www.epathlo.gr
Στα χωριά της Φλώρινας Δωρίδα Φαράγγι Νούπαντης Τα καταφύγια της Αθήνας Αναρρίχηση στην Αργολίδα Ρετσίνα, "Πατροπαραδότως εν Ελλάδι" 2020 - III ≈ 4,00 €
#
127
ΒΟΥΛΚΑΝΙΖΑΤΕΡ - ΠΡΑΤΗΡΙΑ REVOIL
ΦΙΛΙΠΠΙ∆ΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ά ρ γο ς - Να ύπλι ο
ΑΡΓΟΣ: Τριπόλεως 27 & Μεσσηνίας Παναγία Άργους Τηλ.: 2751069596
ΝΑΥΠΛΙΟ: 25ης Μαρτίου & Κύπρου 2, Πρόνοια Ναυπλίου Τηλ.: 2752026316
34
12
Ιδιοκτήτρια-εκδότρια: Γεωργία Ντόκου Αρχισυνταξία: Θάλεια Νουάρου Δημιουργικό-Layout: Γιάννης Σουλτανίδης www.positive.net.gr Διαφήμιση: Γεωργία Ντόκου Δημήτριος Σελλής www.airon.gr
22
Συντακτική ομάδα: Νίκος Γαλάνης, Αναστασία Γέωργα, Έλενα Κολλάτου, Νίνα Κουλετάκη, Μάρω Κουρή, Θάλεια Νουάρου, Αλεξία Τούλιου, Δημοσθένης Τσαπάρας. Διορθώσεις κειμένων: Αλέκος Ξυλοπόδης Σ’ αυτό το τεύχος συνεργάστηκαν οι φωτογράφοι: Έλενα Κολλάτου, Μάρω Κουρή, Θάλεια Νουάρου, Λεωνίδας Τούμπανος, Νίκος Υφαντής. Επεξεργασία εικόνας: Γιάννης Πουλημένος
9 Αντί Επάθλου ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●● 12 Στα χωριά της Φλώρινας. Και στη σιωπή των Πρεσπών ●●●●●●●●●●●●●●●●● 22 Στις ομορφιές της Δωρίδας ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●● 34 Το φαράγγι της Νούπαντης. Στην αποσκιερή Μάνη ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●● 44 Τα καταφύγια της Αθήνας. Τα «σπίτια» κάτω από τα σπίτια ●●●●●●●●●●●●●● 54 Αναρρίχηση στην Αργολίδα. Συνέντευξη με τον Δημήτρη Σωτηράκη ●●●● 64 ΓΕΥΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ:
Ρετσίνα. «Πατροπαραδότως εν Ελλάδι» ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●● 72 ΣΥΝΤΑΓΕΣ: Κολιοί με κάπαρη / Τσιζ κέικ με μέλι και κατσικίσιο τυρί ●●●●●●●●●●●●●●●● 78 ΑΝΑΔΡΟΜΕΣ: Άλκης Αλκαίος. Κι άφησες τα τραγούδια μου με δίχως σώμα ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●● 82 Μια στάση εδώ ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●
Εξώφυλλο: Ο Δημήτρης Σωτηράκης στη διαδρομή Ραμόν στην Καραθώνα. ΔΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ // Κωδ. ΕΛΤΑ: 5167 Απαγορεύεται οποιαδήποτε αναδημοσίευση ή αναπαραγωγή ύλης του περιοδικού χωρίς προηγούμενη έγγραφη άδεια του εκδότη. 6
Εκτύπωση: pressious Arvanitidis www.pressious.com
ΕΔΡΑ: Μιδέας 5, 21055, Αγία Τριάδα Αργολίδας Τηλ.2752045095, 99700 Fax. 2752045096 e-mail: info@epathlo.gr ΣΥΝΔΡΟΜΕΣ (ετήσιες) Ιδιωτών: 20,00 € Επιχειρήσεων Νομικών προσώπων Εξωτερικού: 50,00 € Ο.Τ.Α.: 65,00 € Εθνική Τράπεζα: 427 / 00523295 Πειραιώς: 5500018321433 Συνδρομές: Φρόσω Αγγελοπούλου, Γιώτα Μπούνου
Με τις αυτοκόλλητες ετικέτες ΕΤ-ΕΛ τα προϊόντα σας βρίσκονται στην θέση που τους αξίζει.
ΕΤΙΚΕΤΟΠΟΙΪΑ ΕΛΛΑ∆ΟΣ
23η επαρχιακή οδός Μαρκόπουλου-Καλυβιών (1ο χλµ.), Καλύβια Αττικής Τ: 22990 48700 / 49050 | F: 22990 47003 | E: info@et-ele.gr
www.et-el.gr
Θάλεια Νουάρου Αντιγόνη Σολομωνίδου *
Ή
μασταν ανέκαθεν κατά του συνωστισμού. Όχι επειδή είμαστε τίποτα μονόχνοτοι αλλά γιατί θεωρούμε την ησυχία αναφαίρετο δικαίωμα του καθενός, μας αρέσει η άπλα κι η ανοιχτωσιά, χρειαζόμαστε ζωτικό χώρο να αναπνεύσουμε, προκειμένου να συνδεθούμε. Επιλέγαμε να ταξιδεύουμε εκτός της περιβόητης σεζόν, τότε που όλα είναι αληθινά και ακέραια, οι άνθρωποι ξεκούραστοι και χαλαροί − στους ρυθμούς που αρμόζει στην ύπαιθρο. Τότε που η παρέα μας είναι για κείνους πολύτιμη και δεν χρειάζεται να υποκρίνονται πως είναι χαρά τους να μας εξυπηρετούν. Επιμένουμε στο γεγονός, πως δεν χρειάζεται μια περιουσία για να ταξιδέψεις υπό τις συνθήκες αυτές και πως ακόμα και δίπλα στο σπίτι σου πάντα θα υπάρχει κάτι που αγνοούσες κι η διαπίστωση αυτή θα σου δώσει χαρά. Τελευταία άλλωστε, όλο και περισσότερες ομάδες που αγαπούν τη φύση, τη δράση, την ιστορία − το αλλότριο κι όχι το αλλοτριωμένο − οργανώνονται και κανονίζουν περιπάτους, πεζοπορίες, βιωματικές ξεναγήσεις και εκδρομές, όπου δοκιμάζουν γιόγκα και διαλογισμό, μαθαίνουν αναρρίχηση, φωτογραφίζουν και ασκούνται, ενοποιώντας σώμα και νου. Κι έρχεται ο κορονοϊός να στριμωχτεί δίπλα σε ολόκληρη την ελληνική παθογένεια και υποχρεούμαστε να φοράμε μάσκες παντού, να φοβόμαστε τον συνάνθρωπο ως δυνητικά απειλητικό για τη ζωή, να κατηγορούμε μέχρι και τους νέους που δυσκολεύονται να συμμορφωθούν, ξεχνώντας πως αυτό επιτάσσει η ίδια τους η φύση. Ένα εμπειρικό μυστικό είναι πως στα χωριά οι άνθρωποι δεν φοβούνται όσο στις πόλεις. Είναι πιο δύσκοΑΝΤΙ ΕΠΑΘΛΟΥ
λο κανείς να τους εγκλωβίσει, ακριβώς επειδή ζουν κοντά στη φύση και συνεπώς τον εαυτό. Άλλωστε εκ των πραγμάτων οι άνθρωποι εκεί δεν συνωστίζονται κι αν επιθυμούσαν συνωστισμό δεν θα ‘ταν στα χωριά αλλά στις πόλεις. Τις πόλεις που διαχρονικά πλήρωναν πρώτες και ακριβότερα το τίμημα της όποιας αντίξοης συνθήκης. Μα τις αγαπάμε τις πόλεις. Για τα θέατρα, τα σινεμά, τις εκθέσεις και τις μουσικές σκηνές τους, την αίσθηση πως βρίσκεσαι ανάμεσα σε κόσμο ακόμη κι αν δεν συγχρωτίζεσαι τόσο μαζί του, την ανάγκη να ‘χεις το βλέμμα στραμμένο στο αυριανό και το καινούριο. Δεδομένων των συνθηκών ό,τι αγαπήσαμε στις πόλεις φαντάζει μακρινό παρελθόν. Κι αυτό μας λυπεί και μας δυσκολεύει. Κάτι τέτοιες στιγμές αναζητώ διέξοδο στη μουσική. Τουλάχιστον μας έχουν μείνει τα τραγούδια και έχουν μιλήσει για όλα. Τότε είναι που αντιλαμβάνεσαι την αξία της τέχνης, που σήμερα έχει πληγεί όσο κανένας άλλος χώρος. Λείπουν οι συναυλίες, οι χοροί και τα γλέντια μας, τα γιατρικά της ψυχής και τα μοναδικά πράγματα, όπου ο συνωστισμός αποκτά νόημα. Όπως και στις πορείες. Γιατί δεν γίνεται να μην επισημάνεις το γεγονός, πως 20.000 άνθρωποι εν μέσω πανδημίας αψήφησαν τον κίνδυνο και βρέθηκαν έξω από το εφετείο διαδηλώνοντας κατά του φασισμού. Ούτε να πάρεις το βλέμμα σου απ’ την κυρία Μάγδα Φύσσα που αντί να κάθεται, όλα αυτά τα χρόνια, μόνο να ανάβει το καντηλάκι του παιδιού της, κατόρθωσε με τον αγώνα της να συνταράξει ολόκληρο το πολιτικό σύστημα της χώρας. Και πως να αγνοήσεις όλους εκείνους που χωρίς κανένα ατομικό όφελος στάθηκαν δίπλα της ενεργά στον αγώνα αυτό. Τι θέλω να πω; Ό,τι πέρα από την περιβόητη «ατομική ευθύνη» υπάρχει και η προσωπική συνείδηση, η ευθύνη προς τον εαυτό. Να ιεραρχείς δηλαδή τις ανάγκες και τις αξίες σου και παίρνοντας τα ρίσκα σου, να πράττεις αναλόγως. Ίσχυε ανέκαθεν, όσο στενεύει όμως ο κλοιός γίνεται ακόμη πιο επιτακτικό. Έτσι, για το τέλος, κρατώ τα λόγια του Γιάννη Αγγελάκα: «Σε κάθε εποχή το ζητούμενο είναι η ανθρωπιά. Όταν νομίζουμε ότι τα έχουμε όλα, κάποιος να μας υπενθυμίζει ότι δεν τα έχουμε όλα. Κι όταν νομίζουμε ότι χάθηκαν όλα, κάποιος να μας υπενθυμίζει ότι δεν χαθήκαν όλα».**
* Από το φωτογραφικό λεύκωμα ΜέΡΕΣ ΕγΚΛΕΙΣΜΟύ, εκδόσεις Ροδακιό. ** Από το ντοκιμαντέρ «Ζητείται Διέξοδος» του Σέργιου Βαφειάδη που διατίθεται ελεύθερα στο YouTube. 9
Η METAL///GLASS δραστηριοποιείται με επιτυχία στο χώρο των κατασκευών συνδυάζοντας το γυαλί και το μέταλο, σίδερο και αλουμίνιο, τόσο σε απλές όσο και σύνθετες δημιουργίες. Οι δραστηριότητές μας καλύπτουν στέγαστρα και αίθρια, κουφώματα και πόρτες αυτόματες και ασφαλείας, χωρίσματα ηχομονωτικά, προσόψεις κτιρίων και πλήθος άλλων κατασκευών. Τα προϊόντα που παράγουμε προσφέρουν θερμομόνωση, ηχομόνωση και ασφάλεια παρέχοντας λύσεις απαιτητικών προδιαγραφών με design υψηλής αισθητικής, και εξασφαλίζουν αντοχή στον χρόνο και στις καιρικές συνθήκες. Χρησιμοποιούμε υλικά που παράγουν οι μεγαλύτερες εταιρείες της Ευρώπης και συνοδεύονται από τις απαραίτητες πιστοποιήσεις διασφάλισης ποιότητας. Η πολυετής πείρα του προσωπικού και των συνεργατών μας, μας δίνει την δυνατότητα να δημιουργούμε ιδανικές λύσεις που ανταποκρίνονται σε κάθε κατασκευαστική απαίτηση και γούστο.
Κυράς Βρύση, Κόρινθος, 20100 Τηλ.: 2741088955 | Κιν.: 6934638543
www.metalglass.gr
Η πρώτη Kορινθιακή φρέσκια μπύρα
#ΗμπύραΜΑΣ Το ταξίδι ξεκίνησε το 2014 αγναντεύοντας το κανάλι του ισθμού. Το ύψοςϗ το βάθος του καναλιού έδωσε την ιδέα στον επιχειρηματία Γιώργο Μουρούτσοϗ τον ζυθοποιό Χαράλαμπο Ντιγκιρλάκη να τολμήσουν μια βουτιά στην απόλαυση, με ένα προϊόν φρέσκοϗ χειροποίητο. Την πρώτη κορινθιακή φρέσκια μπύρα. Η Canal Dive η πρώτη κορινθιακή φρέσκια μπύρα, γεννιέται στην υπερσύγχρονη μονάδα μας στους πρόποδες της αρχαίας Κορίνθου χωρίς συμβιβασμούς. Παράγουμε μη φιλτραρισμένες, μη παστεριωμένες μπύρες, χωρίς πρόσθετα. Μπύρες με χαρακτήρα που συνθέτουν την τεχνική παρασκευήςϗτο πάθος. Ο σεβασμός στην παράδοση, και η φρεσκάδα των πρώτων υλών είναι η βάση της δουλειάς μας. Το νερό από την Στυμφαλία, η βύνη μακεδονικού κριθαριού, «η ψυχή της μπύρας»ϗ οι αυθεντικοί λυκίσκοι της κορινθιακής γης, είναι η δική μας τριλογία στο ταξίδι των γεύσεων.
Τηλ.:2741028500 | www.canaldive.gr FB:Canal Dive-Handcrafted
Στα χωριά της Φλώρινας και στη σιωπή των Πρεσπών Μάρω Κουρή
Στο χωριό Εθνικό, η Αθηνά Πέρκα της Λέσχης Πολιτισμού Φλώρινας αποδεικνύει με πάθος την αγάπη της για τον τόπο μαζί και τα αδέρφια Οπασίτη, παραδοσιακά ντυμένα, στους βαλκανικούς ήχους της μπάντας «Χρυσές Νότες». 12
13
●
Ποιος έχει φωτογραφίσει εξερευνώντας τα ορεινά πλατανοσκέπαστα χωριά της με τους κατοίκους ντυμένους ακόμη με τα παραδοσιακά; Ποιος έχει φωτογραφίσει χορεύοντας στον παλμό της καρδιάς που «πιάνουν» τα χάλκινα των οργανοπαιχτών στα βουνά, τα άλογα στο πετρόκτιστο γραφικό Νυμφαίο, τις λίμνες των Πρεσπών και του Αμυνταίου συντονισμένος με τη σιωπή του τοπίου τους; Οι άνθρωποι των βουνών, τα παλιά καφενεία κάτω από τα πλατάνια, οι μουσικές, το νερό, ο αγέρας, η φύση είναι οι καταλύτες, ώστε να μείνουμε συνδεδεμένοι με την ύπαρξή μας...
Ακρίτας ή Μπούφος Στις πύλες της Φλώρινας, οι καλλιεργητές μάς αγκαλιάζουν με χιλιάδες ανθισμένα ηλιοτρόπια. Ευγνωμοσύνη... Καλωσοριζόμαστε με τσιπουράκι από τον 24χρονο Σίμο Οπασίτη. Μεγαλωμένος στα βουνά, στα δεκατρία του ανέλαβε να ανιχνεύσει «θησαυρούς» από τα σπίτια, δημιουργώντας άξια τη Λαογραφική συλλογή Ακρίτα. Το χωριό που στέκεται αγέρωχο στα 1.050 μέτρα στις πλαγιές του Βαρνούντα με τους ογδόντα περίπου κατοίκους, υλοτόμους και κτηνοτρόφους. Οι παππούδες μας, βλέπετε, ταξίδευαν στην Ελβετία, στη Ρουμανία, στην Αυστρία, για να εργαστούν στην τέχνη του ξύλου, φέρνοντας πίσω αγαθά μα και γνώσεις αισθητικής με αποτέλεσμα τα εξαιρετικής αρχιτεκτονικής διώροφα αρχοντικά, που στέκουν ως σήμερα στον χωριό. Πετρόχτιστα ή πλίνθινα, με μπαλκόνια, καταστήματα, χαγιάτι και γείσα στη σκεπή χτίστηκαν την εποχή του Μεσοπολέμου και έχουν πάμπολλα λιθανάγλυφα και διακοσμητικά μοτίβα να 14
●●
●
Ο νεαρός καλλιτέχνης Σίμος Οπασίτη σε μυσταγωγικό χώρο της Λαογραφικής Συλλογής Ακρίτα, που ο ίδιος έφερε σε πέρας με καμάρι. ●● Η αισθητικός Δήμητρα Οπασίτη ντυμένη με μάλλινα ρούχα που χαρίζουν δροσιά, μπροστά στο πανέμορφο σχολείο του Ακρίτα. ●●●
Το Νυμφαίο.
●●●
θαυμάσει κανείς. Λίγα καλοδιατηρημένα και πολλά αφημένα στη μοναχικότητά τους. Ένας μεγάλος ξεριζωμός έλαβε χώρα στον Μεσοπόλεμο από την Καστοριά μέχρι τη Δράμα: Στη δικτατορία του Μεταξά δηλητηρίαζαν με ρετσινόλαδα όποιον μιλούσε δημοσίως τη ντόπια, μακεδονική γλώσσα. Οι περισσότεροι κατέφυγαν στη σημερινή Βόρεια Μακεδονία και στη Βουλγαρία. Το 85% των ντόπιων Μακεδόνων ήταν ενταγμένοι στον ΕΑΜ-ΕΛ.ΑΣ και σύμφωνα με εκτιμήσεις 50 χιλιάδες ακόΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ / Φλώρινα
μη Μακεδόνες, ανάμεσα στους οποίους 10 χιλιάδες ασυνόδευτα παιδιά, υποχρεώθηκαν να εγκαταλείψουν βίαια τις ρίζες τους προς τη σημερινή Βόρεια Μακεδονία και τις χώρες του ανατολικού μπλοκ. Μετά τον εμφύλιο, πολλοί μετανάστευσαν στις υπερπόντιες χώρες λόγω δημεύσεων των περιουσιών τους. Σήμερα απαγορεύεται η επιστροφή στα χωριά τους ως «Μη Έλληνες το γένος» την ώρα που οι συγγενείς, που παρέμειναν στην Ελλάδα, χαρακτηρίζονται από την ελληνική πολιτεία ως «Έλληνες δίγλωσσοι». Σοκάκια ή «ουλίτσες» στα… μακεδονικά που ως σήμερα χρησιμοποιούνται στον Ακρίτα, στολισμένα με σπίτια και απομεινάρια νερόμυλων. Κάποτε η κάθε οικογένεια είχε τον δικό της νερόμυλο. Οι ξύλινοι χάθηκαν, ενώ το 1947 στον εμφύλιο, λέει ένας παππούς, ο ελληνικός στρατός διέλυσε τις μυλόπετρες, αφήνοντας μόνο δέκα ενεργούς μύλους. Ένας από 15
Στις ομορφιές της Δωρίδας Αλεξία Τούλιου
22
Νίκος Υφαντής
Γλυφάδα σαν καθρεφτίζεται παραμυθένια μοιάζει..
23
●
Κλεφτές ματιές στον ήλιο, το καλοκαίρι αυτό. Σε όχθες στενές κι αβέβαιες, χύνεται βιαστικό κι εμείς ξωπίσω του, για μια ακόμη ανάσα. Τέτοιες στιγμές ο νους αντανακλά ξεχασμένες ομορφιές αφημένες, χρόνια τώρα, στην απλότητα της φύσης. Σε μια μεγάλη βόλτα απ’ τις ακτές στις κορυφές, κάποια απ’ τα γραφικά χωριά της Δωρίδας έβαλαν τα καλά τους και μας συστήθηκαν απ’ την αρχή.
Σεργούλα Στο πέρασμα τ' ανέμου για το μεγάλο πέλαγος, έχασκε φαίνεται ο ασκός, όταν ξωκλήσι κυκλαδίτικο παράπεσε στο μεγάλο πλατανόδασος της παραλίας της Σεργούλας. Από τότε μια γαλανόλευκη Άγια Μαρίνα στην είσοδο του χωριού καλωσορίζει τους ξένους κι ευλογεί τους θαλασσινούς. Δύσκολα μα σθεναρά, τάχα αδιαφορήσαμε στις μυρωδιές απ' τον βασιλικό και το τηγανιτό ψαράκι για να βρεθούμε γρήγορα στη φημισμένη παραλία. Το μάτι δεν φθάνει τέλος, έτσι όπως αυτή ανοίγεται χαμογελαστή. Νερά πιο διάφανα κι από διαμάντι, καλογυαλίζουν το βότσαλο που ντύνει την ακτή. Αλμυρίκια και ψάθινες ομπρέλες παρατάσσονται στη σειρά σε μια κατάσταση συνεχούς μέθης απ' τα τροπικά αντηλιακά. 24
●●
●
Γενική άποψη με θέα το γαλάζιο.
●●●
Πριν ο ήλιος ξεράνει το σώμα και η διάθεση ατονήσει, τα μαγαζάκια που βρίσκονται πάνω απ' τον δρόμο καλύπτουν κάθε ανάγκη. Ολημερίς μικροί και μεγάλοι παίζουν, κολυμπούν και χαίρονται μέχρι η δύση να ματώσει τον βυθό. Τότε φωτιές ανάβονται και μέσα απ' τις φλόγες οι παρέες φτιάχνουν αναμνήσεις κι ελπίζουν… Τα χωριά τη χειμωνιάτικη φορεσιά τους τη φυλούν ψηλά στο βουνό, αφού εκεί βρίσκονται τα πρωταρχικά σπίτια, ο πυρήνας απ' τον οποίο ξεπήδησαν οι παραλιακοί οικισμοί. Η Άνω Σεργούλα είναι ένα ημιορεινό χωριό κάπως μυστηριώδες, γιατί φημίζεται, πως στα σπλάχνα της κρύβονται ανεξερεύνητες σπηλιές. Από τις πηγές Φλέβα και Πολυσταύρι χείμαρρος ρίχνεται ο Σεργουλοπόταμος και μέσα στο μακρύ φαράγγι σαν άλλος γλύπτης σμίγει βράχους, σμιλεύει σταλακτίτες και φτιάχνει καταρράκτες. Συνήθως τέλη Ιούλη πραγματοποιείται και ανάβαση του ποταμού σε μια μέτριας δυσκολίας διαδρομή. Οι τολμηροί όμως ανταμείβονται με τη δροσιά ενός μικρού «πάντα βρέχει» και τις αναζωογονητικές βουτιές κάτω απ' τον εντυπωσιακό καταρράκτη. Στο σημείο εκκίνησης για τον ποταμό, ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει από κοντά δυο καλά σωζόμενα, αρχιτεκτονικά στολίδια, χρονολογημένα τον 18ο αιώνα: τον υδραύλακα και τον υδρόμυλο του Βενέτη που τώρα χρησιμοποιείται ως οικία. Γλυφάδα
●●
Ο μεγαλύτερος καταρράκτης του Σεργουλοπόταμου. ●●●
Παιχνίδια στο νερό στην παραλία Σεργούλας.
Περνώντας την περιοχή Κάτεργο, φαντάζομαι πως σε μια τέτοια βόλτα ένα ποδήλατο κι ένα ψαθί είναι όλα όσα χρειάζεσαι. Μια ταμπέλα κι ένα σαπισμένο βαρκάκι που κυματίζει πού και πού στο κάλεσμα του μαΐστρου, μας καλωσορίζουν στο χωριό Γλυφάδα. Αναμφίβολα την καλύτερη θέα της περιοχής, απολαμβάνει το κοιμητήριο και όσα σπίτια βρίσκονται σε αυτήν την πλευρά. Το κοιμητήριο είναι ταυτόχρονα το
ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ / Στις ομορφιές της Δωρίδας
25
Το φαράγγι της Νούπαντης Στην αποσκιερή Μάνη
Το καλοκαίρι στην πόλη πάντα ήταν δύσκολο, φέτος όμως η καταιγιστική καθημερινότητα άγγιξε σχεδόν την όψη του ανυπέρβλητου. Γι’ αυτό και όσο ο καιρός το επιτρέπει συνεχίζω να ψάχνω διέξοδο, ανάσες ελευθερίας. Απέριττη, φυσική και γνήσια η δυτική Μάνη αποτελεί ειδυλλιακή πρόταση διαφυγής. Εδώ το μεγαλείο του Ταΰγετου ενώνεται με τα κρυστάλλινα Μεσσηνιακά νερά. Ήλιος, πέτρα, ελιές, ψιλόλιγνα κυπαρίσσια, ορεινά χωριά και φαράγγια με έξοδο τη θάλασσα σε καλούν να τα εξερευνήσεις.
Έλενα Κολλάτου
Α
Λεωνίδας Τούμπανος, Έλενα Κολλάτου
φήνοντας την Καλαμάτα με κατεύθυνση προς Καρδαμύλη αρχίζει να ξεπροβάλλει ο επιβλητικός όγκος του Ταϋγέτου. Το αμάξι ακολουθεί το φιδωτό δρόμο σε μια καταπράσινη διαδρομή και σε λιγότερο από μια ώρα βλέπουμε μπροστά μας την Καρδαμύλη με τα πέτρινα σπίτια, τις φουντωτές μπουκαμβίλιες και τα κρυστάλλινα νερά. Απλή, μεστή, ανόθευτη! Κάτω από τη σκιά των λιόδεντρων απολαμβάνω έναν ελληνικό καφέ, συνοδευόμενο με λουκούμι και δροσερό νερό. Χαζεύω τη θάλασσα. Παίρνω δυνάμεις και πηγαίνω να συναντήσω τον Γιάννη Αβραμέα, οδηγό βουνού και επαγγελματία εναλλακτικού τουρισμού, υπεύθυνο του 2407 Outdoor Experience και του αγώνα ορεινού τρεξίματος Taygetos Challenge. Το ιδιαίτερο τοπίο της περιοχής χαρακτηρίζεται από την έντονη και απότομη αλλαγή υψομέτρου. Οι μεγάλες κλίσεις του βουνού συντελούν στην ταχύτατη απορροή των ομβρίων υδάτων, που με τη σειρά τους διαβρώνουν το έδαφος και δημιουργούν φαράγγια και απόκρημνες κορυφές. Άλλωστε είμαι εδώ για να περπατήσω το φαράγγι της Νούπαντης και ο Γιάννης είναι ο κατάλληλος άνθρωπος για να μου δώσει οδηγίες και κατευθύνσεις. 34
35
Αναζητώντας έξοδο διαφυγής.
44
Τα καταφύγια της Αθήνας Τα «σπίτια» κάτω από τα σπίτια Ήταν Κυριακή πρωί, μια βόλτα στην ηλιόλουστη Αθήνα. Μέρες αλκυονίδες τότε που τίποτα δεν προμήνυε ό,τι θα ακολουθούσε. Κάποτε, βλέπεις, οι άνθρωποι έρχονται αντιμέτωποι με τα δεινά του πόλεμου, τον φόβο και την απειλή του θανάτου. Η ζωή ήταν πάντα απρόβλεπτη. Κι είναι εντυπωσιακό, πώς τελικά συνηθίζουν και προσαρμόζονται σε κάθε απρόβλεπτη συνθήκη. Εν αγνοία τους γράφουν ιστορία που κάποιος κάποτε θα σκύψει από πάνω για να την ανασύρει και να τη μοιραστεί. Θάλεια Νουάρου, Όλγα Ιωαννίδη
Θάλεια Νουάρου
Ο
λόγος για τον ερευνητή Κωνσταντίνο Κυρίμη. Ο ίδιος δηλώνει ερασιτέχνης ιστορικός παρ’ ολ’ αυτά έχει γράψει δύο βιβλία για τα καταφύγια της Αττικής: μια περιήγηση στη μυστική, υπόγεια Αθήνα. «Η επαφή μου με τα καταφύγια άρχισε το 2012. Είχα διαβάσει κάπου ότι υπάρχει ένα παλιό καταφύγιο στον Πειραιά και ξεκίνησα να το βρω. Το βρήκα, μπήκα και μου έκανε πάρα πολύ εντύπωση». Από τότε ως σήμερα έχει συνεργαστεί με τη Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού, την Υπηρεσία Ιστορίας Ναυτικού, με το Δήμο Αθηναίων και το Ιστορικό Αρχείο της πόλης. Σε συνεργασία με την ΚΕΔΡΟΣ Travelling, μας οδηγεί στην αθέατη πλευρά της, σε μνήμες της Κατοχής και του πολέμου. Μνημεία κυριολεκτικά κάτω απ’ τα πόδια μας, στα πεζοδρόμια και τα υπόγεια των πολυκατοικιών κι ιστορίες χαραγμένες σε τοίχους... Και μπορεί όλα αυτά για μας να μας φαίνονται σκοτεινά και μακρινά, για τους Αθηναίους όμως του '40 τα καταφύγια ήταν ό,τι πιο απλό και συνηθισμένο υπήρχε, αποτελούσε μέρος της καθημερινότητας τους. Κι όταν βαρούσε ο συναγερμός καθόλου δεν ανησυχούσαν, ήξερε ο καθένας που θα πάει και με την ευκαιρία «θα συναντήσει τους γνωστούς και τους φίλους του, θα χαζέψει, θα κουβεντιάσει και θα αλλάξει λιγάκι αέρα». Αυτά αφηγείται ο Βάρναλης σε ένα χρονογράφημά του, το 1941. Αποκαλεί μάλιστα τα καταφύγια «τόπον αναψυχής», όπου «ένας βγάζει την εφημερίδα του και βυθίζεται στο διάβασμα, μερικές κυρίες ή κορίτσια βγάζουν από τη σάκα τους μια φανέλα και πλέκουν ή κανένα μυθιστόρημα για να περνά η ώρα…» 45
●
Οδός Κοραή Βρισκόμαστε στην οδό Κοραή, στο μοναδικό επισκέψιμο καταφύγιο της Αθήνας, όπου στεγάζεται σήμερα η Εθνική Ασφαλιστική. Χώρος Ιστορικής Μνήμης 1941–1944 αναγράφει με μεγάλα γράμματα στην είσοδο. Ένα τόσο κεντρικό σημείο της πόλης κι όμως δεν το είχα προσέξει ποτέ. Το κτίριο ξεκίνησε να κατασκευάζεται το 1936 από την Εθνική Ασφαλιστική και τελείωσε το 1938. «Ήταν υποδειγματικό κτίριο για την εποχή του και δόθηκε προς χρήση με μεγάλη, πανηγυρική τελετή. Δεν έμελλε όμως να το χαρούν οι άνθρωποι», διηγείται ο Κωνσταντίνος, καθώς το 1941 το κτίριο επιτάσσεται από τους Γερμανούς. Στην ιστορία του έμελλε να επιταχτεί ακόμα τρεις φορές: από τους αντάρτες του ΕΑΜ, τους Άγγλους στα Δεκεμβριανά κι αργότερα από την κυβέρνηση. «Περάσανε χρόνια και ζαμάνια μέχρι να το πάρει πάλι η Εθνική Ασφαλιστική και προς τιμήν τους το έχουν διατηρήσει έτσι και είναι επισκέψιμο». Η ιστορία των καταφυγίων ξεκινάει το 1936 επί κυβέρνησης Μεταξά, όταν ο φόβος για έναν μεγάλο πόλεμο στην Ευρώπη γινόταν ολοένα και πιο απειλητικός. Ο Μεταξάς εκπονεί ένα φιλόδοξο πρόγραμμα πολιτικής προστασίας με κύρια συνιστώσα την κατασκευή όσων γίνεται περισσότερων αντιαεροπορικών καταφυγίων στους σημαντικότερους δημόσιους χώρους στην Αθήνα κυρίως και τα μεγάλα αστικά κέντρα. «Μέσα σε τέσσερα χρόνια κατασκευάστηκαν 400 δημόσια καταφύγια, ικανά να στεγάσουν περίπου 40.000 ανθρώπους, από βδομάδα σε βδομάδα το καθεστώς παρέδιδε στον κόσμο δύο καταφύγια για να προφυλαχθεί, είναι ασύλληπτο αν το σκεφτείτε…» Οι προδιαγραφές τους ήταν αυστηρότατες − τίποτα δεν είχε αφεθεί στην τύχη του. Θωρακισμένες πόρτες μοναδικής εργονομίας, με συγκεκριμένες διαστάσεις, πάχος και κράμα μετάλλων. «Η Ελλάδα του ’38 ήταν αδύνατο να τις παράγει, οπότε στραφήκαμε στο εξωτερικό. Ποιος άλλος μπορούσε να τις παρέχει από τη Γερμανία…» Η σφραγίδα της επιτροπής του 3ου Ράιχ επιβεβαιώνει πως τηρούν τις γερμανικές προδιαγραφές. Η ειρωνεία της τύχης; Αυτοί που σε βομβαρδίζουν, έχουν προηγουμένως εγγυηθεί για την ασφάλειά σου… Ευτυχώς, κι αντίθετα με τον Πειραιά, η Αθήνα ελάχιστα βομβαρδίστηκε. Όπως όμως προαναφέρθηκε το κτίριο επιτάχθηκε και χρησιμοποιήθηκε από τους Γερμανούς ως κέντρο μεταγωγών. Γινόταν δηλαδή εδώ η ανάκριση και η διαλογή των κρατουμένων. Οι «τυχεροί» πήγαιναν στις φυλακές Αβέρωφ κι οι άτυχοι κατέληγαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης... Ο Κωνσταντίνος μας δείχνει τα σημάδια από τα πέντε κελιά που υπήρχαν στο ισόγειο και έπειτα κατεβαίνουμε στα ενδότερα του καταφυγίου. Μοιάζει σαν να κατεβαίνεις σε αμπάρι πλοίου, οι μεταλλικές απότομες σκάλες, οι συμπαγείς πόρτες, ο φωτισμός. Ένα αμπάρι στεριανό, όπου δεκάδες κρατούμενοι χάραξαν τον καημό και τις επιθυμίες τους. Μια μικρή έκθεση με αντικείμενα των κρατούντων, τσιγάρα, σπιρτόκουτα, γράμματα και σε προθήκη η ναζιστική σημαία... «Για οποιοδήποτε λόγο μπορούσε κανείς να 46
●●
●●●
●●●●
«Μιλούνε σιγά αναμεταξύ τους, λες και προσέχουν μην ξυπνήσουν τις μπόμπες. Στους τοίχους και στα ανώφλια των εισόδων υπάρχουν πινακίδες: Απαγορεύεται το κάπνισμα, ως και οι συζητήσεις». ● Στο επισκέψιμο καταφύγιο της οδού Κοραή
που επιτάχθηκε από τους Γερμανούς ως κέντρο μεταγωγών. ●● Η σημαία της Ναζιστικής Γερμανίας σε προθήκη. ●●● Από τη μικρή έκθεση με προσωπικά αντικείμενα των κρατουμένων. ●●●● Η προσωπογραφία του Μουσολίνι που πιθανόν ζωγράφισε
Ιταλός κρατούμενος. Υπάρχουν ακόμη οι τρύπες από τις σφαίρες, που αποδίδονται σε αντάρτη του ΕΑΜ. ΞΕΝΑΓΗΣΗ / Τα καταφύγια της Αθήνας
47
Ρετσίνα «Πατροπαραδότως εν Ελλάδι»
Πολλές φορές περνάνε από τη σκέψη μας καθημερινές εικόνες που ζήσαμε μιαν άλλη εποχή. Εικόνες που δεν συνειδητοποιήσαμε ότι θα χαθούν και μετανιώνουμε που δεν φροντίσαμε να τις αποτυπώσουμε στα φιλμ και τις φωτογραφίες μας.
Δημοσθένης Τσαπάρας Κτήμα Γεώργα, οινοποιείο Τετράμυθος
Μ
ια τέτοια εικόνα, απ’ τη γειτονιά μου στην Αθήνα, είναι αυτή των βαρελάδων, να εργάζονται χωμένοι στα ανοιγμένα βαρέλια που είχαν «πλαγιάσει» στην ακρή του δρόμου σε ολόκληρα οικοδομικά τετράγωνα. Η εποχή του μούστου είχε φτάσει, τα καπάκια και τα σιδερένια στεφάνια έβγαιναν από τα βαρέλια κι αυτοί τα «έξιναν», τα έτριβαν, τα θείωναν και τα καθάριζαν προσεκτικά. Στη συνέχεια οι βαρελάδες ξανάκλειναν τα βαρέλια και τα οδηγούσαν στο κελάρι του μπακάλη ή στην ταβέρνα για να γεμίσουν με μούστο από τα Μεσόγεια. Στα βαρέλια αυτά θα ωρίμαζε η ρετσίνα, το κρασί με τη «γεμάτη» γεύση και το κεχριμπαρένιο χρώμα που πρωταγωνιστούσε εκείνα τα χρόνια στο τραπέζι της αθηναϊκής και γενικά της ελληνικής οικογένειας. Ανήμερα της γιορτής του Αγίου Δημητρίου, το βαρέλι θα άνοιγε για να δοκιμάσουν οι ανυπόμονοι λάτρεις της ρετσίνας, το «γιοματάρι», το φρέσκο κρασί της χρονιάς και να ξεκινησουν οι συγκρίσεις για το ποια ταβέρνα έχει την καλύτερη ρετσίνα. Η λέξη «ρετσίνι» αποτελεί κοινή ονομασία για τις ρητίνες, ουσίες δηλαδή που εκκρέουν από τα λεγόμενα ρητινοφόρα δέντρα, όταν αυτά «τραυματιστούν» ή να χαραχθούν μετά από ανθρώπινη παρέμβαση με σκοπό τη συλλογή τους. Η ρετσίνα είναι κρασί που παράγεται με την
64
ΓΕΥΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ / Ρετσίνα
65
Μέλι Μάνης Μανωλάκος
Επιλεγμένα δώρα μέλισσας Πρωτοστατώντας στις εξελίξεις, το Μέλι Μάνης Μανωλάκος μπορεί να είναι μια μικρή αγροτική επιχείρηση με έδρα το Νύμφιο της Ανατολικής Μάνης, κερδίζει όμως με τα προϊόντα της διακρίσεις σε διεθνείς διαγωνισμούς. «Όλες οι αγροτικές εργασίες απαιτούν κόπο, γνώσεις, αγάπη και μεράκι αλλά στη μελισσοκομία τα δίνεις όλα», εξομολογείται ο κύριος Παναγιώτης Μανωλάκος. Ίσως εκεί να βρίσκεται το μυστικό.
Θάλεια Νουάρου
74
Τ
ο ραντεβού κλείστηκε στην Ιερά οδό, στο πολυκατάστημα του Πολεμικού Ναυτικού (Π.Ο.Ν.), ένα από τα σημεία πώλησης της μεγάλης γκάμας των προϊόντων του. Ανά χείρας κρατά μια γυρεοπαγίδα, μια σίτα συλλογής πρόπολης και ένα συλλεκτικό εγχειρίδιο μελισσοκομίας, έκδοση του 1952! Απόστρατος αξιωματικός του πολεμικού ναυτικού, ο κύριος Παναγιώτης Μανωλάκος είναι μελισσοκόμος από… κούνια. Άδειες και αργίες, τις ξόδευε στην αγαπημένη του τέχνη, την μελισσοκομία και σήμερα τον έχει απορροφήσει πλήρως. Οι γνώσεις και ο θαυμασμός του για τις μέλισσες αστείρευτα: «η μέλισσα διαθέτει σχεδόν ένα εκατομμύριο νευρώνες, κατανοεί την έννοια του μηδενός και του τίποτε, έχει γνώσεις γεωμετρίας, οικονομετρίας, γεωγραφίας, κλιματισμού, χημείας και αρχιτεκτονικής...» Ο λόγος του ρέει χειμαρρώδης. Πάνω από 50 χρόνια άλλωστε μαζί τους θα μπορούσε να είχε γράψει βιβλίο. Η μελισσοκομική ιστορία της οικογένειας πάει πολύ πίσω, στη δεκαετία του 1920, όταν ακόμη χρησιμοποιούνταν πέτρινες κυψέλες (θερίδες). Αυτές διατηρήθηκαν ως το 1955, χρονιά-ορόσημο για την οικογένεια Μανωλάκου αλλά και την ελληνική μελισσοκομία, αφού τότε εισήχθησαν οι νέου τύπου κυψέλες με κινητά πλαίσια και κηρήθρες, χειροκίνητο μελιτοεξαγωγέα κ.λ.π. Παρότι διατηρεί ακόμα συλλεκτικά τiς πέτρινες εκείνες κυψέλες ο κύριος Παναγιώτης δεν έπαψε ποτέ να καινοτομεί. «Ασκούμε νομαδική μελισσοκομία, μεταφέρουμε τα μελίσσια μας από μέρος σε μέρος ανάλογα την ανθοφορία, κυρίως στον Πάρνωνα και τον Ταΰγετο. Έτσι, υπάρχει δυνατότητα διάθεσης πολλών ποικιλιών μελιού». Μου προτείνει το βραβευμένο μέλι από φασκομηλιά, ένα βότανο που ευδοκιμεί στη Μάνη. Ελαφρύ, ανοιχτόχρωμο, με απαλή γεύση και λεπτόρρευστη υφή, το απολαμβάνεις με το κουτάλι, ενώ είναι ιδανικό στη
WINE
e
COMMENDED
er
e ag
e er
e
& Bev
PLATINUM
Food
ag
PLATINUM
Food
er
ag
e ag
e ag
e
ag
& Bev
er
e
e
ag
e
& Bev
ag
s
s
s
ag
of
W o r l d Clas
e
e ag
e ag
e ag e
ag
er
‘19
& Bev
s
info's
Food
of
W o r l d Clas
BRONZE
er
PLATINUM
Food
‘19
‘19
‘19
Στην ιστοσελίδα www.melimanis.gr και στα επιλεγμένα σημεία πώλησης, θα βρείτε επιπλέον μέλι ανθέων και κωνοφόρων, μέλι πορτοκαλιάς, βελαWINE πεύκου, κουμαριάς, WINEκρέμα μενιδιάς, λιού και μέλι με κηρήθρα. Εξαιρετικές οι κηραλοιφές με βότανα της ελληνιPLATINUM BRONZE κής φύσης και το σαπούνι ελαιόλαδου of of er er Foμε Food μέλισσας. πρόπολη, μέλι και κερί od & Bev & Bev Διατίθενται ακόμη προϊόντα μελισσών γνωστά για τις σπάνιες ευεργετικές τους ιδιότητες όπως γύρη, βασιλικός πολτός, αυτούσια πρόπολη και βάμμα πρόπολης. Διάθεση χονδρική – λιανική – HO.RE.CA. Τηλ: 27330 21017, 210 4329791, 6977 066286, email: meli.manis.manolakos@hotmail.com
W o r l d Clas
e
& Bev
of
ss 9 ‘1
BRONZE
Food
er
W o rld Cla
‘19
W o r l d Clas
s W o rl d Clas ‘19
ag
& Bev
ss 9 ‘1
s
‘19
‘19
of
BRONZE
Food
W o rld Cla
W o r l d Clas
s
s
Advertorial / Επιλεγμένα δώρα μέλισσας
W o r l d Clas
W o r l d Clas
μαγειρική και τη ζαχαροπλαστική. «Δοκιμάστε το ακόμη και στον καφέ…» Τον ρωτάω για το μέλι με την αγαπημένη μου μαστίχα Χίου και μαθαίνω πως φτιάχνεται από μίξη μελιών πεύκου και φασκομηλιάς με την προσθήκη αγνού μαστιχέλαιου. Ένα ευεργετικό μέλι με τις ιδιότητες και το άρωμα της Μαστίχας Χίου που έχει βραβευτεί στον διεθνή διαγωνισμό OLYMP Taste Awards. Διατίθεται μάλιστα στην καλύτερη τιμή της αγοράς – αληθινό δώρο για σας και τους αγαπημένους σας. Εξαιρετικό και SILVER GOLD το ρεικίσιο μέλι με τη γλυκόπικρη θυμίζει καραμέλα. of γεύση eπου of Food Bev r F o o d B e v er & & «Είναι για ψαγμένους καταναλωτές». Ντελικάτο με απαλό άρωμα και υψηλή περιεκτικότητα σε μεταλλικά στοιχεία και το μέλι Ελάτου Βανίλια που δοκίμασα. Δικαίως έχουν βραβευτεί και τα δυο με χρυσό βραβείο στο London International Honey Awards. Στην κορυφή της γκάμας, με πλατινένιο βραβείο το θυμαρίσιο του. «Το αγαπάει ο κόσμος» μου λέει χαρακτηριστικά. Με το δυνατό άρωμα και την πιπεράτη επίγευση, αυτό WINE από βότανα, όπως WINE που το κάνει ξεχωριστό είναι οι γεύσεις θρούμπι, τσάι, φλισκούνι και άγρια μέντα. Ποιο μέλι όμως είναι το καλύτερο; «Η απάντηση είναι υποκειμενική. Αυτό που αρέσει στον καθένα! Γενικά, τα SILVERκαι πιο βαGOLD μεταλλικά στοιχεία σκουρόχρωμα μέλια έχουν περισσότερα of of F o o d B e v er F o o d B e v er ριά γεύση από τα ανοικτόχρωμα». & & «Το μέλι είναι ένα φυσικό, αγνό προϊόν κι από μόνο του βιολογικό, δεν χρειάζονται άλλοι χαρακτηρισμοί», τονίζει κλείνοντας. «Είναι μια υπερτροφή με 200 σχεδόν ωφέλιμα συστατικά. Λόγω μάλιστα της βιοποικιλότητας της ελληνικής φύσης, το ελληνικό μέλι υπερέχει διεθνώς. Συγκριτική μελέτη του ΑΠΘ έδειξε πως το μέλι Βελανιδιάς είναι καλύτερο και από το Μanuka, το ακριβότερο μέλι στον κόσμο. Ξέρετε, ο Δημόκριτος που πέρασε τα 100, όταν ρωτήθηκε για το μυστικό της μακροζωίας του είπε: «Εί τα μεν έξωθεν ελαίω του σώματος τα δε ένδοθεν μέλιτι χρίσοιντο».
of
s
er
‘19
& Bev
of
W o r l d Clas
SILVER
Food
er
‘19
& Bev
s
SILVER
Food
SPIRITS
W o r l d Clas
of
‘19
‘19
er
s
s
& Bev
of
W o r l d Clas
W o r l d Clas
GOLD
Food
er
‘19
‘19
& Bev
s
s
of
GOLD
Food
W o r l d Clas
W o r l d Clas
of
SPIRITS
ag
SPIRITS
e
‘19
& Bev
ag
s
Food
ag
W o r l d Clas
of
75
Άλκης Αλκαίος Κι άφησες τα τραγούδια μου ρούχα με δίχως σώμα...*
Ήταν – είναι − ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες ποιητές και στιχουργούς. Ήρθε στον κόσμο τον χειμώνα του 1949 στην Κοκκινιά Θεσπρωτίας, κοντά στα ελληνοαλβανικά σύνορα, ως Βαγγέλης Λιάρος κι έφυγε απ’ αυτόν, τον χειμώνα του 2012 στην Αθήνα ως Άλκης Αλκαίος.
Νίνα Κουλετάκη
78
Ό
μως η ψυχή του, όλα αυτά τα χρόνια, κατοικούσε στην Πάργα, στην οποία έζησε τα παιδικά και εφηβικά του χρόνια. Αυτήν θεωρούσε πόλη του, αυτή υπάρχει σε όλα του τα ποιήματα: ο αέρας της, το άρωμά της, ο ίσκιος της, οι άνθρωποί της. Κι ας υπάρχει μόνο ένα ποίημα που φέρει τ’ όνομά της στον τίτλο του. Και την Πάργα διάλεξε για τελευταία του κατοικία, στα χώματά της επέλεξε να αναπαυτεί. Στην Πάργα τέλειωσε το γυμνάσιο και μαθητής ακόμα, έκανε εκεί την πρώτη του εμφάνιση στα γράμματα με ένα δοκίμιο για τον Κώστα Καρυωτάκη, με τίτλο «Κώστας Καρυωτάκης: Ο ποιητής που αγαπήθηκε και μισήθηκε». Θα γράψει, αργότερα, ο ίδιος: «…Ήταν αρχές του 1967, όταν ο αείμνηστος Αλέξανδρος Μπάγκας, Δήμαρχος Πάργας, με παρουσίασε, μαθητή ακόμα στο γυμνάσιο Πάργας, ως δημιουργό με τα πιο ενθουσιώδη λόγια, στο κατάμεστο χειμωνιάτικο σινεμά, στου «Καρύδη». Θέμα της διάλεξης ήταν ο ποιητής Κώστας Καρυωτάκης και αφορμή η άρνηση των θρησκευτικών αρχών στην Πρέβεζα να τελέσουν μνημόσυνο για έναν αυτόχειρα. Η διάλεξη αυτή έγινε βιβλίο. Και θυμάμαι πόση συγκίνηση ένιωσα, όταν έλαβα ένα γράμμα από το Θάνο Καρυωτάκη, αδελφό του ποιητή, με ύμνους για το βιβλίο. Έτσι ξεκίνησα. Με ένα πεζό για έναν ποιητή. Υπό την αιγίδα του Δήμου Πάργας». Μετά το γυμνάσιο έρχεται για σπουδές στην Αθήνα, στη Νομική Σχολή. Μέσα στη δικτατορία, είναι ένα βαθιά πολιτικοποιημένο άτομο με δράση στον χώρο της Αριστεράς. Συμμετέχει στην πρώτη απόπειρα δραπέτευσης του Αλέκου Παναγούλη, φυλακισμένου για την απόπειρα δολοφονίας του δικτάτορα Γιώργου Παπαδόπουλου. Συλαμβάνεται και βασανίζεται ανελέητα με αποτέλεσμα να υποστεί μόνιμες και σοβαρές νευρολογικές και κινητικές βλάβες, που επιδεινώνονταν με την πάροδο των χρόνων. Ένα ισχυρό και λαμπρό πνεύμα σ’ ένα αδύναμο κορμί, ένα τεράστιο ταλέντο στην υπηρεσία της τέχνης. Το 1977, ο Θάνος Μικρούτσικος τον ανακαλύπτει από ένα ποίημά του, δημοσιευμένο στον Ριζοσπάστη και γοητεύεται από το ταλέντο του. Μελοποιεί το ποίημά του «Φλεβάρης 1848», που συμπεριλαμβάνεται στα «Τραγούδια της Λευτεριάς» του 1978.
Ο Βαγγέλης Λιάρος δίνει τη θέση του στον Άλκη Αλκαίο, όνομα δανεισμένο από έναν θείο του ΕΛΑΣίτη που σκοτώθηκε. Ακολουθούν και άλλα και φτάνουμε στο 1982,, που ο ποιητής υπογράφει όλους τους στίχους των τραγουδιών του «Εμπάργκο». Η στιχουργική του ταυτότητα ξεχωρίζει αμέσως από τον σωρό των πολιτικοποιημένων στιχουργών της μεταπολίτευσης. Ο Αλκαίος γράφει ξεπερνώντας τα σύνορα της Ελλάδας, είναι ένας εκφραστής της παγκόσμιας ελευθερίας. Με τον Θάνο Μικρούτσικο δημιούργησαν εμβληματικά έργα της ελληνικής δισκογραφίας και παρέμειναν στενοί φίλοι και συνεργάτες μέχρι το τέλος. Στον Μικρούτσικο, εξάλλου, οφείλουμε τις ελάχιστες φωτογραφίες του ποιητή και τα μικρά του σημειώματα στα εξώφυλλα των δίσκων. Ελάχιστα χνάρια, πέρα από εκείνα των στίχων του. Ο Αλκαίος ήταν ένας βαθιά ιδιωτικός άνθρωπος, που προτιμούσε να μιλά με το έργο του, παρά με την προσωπική του ζωή. Θα ακολουθήσουν συνεργασίες και με άλλους καταξιωμένους δημιουργούς, που θα μας χαρίσουν διαμάντια της ελληνικής μουσικής σκηνής. Νότης Μαυρουδής, Μάριος Τόκας, Σωκράτης Μάλαμας, Μίλτος Πασχαλίδης, Βασίλης Παπακωνσταντίνου, Μπάμπης Στόκας κι άλλοι πολλοί εμπνέονται από την ποίηση του Αλκαίου και την ντύνουν με υπέροχες μουσικές. Όσο περνούν τα χρόνια, η κατάσταση της υγείας του χειροτερεύει. Αναγκάζεται να περνά μεγάλα χρονικά διαστήματα κλεισμένος στο σπίτι, καθηλωμένος στο κρεβάτι. Όμως αυτό δεν είναι ικανό να καταβάλλει το πνεύμα του. Μιλά για το μέλλον κι απ’ το παράθυρο του δωματίου του αγναντεύει όλον τον κόσμο. Κι όταν ήρθε ο καρκίνος τον πάλευε κι αυτόν. Ο Άλκης Αλκαίος, «ο σπουδαίος ποιητής που παρίστανε τον στιχουργό», όπως έλεγε ο αγαπημένος του φίλος Θάνος Μικρούτσικος, έφυγε, όπως κι άλλοι, «γελαστός και γελασμένος». Τον ευχαριστούμε για τα υπέροχα λόγια που ψιθύριζε στις ψυχές μας τόσα χρόνια. Διψούν ακόμη όμως και το νεράκι αυτού του είδους σπανίζει πια. *Από το τραγούδι Βοριάς φυσάει τα λόγια μου, σε μουσική του Μιλτιάδη Πασχαλίδη και στίχους του Άλκη Αλκαίου. ΑΝΑΔΡΟΜΕΣ / Άλκης Αλκαίος
79
Quino (17 Ιουλίου 1932 - 30 Σεπτεμβρίου 2020). 82
Μια στάση εδώ
Auto Ηλιόπουλος | 5ο χλμ Άργους-Ναυπλίου | τ. 2751067237 | www.autoxiliopoulos.gr