ai. Z. Lleshi shënon gjithashtu se “Rrukija ishte prijëse reale, ecte ballëhapur, këshillonte, ndihmonte, inkurajonte dhe u jepte optimizëm njerzëve në të mirën e tyre dhe përparimit të vendit. Ishte e vendosur për çfarëdo që çonte në të mirën e këtij nënqielli”. Megjithëse e njoha për një kohë tepër të shkurtër në verën e vitit

1964, kështu e mbajë mend edhe unë, si nxënës i klasës së VIII, mësuesen e re Rrukijen, në orët e para të saj si mësuese. Lidhja ime me mësuesen Rrukije ishte tepër e shkurtër, por për mua kur mendoj për zhvillimet e asaj vere të vitit 1964, e vlerësoj si vendimtare për jetën dhe karrierën time të mëvonshme. Ishte mbarimi i vitit shkollor dhe të gjithë ne nxënësit e klasës VIII të shkollës fillore ëndërronim për të vazhduar mësimet në ndonjë shkollë të mesme. Shumë prej nesh e dinim se nuk i kishim mundësitë ekonomike për të shkuar në Prishtinë ose ndonjë qytet tjetër të Kosovës për shkollim të mëtejshëm, por shokët tanë që kishin mundësitë, flisnin haptas se ku do të shkonin për të vazhduar mësimet. Shumica në Kosovë, por të tjerët edhe në vende të tjera të ish-Jugosllavisë. Kështuqë edhe unë “për të mos mbetur jashtë loje”, me shokët e mi dhe me mësuesit, flisja për mundësinë e vetme për vazhdimin e shkollës pas tetëvjeçare – pasi prindërit nuk kishin mundësitë ekonomiko-financiare për shkollimin tim të mëtejshëm -- e që ishte opsioni i vetëm, regjistrimi në një seminar katolik në Kroaci. Por duket se ky njoftim imi nuk i kishte pëlqyer njërit prej mësuesve të mi në shkollën fillore Bedri Elezaga në Katërkollë, i cili siç më kishte njoftuar një mësues tjetër, në përpjekje për të më penguar që të regjistrohesha në seminarin katolik në Kroaci, mësuesi në fjalë më kishte dhënë notë jo kaluese në matematikë me qëllim


KULTURË

Hapi rrugën e arsimimit të vajzave anamalase

për të penguar ose të pakën për të vonuar regjistrimin tim në seminarin e Kroacisë. Për t’i ra shkurt, mësuese Rrukija e posa diplomuar në Prishtinë ishte pranuar që të jepte mësim në shkollën Bedri Elezaga dhe si mësuese e re që posa kishte filluar, më jep një kurs matematike atë verë, për të parë nëse isha “material” për shkollë të mesme. E vërteta është se matematika ishte lënda më e vështirë për mua, por jo aq i keq sa “të më lente në klasë” siç e provoi edhe mësuese Rrukija pas mbarimit të kursit të cilin, falenderës asaj, e kalova me plot sukses. Madje, ajo pat shprehur habinë se pse mësuesi i matematikës nuk më kishte dhënë notë kaluese në atë lëndë! Unë këtë përvojë timen dhe ndihmën e mësueses Rrukije e konsideroj si vendimtare në jetën dhe karrierën time, falë mirëkputimit dhe ndihmesës së mësueses së parë femër në ato troje shqiptare, pasi në mungesë të ndihmës së saj atë verë të vitit 1964, nuk e di se çfarë drejtimi do të kishte marrë jeta ime. E pasqyroj këtë situatë jo për të dënuar ish-mësuesin e matematikës, pasi ka kaluar një kohë aq e gjatë tani, por për të venë në dukje, në shenjë falënderimi e respekti

të thellë rolin e mësueses Rrukije në jetën time, rol për të cilin ndoshta as ajo vetë nuk kishte dijeni, pasi jam i sigurt se gjatë karrierës së saj si mësuese, duhet të ketë ndihmuar me qindra dhe ndoshta me mijëra nxënës shqiptarë të Anës së Malit, ashtu siç pata fatin të më ndihmonte edhe mua. Lajmi i vdekjes së Mësueses Rrukije tronditi të gjithë ata që e kishin njohur, madje edhe për një kohë të shkurtër si ç ‘është rasti im, dhe ka mjeruar familjen dhe të gjithë dashamirësit e arsimit dhe të kulturës shqiptare në trojet tona nën Mal të Zi, veçanërisht në Anë të Malit. Ana e Malit humbi një mbështetëse të papritueshme për të gjithë, por edhe bota shqiptare humbi një frymëzuese dhe shëmbëlltyrë të i pashoqe nismash, si mësuese e parë femër në ato anë, që kontribuoi aq shumë për lartësimin e visarit tonë më të shenjtë – arsimimin e vajzave dhe djemve të trojeve shqiptare. Mësuese Rrukija le pas gjurmë të pashlyeshme kujtimesh në farefis, në të afërm, miq e dashamirë dhe ndër të gjithë ata që e njohën, me të cilët bashkohem edhe unë. Familjes e farefisit u paraqes me ndjesi të ngrohtë miqësore dhe ngushëllimet e mia më të thella.

Katërkollë – Në Shkollën Fillore “Bedri Elezaga” në Katërkollë, të enjten u mbajt Orë përkujtimore me rastin e vdekjes së Rrukije Shabës, mësueses së parë në Anë të Malit, e cila për 35 vjet ka punuar në këtë shkollë. Në fjalën e rastit, drejtori i Shkollës Fillore “Bedri Elezaga”, Qemal Bajri, ka folur për jetën, veprimtarinë dhe kontributin e saj në arsimimin e brezave të rinj. Ai ka thënë se mësuese Rrukija ishte edukatore e vërtetë e cilësore e brezit të ri, e afërt me nxënës, mësimdhënës dhe prindër. “Me mundim e sakrificë, mësuese Rrukija arriti t’i përballojë të gjitha stuhitë e kohës dhe të hapë rrugën e arsimimit të vajzave anamalase. Ajo u dallua si mësuese e zonja qysh prej ditëve të para të punës. zbatojë me mjeshtëri në praktikë”, u shpreh ai. Drejtori Bajri shprehu falënderime dhe mirënjohje për punën e mësueses që, siç tha ai, “na udhëzoi e edukoi breza e që hapi shtigje të reja për të gjithë ne”. Në emër të familjarëve, të pranishmit i ka përshëndetur dhe falënderuar për pjesëmarrjen bashkëshorti i saj Sadik Shaba, po ashtu mësues në pension. Në orën përkujtimore morën pjesë familjarë të mësueses, mësimdhënës në pension dhe aktivë të Shkollës Fillore “Bedri Elezaga”, nxënës të mësueses etj., të cilët në fillim mbajtën një minutë heshtjeje. Rrukije Shaba u lind më 6 qershor 1943 në Brajshë të Anës së Malit, ndërsa vdiq më 9 mars 2017. Pas kryerjes së shkollës fillore në Katërkollë, në vitin 1954 vazhdoi Shkollën Normale në Prishtinë, ku e kreu me sukses duke diplomuar në vitin 1964. Po këtë vit fillon punë në Shkollën Fillore “Bedri Elezaga” në Katërkollë, ku punoi si mësuese deri në vitin 2000, kur doli në pension. Gjatë karrierës së saj ka edukuar 35 gjenerata të nxënësve, duke shërbyer si modele e mësueses së përkushtuar ndaj i. k. profesionit të saj. E ENJTE, 16 MARS 2017

Javore KOHA

27


MOZAIK

Foto: Rozafa

Shkolla në Krajë shënoi 88-vjetorin e themelimit

Shkollë shem

Ostros - Të premten, më 10 mars, Shkolla Fillore “Gjergj Kastrioti – Skënderbeu” në Ostros shënoi përvjetorin e tetëdhjetë e tetë të saj. Me këtë rast nxënësit, anëtarë të seksioneve të ndryshme, shfaqen një program të larmishëm, të gërshetuar me këngë, valle, recitime dhe grimca humoristike. Salla e edukimit fizik, ku u mbajt manifestimi, ishte e mbushur përplot me manifestues, nxënës, prindër dhe qytetarë të Krajës dhe të tjerë që kishin ardhur për të ndjekur programin e fëmijëve. Po në këtë ditë të shënuar të arsimit në Krajë u promovua numri 19 i revistës së shkollës “Valët”. Nderuan me pjesëmarrjen e tyre në këtë ditë të shënuar sekretari i

28

Javore KOHA

E ENJTE, 16 MARS 2017

Ministrisë së Arsimit të Malit të Zi, Omer Mehmedoviq, drejtori i Drejtorisë për Arsimimin e Pjesëtarëve të Popujve Pakicë dhe Bashkësive të Tjera Nacionale të Pakicave në Ministrinë e Arsimit, Marash Dukaj, nënkryetarja e komunës së Tivarit, Sllagjana Zhivanoviq, sekretari i KKSH-së, Faik Nika, kryetari i Komisionit për Arsim dhe Përdorim Zyrtar të Gjuhës Shqipe pranë KKSH-së, Ismet Kallaba, si dhe shumë personalitete të jetës arsimore, kulturore e politike të Tivarit etj. Në fjalën e tij me këtë rast, drejtori i Shkollës Beqir Berjasheviqi, ndër të tjera tha: “Nuk dua të flas për të kaluarën, as të sotmen. Për arritjet flasin faktet dhe kuadrot e profileve të ndryshme që kanë qenë nxënës

të kësaj shkolle e që janë në shërbim të vendlindjes dhe më gjerë. Me angazhimin maksimal të të gjithëve, pushtetit lokal, Ministrisë së Arsimit të Malit të Zi si dhe të donatorëve të shumtë nga vendi dhe jashtë e në veçanti nga mërgimtarët tanë, kemi arritur të jemi shkollë shembull në rajon. Nxënësit tanë po arrijnë suksese të lakmueshme në gara të niveleve të ndryshme. Jemi krenarë për punën tonë me nxënës ngase kemi nxënës shumë të mirë dhe të sjellshëm. Kjo është dëshmi që në shkollën tonë punohet me vullnet e entuziazëm dhe përcillen në vazhdimësi inovacionet në procesin mësimor”. Sipas tij, organet profesionale të shkollës gjatë gjithë vitit shkollor janë shumë aktive, sidomos përmes


MOZAIK

Foto: Rozafa

mbull në rajon shkëmbimit të përvojave në orët model që mbahen rregullisht sipas planit të hartuar nga aktivet respektive. “Gjatë këtij viti jemi angazhuar edhe në përmirësimin e infrastrukturës shkollore. Me mjete të ndara nga Ministria e Arsimit, më shumën 8000 euro dhe me punë vullnetare të punëtorëve të shkollës, është sanuar mbulesa me tjegulla të reja e një pjese të pullazit, janë shtruar me laminat të gjitha kabinetet dhe klasat në shkollën qendrore, është bërë izolimi i dritareve për mbrojtje nga depërtimi i ujit nga të reshurat etj.”, u shpreh drejtori Berjasheviq. Ai foli edhe për të arriturat e mësimdhënësve të shkollës në procesin e rregullt mësimor dhe në aktivitetet

jashtëshkollore, ku veçoi seksionet e letrarëve dhe të dramaturgëve të rinj, duke veçuar shfaqjen e dramës “Stina e lumturisë” dhe botimin e revistës “Valët”. Kujtojmë se si datë e fillimit të shkollës në Krajë merret 10 marsi i vitit 1929, kur siç thuhet është hapur shkolla e parë në Maxhuraj, kuptohet atëbotë në gjuhën joamtare. Sipas studiuesve të ndryshëm, shkollat e para publike në Krajë u hapën kah fundi i shekullit 19-të, në fillim në Skje, më1892, në Arbnesh më 1895 e një vit më vonë në Ostros të Vogël, më 1896. Duke u nisur nga vitet e hapjes së këtyre shkollave, logjikisht rrjedh se ato vendbanime që kanë qenë më afër Shkodrës, edhe shkollat atje janë

hapur më herët. Të shtojmë në fund se numri i nxënësve në shkollën e Ostrosit për çdo ditë është në rënie. Kështu në fillim të këtij viti shkollor u regjistruan 104 nxënës. Brenda vitit u shpërngulën dy nxënës. Sot shkolla numëron gjithsej 102 nxënës. Dy paralele të shpërndara janë fikur, njëra në Kështenjë para tri vitesh dhe tjetra në Ftjan, para një viti. Kujtojmë se sot shkolla në Krajë ka pesëfish më pak nxënës sesa në vitin shkollor 1966/1967, kur kishte gjithsej 570 nxënës, dukuri shqetësuese pa dyshim që pasqyron edhe një realitet të hidhur të shpopullimit të trevës në përgjithësi. 

Ali Gjeçbritaj

E ENJTE, 16 MARS 2017

Javore KOHA

29


MOZAIK

K K U e Tu z i t z h v i l l o i s e a n c ë n e g j a s h t ë m b ë d h j e t ë t ë r r e g u l l t

Pozita mburret me demanton veprimta Tuz- Këshilltarët e KKU të Tuzit kanë mbajtur seancën e gjashtëmbëdhjetë të rregullt në të cilën kanë aprovuar propozimin e programit të punës së kryetarit të KU për vitin 2016, Raportin e punës së kryetarit të KU për vitin 2016, propozimin e programit zhvillimor të KU për vitin 2017, raportin mbi zgjedhjen e çështjeve administrative tek organi i administratës së KU për vitin 2016, propozimin e vendimit mbi inicimin e procedurës për nxjerrjen e statutit të komunës në kuadër të kryeqytetit dhe financimi i OJQ-ve në vend, jashtë konkursit. Raporti i punës së kryetarit të komunës për vitin 2016 të cilin para këshilltarëve e shpalosi kryetari Abedin Axhoviq, ka qenë pika e cila ka ngjallur me tepër debat nga këshilltarët gjatë kësaj seance që ka zgjatur mbi pesë orë, duke qenë se pozita mburrej me investimet në tërësi që janë kryer në zonën e Malësisë, ndërkohë këshilltarët opozitarë nga partitë politike shqiptare demantonin këtë raport, duke thënë se situata në terren qëndron ndryshe dhe në mospërputhje me atë çfarë është pasqyruar në dokument, duke potencuar se projektet më jetike kapitale për trevën e Malësisë, janë ende larg realizimit si dhe shumë projekte që figurojnë të realizuara në planin financiar nuk ekzistojnë në realitet. “Plani financiar i KU të Tuzit është realizuar në masën 96.4 përqind me shumën e përgjithshme prej 2milonë e 97mijë e 500euro, të sistemuara për mjete operative në shumën prej 642 mijë e 500 euro dhe për shpenzime kapitale 1milion e 385 mijë euro si dhe për transferime të partive politike në shumën 70 mijë euro. Mes shumë projekteve kemi realizuar punët në ujësjellësin në Hot dhe Karabushko Pole. Gjatë

30

Javore KOHA

E ENJTE, 16 MARS 2017

2016-tës kemi hartuar planin dokumentues për Planin e detajuar urbanistik për Rakiq, PHU për qendër të Tuzit. Kemi përfunduar PHU për vendin Mali i Shipshanikut 1 dhe për Karabushko Pole. Gjatë 2017-tës do të vijojmë me projekte të tjera në interes të përgjithshëm të kësaj treve”, tha mes tjerash Axhoviq. Ndërkaq, këshilltari i LD në MZ, Nikollë Camaj, është shprehur se kjo administratë po merret me korrupsion politik dhe po keqpërdor mjetet financiare të qytetarëve të Malësisë. “Mënyra se si punon kjo komunë dhe se si na parashtron llogaritë e parave të qytetarëve të Malësisë, lë hapësirë të shihet se këtu kemi korrupsion dhe keqpërdorim të mjeteve të qytetarëve edhe sa i përket asfaltimit të rrugëve, ndriçimit publik, e shumë sferave të tjera. Zoti kryetar, përveç faktit që kemi një monopol në ndërtim, kemi dhe korrupsion. E mira do të ishte që ato mjete që janë shpenzuar, të shkojnë në favor të jetës publike dhe jo vetëm të disa personave. Kur kemi të bëjmë me sportin, 93mijë euro i keni ndarë klubit të “Deçiqit”, kurse vetëm 7 mijë klubeve të tjera sportive në vend, mjete këto që nuk arsyetohen assesi”, tha Camaj. Smail Çumulaj nga IQ vuri në dukje se për sa kohë kjo administratë të mos realizojë çështjet më jetike për banorët e Malësisë, nuk mund të lavdërohet me punët që ka kryer deri më tani. “Ne ende kemi një lokalitet të madh me ndërtime private të shumta, mirëpo ende asnjë germë në planimetrinë urbanistike nuk kemi. Si mund të mburreni se po punoni në planet urbanistike të mëdha e të shumta, kur qendra e Tuzit është ajo që është më e dobët se ç’ ishte para një shekulli.

Më kot mburreni me listën “Për Tuzin Europian” para zgjedhjeve, pasi Europën nuk do ta shikoni në qoftë se qendrat e banuara nuk e kanë të rregulluar PHU e sidomos instalimet nëntokësore, ndërsa ju mburreni se po kryeni PHU me rëndësi nëpër disa lokalitete dytësore. Ju po zhvilloni një korrupsion të paparë politik, duke u fokusuar kryesisht në dy çështje, në asfaltime dhe ndriçime lokale e duke anashkaluar investimet publike me rëndësi jetike për trevën e Malësisë në shumë sfera”, tha mes tjerash Çunmulaj. Këshilltari i PDS-së, Halil Dukoviq ka thënë se plani i realizuar në masën mbi 96 përqind, nuk është për t’u nënvlerësuar edhe pse siç tha ka ende për të punuar në përmirësimin dhe avancimin e përgjithshëm të jetës së banorëve të Malësisë.


MOZAIK

investime, opozita arinë e tyre

“Të flitet se asfaltimet dhe ndriçimet janë punë korruptive me anë të të cilave blejmë votat, është diçka diskutabile. Unë nuk besoj se në Malësi ka të tillë që mund të shiten për një poç elektrik ose për një metër asfalt, siç ju shpreheni. Ne mbase nuk kemi punuar proporcionalisht por kemi investuar në tërësi ku ka pasur më shumë nevojë, ndërsa realizimi i planit financiar në masën mbi 96 përqind, është për t’u vlerësuar”, shprehet mes tjerash këshilltari i PDS-së, Halil Dukoviq. Opinion të njëjtë ka shprehur edhe këshilltari Nikollë Gegaj, po nga PDS-ja i cili e quajti raportin e punës së kryetarit si real dhe objektiv. Në të njëjtën kohë, këshilltari i IQ-së Vasel Sinishtaj ka potencuar se për sa kohë të mos punohet në hartimin e planeve hapësinore urbanistike

ashtu siç duhet të ketë çdo vend i cili aspiron të zhvillohet në çdo sferë, nuk mund të flitet për progres drejt përmirësimit të jetës së banorëve të trevës së Malësisë. “Në Malësi nuk ka prona publike, pra 100 përqind janë private. Pra duhet të bëhet një Plan Hapësinor Urbanistik i detajuar për këtë trevë, pasi pa pasur një të tillë, nuk mund të flasim për një zhvillim të përgjithshëm legal”, tha Sinishtaj. Për ndryshimin eventual të statusit të komunës ka folur këshilltari i PDSsë, Halil Dukoviq i cili është kryetar i komisionit për hartimin e statutit të komunës në kuadër të kryeqytetit. “Është obligim yni që të fillojmë me hartimin e statutit të komunës së Tuzit në përputhje me ndryshimet e katër ligjeve që janë aprovuar në kuvendin e Malit të Zi. Hapi i parë drejt

kësaj është formimi i komisionit i cili do të punojë në propozimin e hartimit të akteve gjegjëse që çon drejt asaj që kjo komunë të transferohet si komunë në kuadër të kryeqytetit”, theksoi Dukoviq. Nga ana tjetër këshilltari Nikollë Camaj, ndryshimin e statusit dhe hartimin e statutit e quajti edhe një trik politik të shumicës, për të fituar zgjedhjet e ardhshme lokale që do të mbahen në vitin 2018. “Me këtë propozim që bëni ju, të kyçni grupin që të punojë statutin e komunës së kryeqytetit dhe të provoni ta implementoni pa zgjedhje të reja, është e pamundur dhe e papranueshme. Dy vjet pasi janë aprovuar ligjet, ju përgatisni implementimin e tyre dhe pa zgjedhje. Kush jemi ne të implementojmë ligje të reja pa pasur kuvendin e plotë me aq sa parasheh ligji i ri? Kush jemi ne të inicojmë procedurë për ndërrim statuti kur kemi të dhëna se deri më 31 maj do bëhemi komunë e plotë? Besoj që do jemi vendi i parë në botë që do ketë statut të zgjedhur me dy sete ligjesh që përjashtojnë njëra-tjetrën. Njëra vlen për vitin 2017/2018 e tjetra pas viti 2018. Pra qytetarë të dashur, ta dini se po përgatitet dhe një hile politike që të fitojnë edhe zgjedhjet e 2018tës sikurse këto të fundit”, tha Camaj. Në fund të seancës u aprovuan dhe propozimet e këshilltarëve për emrat konkretë që do ta përbëjnë komisionin për hartimin e statutit. Në krye të këtij komisioni u emërua Halil Dukoviq, ndërsa anëtarë të tij, Sellman Axhoviq, Amra Turuskoviq, Beqir Gjokaj, Vasel Sinishtaj, Gjergj Camaj, Elvisa Rexhematoviq dhe Emin Axhoviq. t.u.  E ENJTE, 16 MARS 2017

Javore KOHA

31


KULTURË

Në Krajë ka hedhur shtat godina e Bashkësisë Islame

Objekt me rëndësi për komunitetin Ostros - Në qendër të Krajës, në Ostros, ka hedhur shtat objekti bashkëkohor i Bashkësisë Islame të Krajës. Edhe pse Kraja është pjesë administrative e Komunës së Tivarit, falë angazhimit të imamit Isuf Kovaçi, nga viti 1980 besimtarët myslimanë të Krajës e shkëputën organizimin me Bashkësinë Islame të Tivarit dhe themeluan kështu bashkësinë e dytë islame në këtë komunë, atë të Ostrosit -Krajës. Me ndarjen dhe pavarësinë e saj, aktivitetet e besimtarëve të Krajës marrin më tepër hov. Kështu, mes tjerash, filluan ndërtimin e objektit të Bashkësisë Islame në Krajë. Me aksione vullnetare të shumta, besimtarët dhe populli i Krajës një vit më vonë, më 1981, hapën lokalet e veta, një godinë njëkatëshe të vogël, por funksionale. Duke e parë se nevojat e besimtarëve dhe të popullit të Krajës sa vijnë e shtohen, modernizimi dhe bota bashkëkohore kërkojnë më shumë, nis zgjerimi i hapësirës së godinës. Në vitin 2014, pasi që e punuan projektin me një arkitekturë bashkëkohore, nisin me relizimin e projektit në fjalë. Në fund të vitit 2016, saktësisht më 9 nëntor 2016, lëshohet në funksion godina e re madhështore trekatëshe. Sekretari i Këshillit të Bashkësisë Islame në Ostros, Smajl Muja, njëherit edhe aktivist i dalluar në shumë aktivitete shoqërore, humanitare, kombëtare e fetare, lidhur me objektin në fjalë shprehet: “Objekti i Bashkësisë Islame në Ostros është lëshuar në përdorim, por ende nuk është përfunduar në tërësi ngase godinës i mungon minareja. Edhe për këtë është bërë projekti, por pritet që të sigurohen mjetet financiare. Sipas projektit minareja do të jetë e lartë 39 metra me dy sherife. Për t’u kryer e gjithë kjo, pra minareja, duhen 53 000 euro, të cilat shpresojmë se do t’i sigurojmë nga donatorë të ndryshëm brenda dhe jashtë vendit”. Godina e re përbëhet nga tre kate,

32

Javore KOHA

E ENJTE, 16 MARS 2017

Foto: M. Kurti

“Në katin e parë janë hapësira të shumta dhe mjaft funksionale që shërbejnë për nevojat e besimtarëve dhe të tjerëve, si bie fjala: zyra, dhoma për pritje, biblioteka mjaft e pasur me literaturë fetare, letrare, shkencore, pastaj revista dhe gazeta, periodikë të ndryshëm etj. Kemi më shumë se 1000 tituj librash, gjë që për një periudhë kohore të shkurtër nuk është pak. Vlen të theksohet se në bibliotekën e Bashkësisë haset edhe Bibla e përkthyer shqip, ku krahas Kur’anit zbukurojnë pafundësisht raftet në bibliotekë, relike këto që s’do mend janë të një vlere të veçantë fetare e kombëtare. Që të dy në gjuhën shqipe”, shton Muja. Në anën tjetër të objektit janë ambientet për përgatitjen e të vdekurve me të gjitha mjetet përcjellëse për besimtarët islamë (në Islam i njohur si Gasulhane), ambientet higjienike për meshkuj dhe për femra etj. Pasi Bashkësia Islame posedon edhe automjetin e vet për shërbime funerale, edhe ky ka vendin e vet - garazhin në këtë objekt. “Kati i dytë është rezervuar për besimtarët islamë, si faltore ku kryhen ritet fetare të faljes së namazit, ndërsa në katin e tretë ndodhet salla e madhe për aktiviete kulturore, fetare, artistike etj., pse jo edhe organizime hoteliere, si bie fjala me rastin e festave fetare, aktiviteteve humanitare dhe ceremonive të tjera që

lidhen me komunitetin islam etj. Salla ka një hapësirë diku për 150 vende e që për një komunitet të tillë në Krajë konsiderojmë se i plotëson nevojat e besimtarëve”, thekson sekretari i Bashkësisë Islame në Krajë, Smajl Muja. Sipas tij, duke iu falënderuar bamirësve, njerëzve vullnetmirë nga vendi dhe diaspora, u arrit që ideja të bëhet realitet. “Nuk mund të lë pa theksuar se vendasit dhanë kontributin e tyre, gjithmonë sipas mundësive që kemi ne këtu, por duhet theksuar se mërgimtarët nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës kanë dhënë për ndërtimin e këtij objekti mbi 63 000 dollarë amerikanë. Kontribute financiare kanë dhënë edhe mërgimtarët kranjanë nga Franca, Gjermania, Australia e gjetkë. Pa dyshim se ndihmë të konsiderueshme ka dhënë edhe TIKA, pra populli i Turqisë mike. Falë këtyre që u përmendën më lart dhe të tjerëve, sot Kraja është e pasur me një objekt madhështor, ndërsa kumuniteti musliman, gjegjësisht besimtarët islamë, me një objekt funksional të një rëndësie të posaçme”, thotë Muja. Në fund duhet theksuar se Këshilli i Bashkësisë Islame në Krajë është shembull i mirë se si duhet organizuar puna në baza vullnetare për të mirën e përgjithshme të komunitetit dhe më A.Gjeçbritaj gjerë.


KULTURË

Në Shkollën Fillore “Dacaj” u kremtua 7 Marsi - Dita e Mësuesit

Vatër e ruajtjes së identitetit dhe ekzistencës së shqiptarëve Nxënësit e kësaj shkolle e presin me padurim këtë ditë që para vetë nxënësve, prindërve dhe mësimdhënësve të recitojnë kryesisht vjersha, këngë kushtuar mësuesve dhe shkollës shqipe. Në programin që kishin organizuar mësimdhënësit, përpos recitaleve, këngëve, valleve, u shfaqën edhe disa inserte filmike me materiale nga hapja e shkollës së parë shqip Rozhajë - Sikur në mbarë shkollat shqipe të Shqipërisë, Kosovës, Luginës së Preshevës, Maqedonisë si edhe në shumë vende të tjera ku mësohet shqip, edhe këtu në Mal të Zi u kremtua kjo ditë e madhe jo vetëm e mësuesve, por edhe e shkollës shqipe në tërësi. Falë përkrahjes së pjesërishme nga Këshilli Kombëtar i Shqiptarëve, edhe në Shkollën Fillore në Dacaj u kremtua me sukses 7 Marsi - Dita e Mësuesit, ditë tashmë mbarëkombëtare e arsimit shqip. Nxënësit e kësaj shkolle e presin me padurim këtë ditë që para vetë nxënësve, prindërve dhe mësimdhënësve të recitojnë kryesisht vjersha, këngë kushtuar mësuesve dhe shkollës shqipe, ku shumica e tyre u dhurojnë edhe lule mësuesve. Në programin që kishin organizuar mësimdhënësit, përpos recitaleve, këngëve, valleve, u shfaqën edhe disa inserte filmike me materiale nga hapja e shkollës së parë shqipe, të vështirësive që kaloi shkollimi ynë gjatë kohës së sundimit osman. Në këtë ditë të shënuar të shkollës shqipe, Këshilli organizativ me përkrahjen e ushtruesit të detyrës së drejtorit të Shkollës mori vendim që t’u ndajë mirënjohje mësimdhënësve Muratka Nurkoviq - arsimtare e gjuhës malazeze, Haxhi Lajçi - arsimtar i mësimit klasor dhe Hysen Daci - arsimtar i matematikës. Ushtuesi i detyrës së drejtorit të Shkollës, Ismet Daciq, foli për rezultatet dhe punën që kanë bërë tash disa dekada në arsimin dhe edukimin e shumë gjeneratave pranë kësaj shkolle. Ai tha se punëtorët e shpërblyer janë

shembull i mirë i qëndrimit në ballë të betejës për mbrojtjen e identitetit kombëtar të kësaj ane. Ky shpërblim i punëtorëve të dalluar do të vazhdojë çdo vit me rastin e 7 Marsit - Ditës së Mësuesit. Duhet theksuar se Shkolla Fillore “Dacaj” është një ndër shkollat që punon në kushte të vështira. Ndërtesa e shkollës është ndërtuar qysh në vitet e 50-ta, me klasa të errëta, me dritare që nga ajo kohë, pa nyje sanitare, pa kabinete, e të mos flasim për sallë sportive e ngjarje qendrore. Godina e shkollës nuk ka as dhoma të mjaftueshme për realizimin e mësimit, prandaj tash disa vjet shfrytëzohet ndërtesa e Ambulancës, e cila është pa rrymë, me dhoma shumë të vogla dhe joadekuate për realizimin e mësimit. Për shkak të kushteve të papërshtatshme për punë dhe qëndrim në këtë shkollë, shumica e prindërve, fatkeqësisht, nuk i sjellin fëmijët e tyre në këtë shkollë, por janë të de-

tyruar të migrojnë në Kosovë dhe në Rozhajë. Është edhe një e vërtetë shumë e hidhur tek studentët që kryesisht i vazhdojnë studimet në fakultete të ndryshme të Kosovës, se asnjëri prej tyre nuk i ndjekë studimet për mësuesi, pedagog, edukator a mësimdhënës sepse nuk e shohin perspektivën e shkollës së lartpërmendur. Kjo shkollë ka nevojë që sa më shpejt të ndihmohet nga organet përkatëse lokale e shtetërore sepse për banorët e mbetur, ky institucion ishte, është dhe do të jetë e vetmja vatër e ruajtjes së identitetit, gjuhës, traditës, kulturës dhe ekzistencës së shqiptarëve. Përkundër këtyre kushteve të vështira të jetës dhe punës së mësimdhënësve, nxënësit e kësaj shkolle janë duke arritur rezultate të kënaqshme në mësim nga të gjitha lëndët mësimore dhe në vijimin e mësimit pa mungesa. Haxhi Lajçi 

E ENJTE, 16 MARS 2017

Javore KOHA

33


MOZAIK

Libra të rinj

Kontribut për ndriçimin e së kaluarës së Ulqinit (Grup autorësh, Qëmtime nga historia e Ulqinit, Përzgjodhi dhe sistematizoi: Jusuf Lika, Botoi Fondacioni Lika, Ulqin, 2017) Ulqini ka qenë burim frymëzimi për shumë autorë të fushave të ndryshme, qofshin ata vendas apo të huaj, të cilët kanë shkruar për bukuritë e tij, të kaluarën dhe ngjarje të ndryshme që lidhen me këtë qytet. Nga moria e shumë artikujve studimorë, Jusuf Lika ka përzgjedhur dhjetë artikuj të cilët janë përfshirë në këtë libër, pesë prej të cilëve janë të studiueses Llovorka Çoraliq (njëri prej tyre në bashkautorësi me Nedjeljka Baliq Nizhiq), ndërsa të tjerët u përkasin studiuesve Millosh I. Millosheviq (dy ar-

34

Javore KOHA

E ENJTE, 16 MARS 2017

tikuj), Vinko Ivançeviq, Sami Gashi dhe Radojica Barbaliq. Artikujt prekin tema të ndryshme, që u përkasin shekujve XVII-XX, duke u mbështetur në burime arkivore të ndryshme. Ajo që i bashkon autorët është se të gjithë janë studiues që nuk janë nga Ulqini. Libri “Qëmtime nga historia e Ulqinit” vjen në dy versione: në gjuhën amtare të autorëve dhe në gjuhën shqipe, ku artikujt janë përkthyer mjeshtërisht nga Qazim Muja. Konsulent i librit është prof. Dr. Ruzhdi Ushaku, lektor për botimin në

gjuhën shqipe Ismet Kallaba, kurse redaktor teknik dhe artistik Qazim Muja. Libri është botuar nga Fondacioni “Lika” në shtypshkronjën IVPE në Cetinë, me mbështetjen e Fondit për Mbrojtjen dhe Realizimin e të Drejtave të Pakicave dhe të disa sponsorëve nga diaspora shqiptare në SHBA. Ky libër është një kontribut për ndriçimin e së kaluarës së Ulqinit dhe personaliteteve që lidhen në mënyrë të drejtpërdrejtë apo të tërthortë me këtë qytet. i. k.


SPORT

Cetina ka befasuar Otrant Olimpikun në Ulqin

Futbollistët e Cetinës kanë surprizuar të gjithë dashamirët e futbollit në Ulqin. Ata të dielën morën një fitore 2 me 0 shumë të rëndësishme ndaj skuadrës favorite Otrant Olimpikut, duke siguruar tri pikë të papritura në ndeshjen e javës së nëntëmbëdhjetë të Ligës së Dytë futbollistike të Malit të Zi. Vendasit me këtë humbje të befasishme kanë vështirësuar pozitën e tyre në tabelën e klasifikimit , duke u rënditur në vendin e katërt me 25 pikë , 12 më pak se kryesuesi

skuadra e Komit. Një lojë kaq të mirë dhe këtë sukses të futbollistëve ng Cetina, nuk e ka pritur as i pari i shtabit teknik të skuadrës cetinase, por gjthësesi i gëzohet suksesit. Ajo që e ka dalluar Cetinën është karakteri fortë i lojtarëve dhe përgatitja fizike. Rastin e parë për të shënuar nuk e shfrytëzoi skuadra vendase. Mollabeqiri në minutën e 25 ka gabuar. Nuk ka shënuar nga 11-të metërshi. Vetëm disa minuta më vonë Strugar ka shënuar golin e parë në

këtë ndeshje në minutën e 36-të. Në minutën e parë të shtesësë Mijoviq vulosi fitoren e ekipit nga Cetina. Ulqinakët ishin të pafuqishëm për ta ndryshuar fatin e kësaj ndeshjeje. Ata këtë përballje me Cetinën, sikurse edhe skuadra mysafire, e mbyllën me një lojtar më pak pasi u ndëshkuan me karton të kuq Rudoviqi nga radhët e Otrantit dhe Ujkaj nga radhët e Cetinës . Ndeshjen e radhës ulqinakët do ta luajnë në Beranë. (Gj.Gjonaj)  E ENJTE, 16 MARS 2017

Javore KOHA

35


KOHA Javore KOHA Javore

KOHA Javore KOHA Javore

Podgoricë e enjte, 22 dhjetor 2016 Viti XV Numër 745 Çmimi 0,50

Podgoricë e enjte, 15 dhjetor 2016 Viti XV Numër 744 Çmimi 0,50

Podgoricë e enjte, 29 dhjetor 2016 Viti XV Numër 746 Çmimi 0,50

Podgoricë e enjte, 22 dhjetor 2016 Viti XV Numër 745 Çmimi 0,50

Pa ndonjë

KOHA Javore NDRYSHIM pozitiv

Podgoricë e enjte, 16 mars 2017 Viti XVl Numër 756 Çmimi 0,50

SHQIPTARËT E 1001 HALLEVE

Qençe nuk jetohet ma

ISSN 1800-5696

a m t e h o t e j uk n e ç n e Q 01 HA LL EVE QIP TARË T E 10

Kadare meriton Nobelin!

6965-0081 NSSI

Model i bashkëpunimit të mirë rajonal

E jap mbretërinë për kal

mirë rajonal këpunimit të Model i bash-

për kal mbretërinë E jap

e A avorH KJO Podg oricë e enjte

, 15 dhjet or 2016

Viti XV Numë r

Lufta e Ftohtë duhet shmangur

Qëndrimi anticivilizues i një politikani 6965-0081 NSSI

Në udhëkryq

ISSN 1800-5696

ISSN 1800-5696

1 NSSI

6965-008

Lufta e Ftohtë duhet shmangur

Shkodra, qyteti më joshës për krajanët krajanët joshës për qy teti më Shkodra,

APATIA politike

Shqiptarët në Mal të Zi gjatë vitit 2016

ISSN 1800-5696

ISSN 1800-5696

APATIA politike

Në udhëkryq

SH

Arsimi, shtyllë e qëndresës së shqiptarëve

Në udhëkryq

Kadare meriton Nobelin!

Qëndresa dhe flijimi për flamurin tonë kombëtar

krajanët joshës për qyteti më Shkodra,

jetohet ma Qençe nuk SHQIPTARËT E 1001 HAL

LEVE

KJO avorH e A

744 Çmim i 0,50

Podgoric ë e enjte, 15 dhjetor

2016 Viti XV Numër 744

Shikoni arkivin e revistës në portalin www.kohajavore.org

shqiptarëve e qëndresës së E-mail: kohajavore@t-com.me Arsimi, shtyllë www.kohajavore.org

Javore KOHA www.facebook.com/kohajavore Podgoricë e enjte, 16 mars 2017 Viti XVl Numër 756 Çmimi 0,50

Çmimi 0,50

Profile for fgjokaj

Koha 756  

Koha Javore numër 756, botuar më 16.03.2017

Koha 756  

Koha Javore numër 756, botuar më 16.03.2017

Profile for fgjokaj
Advertisement