Koha 748

KOHA Javore Podgoricë e enjte, 19 janar 2017 Viti XVl Numër 748 Çmimi 0,50

Sfidat ndaj pushtetarëve amoralë

ISSN 1800-5696

Rëndësia e mbështetjes së nismave me ide të reja

Fosilizimi e kulturës origjinale

PËRMBAJTJE

Zhvillimi ekonomik, i lidhur drejtpërdrejt 5 me sundimin e të drejtave

10

Rikthimi në gjendjen e mëparshme

Misionari i arsimit shqip

Tregime me vlera ideoartistike

8

18

KOHA Javore Themelues: Kuvendi i Malit të Zi Gazetë javore për aktualitete, shkencë dhe kulturë, Numri i parë doli më 21 shkurt 2002.

Botues: Këshilli

Kombëtar i Shqiptarëve Redaktor Përgjegjës: Ali Salaj Gazeta redaktohet nga kolegjiumi:

Fahrudin Gjokaj (Redaktor Teknik & Sistem Inxhinjer) Ismet Kallaba (aktualitete, sport), Toni Ujkaj (kulturë) Vijoleta Berishaj (sekretare teknike) Adresa: Bulevar revolucije 15, Podgoricë Telefon & fax: 020/240-659 E-mail: kohajavore@t-com.me, www.kohajavore.org

2

Javore KOHA

E ENJTE, 19 JANAR 2017

PËRMBAJTJE

22

30

Shqiptarët frekuentuesit kryesor të pistave të bardha të Kolashinit 26

Propaganda nga Serbia me trenin pa itinerar

Studim me vlera të theksuara

Toleranca fetare vlerë autentike e shqiptarëve

32

KOHA Javore KOHA Javore

KOHA Javore KOHA Javore

Podgoricë e enjte, 22 dhjetor 2016 Viti XV Numër 745 Çmimi 0,50

Podgoricë e enjte, 8 dhjetor 2016 Viti XV Numër 743 Çmimi 0,50

Podgoricë e enjte, 29 dhjetor 2016 Viti XV Numër 746 Çmimi 0,50

Podgoricë e enjte, 15 dhjetor 2016 Viti XV Numër 744 Çmimi 0,50

Pa ndonjë

KOHA Javore NDRYSHIM

Teatri - një dëshirë e munguar e ulqinakëve Qençe

pozitiv

Podgoricë e enjte, 19 janar 2017 Viti XVl Numër 748 Çmimi 0,50

Sfidat ndaj APATIA pushtetarëve politike nukamoralë jetohet ma Shqiptarët në Mal të Zi gjatë vitit 2016

SHQIPTARËT E 1001 HALLEVE

Komedia e mjerimit

Në udhëkryq

ISSN 1800-5696

ma uk Qençe n 1001 HALL EVE

6965-0081 NSSI

SHQIPTAR ËT E

8 dhjetor 2016

Viti XV Numër

15 dhjetor 2016

të reja nismave me ide mbështetjes së Rëndësia e

origjinale e kulturës Fosilizimi

Viti XV Numër

744 Çmimi 0,50

Kadare meriton Nobelin!

Qëndresa dhe flijimi për flamurin tonë kombëtar

Në udhëkryq

ARKIVI: www.kohajavore.org

krajanët joshës për qyteti më Shkodra,

jetohet ma Qençe nuk

i një politikani anticivilizues Qëndrimi

Fosilizimi e kulturës origjinale

743 Çmimi 0,50

Podgoricë e enjte,

Qëndrimi anticivilizues i një politikani

Rëndësia e mbështetjes së nismave me ide të reja

avoreHA KJO avoreHA KJO Podgoricë e enjte,

6965-0081 NSSI

1 NSSI

6965-008

ëve ulqinaka re mungu ë e dëshir nhjëet trit-o Teaje

Shkodra, qyteti më joshës për krajanët krajanët joshës për qyteti më Shkodra,

6965-0081 NSSI

mjerimit Komedia e

Në udhëkryq

ISSN 1800-5696

ISSN 1800-5696

1 NSSI

6965-008

e luftës viktimat që nderoi Manifestim

Lufta e Ftohtë duhet shmangur

ISSN 1800-5696

ISSN 1800-5696

Manifestim që nderoi viktimat e luftës

tonë kombëtar flamurin dhe flijimi për Qëndresa

SHQIPTARËT E 1001 HALLEVE

pozitiv Shqiptarët në Mal të Zi gjatë

vitit 2016

N DRYS HI M

Pa nd KJon avorjëe O

HA KJO avorH e A Podgoricë e enjte, 15 dhjetor

Podgoricë e enjte, 29 dhjetor

amoralë pushtetarëve

2016 Viti XV Numër 746

Çmimi 0,50

2016 Viti XV Numër 744

Çmimi 0,50

E ENJTE, 19 JANAR 2017

Javore KOHA

3

NGJARJE JAVORE

Ministri i Punëve të Jashtme të Malit të Zi, Srgjan Darmanoviq, qëndroi në vizitë zyrtare në Shqipëri

Tregues i marrëdhënieve shumë të ngushta fqinjësore Tiranë – Ministri i Punëve të Jashtme të Malit të Zi, Srgjan Darmanoviq, ka zgjedhur Shqipërinë për të zhvilluar vizitën e tij të parë zyrtare në një vend të rajonit, pas zgjedhjes në krye të diplomacisë në qeverinë e re të Malit të Zi. Në takim me homologun e tij nga Shqipëria, Ditmir Bushati, ministri Darmanoviq ka konfirmuar vendosmërinë e qeverisë së Malit të Zi për vazhdimin e bashkëpunimit intensiv dypalësh, si dhe të procesit të integrimit euro-atlantik të Malit të Zi, me synimin e anëtarësimit në NATO dhe BE. Në këtë aspekt, ai falënderoi ministrin Bushati për mbështetjen që Shqipëria i ka dhënë Malit të Zi në procesin e anëtarësimit në NATO. Të dy ministrat u ndalën në situatën gjeopolitike dhe zhvillimet më të fundit me të cilat përballet sot Evropa Adriatike dhe Ballkani Perëndimor, duke evidentuar nevojën për një bashkërendim më të mirë në përballimin e sfidave të përbashkëta.

4

Javore KOHA

E ENJTE, 19 JANAR 2017

Ministri i Punëve të Jashtme të Shqipërisë, Ditmir Bushati, shprehu kënaqësinë që vizitën e parë pas marrjes së detyrës, homologu malazez e zhvillon pikërisht në Tiranë, çka është një tregues i marrëdhënieve shumë të ngushta fqinjësore dhe i rëndësisë që të dy vendet i kushtojnë thellimit të këtij bashkëpunimi.

Ai nënvizoi rëndësinë e thellimit të marrëdhënieve mes dy vendeve si në rrafshin dypalësh ashtu edhe atë rajonal dhe të perspektivës së përbashkët euro-atlantike.

“Shqipëria ka mbështetur Malin e Zi në rrugëtimin e tij drejt NATO-s, duke e konsideruar atë një proces të merituar dhe një investim të rëndësishëm për sigurinë e rajonit tonë”, u shpreh ministri Bushati.

Ai evidentoi domosdoshmërinë e konkretizimit të projekteve ndërkufitare, me ndikim të drejtpërdrejtë në zhvillimin e qëndrueshëm dhe përmirësimin e jetesës së popullsisë në dy anët e kufirit.

Duke vlerësuar rolin e pakicave res-

pektive si ura bashkëpunimi mes dy vendeve, ministri Bushati përshëndeti marrëveshjen e arritur mes partive të koalicionit qeveritar në Malin e Zi, ku përfshihet edhe plotësimi i disa kërkesave të popullsisë shqiptare si dhe e nxiti homologun malazez në avancimin drejt zyrtarizimit të Komunës së Tuzit. Në këtë kontekst, Bushati e vuri theksin tek nevoja e një shqyrtimi serioz e gjithëpërfshirës të kërkesave të shqiptarëve të Malit të Zi në drejtim të përmbushjes së të drejtave të tyre legjitime përfaqësuese, ekonomike e kulturore, një integrimi më të mirë të tyre në shoqëri, në përputhje me termat e kësaj marrëveshjeje.

Gjatë vizitës që zhvilloi javën e kaluar në Shqipëri, ministri i Punëve të Jashtme të Malit të Zi, Srgjan Darmanoviq, u takua edhe me Presidentin e Republikës së Shqipërisë, Bujar Nishani, kryeministrin Edi Rama dhe kryetarin e Kuvendit, Ilir Meta.

(Kohapress)

NGJARJE JAVORE

Ministri për Mbrojtjen e të Drejtave të Njeriut dhe Pakicave, Mehmed Zenka, vizitoi Komunën e Gucisë

Zhvillimi ekonomik, i lidhur drejtpërdrejt me sundimin e të drejtave Guci – Ministri për Mbrojtjen e të Drejtave të Njeriut dhe Pakicave, Mehmed Zenka, qëndroi të hënën në vizitë pune në Komunën e Gucisë, ku u njoh me situatën aktuale në lidhje me respektimin dhe avancimin e të drejtave dhe lirive të njeriut, por edhe të drejtave të pjesëtarëve të popujve pakicë, si dhe forcimin e politikës së realizimit të mundësive të barabarta.

Në deklaratën për shtyp të kësaj ministrie thuhet se në takim me kryetaren e Komunës së Gucisë, Anella Çekiq dhe përfaqësuesit tjerë të kësaj komune, ministri Zenka ka theksuar se të drejtat e njeriut paraqesin një punë të mundimshme dhe sfida të shumta, si dhe është një fushë që kërkon përkushtimin tonë të plotë.

Ai ka theksuar se Komuna e Gucisë është mjedis multietnik dhe se në periudhën e ardhshme duhet të

intensifikohet puna në valorizimin e potencialeve të saj, avancimin e infrastrukturës dhe forcimin e marrëdhënieve me diasporën.

“Fuqizimi i infrastrukturës do të hapë mundësi për projekte zhvillimore, që do të krijojnë mundësi për avancimin e standardit të qytetarëve. Zhvillimi ekonomik është i lidhur drejtpërdrejt me sundimin e fuqishëm të të drejtave, sepse për investitorët nuk janë tërheqëse vendet ku nuk ndjehen të sigurt për investimet e tyre”, ka thënë ministri Zenka.

Nga ana tjetër, kryetarja e Komunës së Gucisë, Anella Çekiq, ka shprehur pritshmërinë se bashkëpunimi me Ministrinë për të Drejtat e Njeriut dhe Pakicave do të jetë intensiv dhe i suksesshëm, për shkak se qeverisja lokale në Guci është fuqimisht e përkushtuar ndaj bashkëpunimit me

institucionet shtetërore, por edhe me diasporën.

Ajo ka thënë se njëri prej parakushteve të rëndësishme për arritjen e standardit më të mirë jetësor në këtë komunë të pasur me burime natyrore është siguria e investitorëve potencialë, dhe se me qëllim të forcimit të respektimit të të drejtave themelore të njeriut, si dhe të drejtave të pjesëtarëve të popujve pakicë, do të jenë këmbëngulës që t’i realizojnë.

Gjatë javës së kaluar, ministri për Mbrojtjen e të Drejtave të Njeriut dhe Pakicave, Mehmed Zenka, është takuar edhe me shefin e Delegacionit të Bashkimit Evropian në Mal të Zi, Aivu Orav, me të cilin ka folur për situatën aktuale lidhur me aderimin e Malit të Zi në BE dhe agjendën e kësaj ministrie për vitin 2017.

(Kohapress)

E ENJTE, 19 JANAR 2017

Javore KOHA

5

VËSHTRIM & OPINION

Aleatët dhe Amerika

Bashkëpunimi me Putinin shkakton pasoja negative Në Senatin e Shteteve të Bashkuara në Uashington ka filluar procesi për miratimin ose jo të emërimeve të kabinetit të ardhshëm të presidentit të zgjedhur Donald Trump -- përfshirë edhe Rex Tillerson, i emëruar për Sekretar Amerikan të Shtetit. Ndërkaq, një grup prej 17 ish-udhëheqësish, përfshirë presidentin e Bullgarisë Rosen Plevneliev, politikanësh dhe mbështetësish të demokracisë nga mbarë Europa Qendrore dhe Lindore, i kanë dërguar (të hënën) një letër të hapur z. Trump, në të cilën thonë se udhëheqësi rus, “Vladimir Putini nuk është aleat i Amerikës” dhe as “Partner i besueshëm ndërkombëtar”

Për Koha Javore:

Frank Shkreli Nju Jork Ata i bëjnë thirrje administratës së re amerikane që të mbështesë Ukrainën dhe të kundërshtojë aneksimin e Krimesë nga Moska. Në letrën e tyre, ata paralajmërojnë se do të ishte “Një gabim i madh në qoftë se u jepet fund sanksioneve të tanishme kundër Rusisë, ose të pranohet ndarja dhe skllavërimi i Ukrainës”, theksojnë udhëheqësit evropianë në letrën e tyre drejtuar z. Trump. Një gjë e tillë, shkruajnë ata, do të demoralizonte aleatët e Amerikës në rajon dhe njëkohësisht do të destabilizonte edhe ekonomitë e tyre. Për më tepër, një masë e tillë, sipas tyre, do të dobësonte besimin e

6

Javore KOHA

E ENJTE, 19 JANAR 2017

aleatëve ndaj Amerikës në Evropë dhe më larg.

Ata shkruajnë se e mirëpresin zgjedhjen e Z.Trump si president i 45-të i Shteteve të Bashkuara dhe janë të gatshëm të bashkpunojnë me administratën e re për të përforcuar aleancën transatlantike, por njëherazi paralajmërojnë se në qoftë se Donald Trump vendos të bashkëpunojë me Putinin, një gjë e tillë, thonë ata, do të ketë pasoja të rënda negative, si për Europën ashtu edhe për Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Nën udhëheqjen e Putinit, i shkruajnë personalitetet europiane Donald Trumpit, “Militarizmi rus, luftërat, shkelja e traktateve dhe premtimet e rreme nga ana e Moskës, e kanë bërë Europën një vend më të rrezikshëm” se përpara dhe theksojnë se Rusia nuk ia do të mirën Amerikës. Si aleatët tuaj, shkruajnë ata, ne ia duam të mirën Amerikës. “Kur Amerika na ka bërë thirrje në të kaluarën, ne iu përgjigjëm. Ne ishim me ju në Irak. Ishim me ju në

Afganistan. Ne u përballëm së bashku me rreziqe dhe sakrifikuam bijat dhe bijtë tanë, së bashku me ju. Ne kemi mbrojtur sigurinë tonë të përbashkët transatlantike, në një front të përbashkët. Kjo është ajo që e bën Aleancën tonë të fortë. Kur Shtetet e Bashkuara janë të forta, të gjithë ne jemi më të fortë, së bashku”, shkruajnë ata në letrën e hapur drejtuar presidentit të ardhshëm të Amerikës.

Në të vërtetë letra e dërguar të hënën Presidentit të zgjedhur Trump, është shumë e ngjashme me letrën që një grup personalitetesh europiano-lindore i kishin dërguar Presidentit Barak Obama kur ai filloi nga detyra si president i Shteteve të Bashkuara, Janarin e vitit 2009, në të cilën ata kishin shprehur shqetësimin e tyre se, “Vendet e Europës Lindore dhe Qrndrore nuk ishin më në qendër të vëmendjes së politikës së jashtme të Amerikës”.

Në atë letër, ata kishin paralajmëruar gjithashtu administratën e re të Presi-

Pikëpamjet e shprehura në fq: OPINIONE & VËSHTRIME nuk përfaqësojnë domosdoshmërisht politikën redaksionale të „KOHA javore„

VËSHTRIM & OPINION

dentit Obama se, “Rusia po sillej si një fuqi revizioniste që ndjek një agjendë (politiko-ushtarake) të shekullit të 19të, por me taktika dhe metoda të shekullit 21”. Është interesant fakti se pesë nga nënshkruesit e letrës drejtuar Z. Donald Trump këtë javë, kishin nënshkruar edhe letrën dërguar Presidentit Obama në fillim të mandatit të tij, Janarin e viti 2009, duke shprehur të njëjtat shqetësime mbi rolin e Rusisë putiniste në Evropë. Nënshkruesit e letrës drejtuar administratës së re Obama, ndërkohë që ajo kishte njoftuar “një fillim të ri” në marrëdhëniet e Amerikës me Rusinë, kishin paralajmëruar se si pasojë, vendet evropiane do të humbnin besimin tek Shtetet e Bashkuara dhe se “një fillim i ri – ose ‘reset button’ siç e kishte cilësuar ish-Sekretarja e Shtetit Hillary Clinton, për marrëdhëniet me Moskën -- sipas nënshkruesve të letrës, do të shkaktonte një dobësim të lidhjeve transatlantike.

Tetë vjetë më vonë, është e qartë se-marrëdhëniet e Amerikës me Rusinë, siç shprehen edhe 17 personalitetet evropiane në letrën e tyre drejtuar këtë javë Presidentit të zgjedhur Donald Trump – shkaktojnë gjithnjë ankth, pasiguri dhe shqetësim, sidomos për vendet e Evropës Lindore dhe Qendrore. Në këtë frymë shqetësimesh ata i bëjnë thirrje, “Administratës së re Trump dhe Kongresit Amerikan që të jenë të vendosur në mbështetje të ob-

jektivave dhe interesave tona të përbashkëta: paqes, fuqisë transatlantike dhe lirisë.” “Të bashkuar”, theksojnë ata, “ne mund të përballemi shumë lehtë me kleptokracinë e dobësuar të Rusisë, por të ndarë e të përçarë, siç kemi parë tepër qartë vitet e fundit, të gjithë ne jemi të rrezikuar… Ne u bëjmë thirrje miqve tanë amerikanë që të forcojnë dhe jo të dobësojnë lidhjet tona transatlantike. Ukraina ka nevojë për mbështetje. Shtetet në periferi (me Rusinë) kanë nevojë për një mbështetje të përhershme dhe të vendosur nga ana e Amerikës. Por mbi të gjitha, Rusia duhet të dijë se kur sulmohemi, ne jemi më të fortë dhe jo më të dobët”, nënvizojnë ata në apelin e përfshirë në letrën e hapur dërguar Presidentit të zgjedhur amerikan, Donald Trump, i cili fillon detyrën pas ceremonisë së betimit më 20 Janar, 2017.

Ndërkaq, ditën e parë të dëshmive të tij të mërkurën, para Komisionit të Senatit Amerikan për Punët e Jashtme, i emëruari për Sekretar Amerikan të Shtetit, Rex Tillerson u zotua se do të “rivendosë rolin udhëheqës amerikan në botë” duke theksuar se duhet të jemi të qartë në lidhje me marrëdhëniet me Rusinë. “Rusia sot”, u tha ai senatorëve, “përbën një rrezik. Ajo invadoi Ukrainën, përfshirë Krimenë dhe njëkohësisht shkeli ligjet e luftës. Por ishte edhe mungesa e rolit udhëheqës amerikan që e la derën hapur për këtë (invadim), shtoi ai. Në përgjigje të një

Pikëpamjet e shprehura në fq: OPINIONE & VËSHTRIME nuk përfaqësojnë domosdoshmërisht politikën redaksionale të „KOHA javore„

pyetjeje mbi marrëdhëniet ruso-amerikane para Komisionit të Senatit, Z. Tillerson theksoi se “Nuk ka të ngjarë që të jemi miq me rusët. Ne nuk ndajmë të njëjtat vlera, por ka mundësi për një marrëdhënie ndryshe, me qëllim uljen e temperaturës në konfliktet që kemi sot” me Rusinë. “Dialogu është kritik për këto gjëra, ashtu që situata të mos dalë jashtë kontrollit”, u tha senatorëve i emëruari i Z. Donald Trump për Sekretar Amerikan të Shtetit, Z. Rex Tillerson.

Letra e 17 përfaqësuesve evropiano-lindorë drejtuar administratës së re amerikane është një shprehje e justifikueshme e shqetësimeve të mëdha anembanë Evropës në lidhje me përhapjen e influencës ruse në ish-vendet komuniste dhe më gjerë, përfshirë edhe vendet e Ballkanit, ndërkohë që kohët e fundit janë shtuar përpjekjet propagandistike dhe aktiviteti diplomatik i Moskës, anembanë kontinentit evropian. Shqetësimet e tyre janë të justifikuara dhe meritojnë vëmendje nga administrata e re.

Askush nuk i njeh rusët më mirë se Evropa Lindore dhe Qendrore.

“Evropianët kanë të drejtë.

Ata kishin paralajmëruar administratën e Presidentit Obama mbi rreziqet e angazhimit me Rusinë”, thotë për gazetën Uashington Post, Peter Doran, zëvendës president i Qendrës së Analizave të Politikës Evropiane të analistit të njohur Janusz Bugajski, me qendër në Uashington. Tashti, theksoi ai, përballë një mundësie tjetër për marrëdhënie të reja me Rusinë, “Vendet evropiano-lindore dhe qendrore po paralajmërojnë presidentin e ri amerikan që të mos bëjë të njëjtat gabime të para-ardhësve të tij.”

Gazeta Uashington Post shkruan se ndërsa administrata Trump po përgatitet të marrë fuqinë në dorë, shpresohet se njerëz me përvojë dhe të aftë në radhët e administratës së re, do të argumentojnë me vendosmëri dhe bindshëm, në favor të mbështetjes dhe të ruajtjes së marrëdhënieve transatlantike dhe që Shtetet e Bashkuara t’u qëndrojnë pranë, dhe me aleatët e tyre evropianë, me të cilët Amerika, për dekada me radhë, ka ndarë interesat dhe vlerat e përbashkëta. Marrëdhëniet me Putinin nuk duhet në asnjë mënyrë të bëhen në kurriz të interesave dhe sigurimit të aleatëve amerikanë në Evropë, përfundon gazeta me influencë e kryeqytetit amerikan, Uashington Post.

E ENJTE, 19 JANAR 2017

Javore KOHA

7

VËSHTRIM & OPINION

Fokus

Rikthimi në gjendjen e mëparshme Deklaratat publike të Ivica Daçiqit përbëjnë një paralajmërues të tensioneve politike në ardhje në relacionet ndërmjet Beogradit dhe Podgoricës. Politikat serioze dhe të përgjegjshme në Mal të Zi, si të pozitës ashtu edhe opozitës, duhet t’i kundërvihen kësaj

Miodrag Vlahoviq

Deklaratat më të fundit të ministrit serb të Punëve të Jashtme tanimë kanë hasur në reagime të ndara të opinionit, duke nisur nga analizat serioze deri te komentet (e arsyetuara) tallëse.

Ministri Daçiq tanimë është deklaruar për shumë tema dhe na ka rikujtuar faqet më të shëmtuara të historisë jo fort të largët – si të vetë atij ashtu edhe të vendit që përfaqëson. Vërejtjet përçmuese të rastit dhe ofendimet në llogari të Malit të Zi dhe malazezve vetëm sa e kanë plotësuar përshtypjen e përgjithshme. Kthim prapa në të kaluarën e errët!

Ajo që pa dyshim është më me rëndësi janë konteksti dhe koha në të cilën Ivica Daçiq del me teza dhe

8

Javore KOHA

E ENJTE, 19 JANAR 2017

ide që kundërmojnë konfrontim dhe përleshje. Daçiq flet për veten, mirëpo thotë shumë më tepër për klimën politike në Serbi.

Trendi në rajon shkon në dobi të kësaj shprehie të vjetër. Ndikimi rus në Ballkan po shënon një kulm të ri.

Bashkimi Evropian është në krizë, edhe po të mos ishte Brexiti, ndërsa retorika e Trumpit ka shkrirë shumë ëndrra të ngrira, më saktësisht ankthet e natës, në fqinjësinë tonë.

Gjendja në Maqedoni është gjithnjë e më jo e thjeshtë; Bosnjë e Hercegovina e Daytonit ndodhet në krizën më të madhe që prej krijimit. Marrëdhëniet Serbi-Kosovë përbëjnë një përzierje të konfliktit me intensitet të ulët dhe radikalizmit intensiv politik.

Në fund – dhe për ne më me rëndësi – Mali i Zi po i afrohet “në mënyrë të padurueshme” anëtarësimit të plotë në NATO. Mbi të gjitha – pasojnë zgjedhjet presidenciale në Serbi. Kush do të bëhet me kë dhe kundër kujt, dhe pse, do ta shohim. Në një plejadë me shumë të panjohura, disa gjëra, të paktën për ne në Mal të Zi, megjithatë, janë më të dukshme se për të tjerët.

Së pari, kushdo që të jenë dy kandidatët përfundimtarë në zgjedhjet presidenciale serbe, njëri do të jetë i zgjedhuri i Moskës dhe i interesave të saj në Serbi. Ndikimi rus në ekonominë serbe, në politikën dhe, natyrisht, në media e imponon një fi-

Pikëpamjet e shprehura në fq: OPINIONE & VËSHTRIME nuk përfaqësojnë domosdoshmërisht politikën redaksionale të „KOHA javore„

VËSHTRIM & OPINION

nale të tillë.

Së dyti, retorika nacionaliste është gjithnjë e më e pranishme dhe e pashmangshme dhe do të bëhet, edhe më shumë se sa përpara, e domosdoshme në skenën politike serbe. Shkaqe për këtë ka shumë, e arsyetime edhe më shumë. Konfrontimet me Kroacinë, politika e Dodikut që gjithnjë e më shumë e shtynë Serbinë në pozitën e pengut, politika kaotike ndaj Kosovës – të gjitha këto janë mjete për kthim në marrëdhënien e vjetër me Malin e Zi. “Serbizmi” kështu dëshmohet më së lehti.

Së treti, edhe vetë kryeministri Vuçiq, të cilit nuk mund t’i kontestohet fakti se ndaj vendit tonë kishte qëndrim të matur dhe të balancuar, për mundësitë dhe zakonet politike serbe, ndodhet nën presion të madh edhe nga adresat serbe ashtu edhe nga ato të jashtme.

Marrëdhënia e tij korrekte me Gjukanoviqin për shumë kë është halë në sy, një anomali jo e këndshme që duhet zhbërë sa më parë.

Dhe kështu me radhë – do të mund të gjendeshin edhe shumë tregues të tjerë që e vënë në pah kthimin e parashikueshëm (dhe të trishtuar) të politikës serbe kah pozicionet dhe

qëndrimet e kohërave të Milosheviqit dhe të Koshtunicës.

Prandaj nuk është rastësi që në leksionet e Daçiqit kundër Malit të Zi, njohja jonë e pavarësisë së Kosovës ka një vend dhe rëndësi të veçantë.

Rastësisht, Daçiqi nuk është i vetëm në këtë: shumë zyrtarë serbë edhe më tutje sillen sikur pikërisht njohja malazeze e ka bërë Kosovën të pavarur. Prandaj politika serbe, jo vetëm ndaj Malit të Zi, por edhe me shtetet e tjera të rajonit, është e ngarkuar me koncepte dhe ide që i ka shkelur koha. Ministri Daçiq i bashkohet kësaj me shumë qejf. Përveç kësaj, ai e përdor letrën më të lirë, e cila godet pikërisht aty ku duhet – disa armiqësi historike dhe bashkëkohore të mitomanisë serbe në një deklaratë! Dëgjuesit e dëshiruar janë votuesit serbë. Ka më pak rëndësi se si deklaratat e ministrit jehojnë në Podgoricë apo në rajon.

Për shkak të të gjitha këtyre, deklaratat publike të Ivica Daçiqit thjesht përbëjnë një paralajmërues të tensioneve politike në ardhje në relacionet ndërmjet Beogradit dhe Podgoricës.

Politikat serioze dhe të përgjegjshme në Mal të Zi, si të pozitës ashtu edhe opozitës, duhet t’i kundërvihen kësaj.

Pikëpamjet e shprehura në fq: OPINIONE & VËSHTRIME nuk përfaqësojnë domosdoshmërisht politikën redaksionale të „KOHA javore„

Për të parën, anën e qeverisë, vështirë se do të mund të gjendeshin arsyetime, e edhe logjikë, që të tërhiqet prej politikës së matur dhe efektive, e cila e kishte karakterizuar marrëdhënien e saj ndaj Beogradit zyrtar, si gjatë periudhave të këqija ashtu edhe gjatë atyre pak më të këqija të historisë më të re të marrëdhënieve serbo-malazeze.

Për të dytën, anën opozitare, më saktësisht ato pjesë të saj që dikur kanë qenë të gatshme që për këtë gjë të flasin dhe të veprojnë haptas, çdo vonesë e mëtutjeshme në pasqyrimin e interesave nacionale dhe shtetërore malazeze bart me vete rrezikun e vetëmargjinalizimit.

Dhe kjo gjë, vërtet, do të ishte e durueshme nëse inercia dhe disorientimi i tyre politik të mos i dobësonte njëkohësisht edhe kapacitetet e përgjithshme të politikës malazeze para sfidave të shumta që na presin.

Prandaj, z. Daçiq, në të vërtetë, duhet falënderuar për faktin se na ka rikujtuar – jo qëllimisht, siç thuhet në njërën prej gjuhëve tona – për interesat tona.

(Autori ishte ish-ministër i Jashtëm i Malit të Zi ) E ENJTE, 19 JANAR 2017

Javore KOHA

9

VËSHTRIM & OPINION

Politika dhe intelektualët

Sfidat ndaj pushtetarëve amoralë Albina Osmani Markasheviq

Dekadat e kaluara kanë treguar se politika dhe politikëbërja këtu në Mal të Zi, është në krizë të thellë. Centralizimi dhe autoritarizmi brenda partive politike ka prodhuar politikanë diletant dhe të pa ditur për t’i qeverisur interesat e popullit. Politikanët e këtillë jo vetëm që nuk janë të denjë për t’i mbrojtur interesat e elektoratit të cilin e “përfaqësojnë”, por shumica nga ata edhe moralisht, politikisht dhe ekonomikisht i kanë nëpërkëmbur interesat e tyre. Këta politikanë duke mos bërë detyrën për të cilën janë zgjedhur, interes parësor kanë interesin personal dhe abuzimin me detyrat zyrtare gjatë ushtrimit të pushtetit. Këta lloj politikanësh tani më shquhen si politikanë të korruptuar dhe plaçkitës, pasi nuk përfaqësojnë të drejtat e popullit, por përfaqësojnë interesat e tyre të ngushta klanore.

Ky administrim diletant përmes politikanëve të këtillë i merr në qafë shumë nëpunës dhe administratorë (zyrtarë) publikë dhe shtetërorë. Administrimi

10

Javore KOHA

E ENJTE, 19 JANAR 2017

Në shtetet me një demokraci pak më të zhvilluar epitetin e “Liderit” mund ta mbajë vetëm një personalitet i kompletuar, një person me moral, një njeri i guximshëm që e lufton korrupsionin, një person i fjalës, një njeri që bashkëvuan me popullin e tij dhe që siguria e mirëqenia e popullit të tij ka më shumë vlerë sesa kolltuku i ofruar dhe mirëqenia personale me politikanë të këtillë e degradon dhe nëpërkëmbë politikologun dhe juristin e shkolluar, ekonomistin e denjë dhe të zotin, mësuesin e zellshëm, profesorin dhe pedagogun e mirëfilltë, mjekun human dhe çdo administrator dhe këshilltar shtetëror dhe lokal të vyeshëm dhe me përvojë profesionale. Është i pakuptueshëm fakti se si një shoqëri mund të lejojë që të vijë deri në atë pikë të dëshpërimit sa që të votojë dhe të zgjedhë që ta udhëheqin njerëz të këtij kalibri që nga niveli intelektual që janë shumë më poshtë se mesatarja. Persona që pasurimin e tyre po e bëjnë mbi supet e këtij populli të stërlodhur, persona të cilët përveç pasurisë personale nuk ju intereson asgjë tjetër.

Ka një thënie popullore ku thuhet: “Varfëria e ul peshën e fjalës së intelektualit”. Kjo shprehje ka shumë vite që i prek shtresat intelektuale në shoqërinë tonë dhe në këtë vend.

Fatkeqësisht, deri aty ka ardhur puna,

saqë një individi me nivelin më të ulët të kapacitetit intelektual dhe dinjitet kombëtar i bëhet më tepër respekt (se është pushtetar) sesa profesorëve universitarë, akademikëve, doktorëve, mësuesve, edukatorëve, shkencëtarëve e intelektualëve të fushave të ndryshme.

Gjatë udhëheqjes së pushtetit të deritanishëm, ky popull ka përjetuar vetëm vuajtje dhe padrejtësi të skajshme. Shembujt janë të panumërt, e të gjitha mbahen mend. Kur them se këto pushtete ngjajnë më shumë me pushtime, jam e mendimit se intelektualët në përgjithësi e veçmas intelektuali shqiptar ndajnë vetëm një fat. Varfëria në të cilën i kanë përplasur qeveritë të udhëhequr nga një përfaqësim politik manipulues dhe kriminel, nuk u jep mundësinë as të ankohen, e lëre më të flasin apo të shprehin mendimin e tyre.

Mahatma Gandi dikur pat thënë se : “Varfëria është forma më e keqe e dhunës”. Kjo formë e dhunës ka disa

Pikëpamjet e shprehura në fq: OPINIONE & VËSHTRIME nuk përfaqësojnë domosdoshmërisht politikën redaksionale të „KOHA javore„

VËSHTRIM & OPINION

dekada që aplikohet në shoqërinë dhe në vendin tonë. Paga qesharake dhe presione e kushtëzime të pafund.

Pothuajse në të gjitha institucionet shtetërore apo institucionet edukativo-arsimore nëpunësit dhe punëtorët e ndjejnë presionin që u krijojnë vasalët e tyre, duke i kushtëzuar me numrin e votave që duhet t’i sigurojë çdo nëpunës. Fatkeqësisht, kjo dukuri është prezent edhe tek ata që janë të punësuar tek ndërmarrjet private. A thua se ato paga që punëtori i thjeshtë apo nëpunësi i merr në atë institucion janë paratë e Partisë, të cilës ai duhet t’i përulet jo vetëm personalisht por edhe familjarisht?!

Të gjithë ne jemi dëshmitarë të një gjendjeje alarmante e cila duhet ndryshuar, të paktën për të mirën e fëmijëve-gjeneratave të reja, sepse po vazhdoi kështu, ka vetëm dy opsione: që rinia jonë të trashëgojë barrën e rëndë të feudalëve dhe kërbaçin e tyre duke u shndërruar ata në “armatën e të papunëve”, ose të ikin e

të braktisin përgjithmonë vendlindjen e tyre dhe këtë vend.

Në shtetet me një demokraci pak më të zhvilluar epitetin e “Liderit” mund ta mbajë vetëm një personalitet i kompletuar, një person me moral, një njeri i guximshëm që e lufton korrupsionin, një person i fjalës, një njeri që bashkëvuan me popullin e tij dhe që siguria e mirëqenia e popullit të tij ka më shumë vlerë sesa kolltuku i ofruar dhe mirëqenia personale.

Kam bindjen se ky popull siç ka ditur t’ju vlerësojë duke dhënë votën e tyre, do të dijë edhe t’ju dënojë. Ndërsa në që besojmë në vetëdijen tonë, i kemi shumë të qarta porositë e Gandit ku thotë se : “Në fillim do t’ju injorojnë, pastaj do t’ju qeshin, pastaj do t’ju luftojnë, por në fund do të fitoni”. E kjo fitore nuk është aq e rëndë dhe e largët kur përballë kemi njerëz të korruptuar dhe me moral të nëpërkëmbur, që janë dëshmuar në tradhëtitë kundrejt popullit të tyre dhe që kanë dështuar ta mbrojnë atë në të gjitha

Pikëpamjet e shprehura në fq: OPINIONE & VËSHTRIME nuk përfaqësojnë domosdoshmërisht politikën redaksionale të „KOHA javore„

format. Është momenti i fundit për angazhimin e intelektualëve që ta marrin guximin ta sfidojnë pushtetin dhe jo të qëndrojnë indiferentë ndaj rrënimit shoqëror dhe ekonomik të vendbanimeve sidomos të atyre shqiptare në vend, dhe nëpërmjet angazhimit politik opozitar të kërkojnë autorizimin e votuesve për ta përmirësuar këtë gjendje.

Njeriu i emancipuar dhe i arsimuar gjithmonë duhet të besojë në obligimet e tij prej intelektuali që të mos heshtë dhe të mbyllë sytë, duke shikuar vetëm avancimin e vet profesional dhe vetëm interesat e sigurimit të mirëqenies së familjes më të ngushtë, sepse ai nuk duhet të jetë plotësisht i lumtur dhe i përmbushur në rrethin e vet të punës dhe të bëjë karrierë personale akademike, kur sheh shumë të tjerë, si luftojnë për të siguruar një kafshatë buke për fëmijët e tyre, dhe mezi e përmbyllin muajin, edhe kur kanë të ardhura minimale për mbijetesë.

E ENJTE, 19 JANAR 2017

Javore KOHA

11

VËSHTRIM & OPINION

Sektori civil në Ulqin prej kohësh nuk pulson “gjak” të ri. Vendi ynë është i etur për një debat të depolitizuar dhe ide të reja e inovatore, të prezantuara në një terren të pavarur dhe konkurrues

Drita Llolla

Promovimi i kulturës qytetare

Është një fakt tanimë i njohur,edhe pse shumë prej nesh nuk ndihen aspak krenar për këtë, se qyteti i Ulqinit nuk ka një teatër, kinema, ose çfarëdo lloj hapësire tjetër alternative që ofron një program kulturor.

Para dy ditësh, së bashku me drejtorin e Qendrës Kulturore Ulqin, vendosëm për të konkretizuar diskutimet e nisura nga iACT në shtator të vitit të kaluar, rreth mënyrave për të rigjallëruar jetën kulturore në qytet. Në vijim të vlerësimit të kujdesshëm të hapësirave dhe mundësive për bashkëpunim, nënshkruam një model unik Memorandum Bashkëpunimi, i pari i këtij lloji jo vetëm në Ulqin por edhe më gjerë.

Për të qartësuar arsyet e kësaj iniciative, në përgjigje të disa qëndrimeve kundërshtuese si edhe për të evidentuar problematika që historikisht kanë frenuar jetësimin e çdo lloj fryme të re në Ulqin, së pari dua të shprehem rreth qëllimit parësor të sektorit civil të cilit i përkas.

Secila prej organizatave joqeveritare mbulon një ose disa fusha të caktuara, krijon dhe implementon programe me vlerë të shtuar dhe të çmuar, me qëllimin për të kon-

12

Javore KOHA

E ENJTE, 19 JANAR 2017

Rëndësia e së nismave tribuar në përmbushjen e nevojave dhe mungesave të komunitetit.

Cilësia e programeve varet nga kapacitet me të cilat çdo organizatë disponon, si edhe nga vizioni që ajo ka për zhvillimin e territorit ku vepron. Edhe pse detyra e secilit prej nesh që zgjedhim pjesëmarrjen në mënyrë aktive në procese zhvillimore, është që të identifikojmë hapësirat për veprim, para së gjithash duhet të mësohemi të heqim dorë nga qasja jo konstruktive, sidomos ndaj iniciativave të reja, jashtë fushës tonë të veprimit ose të perceptimit. Besoj se pikërisht ky fenomen është njëri prej faktorëve që ka kontribuar rëndësishëm në situatën në të cilën ne ndodhemi sot në Ulqin.

Thënë troç, është i domosdoshëm

promovimi i një mendësie të re, gjykuar si nga këndvështrimi i pjesëmarrjes përmbajtjesore, nivelit të profesionalizmit gjatë implementimit të programeve, etj.

Besoj thellësisht te suksesi i një komuniteti i cili ushqen një frymë inkurajuese për secilin individ ose grup individësh që zgjedhin të veprojnë me ide inovatore dhe në mënyrë konstruktive, në funksion të së mirës publike. Si komunitet, duhet t`i kushtojmë vëmendje të veçantë këtij aspekti dhe t`u hapim rrugë projekteve ambicioze, në rastin konkret projekteve që synojnë zhvillimin e kulturës qytetare.

Së dyti, sektori civil në Ulqin prej kohësh nuk pulson “gjak” të ri.

Vendi ynë është i etur për një debat të depolitizuar dhe ide të reja

Pikëpamjet e shprehura në fq: OPINIONE & VËSHTRIME nuk përfaqësojnë domosdoshmërisht politikën redaksionale të „KOHA javore„

VËSHTRIM & OPINION

e mbështetjes e me ide të reja e inovatore, të prezantuara në një terren të pavarur dhe konkurrues.

Ne duhet të krijojmë kushte të përshtatshme për një terren të tillë i cili nxit shkëmbimin e ideve të reja, e jo ta frenojmë këtë proces duke ofruar një terren të kontaminuar me teori të pabazuar konspiracionesh politike dhe psikologjike.

Në vijim, shtroj disa sugjerime për faktorët të cilët në të ardhmen mund të kontribuojnë rëndësishëm në mbështetjen e nismave të reja, të domosdoshme për zhvillimin kulturës në vendin tonë: - Institucionet lokale dhe qendrore duhet të bashkëpunojnë ngushtësisht me qendrat kulturore dhe me sektorin civil, jo vetëm në kuadër të zbatimit të strategjive dhe programeve për zhvillim kulturor

përmes financimit të projekteve, por edhe gjatë procesit të hartimit te këtyre strategjive.

- Bizneset dhe ndërmarrjet që veprojnë në sektorin e turizmit, çdo investim në projektet kulturore nuk duhet ta konsiderojnë “para e hedhur kot”. Këto investime ndikojnë në pozicionimin e qytetit të Ulqinit në hartën e vendeve të rëndësishme dhe konkurruese në rajon nga pikëpamja kulturore, rrjedhimisht duke ndikuar në kërkesë të shtuar turistike.

- Diaspora përmes kontributit të saj ka rol të veçantë në ringjalljen e jetës kulturore, si edhe ka rëndësi simbolike në mbështetjen e nismave që nxisin ruajtjen dhe mirëmbajtjen e trashëgimisë kulturore.

Parë nga ky këndvështrim, është

Pikëpamjet e shprehura në fq: OPINIONE & VËSHTRIME nuk përfaqësojnë domosdoshmërisht politikën redaksionale të „KOHA javore„

e domosdoshme vëmendja e saj e vazhdueshme dhe mbështetja e plotë për nismat e reja në territorin ku jetojnë pakicat shqiptare.

- Rëndësia e komunikimit dhe bashkëpunimit të institucioneve dhe organizatave joqeveritare me komunitetin e donatorëve ndërkombëtar.

Së fundmi, uroj fillimin e një kapitulli të ri dhe të mbarë për një vend ku teatri, kinemaja apo qendrat alternative kulturore dhe rinore, do jenë alternativa të zakonshme për zbavitjen dhe edukimin e fëmijëve dhe të rinjve tanë, për një Ulqin më të mirë dhe dinjitoz për të jetuar, për të punuar dhe për të ftuar miq nga qytete dhe vende të tjera.

(Autorja është drejtore ekzekutive e iACT) E ENJTE, 19 JANAR 2017

Javore KOHA

13

KULTURË

Përkujtim Profesor Mr. Ahmet Kelmendit (2)

Misionari i ars Për Koha Javore:

Dr. Hysni Hoxha Prishtinë Me hapjen e Shtëpisë së Kulturës në Pejë më 1952, i angazhuar nga njerëzit kompetentë të qytetit, Ahmet Kelmendi paraqitet me kumtesën: “Prejardhja e Gjuhës Shqipe dhe e popullit shqiptar nga Ilirët dhe Ilirishtja”. Në këtë solemnitet ka marrë pjesë edhe Dushan Mugosha, funksionar i lartë jugosllav, i cili bashkë me funksionarë të tjerë, ka qenë kundër pikëpamjeve të kësaj kumtese.

Pas dy mbledhjeve të mbajtura (1952 - 1957) me gjuhëtarët e dëgjueshëm, u vendos që gjuha letrare shqipe të jetë kosovarishtja.

Siç me tregonte i shqetësuar profesori Ahmet, në planin diskriminues të Jugosllavisë ishtë paraparë që të formohen dy gjuhë: a) šiptarski za šiptare u Jugoslaviji (gjuha shqipe për shqiptarët në Jugosllavi), dhe b) albanski za albance u Albaniji (gjuha shqipe për shqiptarët në Shqipëri).

Si pasojë e kësaj politike ka qenë në plan që në Jugosllavi të formohen dy popuj dhe dy kombe: šiptari dhe albanci.

Në një plan të tillë shfaqet ndjenja shqiptarofobe, frika nga bashkimi kombëtar i shqiptarëve në viset e tyre, synimi reaksionar për të kthyer të kaluarën e errët. Edhe sot e kësaj dite, pas Pavarësisë së Kosovës me të drejtë të Gjyqit Ndërkomëtar, Serbia nuk heq dorë nga Kosova duke e konsideruar krahinë të Sërbisë. Përkundër qëndrimeve reaksionare, në Kosovë, më 1968, u pranua njëzëri Projekti i “Rregullave të drejtshkrimit të shqipes”, botuar në Tiranë më 1967, ku Ahmeti ka qenë pjesëmarrës më aktiv me

14

Javore KOHA

E ENJTE, 19 JANAR 2017

Profesor dr. Eqrem Çabej ia ka pasë besuar profesorit Ahmet Kelmendi të bëj përgatitjen për botimin e kompletit të veprave të tij. Kësaj pune ai iu përvesh me ndjenjën e admirimit dhe dashurisë ndaj shkencëtarit tonë shkrime.

Origjinën e kombit tonë nga ilirët dhe gjuhën shqipe nga ilirishtja vazhdoi ta mbronte edhe atëherë kur u punësua në Redaksinë e Gazetës Rilindja (1960 - 1964), pas presioneve dhe para përjashtimit në Pejë si nacionalist. Në këtë gazetë filloi të shkruante kundër kosovarishtes, gjuhës të vendosur në dy mbledhjet e përmendura të dirigjuara me dhunë të regjimit jugosllav, në krye me Dushan Mugoshën.

Në “Rilindje” së pari si lektor, gazetar dhe redaktor, ka luajtur një rol të rëndësishëm. Në këtë shtëpi botuese ka pasur përkrahje nga drejtori i saj Ymer Pula, i cili e ka njohur veprimtarinë atdhetare të Ahmet Kelmendit në Drenicë.

Gjuhën standarde shqipe e kultivoi edhe në TMK ku themeloi Qendrën e Kulturës së Gjuhës Ushtarake Shqipe. Në Universitetin Ushtarak të TMK-së, ky pedagog i palodhshëm, ligjëroi lëndën: “Kulturë e Gjuhës Ushtarake Shqipe”, me gradën ushtarake major, që nga fillimi i vitit 2004.

Pas veprimtarisë së suksesshme në arsimin fillor dhe të mesëm, misioni i profesor Ahmetit vazhdoi me përkushtim të madh edhe në Universitetin e Prishtinës: Në Shkollën e Lartë Pedagogjike, në Fakultetin e Arteve, Fakultetin e Edukimit. Duhet përmendur angazhimin e madh të këtij arsimdashësi për hapjen e Degës së Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe më parë në Gjilan, në vitet 1967 - 1970, dhe më vonë edhe në Shkollën e Lartë Pedagogjike në

Prishtinë. Me përvojën e tij të madhe e të gjatë, prej arsimit fillor deri në atë universitar, në ligjëratat dhe konsultat me studentët, rëndësi të posaçme i kushtonte gjithmonë gjuhës standarde shqipe, si në të shkruar ashtu edhe në të folur si dhe potenconte vazhdimisht leximin sa më shumë të librave. Para nxënësve dhe studentëve ishte edhe edukator. Atyre u fliste se pa arsim, edukatë, kulturë, nuk mund të përparojë një popull. I lexonte para studentëve vargjet e poetit të madh botëror, poetit indian, nobelistit, Rabindranat Tagora, i cili në poezinë e tij e madhëron arsimin, shkollën: “O Arsim, o Hyjneshë e Njerëzimit O Shkollë o Faltore e Njerëzimit!”

Siç thotë Profesor Mehmet Gjevori “ Në tërë jetën dhe veprën e tij kemi një zbatim më të plotë e më rigoroz të Porosisë të Shenjtorëve të Rilindjes sonë Kombëtare...të etnoshqiptarizmës, gjithnjë me një moto e me një program: TË BASHKIMIT GJITHËKOMBËTAR. Nëntë ish nxënësit e tij të Gjimnazit të Pejës, në veprën e përmendur të Mehmet Gjevorit shprehin respekt të thellë ndaj profesorit të tyre Ahmet Kelmendi, të cilët ndër të tjera theksojnë: “ Me përkushtim më të madh na mësonte për rilindësit shqiptarë. Duke shprehur konsideratë të thellë për dijen dhe njohuritë që kanë marrë në bankat e shkollës, ata e konsiderojnë profesor Ahmetin, mbi të gjitha, si udhërrëfyes për zhvillimin intelektual e sidomos kombëtar. Me ndjenjë

KULTURË

simit shqip

krenarie thonë se e tërë gjenerata e tyre vazhdoi studimet, e gati dhjetë nga ata u bënë profesorë Universiteti.

Edhe ish nxënësit, ish studentët e gjeneratave të tjera nuk e harrojnë profesorin e tyre. Ekrem Kryeziu, profesor i Fakultetit të Arteve, regjisor, dramaturg, i falënderohet në këtë mënyrë: “ Profesor Ahmet Kelmendi ishte sa hijerëndë, aq edhe i dashur; sa qortues, aq edhe nxitës i energjive tona krijuese.”

Përveç veprimtarisë që përmendëm, Ahmet Kelmendi është edhe autor i teksteve Shkollore nga Gjuhësia. Ai, ndër të tjera, me kolegët e tij prof. dr. Latif Mulaku dhe prof.

Mazllum Hasimja ka publikuar katër gramatika të gjuhës shqipe, dy për shkolla fillore dhe dy për shkolla të mesme.

Profesor dr. Eqrem Çabej ia ka pasë besuar profesorit Ahmet Kel-

mendi të bëj përgatitjen për botimin e kompletit të veprave të tij.

Kësaj pune ai iu përvesh me ndjenjën e admirimit dhe dashurisë ndaj shkencëtarit tonë. Gjashtë vëllimet e para të kompletit janë përgatitur me përkushtim të madh dhe i ka redaktuar me gjuhëtarët tanë të njohur: Sylejman Drini dhe Mehmet Gjevori. Mirëpo punën më të madhe, siç shkruan profesori Gjevori, e ka bërë Ahmet Kelmendi.

Sipas porosive të profesor Çabejt u angazhua të bëjë edhe një punë tejet të mundimshme: përgaditjen për botim të vëllimit të shtatë të kompletit që ishte cikli i ligjëratave të profesorit Çabej të mbajtura në Kursin për studentët të Shkallës së Tretë të Fakultetit Filologjik në Prishtinë 1972 -1973. Dispensën e këtyre ligjëratave, botuar nga ky fakultet, profesori Ahmet e ngriti në vëllim shkencor me burimet e nevo-

jshme të veprave dhe studimeve që i mblodhi nëpër bibloteka dhe institucione tona dhe në ato ndërkombëtare, që albanologu ynë i madh vetëm i kishte përmendur.

Profesor Ahmeti mblodhi dhe botoi një vepër tejet të rëndësishme për kulturën tonë kombëtare: “Histori e Gramatologjisë Shqiptare I” (1635 - 1944) të profesor Jup Kastratit (1980). Në këtë vepër janë përmbledhur 99 gramatika të autorëve shqiptarë dhe të huaj. Profesori i Zagrebit, akademik Radoslav Katiçiq ka thënë se popujt e tjerë, edhe më të zhvilluar, nuk kanë një vepër të këtillë të historisë së gramatologjisë.

Pas një veprimtarie ta gjatë gati shtatëdhjetëvjeçare profesori Ahmet Kelmendi si misionar i arsimit shqip dhe i gjuhës sonë standarde, mbetet një ndër personalitetet më të shquara të kombit tonë. (Fund) E ENJTE, 19 JANAR 2017

Javore KOHA

15

KULTURË

Portret: Prof. Dr. Zymer U. Neziri (2)

Pavdekshmëria trashëgimisë k

Ky kërkues i pasurive folklorike, në epikën legjendare ka hulumtuar shumë dhe në arkiva ku ruhen koleks hura nga studiues të kohëve të kaluara e këtë e ka bërë jo vetëm në Kosovë e në Shqipëri, por dhe në Ar Arkivin ku ruhen koleksionet e M. Lambercit në Vjenë të Austrisë

Për Koha Javore:

Prof. Dr. Mark Tirta Tiranë Ky kërkues i pasurive folklorike, në epikën legjendare ka hulumtuar shumë dhe në arkiva ku ruhen koleksione të epikës legjendare, të mbledhura nga studjues të kohëve të kaluara e këtë e ka bërë jo vetëm në Kosovë e në Shqipëri, por dhe në Arkivin e Harvardit në ShBA, si dhe në Arkivin ku ruhen koleksionet e M. Lambercit në Vjenë të Austrisë. Ka qëndruar 2 herë, 2002 e 2007, në Harvard, ku ka hulumtuar në koleksionet e studiuesit Milman Parry, në epikën gojore shqiptare, të mbledhur të incizuar më 1934-1935 në Sanxhakun e Novi Pazarit. Ky koleksion vlerësohet si më i madhi në ShBA e me të janë shkruar shumë disertacione doktoraturash e shumë studime të tjera. Në Harvard, Zymer U. Neziri ka hulumtuar dhe në koleksionet e studiuesit Albert Lord, këngë epike të Shqipërisë së Veriut, ku ka eksploruar më 1937. Në këtë mbledhje të A.Lord janë mbi 20.000 vargje nga Eposi i Kreshnikëve.

Zymer U. Neziri ka hulumtuar në Vjenë, si bursist i Ministrisë Federale të Arsimit e të Shkencës; ka vënë në përm-

16

Javore KOHA

E ENJTE, 19 JANAR 2017

bushje projektin “Dorëshkrimet shqip të folklorit të Maksimilian Lambercit”, në Akademinë e Shkencave të Austrisë, në Vjenë. Ka hulumtuar në 60 dosje ku ka folklor, folkloristikë, mitologji, etnologji, gjuhësi, letërsi, histori e më tej.

Ky njeri i kërkimeve shkencore që nga viti 1967 është marrë dhe ka botuar disa vëllime në IAP të Prishtinës. Më shumë është marrë me epikën historike e me atë legjendare, me balada. Me shumicë mblodhi e incizoi nga epika legjendare (më 1979-1988).

Projektin e kreu me shpenzimet e tij e pa ndihmë nga institucione shkencore e të Kosovës (Prishtinës). Mblodhi e sistemoi një material prej 15 vëllimesh të veçanta në Rugovë e që vlerësohet si një nga koleksionet më të mëdha arkivore, me këngë të Eposit të Kreshnikëve, mbledhur në Kosovë. Në këtë mbledhje ka mbi 100.000 vargje. Është mbledhje e pakrahasueshme në këtë fushë e vetëm në një krahinë malore. Kjo përmbledhje këngës nga Rugova: sipas një projekti të kërkimit shkencor për diser¬tacion doktoranture. Këto 15 vëllime ruhen në arkivin e IAP-it në Prishtinë e prej tyre janë botuar vetëm 3 vëllime.

Që nga viti 1969 e deri tani ky studiues ka botuar mbi 400 shkrime shkencore e kulturore në revista e manuale të ndryshme shkencore e kulturore në Kosovë, në Shqipëri, në Maqedoni, Mali i Zi, Rumani, Itali, Japoni, Austri

si dhe disa në rrugë botimi në Bonjë e Hercegovinë, ShBA, Hungari, Austri.

Pra këto janë pasqyrë dëshmuese e një pune shumë energjike, me shumë dituri e përkushtim ma¬rra-mendës.

Ky gërmues në shkencën folklorike ka botuar ose përgatitur për botim shumë vepra diturore e prej tyre disa po i përmendim këtu: “Epika legjendare e Rugovës” (1997), antologjinë “Këngë të Kreshnikëve” (1999, 2001, 2003, 2009, 2011, 2013), mo¬no¬grafia: “Figura e krahasimit në këngët tona lirike të dashurisë” (2004); “Studime për folklorin”, I (2006), “Studime për folklorin”, II (2008); vëllimi “Epika legjendare e Rugovës” I, (2009); “Epika legjendare e Rugovës”, II, (2011). Është bashkautor i disa veprave të botuara nga Instituti Albanologjik i Prishtinës, botime shkencore e kulturore me shumë vlera.

Ka botuar libra kushtuar disa figurave të shquara në atdhetarizëm si: Isa Demaj, Avdi Kelmendi e me radhë.

Ka në dorëshkrim disa libra shkencorë e kulturore si: “Studime për folklorin”, vëllimet III, IV, “Haxhi Zeka në traditën gojore”, monografitë “Epika legjendare e Rugovës”, “Rugova në vështrim etnologjik”, “Ligjërata për Eposin e Kreshnikëve”, 12 vëllime këngësh nga krahina e Rugovës”, “Këngë të Kreshnikëve dhe balada”, 15 vëllime me këngë të kreshnikëve nga pesë vende të Ballkanit, ku jetojnë Shqiptarët, i realizuar sipas projektit

KULTURË

ae kulturore

sione të epikës legjendare, të mbledrkivin e Harvardit në ShBA, si dhe në

2012-2014-2016 për dosjen e Eposit për UNESKO, që ruhen në Arkivin e IAP-it.

Ka qenë bashkautor në bërjen e projektit ndërkombëtar në Harvard (2003-2007), në përgatitjen për botim të këngëve epike shqipe të mbledhura nga profesori i Harvardit Albert Lord, ku kanë bashkëpunuar disa profesorë të ShBA-së, të Italisë, specialistë të epikës legjendare në vise të ndryshme të botës.

Ky studiues epikolog ka marrë pjesë me kumtesa në shumë vende të botës, kryesisht në fushën e studimit të epikës historike e legjendare, në konferenca ndër¬kombëtare, në Kosovë, Shqipëri, Maqedoni, Mali i Zi, Bosnje e Hercegovinë, ShBA, Hungari, Austri, Kinë. Është organizator ose bashkorganizator i disa konferencave a simpoziumeve ndër¬ko¬mbëtare në Prishtinë, kryesisht në fushë të epikologjisë, po dhe të temave his¬torike e sociale.

Ky folklorist është anëtar i Shoqatës Ndërkombëtare të Etnologjisë e të Folklorit (SIEF). Është anëtar i Shoqatës Ndërkombëtare të Studimeve Epike, po dhe pjesëmarrës në themelimin e saj në Pekin (Kinë) më 18.11.2012. Është dhe anëtar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Kosovës.

Ka marrë shumë çmime nderi e dekorata për punën e tij shkencore të një shkalle shumë të lartë e me tematikë tepër të gjerë, në fushën e folklorit go-

jor, sidomos në epikologji.

Veprimtaria kërkimore shkencore, me botime të shumta në fushën përkatëse është tepër e gjerë e nuk është e mundur të jepet e tëra në këtë shkrim për 70-vjetorin e Zymer U. Nezirit. Nga ajo punë e gjerë, marramendëse që ka bërë me kërkime e botime shkencore, është me të vërtetë një “hero legjendar” si Mujo e Halili, si Gjergj Elez Alia, por me një ndryshim të thellë: të përmendurit e kanë bërë veprimtarinë e tyre me shpatë e me topuza; diku përmenden dhe pushkët, si ndryshimësi në rrjedhë të kohëve, me kuvende, me fjalë bubulluese, me konflikte në luftë me pushtues, grabitës, përdhunues, qëndresë kundër skllavërisë, pra në paraqitje të gjigandëve legjendarë.

Krejt ndryshe: Prof. Zymer U. Neziri heroizmin legjendar e ka bërë me kërkime shkencore në terren, me studimet e tij, me librat e botuar ose në rrugë botimi, me vëllime në arkiva. Kjo veprimtari kaq e gjerë, kaq e thellë, bërë me shumë përkushtim e me shumë mundime, e bën këtë studiues një hero legjendar; me këtë është bërë hero për kombin shqiptar. Ky është një

Qemal Haxhihasan i Kosovës, po ka kërcyer edhe më përtej.

At Gjergj Fishtës i ka pëlqyer shumë Tanusha e Kralit, te “Martesa e Halilit”: “E unë Tanushën vet e kam pa // Kur kem pas besë me Krajli”. Edhe Zymerit kjo do t’i ketë pëlqyer shumë ashtu si Gj. Fishtës. Po Zymeri i ka parë vetëm në studime e jo më tej... Këto ndodhi legjendare nga Eposi i Kreshnikëve Muji e Halili, Zymeri i ka për¬je¬t¬uar si në film, duke hyrë në thellësitë kuptimore të tyre, pra është bashkuar me Heronjtë e Eposit...

Me veprimtarinë me shumë përkushtim e me shumë mundime, me kërkime terreni, me sistemim materiali për arkiv, me bërje librash për këtë trashëgimi kulturore legjendare e ka shpëtuar këtë nga vdekja, e ka bërë të gjallë dhe për brezat e së ardhmes. Prof. Dr. Zymer Neziri ka bërë të pavdekshme këtë pasuri kulturore që na vjen nga shekuj të hershëm, po dhe vetë është bërë i pavdekshëm për të ardhmen, për këtë punë gjigande që ka bërë.

Për brezat e ardhshëm studiues, ky do të përfytyrohet si një hero legjendar, si një Homer i Shqiptarëve.

(Fund) E ENJTE, 19 JANAR 2017

Javore KOHA

17

KULTURË

ME RASTIN E BOTIMIT NË GJUHËN SHQIPE TË LIBRI “TREGIME NGA MONTANARI” I SHKRIMT

Tregime me vlera ideoartistike Vëllimit autori i ka hedhur përsipër një tis apo mantel filozofik, quaje si të duash, pasi kjo përbën një vlerë që as duhet anashkaluar e as duhet të mbesë jetime

Skender Temali

Vladimir Vojinoviq është një shkrimtar bashkëkohës nga Mali i Zi. Bashkëkohëse e moderne njëkohësisht është edhe proza e tij.

Në fakt unë kam lexuar vetëm këtë libër nga disa që ai ka botuar, po që të provosh cilësinë e një buti me verë, s’ka përse t’i nxjerrësh fundin, mjafton të degustosh vetëm një gotë.

Më ka befasuar mënyra moderne e perceptimit të realitetit, ku flasin pa e ndërprerë njëra-tjetrën e sotmja dhe e nesërmja.

Si ke mbyllur faqen e fundit të vëllimit, jo veç lexuesi ideal, por edhe ai real, e ka lehtësisht të verifikueshme se personazh kryesor është mbase vetë autori, pra një shkrimtar a intelektual e kjo ka e s’ka gjithaq rëndësi. Në dymbëdhjetë tregimet që autori na paraqet, përmes narratorit, sidomos përmes dialogësh e monologësh, na përcjell mesazhe, hera-herës edhe të mbuluara nga një tis filozofik impresionues. Realiteti e simbolika që e rrethon këtë prozë, shpesh edhe si brerore pa e kaluar masën, të imponojnë që të mos lexosh shpejt, edhe pse i njëjti apo i përafërti personazh shtegton sa në njërin në tjetrin tregim, pasi individualizimi që

18

Javore KOHA

E ENJTE, 19 JANAR 2017

u ka bërë na flet për pjekuri artistike të autorit.

Tregimet e këtij vëllimi i kanë të katër stinët, rrethi ciklik i të cilave të bën të perceptosh të katër stinët e jetës, duke filluar që nga dimri i saj, varri e deri tek burgu, që ka gota e zbrazur mes shokësh e deri tek fishekzjarrët ngazëllues. E bukura s’e ka të domosdoshëm komentin, e megjithatë në mënyrë të koncentruar, jo nga pozicioni i kritikut, por i shkrimtarit, do të përcjell disa mendime rreth vlerave ideoartistike të këtij vëllimi.

Do ta filloja me tregimin me titullin “Ikja”, ku shkrimtari, një përfaqësues i brezit të ri “duke ndërruar teza me proletarët e burgut, ka dëgjuar aq shumë sa qelinë e ka përjetuar si hoje mjalti, në të cilat derdhet nektari më i mrekullueshëm”.

Edhe pse tregimet kanë natyrën e një mozaiku, ky ndërtim kompozicional nuk e ka cenuar rrjedhshmërinë stilistike e subjektore, ku konvergojnë mendime të ndryshme e ku i lihet hapësirë edhe lexuesit të meditojë për hesap të vet e kjo, mendoj, nuk është pak për ta bërë edhe atë pjesë të perceptimeve e ndjesive estetike.

Thashethemet provinciale, që s’janë

tjetër veçse pjesë e atyre ballkanike, mbrojtja e mendimit të lirë dhe e së vërtetës, pavarësisht kostos dhe qartësia e ekspresiviteti i frazës, do të na shoqërojnë në tregimin “Demantet”, ndërsa tek “Ikona”, autori lehtësisht ka depërtuar në budallallepsjen e turmave pas asaj që s’shihet, por edhe kur shihet-nuk besohet, pasi Shën Nikolla s’është askush tjetër që i faleshin veçse një njeri i thjeshtë, Backoviqi.

Vojinoviqi, atë që shkruan e njeh, e njeh deri në inde realitetin, i cili, edhe pse i trishtë, në penën e tij, përpos trishtimit të pritshëm, të zgjon edhe shpresë e besim tek njerëzit e mirë të kësaj bote.

Personazhet e tregimeve janë, në përgjithësi, njerëz të thjeshtë, pa grada e ofiqe pushtetore. E shumta autori mbërrin deri tek Bozhoja (tregimi “Ëndrra”) që të shfaqet si siluetë e nëpunësve të Çehovit. Ata përjetojnë një jetë me tallaze e fund të padëshirueshëm, siç i ngjet Zhivkos, edhe pse falë përshkrimit mjeshtëror të autorit, sikur ndjejmë mëshirë për të, pavarësisht njollave të jetës së tij të kahershme.

Më ka qëlluar të lexoj tregime të

KULTURË

TARIT MALAZEZ VLADIMIR VOJINOVIQ

autorëve të ndryshëm ku ka kalime pindarike, e, në përgjithësi ato nuk më kanë pëlqyer, por në “Tregim i Vitit të Ri”, ky kalim është i përligjur, prej emfazës së fund vitit e pas fishekzjarrëve për agimin e Vitit të Ri, tek jashtëqitjet e jetës. Mesazhi që përcjell autori se ka shumë mut e qelbësirë kjo jetë, era e rëndë që kutërbon për dikë mund të jetë edhe parfum, shteg drejt lavdisë, mbase dhe për Bozhon që të vrapojë drejt poltronit të drejtorit të bankës, edhe pse s’është as më shumë e as më pak për një mut në lëvizje e që ka koncentruar ligësitë e jetës, edhe të neurokirurgut, por jo të shkrimtarit-narrator, që ende s’është i bindur ta dorëzojë tregimin për shtyp.

E theksova se vëllimit autori i ka hedhur përsipër një tis apo mantel filozofik, quaje si të duash, pasi kjo përbën një vlerë që as duhet anashkaluar e as duhet të mbesë jetime.

Shformimi njerëzor tek pasqyra e thyer, i parë përmes simbolizmit, tek “Refleksion”, ka më tepër konturet e një eseje se sa të një tregimi të mirëfilltë, e thënë me gjuhën e kritikës, një skicë tregimi. E kjo jo se autori nuk e njeh konstruktin tregimor, por

se ashtu, të koncentruar ai e ka parë shformimin, pa i lënë të tjera ngarkesa emocionale. Për këtë bindesh si ke lexuar “Tregim për takimin e fundit”, ku ka një harmonizim mjeshtëror të mistikës me rravgimet në rrugët e disa episodeve historike të Malit të Zi, deri në ditët tona, ku e njohura dhe e panjohura janë në bashkëjetesë, duke e mbajtur në nënshtresë kuptimore epërsinë e tyre.

Interpretimet e karakterit filozofik të hulumtuesit, priftit, Nikollës I na flasin për një penë të mprehtë e një letërsi serioze.

Bashkëjetesën e ekstremeve e has dendur në këtë vëllim. Ajo është e pranishme edhe tek tregimet “Montanaro jazz”, “Tranzicioni” e “Hotel Grand”. Tek i pari bashkëjeton gëzimi dhe hidhërimi, ndërsa tek dy të tjerët është fati i intelektualit në kryqëzimet dhe dilemat e jetës. Bota intelektuale e shkrimtarit dhe e shkencëtarit është bota e pikëpyetjeve. Përgjigja që marrim, ne, si lexues, se dinamika e ndërrimit të sistemeve s’është tjetër veçse një anomali më pak a më shumë në jetën e njerëzve, ka edhe protagonistët e saj. Përgjumja e shkencëtari është ajo që pohuam

më lart, e kontrastit të kërkesës për të ecur përpara me lavdinë e së kaluarës, që është ku e ku me kërkesën për progres shoqëror e shkencor e atë, pra lavdinë e kërkimeve shkencore të kahershme e të kapërcyera tashmë, s’ka se si ta absorbojë as hareja e një dasme që s’lë gjurmë.

Leksiku i pasur, madje edhe ai i zhargoneve tek disa personazhe, dinamika e dialogëve, koherenca e mendimit, thjeshtësia e rrëfimit sikur kompensojnë mungesën e përshkrimit, i cili është i kursyer në këtë vëllim e jo kurdoherë i domosdoshëm në tregimin e shkurtër.

Vojinoviq: Na dhe një vëllim ku koha që jetojmë e sheh veten e saj në pasqyrë, herë reale, siç është, e herë të deformuar, siç nuk do ta donim.

Përkthimi mjeshtëror i Dimitrov Popoviqit nga gjuha malazeze në gjuhën shqipe duhet përgëzuar dhe është një tjetër urë që lidh dy kulturat tona. E dëshiroj vazhdimësinë, jo për reciprocitet, por që me krijimtarinë tonë të njihen edhe lexuesit malazezë në gjuhën e tyre.

(Autori është kryetar i Shoqatës së Shkrimtarëve Shkodër) E ENJTE, 19 JANAR 2017

Javore KOHA

19

KULTURË

ENIGMA ETNOKULTURORE E TREKËNDËSHIT: RUMI – ROZAFAT – VALDANOS

Fosilizimi i kult Po zbresim këtu për pak, prej të përgjithshmes etno- kulturore gjithënjerëzore të historisë në të veçantën e saj- në kulturën tonë kombëtare, për të kuptuar atë që ruhet në te dhe sot reflekton dimensione lashtësie . E që merr kuptim shpeshherë vetëm në shqip duke shpalosur thellësinë e origjinës së shqipes në raport me gjuhët e tjera..

Muhamet Nika

Për fillim po cekim se të gjithë autorët e antikitetit të shekullit të gjashtë dhe pesë para Krishtit ndër të cilët Haketi i Miletit, Herodoti dhe Tuqiditi, pohonin në shënimet e veta rreth origjinës së grekëve si civilizim i lashtë , se në tokën e tyre jetonte një popullsi autoktone pellazge dhe barbare ( nuk flisnin gjuhën helene) , por që kishin një botë shpirtërore të tyren – besimin e vet dhe se grekët nuk mund ta kishin zanafillën nga një popull jogrek. Ata, siç shihet, as që tentuan që mitologjisë së vet t’ia fshehin origjinën e saj pellazge . Dhe sipas tyre , mbetet të thuhet edhe kjo se Jonianët grekë ishin pellazgë të asimiluar- helenizuar, kuptohet gjatë kolonizimeve greke ( CF. 1,56-VIII,44).

20

Javore KOHA

E ENJTE, 19 JANAR 2017

E kjo, pse jo mund të na kujtojë ngjashëm edhe situatën , kur popullsia iliro- shqiptare u sllavizma nga kolonët serbë..?!

Dhe kështu grekët duke arritur në këtë vend që do të mbante emrin e tyre, përzien gjuhën e vet semito egjiptiane me atë të pellazgëve të lashtë dhe trashëguan “me lejen e orakullit të Dodonës...”besimin pellazg - mitologjinë pellazge( të përmendur më herët) “ duke e përvetësuar fare atë. Historia njerëzore njeh shumë raste , ku shihet që popullsia e ardhur trashëgoi besimin e popullsisë së gjetur – autoktone nëse ky besim ishte më i avancuar dhe më i përsosur.

Në vazhdim do të shohim se si emrat e shumë heronjve të miteve

marrin kuptim përmes shqipes, ku ndeshim shumë rrënjë të pellazgjishtes së fosilizuar. Kurse kjo që cekim dëshmohet edhe në terrenin arkaiko kulturor të Anës së Malit, në fakt në basenin etno kulturor të trekëndëshit ; Rumi (Shestan), Valdanos (Ulqin), Rozafat (Shkodërpër së gjati lumit Buna?!

ILLYRICU SACRUM” (“ ILIRIA E SHENJTË”) dhe Ku banonin Klementët

Duke mbetur te njerëzit e mëdhenj e të shquar iliro- shqiptarë e të cilët lanë gjurmë në botën religjioze të krishterë të perandorive të shumta përveç shumë kardinalëve, shohim se iliro shqiptarët i dhanë Vatikanit , papën e 40 –të dhe të 243-të.

KULTURË

turës origjinale

Ndërsa Papa Inoçenti i parë u zgjodh në vitin 1700. Tjetër dëshmohet se Shën Jeronimi – që foli për Krishtin, ishe me zanafillë ilire në origjinë, çka kjo edhe i bën shqiptarët popull monoteistë e apostolikë dhe se këta u bënë të krishterë në mënyrë masovike në shekullin II, pas Krishtit çka do të thotë nja 7 shekuj para sllavëve- serbëve , që u krishteruan nga vëllezërit grekë sllavë folës Qirili e Metodi. Andaj mbase e gjithë kjo traditë apostolike dhe më herët ajo e një besimi origjinal pellazg ka bërë që sot të na vijë e fosilizuar një kulturë origjinale e kohës mitologjike që ndeshet në terren.

KU SHTRIHESHIN POPUJT KLEMENTINË ?!

Popujt Klementinë – i shkruan Pjetër Budi kardinalit Gocadino, më 15 Shtator 1621 – banojnë ndër malësitë përmbi Tivar dhe shtrihen në anën e Rizanos… (afërsisht) 2000 burra të zotë për armë.

Mbase këtu fjala është më afër për emrin e vjetër të Anës së Malit se sa për Risan (Rhizonicus- V.jonë). Kujtojmë se emri (Zana) Rrri Zana, është shumë prodhimtar me bazë mitike pellazgjiko ilire po edhe më vonë greke.

Emri me të madhe ndeshet edhe në mitologjinë greke dhe ruhet gjithashtu në folklorin e trevës së trekëndëshit : Rumi(Shestan)- Rozafat(Shkodër), Valdanos (Ulqin)?! Madje në Shestan

evidentohet si mikrotoponim- Mali i Zanave. Fjala është për qenije mitike që ndeshet edhe në këngë baladike , të Gjon Pretikës, që nisë me vargjet KËNDON BEGA ZANË NË MAL. Në këto anë këtyre objekteve mitike gjeografike shqiptare , në etnokulturë shohim tu ngjizen shpeshherë edhe super këngët – baladat shqiptare të cilat flasin gjithë se si për autoktoninë shqiptare mijëravjeçare në fushën etno- kulturore tonën.

Këtu po veçojmë mikrotoponimin – Rrizanë (Shasin dhe mitet rreth tij etj), pastaj baladën e Gjon Pretikës- këndon bega – zanë në mal - Mitin e Zeusit dhe rigjetjen e tij në folklorin e trekëndëshit të përmendur, si te Vallja Pirrake - e Veriut..., kënga e Aga Ymeri etj?!!

E ENJTE, 19 JANAR 2017

Javore KOHA

21

RAJONI

Danas

Propaganda nga S me trenin pa itine

Në vend të komunikacionit më cilësor dhe të ndërlidhjes së qytetarëve nga Kosova me ata të kryeqytetit, brenda një kohe rekord kanë fituar edhe një “fundjavë nga ferri” Vringëllima me armë, mitingu në Mitrovicë dhe fjalët e rënda, janë efektet e çmendurisë propagandistike të quajtur Me tren nga Beogradi deri në Mitrovicë (të Kosovës), shkruan e përditshmja e Beogradit Danas, transmeton Koha.net.

Në fakt kështu ka mundur ta konkludojë secili që sadopak e ka futur mendjen në veprim pasi të ketë marrë vesh se çfarë do të ishte ai treni që do të qarkullojë.

Teprimi, kiçi dhe provokimi i hapur ishin gjithçka, por jo një parakusht për një udhëtim të qetë.

Tingëllonin cinike t’i quajmë arsyetimet se dekorimi i trenit ishte një promovim i trashëgimisë kulturore .

Sepse, treni që duhet të qarkullojë nëpër Serbi iu dedikohet mbi të gjitha qytetarëve të saj, të cilët e dinë çka janë Deçani, Graçanica, Patrikana e Pejës, Prizreni, dhe kuptohet atyre të cilëve kjo do t’iu

“

22

pengojë, e këta janë shqiptarët nga Kosova.

Kompozicioni i dekoruar së jashtmi me mesazhe që me siguri do të shkaktojnë provokim, ndërsa nga brenda me mure të stërmbushura me posterë manastiresh e shenjtorësh, që për nga estetika më shumë i shkonin një tribune tifozësh ose diçka që i përgjigjej sensibilitetit të këshilltarit me vepra penale, Misho Vaciqit.

Një dekor i tillë mund të provokonte vetëm – konflikt.

Që ndodhi thuaja me shpejtësi rrufeje.

Pasoi xhirimi i rremë (?) i hekurudhës së minuar, dalja në terren e forcave speciale policore të Kosovës, ndalja e trenit në Rashkë, kthimi i tij pas, e pastaj breshëria e i zjarrtë verbale, me tendencë që të shndërrohet në breshëri plumbash.

Kuptohet, në distancë të sigurisë

Kompozicioni i dekoruar së jashtmi me mesazhe që me siguri do të shkaktojnë provokim, ndërsa nga brenda me mure të stërmbushura me posterë manastiresh e shenjtorësh, që për nga estetika më shumë i shkonin një tribune tifozësh ose diçka që i përgjigjej sensibilitetit të këshilltarit me vepra penale, Misho Vaciqit.

Një dekor i tillë mund të provokonte vetëm – konflikt

Javore KOHA

E ENJTE, 19 JANAR 2017

”

nga Beogradi.

Presidenti i Serbisë po ashtu, ndoshta në turrin e epsheve të tij patriotike ose nga dëshira që të mbledh ndonjë poen për mandatin eventual të dytë , përpak nuk bëri thirrje për luftë të përgjithshme (siç u shpreh që nuk do të ishte për herë të parë) duke harruar se kërcënimi i tij i papërgjegjshëm do të thoshte konfrontim me Aleancën e NATO-s, e për në këtu, pavarësisht nga ditët më të mira të historisë ushtarake serbe, fundi dihet që më parë.

Fatkeqësi për të gjithë. Dhe me siguri disfata ushtarake e Serbisë. Të cilën kemi pasur rastin ta shohim deri sa presidenti dhe kryeministri i tashëm ishin në koalicion qeverisës në fund të nëntëdhjetave, përcjell Koha.net. Ndërsa nuk kishte lumturi edhe kur ishin “opozitë konstruktive” në regjimin e Millosheviqit në fillim të ’90-tave.

Kryeministri, në stilin e tij, sërish u përpoq të luaj rolin e shpëtimtarit, duke dhënë urdhër që treni të kthehet pas në mënyrë që të shmangen konfliktet.

Nga ana tjetër, drejtori gjithmonë kryengritës i Zyrës për Kosovën (në Qeverinë e Serbisë), Marko Gjuriq, serbizimin e tij e demonstroi gjatë gjithë udhëtimit deri në Topçider (stacion në Beograd), ku doli (prej trenit).

Në vend të përgjegjësisë, zyrtarët tanë fshiheshin pas reagimeve të palës kosovare, ndërsa do t’i pyesja

RAJONI

Serbia erar

se çfarë do të ndodhte me lëvizjen e lirë sikur p.sh. nga Prishtina në drejtim të Nishit ose Beogradit të nisej treni me ngjyrat e Kosovës ose p.sh. të Shqipërisë, ndërsa enterieri të ishte i mbushur me portretet e të parëve të tyre kombëtarë?

Në cilin kilometër saktësisht do t’i vihej flaka, të gjuhej me gurë ose të minohej?

Fatkeqësisht, ky aksion propagan-

distik fatkeq nuk është i vetmi këto ditë. (...)

Dhe të dihet, ky pushtet nuk është i vetmi që ka pëlqyer të tensionojë situatën në Kosovë deri në kufijtë e luftës. Të rikujtojmë Jarinjen e para disa viteve, kur prapë ishim në buzë të përleshjes së armatosur.

Prandaj, në vend të lojës me zjarr, pushteti do të mund të bënte punën

që e ka për detyrë.

Në këtë rast që qytetarët të mund të udhëtojnë drejt nga Mitrovica deri në Beograd e pas.

Dhe këtë nëse ka mundësi më shpejt se 50 km në orë, përkatësisht më shkurt se 11 orë, që do të ishte një sukses i madh për Qeverinë.

Ndërsa lojërat e fjalët e mëdha të lihen. Jeta nuk është fushatë parazgjedhore.

E ENJTE, 19 JANAR 2017

Javore KOHA

23

KULTURË

Poezi Anton Gjuravçaj

Sa puthje prej Jude toka jonë apo Via dolorosa moderne në shqip

Dikush duhet të zëvendësoëj të vdekurit që çdo ditë i nxjerrim jashtë për një arnë lavdie ende pa ardhur dita e gjykimit ka ligje varri nëse të kaluarën më në fund e bëjmë të çmendet mund të trembim vetëm sorrat me të frëngjitë e kullave mbesin si nuse veja tokës që është mësuar me këmbët tona i pëlcasin brinjët era e veriut sjell ulërimën e ujqve prej herët në mëngjes deri vonë në mbrëmje fjalët dhe prapa fjalët përtypen me pështymë Lindjeje që me tërbim do të përkundi djepin tonë mbi humnerë vorbull dhuratë t’ ia japi harresës koha si dëshmitare e përjetshme dergjet në ethe deri sa me qëllim ngatërrohen këngët me vajet ah kjo rrokullisje që si sëmurje na mbeti në gjak e nuk ndalë të kafshuarit në zemër pas shpine në thembër çfarë mallkimi është ai

24

Javore KOHA

E ENJTE, 19 JANAR 2017

që vlerave duhet t’ u japim erë shkrumbi hedhësit e litarëve në qiell si të nëmur me kandar të çoroditur duan të na bëhen krimba shpirti le të shkëputen heronjtë e xhepit si kokrra të mëdha breshëri të shpërfytyrohen në tokë të vetëdijesohemi se kanë trup pa shpirt se flasin të kurdisur.... në emrin tonë shëtisin si arusha cirku.... mos të presim të lirohemi prej botës së përrallave përmes mallit... lotëve nuk gëlltitet ajo farë vetëshkatërruese me histori përdhunimi që rrënjët i gjen sa më larg vetes nëpër botë dhe nëse kërkon momenti do të krrokat edhe në shqip e aq më pak ajo lakmi verbuese që i shtjerr gjoksin tokës çfarë janë këto puthje prej Jude vetëcungim ... tkurrje sa vend ndalje të reja plogështie

KULTURË

përqeshje dhimbje... që lindin me të drejtin e plaket me këmbëngulësinë pragu i shtëpisë mbetet mali më i lartë dhe gjykatësi më i ashpër nëse përfundohet në fundin e xhepit ballin do të na e përdorin si gur kalldrëme në këtë mot të vogël

as se kemi shfletuar shortin në fushë as përmbajtjen e dheut larjen dhe shpëlarjen

hija duke u munduar të ruaj formën e brishtë do të ikë e para atëherë shqip do të ikin orët zanat shtojzovallet dragonjtë engjëjt shenjtërit edhe kënga majëkrahut ... lahuta gjurmët e frymimit motmotet që ushqejnë damarët e maleve mos t’u bien plisi mijëravjeçar

Pse na sfidon gjithmonë me keqanë o Zot apo fytyra e mallkimit sot janë këta gjurmash të kalbur prej mosdije që duan të përtypin edhe ditën e emrit lindjen dheun Malësorit kryqin e fytyrën ia vure mbi shpatulla a nuk thua vet se nuk shitet ajo që ti e fale apo ke filluar të besosh edhe vetë fjalëve të shën Pjetrit në Fishtjançe se për inat të djallit e të malësorëve do të shpëtosh Malësinë

zhdukja ka rregull si kërmill do të duhet të zvarritemi me varr mbi shpinë rrugën ta kërkojmë me duar

E ENJTE, 19 JANAR 2017

Javore KOHA

25

MOZAIK

Turizmi dimëror

Shqiptarët frekue të pistave të bard Në mes shumë alternativave për të kaluar një fundjavë, që nga ajo e të qëndruarit në shtëpi e deri tek udhëtimet jashtë Ulqinit, ne zgjodhëm skitë në Kolashin.Të bëshë ski është një fëmijëri e dytë

Gjekë Gjonaj

Këtë e dinë ata që e duan këtë sport të bukur e të lodhshëm bashkë me bukuritë e tjera magjepse që të ofron stina e dimrit. Dhe në të vërtetë, të gjithë ata që ushtrojnë skitë në thelb përjetojnë në mënyrë të përsëritur një aventurë fëminore krejt të veçantë teksa rrëshqasin të lirë në dëborë.

Qendra e skive është 1450 metra mbi nivelin e detit, 16.5 km e gjatë dhe ndodhet vetëm 15 minuta larg nga qendra e qytetit. Pista e shkëlqyer e skive, shëtitjet me teleferik, panorama madhështore e malit Bjellasica dhe e parkut ndërkombëtar , pa harruar edhe motorët e borës e bëjnë edhe më të bukur këtë vend Në shpatet e malit Bjellasica

26

Javore KOHA

E ENJTE, 19 JANAR 2017

ekzistojnë mundësitë e shkëlqyera për skijim. Gjatësia totale e shtigjeve të skijimit është rreth 15 kilometra, ndërsa gjatësia kryesore e shtigjeve është 4.5 km. Në qendër të sikijimit ndodhen një teleferikë dy vendesh dhe gjashtë vendesh dhe tre ski lifta.

Edhe skijimi në orët e vona të natës është në dispozicion.

Ajo çka kam vënë re me kënaqësi edhe sivjet në Kolashin ishte shtimi i vizitorëve nga Shqipëria- sidomos i të rinjve. Ndodheshin aty, të organizuar me grupe me operatorë turistikë ose familjarë. Qindra shqiptarë takuam të dielën që lamë pas në këtë qendër të njohur të skijimit edhe jashtë kufijve të Malit të Zi. Po ashtu edhe nëpër resorante, kaf-

ene, hotele, motele , strehime private, e rrugë. Kudo dëgjon të flitet shqip.Madje shqipen kanë filluar ta mësojnë edhe vendorët. Habitesh me sa pak komplekse ata kanë filluar ta flasin gjuhën tonë për të cilën shprehen se është gjuhë e vështirë.

Ke përshtypjen se ndodhesh në ndonjërën prej qendrave shqiptare.

Shqiptarët këtu tashmë janë mysafirët kryesorë gjatë stinës së dimrit .Ata thonë se ndjehen mirë dhe të respektuar nga popullata vendase dhe mysafirët e tjerë sllavë dhe të huaj nga shtete të ndryshme të Europës. Shumica e skitorëve shqiptarë kanë kostumet dhe skitë e veta.

Të tjerët pajisjet i marrin me qëra.

Shqiptarët , për dallim nga vizitorët

MOZAIK

entuesit kryesorë dha të Kolashinit

e tjerë të huaj, aventurës së skive i hyjnë me forca të veta pavarësisht a e njohin skijimin apo jo, dhe jo nëpërmjet udhëzimeve të instruktorëve të skijimit. Ata veçohen edhe për shpenzime të mëdha . Nuk kursejnë as në akomnodim, as në ushqim , as në pije, as në dëfrim .

Për ta është e rëndësishme vetëm t’ia bëjnë qejfin vetes dhe familjes.

Me një fjalë të kënaqen në kuptimin e plotë të fjalës.

Në mesditë kur po diskutonim në restorantin “ Jezerina” me një grup shitoresh dhe snowboard-istësh të pasionuar pas bjeshkës nga Shkodra e Tirana për përshtypjet tona për mrekullitë e pistave të Kolashinit deklaruan: “Gjatë disa ditëve

të qëndrimit tonë këtu u mahnitëm nga mundësia për të skijuar gjithë ditën, në një mal kaq të bukur siç është Jezerina e Bjelasica pasi derisa kemi filluar të vijmë këtu ishim mësuar t’i mbanim skitë në krah për të rrëshqitur ndonjë qindësh metër “ pistë” në Dardhë, Voskopojë e Dajt”.

Një ndër ta ishte edhe Ardiani nga Tirana, me familjen e tij, i cili ndodhej në Kolashin për të 6-tin vit radhazi.

Ndërsa më pas takuam edhe një tjetër grup të ardhur përmes agjencive turistike. “Zgjedhim Kolashinin, pasi është më afër me Tiranën dhe na ofron qendra skish, të cilat nuk i gjejmë dot në Shqipëri edhe pse natyra na e ka dhënë mundësinë”,

thotë Ardiani Kolashini , apo Shën Nikolla siç quhej dikur ky qytet shqiptarësh, gjatë stinës së dimrit përveç kushteve ideale për skijim , të ofron edhe akomodim cilësor në Hotelin “ Bjanka” dhe “ Four-points by-Sheraton” shumë të shtrenjtë për xhepat e qytetarëve tonë, në apartamente luksoze të ndërtuara në sistemin alpin dhe ushqim tradicional tepër të shijshëm me bazë mishi e specialitetesh malore, shoqëruar me raki shtëpiake, e ujë të akulltë e të lehtë të malit të Bjellasicës , të cilin mund ta pini sa të doni pa e ndier fytin. Si përfundim , nëse kërkoni një fundjavë të rehatshme në dëborë me të gjitha kushtet që një resort duhet të ofrojë atëherë Kolashini bën për ju.

E ENJTE, 19 JANAR 2017

Javore KOHA

27

MOZAIK

Në prag të Vitit të Ri

Dhurata simbolike për nxënësit e Shkollës fillore në Dacaj Bashkatdhetari ynë në Gjermani, z. Azem Lajçi, tash disa vite me radhë po ju dhuron të gjithë nxënësve të Shkollës fillore në Dacaj dhurata simbolike për Vitin e Ri Rozhajë - Sa herë që afrohet fundviti, shumë bashkatdhetarë tanë që ndodhen me punë nëpër vende të ndryshme të Evropës e më larg, vijnë për të pritur ndërrimin e motmoteve në vendlindje. Ka edhe të atillë që nuk harrojnë të vizitojnë ish-shkollën e tyre, ku dikur ishin nxënës.

Fjala është për një bashkatdhetar tonin, i cili e ka vendlindjen në fshatin Husaj, dhe ish-nxënës i Shkollës fillore në Dacaj. Ky djalosh, sikur shumë bashkëmoshatarë të tij, pas përfundimit të shkollës se mesme, duke mos parë perspektivë këtu në Rozhajë, mori rrugën e mërgimit për në Gjermani. Një kohë të gjatë punoi si punëtor ndihmës nëpër kompanitë e ndërtimit. Më vonë hapi vetë një kompani të ndërtimit, me të cilën punon me sukses.

Z. Azem Lajçi tash disa vite me radhë po ju dhuron të gjithë nxënësve të Shkollës fillore në Dacaj dhurata sim-

28

Javore KOHA

E ENJTE, 19 JANAR 2017

bolike për Vitin e Ri. Fillimisht, ushtruesi i detyrës së drejtorit të shkollës, z. Ismet Daciq, iu drejtua z. Lajçi me fjalë falënderuese duke veçuar se kemi numër jo të vogël të bashkatdhetarëve në diasporë, por pak prej tyre kujtohen për të bërë diçka për shkollën tonë dhe për nxënësit sepse janë të preokupuar me telashet e veta.

“Ju jeni humanist i vërtetë, i cili sa herë që vjen nga Gjermania nuk ktheheni atje pa e vizituar shkollën tonë me dhurata të ndryshme”, u shpreh ai.

Azemin e falënderuan edhe disa nga arsimtarët për humanizmin që po tregon ai në vazhdimësi tash disa vjet me radhë. Këto dhurata sa janë simbolike, aq edhe janë një ndjenjë e sinqertë vëllazërore dhe në njëfarë mënyre edhe detyrë që kanë të gjithë ata që ndodhen larg vendlindjes, sepse ata që i ndihmojnë shkollat dhe nxënësit, tregojnë vlerë patriotike

kombëtare.

Pastaj nxënësit e Shkollës fillore në Dacaj, në bashkëpunim me disa nga mësimdhënësit, për nder të humanistit Azem Lajçi kishin përgatitur program kulturo-zbavitës me recitale të poezive kushtuar Vitit të Ri, si dhe këngë e valle të ndryshme shqipe.

Pati edhe një numër të konsiderueshëm të nxënësve, të cilët pasi përfundonin pikën e tyre, nuk harronin pa thënë fjalë falënderuese për dhuratat.

Azemi në fund caktoi një nxënës i cili bëri ndarjen e dhuratave dhe njëkohësisht premtoi se “për çdo vit nxënësit e mi të dashur, bashkatdhetarët e mi do të shpërblehen me kësi lloj dhuratash që për mua janë shumë me vlerë sepse kurrë nuk do të harroj bankat e kësaj shkolle dhe mësuesit e mi të parë të kësaj shkolle, që ma mësuan alfabetin e H. Lajçi bukur të gjuhës shqipe”.

ARSIM

Vlerësimi jo i drejtë i nxënësve nga ana e mësimdhënësve në procesin mësimor

Vlerësimi, ankth për mësuesit Për mësuesit është bërë e vështirë të japin nota dhe t’i vlerësojnë drejt arritjet e nxënësve sepse prindër të veçantë provojnë të ushtrojnë presion në vlersimin e nxënësve, përkatësisht fëmijëve të tyre

Arlinda Sukaliqi

Vlerësimi ka për qëllim çmuarjen e njohurive dhe të arriturave të merituara të nxënësit, por a ndodh gjithmonë kjo?

Vlerësimi i arritjeve të nxënësve për mësuesit shndërrohet shpeshherë në një ankth. Prindërit gjithnjë e më shumë kërkojnë që ta kenë fjalën e fundit në notat në dëftesa ose libreza, në fund të periudhave kualifikuese, sidomos ato përfundimtare. Është kjo tipikja e asaj që ndodh edhe tek ne që në vënien në funksion të së ashtuquajturës “reformë”, e cila çdo ditë e më shumë po u jep të drejtën absolute prindërve dhe nxënësve, duke anashkaluar gati tërësisht atë që dikur ishte udhëheqësi i procesit mësimor dhe ai që vlerësonte e jepte verdiktin përfun-

dimtar për të arriturat e nxënësve.

Shpeshherë ndodh në shkollat tona që një mësues të falë një notë për të pasur qetësi nga një çift prindërish të cilët shpeshherë “ia bëjnë ferr jetën profesionale”. Nga frika e një “shamate” me prindër, mësuesit shpeshherë një 4 e bëjnë 5, e dikur një fenomen i tillë nuk ndodhte ose kur ndodhte bëhej për të mos prishur suksesin ose për sjellje shembullore. Çfarë konstatojmë nga kjo që u tha më lart?

Për mësuesit është bërë e vështirë të japin nota dhe t’i vlerësojnë drejt arritjet e nxënësve sepse prindër të veçantë provojnë të ushtrojnë presion në vlerësimin e nxënësve, për-

katësisht fëmijëve të tyre. Duke qenë se vlerësimi me nota arsyetohet me vështirësi, disa prindër i kontestojnë këto nota.

Disa specialistë të çështjeve të shkollave theksojnë se mësuesi nuk duhet të japë nota për “hatër”, vetëm se zonja X dhe zotëria Y do të grinden me të për fëmijën e tyre. Mësuesi duhet të jetë i prerë, sepse nëse ai nën presion vlerëson ndryshe nga çfarë janë vërtet arritjet e nxënësit, ai me këtë ka shkelur kushtetutën, sepse përpara ligjit të gjithë njerëzit janë të barabartë. Po ashtu ai duke vepruar kështu do të shkelë edhe betimin e tij si misionar i cili do t’i shpie nxënësit drejt “rrugës së gjatë të dijes”.

E ENJTE, 19 JANAR 2017

Javore KOHA

29

KULTURË

Vështrim

Toleranca fetar autentike e sh (Kahreman Ulqini, TO LE RAN CA FETAR E E S H QI PTAR Ë V E N Ë Z I GZAG ËT E H I STO R I S Ë)

Autori në këtë botim na sjell episode të ndryshme që tregojnë tolerancën fetare të besimeve të ndryshme, kryesisht katolike e myslimane, nga krahina të ndryshme etnografike shqiptare por edhe qytete më të kaluar të bujshme historike sikur ishte Shkodra. Ishte kjo ndjenja e solidaritetit të gjakut dhe etnisë për të përballuar rrethanat e kohës

Nail Draga

Studiues të profileve të ndryshme shkencore të cilët janë marrë me raportet e ndryshme shoqërore të shqiptarëve, kanë spikatur një dukuri e cila është e veçantë tek kombi ynë. Fjala është për tolerancën fetare, që lidhet me besimin. Pra, kemi të bëjmë me një bashkëjetesë pa armiqësi e konflikte të besimtarëve me fe të ndryshme. Dihet historikisht se besimi tek shqiptarët fillon me Ilirët, ku nga paganizmi përmes romakëve pranuan krishterimin në shek.IV, ndërsa më pas me ndarjen e Krishterimit në vitin 1054, shqiptarët i përkasin Bizantit, përkatësisht ortodoksizmit, ndërsa nga shek. XV, e më pas me paraqitjen e Perandorisë Osmane në Siujdhesën Ilirike, pjesa më e madhe e shqiptarëve kaluan në islamizëm. Ishin këto periudha

30

Javore KOHA

E ENJTE, 19 JANAR 2017

të veçanta, me plot intriga, presione dhe kushtëzime të ndryshme, ku për të mbijetuar shqiptarët ishin të detyruar t’ iu përshtaten rrethanave të kohës. Andaj, edhe dukurinë e konvertimit në fe të kohës duhet kuptuar në kontekstin kohor, për arsye politike e etnike. Pikërisht në lidhje me këtë çështje kemi raste të shumta nga klasa politike e kohës. Tashmë dihet se Balshajt në vitin 1369 nga ortodoksë kaluan në katolikë, pastaj ngjashëm vepruan edhe Skurajt, Muzakët e Zahariajt. Ndërsa sipas rrethanave politike Gjon Kastrioti, i ati i Skënderbeut, ishte katolik si aleat i Venedikut më 1407, ortodoks si aleat i Stefan Llazareviqit më 1419-1426, mysliman si aleat i Muratit II më 1430-1438 dhe vdiq si katolik më 1443.Rastet e tilla të asaj kohe por edhe më pas janë të mjaftueshme për të kuptuar tolerancën fetare e cila vazhdimisht ka qenë dhe mbetet preokupim i studiuesve të profileve të ndryshme shkencore.

Pikërisht në lidhje me këtë çështje, studiuesi i njohur i etnologjisë Kahreman Ulqini kohë më parë opinionit i paraqitet me librin Toleranca fetare e shqiptarëve në zigzaget e historisë, botuar nga Fiorentia, Shkodër, 2016.

Autori çështjen e tolerancës e trajton në kompleksin e organizimit të vjetër shoqëror të shqiptarët, duke filluar me familjen fshatare, dokeve, duke e mbyllur me popullsinë qytetare dhe trajtimit të veçantë në shqiptarizëm.

Në pjesën e dytë vend të rëndësishëm zën shtojca, e cila sjell argumente nga çështjet e trajtuara nga vise të ndryshme shqiptare, që janë dëshmi të pakontestuara, për tolerancën fetare në kohën përkatëse.

Duke parë se kemi të bëjmë me një temë komplekse me një periudhë të gjatë kohore autori me të drejtë konstaton se hulumtimet rreth tolerancës fetare të shqiptarët patjetër duhet që argumentet dhe analizat e të dhënave dhe metodat e punës të jenë të afërta me ato të disa disiplinave shkencore si historia, etnologjia e sociologjia. Vetëm në këtë mënyrë mund të arrihet në përfundime te qëndrueshme shkencore, ndaj një teme e cila është intriguese për studiuesit e profileve te ndryshme shkencore. Po ashtu një qasje e tillë është me e pranueshme edhe për studiuesit e huaj, të cilët këtë çështje e kanë pothuaj të panjohur sa e si duhet, sepse shqiptarët janë model për botën bashkëkohore

KULTURË

re vlerë hqiptarëve

sa i përket tolerancës fetare, si pjesë e vetëdijes kombëtare gjatë shekujve.

Autori në këtë botim na sjell episode të ndryshme që tregojnë tolerancën fetare të besimeve të ndryshme, kryesisht katolikë e myslimanë, nga krahina të ndryshme etnografike shqiptare por edhe qytete më të kaluar të bujshme historike sikur ishte Shkodra. Ishte kjo ndjenja e solidaritetit të gjakut dhe etnisë për të përballuar rrethanat e kohës. Veprimet e tilla ishin sfidë edhe ndaj elementëve të ndryshëm konfliktuoz të cilët kishin paragjykime të ndryshme apo ishin në shërbim të strukturave

të huaja në hapësirën shqiptare.

Edhe pse në themel të shoqërisë shqiptare me natyrë konservatore, qëndronte parimi i ruajtjes së traditës, ku toleranca fetare mbeti si kod i pranimit të te tjerëve fetarisht, mosfyerjen e besimit të tyre, respekt për praktikat e shfaqjet publike, bashkëjetesë normale në familjet me dy besime dhe pa paragjykime fetare në bashkësi të ndryshme shoqërore.

Ishin këto tipare të ngulitura me shekuj në vetëdijen e shqiptarëve, dukuri kjo e cila na bën të mburremi në krahasim me popuj të tjerë të cilët janë fetarë me fanatizëm ekstrem sikurse janë ortodokset fqinjët tanë të cilët si në të kaluarën dhe në ditët tona janë intolerantë ndaj çdo kishe apo riti tjetër duke qenë persekutues të vazhdueshëm nacionalë.

Me këtë botim përveç konsultimit të literaturës profesionale selektive, autori dëshmon se gjatë hulumtimeve të tija gjysmë shekullore në terren rreth organizimit të vjetër shoqëror e të drejtës popullore të shqiptarët, ka mbledhur një lëndë me vlerë shumëplanëshe nga trashëgimia dhe kultura jonë popullore, ku toleranca fetare paraqet një ndër vlerat etnike më sublime të popullit shqiptar. Pikërisht kjo dukuri është hetuar edhe nga të huajt të cilët kanë vizituar viset shqiptare nga mesjeta e vonë e më pas. Madje ata kanë qenë të befasuar me ketë qëndrim të shqiptarëve të cilët edhe pse popull me tre besime, ishin dhe janë edhe sot model për popujt e tjerë.

Andaj duke marrë parasysh rëndësinë që ka toleranca fetare për të sotmen dhe të ardhmen, është për t’u përshëndetur propozimi i autorit, e që një lëndë e tillë të mblid-

het dhe të botohet në një vëllim të veçantë, si vlerë autentike e trashëgimisë sonë kulturore ndër shekuj. Një botim i tillë do të ishte si testament edhe për brezat që do të vinë, duke dëshmuar se shqiptarët kanë se me çka të mburren, me një vlerë unikate e cila iu mungon popujve të tjerë.

Rastet e tilla janë të shumta, ku disa autori na i sjell episode apo fragmente që kanë vlera autentike të tolerancës fetare. Andaj iu mbetet institucioneve përkatëse shkencore që një propozim të tillë ta realizojnë në praktikë, sepse është obligim moral dhe profesional për të kaluarën tonë gjatë zigzagëve të historisë, sepse ka ndodhur ajo që është e shkruar.

Një botim i tillë do të ishte i obligueshëm jo vetëm për studiuesit dhe individët e pasionuar pas trashëgimisë kulturore por sidomos për studentët e katedrave te ndryshme, ku trajtohen çështje nga antropologjia e kultura popullore. Vetëm në këtë mënyrë toleranca fetare do të mbetet pjesë e identitetit tonë kombëtar, si vlerë e veçantë e popullit tonë në te kaluarën dhe në ditët tona. Dhe është pikërisht kjo tolerancë fetare e cila na shfaqet kudo në të gjitha veprimtaritë e ndryshme shoqërore, duke dëshmuar në praktikë një dukuri me vlera të mëdha sa shoqërore dhe kombëtare, duke na bërë unikat për popujt e tjerë në botën bashkëkohore.

Madje ky është edhe mesazhi i këtij libri i cili do të jetë i domosdoshëm për historianët, etnologët e sociologët si dhe për të gjithë ata që dëshirojnë të kenë njohuri për këtë dukuri shoqërore dhe kombëtare të shqiptarëve, në të kaluarën dhe në ditët tona.

E ENJTE, 19 JANAR 2017

Javore KOHA

31

KULTURË

Botime

Studim me vlera të theksuara Vepra e Luigj Dedvukajt, “Ceremoniali i dasmës në Hot” është studim me vlerë të lartë në fushën e trashëgimisë kulturore të Malësisë së Madhe. Vepër e cila e ruan nga harresa jo vetëm ritualin e dasmës tradicionale në Hot, por edhe vokabularin burimor dhe traditën gojore.

Vepër e cila, do të shënojë një kthesë në metodologjinë e trajtimit të trashëgimisë kulturore të Malësinë e Madhe

Xhoana Perkaj

Tema e veprës është studimi i dasmës tradicionale në fisin e Hotit (Malësi e Madhe). Libri përbëhet nga gjashtë kaptina: I Përshkrimi i Hotit, II Relacionet martesore, III Përgatitja për martesë, IV Dasma, V Pas dasma dhe VI Elemente të reja të dasmës hotjane.

Në Kreun e parë është dhënë një vështrim i shkurtër gjeografik, historik, social/psikologjik dhe etnokulturor i trevës së fisit të Hotit.

Kreu i dytë flet për institucionet që kanë të bëjnë me martesën tradicionale: institucioni i shkuesit, emërimi, fejesa, dhe akti i martesës.

Në kreun e tretë flitet për përgatitjet për aktin e martesës; është përshkruar: vesha tradicionale e nuses dhe e dhëndrit, paja e nuses dhe të falat e saj; sofra dhe ushqimet tradicionale hotjane; përgatitja për aktin e dasmës; vajzëria dhe beqaria, Në kreun e katërt është studiuar dasma si akt: dita e dasmës te shtëpia e vajzës; bashkimi i dasmorëve dhe nisja e tyre për nuse; pritja e das-

32

Javore KOHA

E ENJTE, 19 JANAR 2017

morëve te shtëpia e vajzës; përcjellja e nuses; pritja e nuses te shtëpia e dhëndrit; dasma e djalit në mbrëmje; dasma e djalit të nesërmen gjatë ditës.

Kreu i pestë i përfshin ritet pas dasme, mes tjerash: kurorëzimin fetar (në kishë dhe xhami) dhe atë civil; fenomeni i vizitës së nuses gjinisë së saj në tri javë; në pesë javë; sofra e ndrikullave; nusja në gjini për të Lidhuna; logu i nuseve; kthimi i unazës.

Kreu i pestë i përfshin elementet e

reja të dasmës hotjane, mes tjerash, këngët e dasmës, orkestrinat dhe interpretuesit.

Autori e përfshin edhe pjesën e Hotit që është pjesë e NjA të Kastratit (Shqipëri), dhe tenton të bëjë krahasime të ndryshimeve eventuale të zakoneve në entitetin e fisit të Hotit në dy shtete (Mali i Zi dhe Shqipëri).

Duke u përcaktuar për studimin e ceremonisë martesore të një fisi, Dedvukaj është përcaktuar për një qasje induktive, pra, nga e veçanta kah ajo që është e përgjithshme.

Vepra e Luigj Dedvukajt, “Ceremoniali i dasmës në Hot” është studim me vlerë të lartë në fushën e trashëgimisë kulturore të Malësisë së Madhe. Vepër e cila e ruan nga harresa jo vetëm ritualin e dasmës tradicionale në Hot, por edhe, vokabularin burimor dhe traditën gojore. Vepër e cila, do të shënojë një kthesë në metodologjinë e trajtimit të trashëgimisë kulturore të Malësinë e Madhe.

Studimi është pasuruar me dokumentacion të vlefshëm fotografik. dhe i pajisur me aparat shkencor.

Rezymeja është bërë në gjuhen malazeze, angleze, gjermane dhe italiane.

KULTURË

Libra të rinj

Thesar i mençurisë popullore Veterineri i pasionuar nga Ulqini, Ruzhdi Hasanaga, ka botuar kohë më parë librin “Frazeologji dhe fjalë të urta të shqiptarëve në Mal të Zi”.

Libri është fryt i punës së tij në terren, gjatë kohës që ai ka punuar si veteriner, duke lëvizur nëpër treva të ndryshme shqiptare në Mal të Zi. Krahas punës së tij primare, ai ka vjelur me kujdes krijimtarinë popullore, këtë thesar të çmuar të mençurisë së popullit shqiptar.

Në parathënien e librit, autori tregon se që në moshë të re ka filluar të mbledhë me kujdes dhe dashuri fjalë të urta, fraza dhe frazeologji në trevat shqiptare në Mal të Zi. “Unë me këtë desha të jap një ndih-

mesë kundër harresës, në përtëritjen e traditës kulturore, në ruajtjen dhe pasurimin e gjuhës së folur”, shprehet Hasanaga, duke treguar për qëllimin e këtij libri.

Ndërsa në recensionin për librin, dr.

Stavri Trako nga Tirana thekson se “Frazeologji dhe fjalë të urta të shqiptarëve në Mal të Zi”, “është një libër me vlerë për çdo studiues të kulturës dhe gjuhës për të njohur pasuritë etnokulturore, sintaksore dhe gramatikore të paçmuara që autori sjell dlirësisht”.

Libri është i ndarë në katër kapituj: I. Fraza, II. Frazeologji (shprehje proverbiale), III. Fjalë të urta dhe IV. Kronikë.

Redaktor i librit është Hajro Ulqinaku,

recensent Dr. Stavri Trako, redaktor teknik dhe ballina Gazmend Çitaku.

Libri është shtypur në shtypshkronjën IVPE në Cetinë.

Ruzhdi Hasanaga ka lindur në vitin 1937 në Ulqin. Ka mbaruar Fakultetin e mjekësisë veterinare në Universitetin e Zagrebit. Është veterineri i parë shqiptar i diplomuar në Mal të Zi. Ka qenë drejtor i stacionit të veterinarisë dhe i shërbimit veterinar në Ulqin.

Për disa vite ka qenë i angazhuar në emisionin në gjuhën shqipe pranë Radios së Podgoricës, ku ka dhënë këshilla për mjekimin e sëmundjeve të kafshëve. Tani është në pension dhe jeton në Ulqin. i.k.

Ky është libri i tij i parë.

E ENJTE, 19 JANAR 2017

Javore KOHA

33

MOZAIK

Investimet kapitale gjatë 2016-tës në Malësi

Asnjë ndryshim pozitiv në përmirësimin e jetës së banorëve Malësi- Viti 2016 nuk ka qenë dhe aq favorizues sa i takon investimeve kapitale dhe zhvillimit të përgjithshëm të trevës së Malësisë, madje nuk vërehet ndonjë avantazh i dukshëm në këtë drejtim pasi nisur nga realiteti ekzistues, projektet më jetike ende vazhdojnë të mbeten të parealizuara, edhe përkundër premtimeve të vazhdueshme që vit pas viti janë bërë.

Kryetari i Komunës Urbane të Tuzit, Abedin Axhoviq, për “Koha Javore” u shpreh se viti që lamë pas, ka qenë pjesërisht i mirë sa u takon investimeve në trevën e Malësisë, duke thënë se është punuar brenda kapaciteteve financiare, mirëpo sipas tij ka dhe shumë punë në vijim të cilat kërkojnë angazhim serioz drejt realizimit të tyre.

“Unë si kryetar nuk mund të them se jam i kënaqur me atë çfarë kemi arritur të punojmë gjatë 2016-tës, mirëpo është për t’u vlerësuar fakti që plani

34

Javore KOHA

E ENJTE, 19 JANAR 2017

financiar i 2016-tës është realizuar në masën 90 përqind. Veprimtaria e administratës lokale gjatë 2016-tës është fokusuar në përmirësimin e infrastrukturës rrugore përgjatë Malësisë, si në rikonstruksionin e rrugëve ekzistuese ashtu dhe në hapjen e disa rrugëve të reja siç është rruga Dinoshë-Pikalë me gjatësi 2.4km dhe disa asfaltime atje ku ka qenë prioritet i bashkësive lokale, 14 kilometra në total. Kemi punuar dhe për ndriçimin publik në të gjitha fshatrat e Malësisë dhe në ujësjellës i cili ka vlerë miliona euro i cili pritet të përfundojë gjatë 2017-tës në krejt Malësinë.

I pyetur se çfarë ka ngjarë me jetësimin e projekteve kapitale të cilat vit pas viti premtohen, siç janë ndërtimi i kopshtit për fëmijë, salla sportive për të rinj, varrezat e qytetit, rruga Dinoshë-Pikalë-Triesh, etj, Axhoviq tha se tregu i gjelbër dhe salla sportive

është dashur prej kohësh të fillojnë të ndërtohen mirëpo sipas tij, ende nuk janë krijuar kushtet për ndërtimin e tyre ndërsa për projektet e tjera, nuk komentoi.

“Për këto dy projekte kemi hasur në probleme, në rradhë të parë, vendi ku ato janë parashikuar të ndërtohen nuk është i tëri në pronë shtetërore andaj dhe kemi hasur në problem me pronarët për eksproprijimin e pronave dhe ende s’ kemi arritur marrëveshje. Mirëpo, gjatë 2017-tës do të përpiqemi të hartojmë planin dokumentues për të gjetur një vend tjetër se ku mund të fillojnë punimet dhe të kërkojmë investitorët”, u shpreh Axhoviq.

Ai më tej shtoi se gjatë 2017-tës komuna që ai drejton, do të jetë e angazhuar në përmirësimin e jetës së banorëve duke punuar në interes të përgjithshëm të qytetarëve në të t. u. gjitha sferat.

SPORT

Klubi i taekwondos “Besa” gjatë vitit 2016

Pjesëmarrës në gara të shumta dhe fitues i çmimeve të rëndësishme Tuz- Klubi i taekwondos “Besa” nga Tuzi e ka përmbyllur vitin 2016 me mjaft sukses duke qenë pjesëmarrës në një sërë garash të rëndësishme dhe me renome si brenda ashtu dhe jashtë vendit nga ku është shpërblyer me çmime të lakmueshme.

Në fillim të 2016-tës, klubi “Besa” mori pjesë në Kampionatin Evropian të Klubeve në Antalia,më pas në Kampionatin Evropian të Seniorëve në Zvicër, në Kampionatin “G1 Sllovenia Open”, “Greece Open G1” në “Podgorica Open”- Montenegro, etj.

Trajneri i klubit “Besa”, Nikollë Gegaj, për “Koha Javore” vë në dukje një mori çmimesh të rëndësishme që sportistët e “Besës” arritën t’i “rrëm-

bejnë“ nëpër gara kombëtare e ndërkombëtare gjatë vitit që lamë pas.

“Dua të veçoj medaljen e bronztë të David Arapajt në “G1 Sllovenia Open”. Me katër kupa u shpërblyem në kampionatin “Open Podgorica ku po ashtu u renditëm klubi më i suksesshëm i Malit të Zi, më pas në kampionatin zyrtar të Malit të Zi ishim më të suksesshmit me juniorë dhe pionierë, ndërsa vendin e dytë me kadetë. Në kampionatin “Montenegro Trophy” morën po ashtu katër kupa, vendin e parë me juniorë dhe pionierë, vendin e tretë me kadetë kurse në renditje të përgjithshme vendin e dytë”, u shpreh trajneri Nikollë Gegaj.

Ai më tej potencoi dhe pjesëmarrjen

në disa kampionate të rëndësishme të Ballkanit si në “Top Gym- Tirana Open”, në “Beograd Trophy”, “Karllovac Open”, “Korçulla Open”, etj duke shprehur keqardhje që ky klub nuk ishte njoftuar për të qenë pjesë e përzgjedhjes së shpalljes së klubit më të mirë i cili zhvillohet çdo fundvit.

Trajneri i klubit Besa në këtë prononcim nuk e bëri të ditur kalendarin vjetor të planit të punës për vitin 2017-të duke thënë se realizimi i planeve të tyre varet totalisht nga mbështetja financiare e cila këtij klubi i mungon dukshëm, mirëpo theksoi se do të punojë në përgatitjen dhe trajnimin e grup-moshave të reja. t.u.

ARKIV

E ENJTE, 19 JANAR 2017

Javore KOHA

35

KOHA Javore KOHA Javore

KOHA Javore KOHA Javore

Podgoricë e enjte, 8 dhjetor 2016 Viti XV Numër 743 Çmimi 0,50

Podgoricë e enjte, 15 dhjetor 2016 Viti XV Numër 744 Çmimi 0,50

Podgoricë e enjte, 29 dhjetor 2016 Viti XV Numër 746 Çmimi 0,50

Podgoricë e enjte, 22 dhjetor 2016 Viti XV Numër 745 Çmimi 0,50

Pa ndonjë

KOHA Javore NDRYSHIM Teatri - një

pozitiv dëshirë e Sfidat ndaj Podgoricë e enjte, 19 janar 2017 Viti XVl Numër 748 Çmimi 0,50

SHQIPTARËT E 1001 HALLEVE

Qençe nuk jetohet ma pushtetarëve amoralë Në udhëkryq

Kadare meriton Nobelin!

a m t e h o t e j kike u n e ç n t e Q poli

APATIA ISSN 1800-5696

01 HA LL EVE QIP TARË T E 10

6965-0081 NSSI

1 NSSI

6965-008

SH

Nobelin! meriton Kadare

shmangur Ftohtë duhet Lufta e

Qëndrimi anticivilizues i një politikani 6965-0081 NSSI

Në udhëkryq

ISSN 1800-5696

ISSN 1800-5696

1 NSSI

6965-008

Lufta e Ftohtë duhet shmangur

Shkodra, qyteti më joshës për krajanët krajanët joshës për qy teti më Shkodra,

ISSN 1800-5696

ISSN 1800-5696

APATIA politike

munguar e ulqinakëve

Shqiptarët në Mal të Zi gjatë vitit 2016

Manifestim që nderoi viktimat e luftës

6965-0081 NSSI

Fosilizimi e kulturës origjinale

të reja nismave me ide mbështetjes së Rëndësia e

origjinale e kulturës Fosilizimi

Qëndresa dhe flijimi për flamurin tonë kombëtar

e luftës viktimat që nderoi Manifestim

i një politikani anticivilizues Qëndrimi

Rëndësia e mbështetjes së nismave me ide të reja

Komedia e mjerimit

mjerimit Komedia e

ulqinakëve munguar e dëshirë e Teatri - një tonë kombëtar flamurin dhe flijimi për Qëndresa

pozitiv Shqiptarët në Mal të Zi gjatë

vitit 2016

N D RYS H IM

e A Pa n avorH d KJO JoO K anvojërH e A e A avorH KJO KJO avorH Shikoni arkivin e revistës në portalin www.kohajavore.org e A Podg oricë e enjte

, 15 dhjet or 2016

Viti XV Numë

r 744 Çmim i 0,50

Podgoric ë e enjte, 8 dhjetor

Podg oricë e enjte

, 22 dhjet or 2016

Viti XV Numë r

745 Çmim i 0,50

Podgoric ë e enjte, 29 dhjetor

amoralë pushtetarëve Sfidat ndaj E-mail: kohajavore@t-com.me

Javore KOHA www.kohajavore.org

www.facebook.com/kohajavore Podgoricë e enjte, 19 janar 2017 Viti XVl Numër 748 Çmimi 0,50

2016 Viti XV Numër 746

Çmimi 0,50

2016 Viti XV Numër 743

Çmimi 0,50