Eva 6 - 2025

#6

Zo overleeft introvert

Liesbeth Smit de feestdagen

DE VREDE VAN HET KERSTKIND GAAT DIEP ‘Het is rebels en radicaal’ Relatietherapeut

Cocky Drost

‘Het woord ‘scheiden’ ging regelmatig door mijn hoofd’

Keuze uit 3 designs

Rachel Rosier

“Geloof, hoop en liefde: struikelend en in vertrouwen achter Jezus aan.”

Gratis eo.nl/tegeltje tegeltje aanvragen

eo.nl/tegeltje

VO O RWO O R D

Naar binnen In de tijd dat ik in mijn eerste studentenflat woonde, had ik een strak binnen-buiten-beleid.

Bedachtzaam liep ik naar de bushalte tussen de Aldi en de flat, de meest eenzame plek van de Groningse wijk Vinkhuizen. Zodra het donker werd, meed ik de route naar de stad.

Pepperspray in de hand, discoman met koptelefoon op, ik had een heel scala aan tactieken.

Altijd alert zijn wordt vanzelf een gewoonte.

eva@eo.nl eoeva @eo_eva

Als je zenuwstelsel dreiging ruikt, zet je brein het denkdeel op zacht en de overlevingsknop op hard. Handig in een steegje, onhandig aan de eettafel. Verderop in dit nummer lees je hoe dat werkt – en dat je naast vechten, vluchten of bevriezen ook nog kunt pleasen om te overleven. Ik blijk al deze overlevingsstrategieën toe te passen. Van huis uit leerde ik: onafhankelijk zijn, humor en zelfspot inzetten en zaken niet op de spits drijven. Huilen deed ik in mijn eentje, en hulp vragen alleen als dat niet voelde alsof ik was overgeleverd aan de ander. Jaren werkte dat prima, tot ik merkte dat ik die houding overal mee naartoe sleepte: vriendschappen, werk, relatie. Hoe laat je dan ooit je schouders zakken, zonder je uitgeleverd te voelen?

Thuis kunnen we weken bakkeleien over één minuscuul detail. Dankzij onze veel te dure relatietherapie – overigens de beste investering van het afgelopen jaar – blijkt onder water een veel groter patroon te spelen: de een voelt zich gezien door erkenning, de ander door contact.

En precies als het tot hier zit, neemt ons oerbrein het stuur over. Alles in relatietherapeut Cocky Drost schreeuwde dat ze weg wilde rennen toen haar man Nico onderzocht of hij nog een toekomst met haar zag. In dit nummer geeft ze moedig een kijkje achter haar eigen voordeur.

Spoileralert: ze bleef. Moeilijke gesprekken of ruzies in hun relatie vormen nu bouwstenen van iets veel groters.

Als we met Kerst de geboorte van Jezus vieren, gaat het vaak over vrede. Jezus wordt zelfs Vredevorst genoemd. Vaak zien we vrede als de afwezigheid van strijd. “Hoe fijn als het nu eens een uurtje zonder gedoe kan”, zeg ik soms aan tafel. Dan bedoel ik: kan het even zonder strijd en ruzie? Alain Verheij fileert in zijn essay de verschillende soorten vrede, naar aanleiding van het boek De weg van vrede van Stefan Paas.

Vrede blijkt meer dan de afwezigheid van strijd.

Want je kunt heel goed in oorlog leven als je elkaar nooit slaat. Net zo goed kan een leven in vrede flink knetteren. De vrede van Christus is blijkbaar rijker en interessanter. Het is een samenspel van drie elementen, zegt Paas: recht, verzoening en vreugde.

Misschien gaat het dáárover: niet óf naar binnen óf naar buiten, maar over recht, verzoening en vreugde, gewoon in het dagelijkse gedoe.

Recht doen waar je staat, goedmaken wat kan, ruimte maken voor een sprankje vreugde. Dat is genoeg om te beginnen. “Schoudertjes eronder en door”, zeggen we dan thuis.

hoofdredacteur @griettevonck

|

3

inhoud 108

Mensen 36 VAN VOLLE DAGEN NAAR ALLEEN IN BED

Jacqueline Mulckhuijse (34) moest ongewild vertragen

54 WAT HIJ ZEGT: LEO BLOKHUIS

‘Ik dacht dat ik stoerder moest worden’

63 WEG VAN DE DRUKTE

Waarom deze vrouwen zich bewust terugtrekken

96

78 VOLGENS HAAR: LIESBETH SMIT

‘Het was geen burn-out, ik bleek gewoon introvert’

88 GOOI HET D’R UIT

‘Ik heb geen echte vrienden’

108 ‘ALLES IN MIJ SCHREEUWDE: IK GA WEG!’

Relatietherapeut Cocky Drost belandde zelf in zwaar weer

Inspiratie & lifestyle 8 WIL JE HEBBEN Feestvibes

18 BINNEN BIJ GERDIEN LODEWIJK ‘Kerst is voor ons meer dan gezelligheid’

44 EVA ZOEKT HET UIT: LED-MASKER Zorgt het voor een gladdere huid?

94 WIL JE HEBBEN

Home sweet home

96 ZOET SPEKTAKEL

De mooiste desserts voor de feestdagen

30

118 WIL JE LEZEN, HOREN & ZIEN Boeken, podcasts en series die raken

124 WIL JE DOEN

Groningen volgens burgemeester Roelien Kamminga

4 |

Relatie & Psyche 10 WEG MET WINTERWEERZIN

Hoe je het winterse seizoen kunt omarmen

27 WIL JE WETEN

Alles over je binnenwereld

30 ‘DOE JE VOORZICHTIG?’

Zo wordt de straat ook veilig voor vrouwen

48 JEZUS WERD GEBOREN ALS VREDEVORST Wat betekent dat in een wereld vol oorlog?

58 JE KINDEREN OPVOEDEN ZONDER ANGST ‘Overbescherming maakt ze kwetsbaarder’

36

82 VECHTEN, VLUCHTEN, BEVRIEZEN EN… PLEASEN Wat is fawning en hoe word je het de baas?

87 LIEF & LEED

Is jouw relatie in winterslaap?

92 OEPS, TÓCH WEER TE VEEL GEKOCHT

Zo wordt jouw koopgedrag onbewust beïnvloed

18 10

En verder 6 LAAT JE HOREN Reacties & socials

7 DIT OF DAT

Ellemieke Vermolen kiest voor thuis

17 COLUMN RACHEL ROSIER Junkie

29 COLUMN TOMAS SJÖDIN ‘Onze wereld is een centrifuge’

71 VERVOLGVERHAAL:

HET PAD NAAR MORGEN

‘Ineens zag ik wat me te doen stond’

105 COLUMN MILOE VAN BEEK ‘Wie houdt er nou van denkers?’

63

128 WIL JE OPLOSSEN

Zweedse puzzel & sudoku’s

130 COLOFON & VOLGENDE KEER |

5

L A AT J E H O R EN WAT RAAKTE, INSPIREERDE OF ZETTE AAN HET DENKEN? HIER LEES JE REACTIES OP DE VORIGE EDITIE ÉN DE ARTIKELEN DIE ONLINE VERSCHENEN. TERUGLEZEN? GA NAAR EO.NL/REACTIES

REACTIES VORIGE EVA

CYNTHIA HAASWIJK:

LAUREN VERSTER:

“Ik voelde zo sterk dat ik mijn verhaal moest delen met andere vrouwen, of ze nu wel of niet geloven”

“De cosmetische industrie doet beloftes die misleidend en zwaar overdreven zijn”

@__.daan.ielle.__

@ingevloon

Ik vind haar een bijzondere en prachtige vrouw.

En toch ben ik heel blij met al jouw onderzoek!

We worden door jou naar een andere, betere wereld getild: minder verspilling en bewustwording

@maartjens

Mooi mens

@dea_deetje

Vrouwen willen het zo graag aannemen om er beter uit te zien. Het belangrijkste is je huid vochtig houden, gezond eten en voldoende slapen.

Maar doe ermee wat je wil.

SABBY’S OUDERS VERHUISDEN VAN INDONESIË NAAR NEDERLAND:

“In hun ogen las ik heimwee”

@ellisluijb @nancekuip67

Heel goed dit! We worden de hele dag misleid en verleid, fijn dat er helderheid is!

Meer dan herkenbaar verhaal

GEZIEN OP @eo_eva

@meskerdevroome

De juf belt. Na een haren-trekincidentje in de klas zijn er wat dingen gezegd.

‘Dat komt omdat Livia gehandicapt is.’ En: ‘Livia is ook een ander mens.’

Pijnlijk? Valt mee. Het zijn kinderen – goudeerlijk, recht voor z’n raap, met de tact van een olifant. Maar dom zijn ze zéker niet. Ze observeren en vergelijken de hele dag.

Natuurlijk valt het op dat Livia’s gedrag niet altijd past bij haar lengte. Ik stel voor om als mama van Liv een les te komen geven.

Práchtig hoe je met net dít stukje taal de wereld duidelijker kan maken @greannevandeketterij

Mooi geschreven… iedereen is anders… maar geschapen naar Zijn beeld.. @agondacolijntje

Precies dat is wat je moet doen.

Kinderen constateren nu, hoeft geen kwetsen te zijn. Top dat Livia zo’n mama heeft @lies_jedebruin

Lees de hele column van Mirjam op eo.nl/livia

6 |

Wat is ze toch een schatje

DIT OF DAT

NAAR BINNEN OF NAAR BUITEN?

Ellemieke Vermolen

HET THEMA VAN DEZE EVA IS ‘NAAR BINNEN’, EN NAAR BINNEN KEREN IS ROND DE FEESTDAGEN NOGAL EEN UITDAGING. HOE BRENG JIJ DEZE WINTERMAANDEN DOOR? VOL GEZELLIGE BORRELS BUITENSHUIS, OF TOCH RUSTIG OP DE BANK?

Instagram cijfers van Eva-volgers

Oud & Nieuw thuis

93%

brengt de jaarwisseling liever door op de bank dan uitgedost naar een feest te gaan. Annelies schrijft: “Met mijn gezin en vrienden, met lekkere hapjes en gezelligheid.” En Amanda is met oud en nieuw het liefst in de natuur.

50 50

33%

T EK S T: R EN ÉE P R EN G ER

Onze volgers kunnen maar niet kiezen tussen een kerstvakantie in de zon of in de sneeuw.

Landen die bij jullie op de wensenlijst staan, zijn: Lapland, Zwitserland, Finland, Zweden, Indonesië, Tanzania, Nieuw-Zeeland, Australië en Oostenrijk.

78%

zegt de voorkeur te geven aan uit eten gaan.

De meerderheid staat in de winter

LIEFST ZELF IN DE KEUKEN

VAN DE EVA-VOLGERS GEEFT ZELF LIEVER EEN CADEAU DAN DAT ZE ER EEN KRIJGEN.

TIP: Word deze winter even stil met de onlinetraining

PRESENTATRICE, LIFESTYLEDESKUNDIGE EN SCHRIJFSTER VAN KOOKBOEKEN

Zelf koken

of

uit eten gaan?

“Ik kook heel graag thuis, maar uit eten gaan vind ik ook erg leuk, zeker met vriendinnen. Tijdens de feestdagen kook ik liever zelf. Geen vijfgangendiner hoor, maar wel een menu met kwaliteitsproducten zoals kreeft, truffel en kaviaar.”

Meer een prater

of

een denker?

“Ik ben een enorme introvert en zal niet meteen alles zeggen, omdat ik eerst nadenk. Ik vind dat je in het werk dat ik doe vooral moet laten zien wie je echt bent. Dat is veel krachtiger dan het gedrag van: kijk mij eens.”

Oud en nieuw op de bank

of

uitgedost naar een feest?

“Ik ben niet van de grote feesten en vind het erg leuk om de jaarwisseling bij mij thuis te vieren met veel vuurwerk.

Dat vinden mijn kinderen ook leuk. Om 01.00 uur lig ik dan weer lekker in bed.”

Kerstvakantie in de sneeuw

of

naar de zon?

“Ik ben al een paar keer met Kerst naar de zon geweest, want ik houd van de zon, maar een zomerse Kerst geeft toch een raar gevoel. Het lijkt me wel leuk om een keer op een echte wintersportvakantie te gaan, dat heb ik nog nooit gedaan.”

Cadeaus geven

of

cadeaus krijgen?

“Cadeaus geven, al vind ik dat de feestdagen meer gaan om het samenzijn dan om cadeaus. Als ik een cadeau aan iemand geef, kijk ik echt naar wat bij diegene past en wat diegene leuk vindt.”

‘Hoe vind ik zingeving in stilte’. We razen vaak maar door, terwijl het erg kan lonen om tot inkeer te komen. Ontdek de training op eo.nl/zingeving.

Lees het hele interview met Ellemieke Vermolen op eo.nl/ellemieke |

7

W I L J E H EB B EN

FEEST

vibes

GLANS RIJK

Je voelt het al als je ’m aantrekt: dit wordt een goede avond.

Een rok die gemáákt is voor champagne en dansvloeren. nextdirect.com € 75,-

LADY IN RED Niet nadenken.

Aantrekken.

Stralen. freebirdicons.com € 119,95

Lekker gelaagd Dit stoere jack combineert beter dan cappuccino en havermelk. aaiko.nl, € 189,99

OP DE HEUPEN Luipaardprint, gouden gesp: zo krijgt zelfs de saaiste broek een vleugje glamour. omoda.nl, € 29,99

SHINE BRIGHT Met deze paillettentop creëer je zonder moeite een feestelijke look. joshv.com, € 139,99

GOUDEN TOUCH

Shorts, maar dan de feestversie. Combineer met een wollige trui of silky blouse. freebirdicons.com, € 89,95

8 |

ROOD GELAKT

Steengoed Subtiel? Nee. Geweldig? Ja! Deze oorbellen maken zelfs een gewone dinsdag bijzonder. morethanrubies.nl, € 26,95

Deze karaktervolle laktas glimt, glanst en gaat overal mee naartoe. hm.com, € 24,99

ELEGANTE HAND Of je nu kiest voor een zwierige jurk of een stoere jeans, deze ring maakt je outfit direct elegant. notbranded.nl, € 17,95

Winter glow Een heerlijke wintertrui met een chique twist. annavantoor.nl € 129,95

GROEN STATEMENT Wij zijn fan van deze imitatieleren broek in smaragdgroen! baumundpferdgarten.com € 239,-

BY

STEP

Op deze rode blokhakken schitter je bij elke stap! tamaris.com € 75,95

|

9

T EK S T EN S A M EN S T EL L I N G : I LO N A W I ES EN EK K ER

STEP

WELKOM WINTER! T EK S T: H EL EEN B A S T I A A N S E B EEL D : C R ACCO I L LU S T R AT I O N

TERWIJL DE NATUUR LANGZAAM IN WINTERRUST GAAT, BLIJVEN WIJ MENSEN MAAR DOORHOLLEN. WERK, SOCIALE AFSPRAKEN, SPORTEN, VERJAARDAGEN: ONZE AGENDA LIJKT GEEN SEIZOENEN TE KENNEN. JOURNALIST HELEEN BASTIAANSE PROBEERT DEZE WINTER WÉL TE VERTRAGEN. MAAR GOED KUNNEN ‘WINTEREN’ BLIJKT UITDAGENDER DAN VERWACHT.

10 |

TH EM A A RTI K EL

Wat we kunnen leren van de

winter slaap

|

11

Mijn voeten, de hele dag verstopt in sokken, verbleken van zomerbruin naar winterwit. De lichtere lokken in mijn haar verdwijnen. Buiten word ik overvallen door kaalheid: de boom voor mijn huis is zijn bladeren kwijt, vogels en vlinders zijn verdwenen en de lucht is eindeloos grijs en grauw. Op kantoordagen vertrek ik in het donker en kom ik terug in het donker. ‘Hello darkness, my old friend…’, zingen Simon & Garfunkel in mijn oren, maar ik ben niet echt bevriend met het donker.

De winter lijkt daarbij langer te duren dan elk ander seizoen. De koude kaalheid sluipt al in november binnen en sleept zich geniepig voort tot eind maart.

En dagenlang sneeuw- of ijspret? Daarvoor zijn onze winters meestal nét te zacht. Natuurlijk, ik kan best uitkijken naar het knusse idee van kaarslicht, chocomel en stoofpotjes, maar na een paar weken in het nieuwe jaar verlang ik alweer naar de lente.

Het moge duidelijk zijn: ik ben geen groot fan van de Nederlandse winter. En ik ben niet de enige. Sommige mensen lijden zelfs zo erg onder de winter, dat ze een seizoensgebonden depressie krijgen (Seasonal Affective Disorder, afgekort SAD). Volgens het nieuwsplatform van de ggz lijden zo’n 480.000 Nederlanders daaraan. De één vliegt naar Spanje om te overwinteren, de ander verlangt naar een pauzeknop waarmee je de winter gewoon overslaat. Hop, de winterslaap in.

Veel dieren doen het, waarom wíj niet?

Winterslapers Hoogleraar aan het UMC Groningen Rob Henning bestudeert dieren in winterslaap en gelooft dat mensen deze staat ook kunnen bereiken. “De winterslaap is een toestand waarin de stofwisseling sterk vertraagt.

De lichaamstemperatuur daalt bijna tot het vriespunt, de hartslag wordt extreem langzaam, het hele organisme gaat in een soort spaarstand. Na een tijdje warmt het dier weer helemaal op, is kort actief en gaat terug de winterslaap in. Men denkt vaak dat grotere dieren – zoals beren – de hele winter doorslapen.

Maar ook zij doorlopen dit ritme. Door hun dikke vacht en vetlaag koelen ze wel minder snel en ver af.”

Mensen houden geen winterslaap, omdat we simpelweg de bouw daarvoor missen, zegt Henning.

“Wij hebben niet genoeg vet en geen dikke bontjas zoals een beer. We koelen dus makkelijk af, en door onze grootte kost opwarmen weer bakken energie.

Daarom winterslapen wij van nature niet.” Toch ziet

12 |

Henning mogelijkheden: “Als wij onze mitochondriën – de energiefabriekjes in onze cellen – net zo kunnen tweaken als winterslapers, kunnen we onze stofwisseling sterk verlagen. Lukt dat zonder nevenschade, dan zou het ongelooflijk nuttig zijn, bijvoorbeeld om tijd te kopen voor patiënten die wachten op een donororgaan.”

Winterslapers kunnen in de periodes dat ze warm zijn heel goed schade repareren in hun lichaam. Dat biedt kansen. “Als je mensencellen naar 4 graden koelt, gaan de mitochondriën zuurstofradicalen maken, die schade veroorzaken. Als je cellen van winterslapers naar 4 graden koelt, doen hun mitochondriën dat niet.

De truc die winterslapers daarbij gebruiken, hebben we in een medicijn omgezet dat binnenkort bij parkinsonpatiënten getest gaat worden.”

Voor de gezondheidszorg lijkt de winterslaap dus mogelijkheden te bieden. Maar het idee om zelf een winterslaap te houden om de winter door te komen, vind ik niet heel reëel. Er staan te veel praktische (en ethische) bezwaren en wetten in de weg. Bovendien: als we de winter afschrijven door lekker te slapen,

TH EM A A RTI K EL

besluiten we dat het oké is om alles wat ongemakkelijk en vervelend voelt in ons leven te vermijden.

Het hoge noorden Beter is het om anders naar de winterperiode te leren kijken. Daarvoor kunnen we terecht bij schrijfster Kari Leibowitz. Zij vertrok naar het hoge Noorwegen, Tromsø om precies te zijn, voor onderzoek naar de geestelijke gezondheid van Noren die in de winter maandenlang geen daglicht zien. Ze was verbaasd: Noren zijn over het algemeen erg gelukkig in de winter. Ze schreef daarover het boek Over winteren.

Alles begint met het veranderen van je mindset rondom de winter, schrijft Kari Leibowitz. De omgeving kan daarbij helpen. Leibowitz: ‘In Tromsø veranderde mijn wintermindset op organische wijze. Ik was omringd door mensen die van het seizoen hielden, zich er fatsoenlijk op kleedden (met kwalitatieve wollen truien die daar betaalbaar zijn en goed schoeisel) en dol waren op winterrecreatie en gezelligheid.’

Haar ‘nieuwe’ mindset werd ondersteund door een omgeving en infrastructuur die is ingericht op de donkere winter, zoals goed verlichte paden voor langlaufers en knus verlichte cafés. Maar het zat ’m vooral in de subtiele dingen: ‘De manier waarop Noren over de winter praten (heel positief, als iets om naar uit te kijken) en de manier waarop mensen hun weekenden en vakanties doorbrengen: in de buitenlucht, wandelen of skiën, gezellig binnen bij het vuur. De culturele neiging is om van de winter te genieten.’ Sterker nog, juist in de zomer zijn sommige Noren erg chagrijnig, omdat ze zich constant opgejaagd voelen door het licht en het idee iets te moeten.

‘Hop, de winterslaap in.

Veel dieren doen het, waarom wíj niet?’

Wintermindset Hoe kunnen wij ook zo’n wintermindset krijgen? Volgens Leibowitz begint dat bij jezelf actief en bewust te richten op de positieve dingen. Dit versterkt ons vermogen om mogelijkheden en oplossingen te zien, geeft mentale en emotionele kracht, en kan zelfs leiden tot meer betekenis in ons leven. Grote beloftes.

Nu de praktijk. Leibowitz geeft tips om te voorkomen dat je in een soort onbewuste staat van ‘de winter doorkomen’ terechtkomt:

1

2 3 4 5

Maak elke dag een foto van iets winters wat je mooi of leuk vindt. Bijvoorbeeld licht, kleding, kerstversieringen of iets in de natuur. Het belangrijkste is bewust stilstaan bij het moment.

Zet vraagtekens bij je negatieve gedachten. Schrijf negatieve ideeën op en stel vragen als: is dit een overdreven of realistische gedachte? Zoek een milde manier om negatieve gedachten om te buigen.

Besteed bewust aandacht aan de natuur in je omgeving, onderweg of tijdens een wandeling, en let een week lang zo vaak mogelijk op het weer.

Vergelijk je waarneming met de weersvoorspelling. Kijk wat uniek is aan de winter en welke emoties dit oproept.

Zet je zintuigen aan het werk. Hoe klinkt, ruikt en voelt de winter? Hoe verschilt dit van andere seizoenen?

Schrijf een brief aan een scepticus. In dit geval iemand die de winter maar niks vindt. Je schrijft alles op wat volgens jou maakt dat de winter juist een geweldig seizoen is.

Om je op weg te helpen, beschrijft Leibowitz positieve dingen van de winter: ‘Hoe fijn is het om (hard) te lopen zonder oververhit te raken? En merk je ook dat je in de winter vaak dieper en beter slaapt – zonder muggen of benauwde hitte? Het donker nodigt uit om ’s avonds met een boek op de bank te kruipen, en een warme kop koffie smaakt extra lekker als het buiten koud is. Hoe knus voelt het om binnen te werken terwijl de regen tegen de ramen slaat of de wind om het huis giert? Denk ook aan het plezier van een geurige pan soep op het fornuis, het aantrekken van een mooie winterjas of het bewonderen van fonkelende kerstlichtjes in de stad.’

|

13

Warme kriebels Ik zal eerlijk zeggen dat ik na het lezen van deze passage toch echt een beetje warme kriebels krijg voor de winter. Maar dan nog beklijft mij de gedachte aan de eindeloze donkere avonden, waar ik mezelf doorheen sla met nét iets te vaak een bankhangsessie met een glas wijn of een stuk chocolade. Naar buiten gaan in het donker? Ho maar! Leibowitz schrijft hier scherp over: ‘Dat noemen psychologen vermijdingsmotivatie: de neiging om weg te blijven bij alles wat ongemakkelijk of onaangenaam voelt. Het resultaat? We zitten binnen, terwijl frisse lucht, beweging en daglicht juist precies zijn wat ons lijf en hoofd nodig hebben.’

Wie zichzelf tóch naar buiten duwt, merkt vaak al na een paar minuten dat het helemaal niet zo erg is, ervaart Leibowitz. Sterker nog, de kou voelt verkwikkend, je ademhaling wordt dieper en je hoofd wordt lichter. ‘Onderzoek laat zien dat we ons vaak vergissen in hoe het buiten-zijn zal voelen. Het is die eerste stap die moeilijk is, niet de wandeling zelf. Eenmaal buiten voel je je vaak frisser, vrolijker en meer verbonden met je omgeving.’

Guur = avontuur Gelukkig kan ik van dat ‘moeten’ een klein feestje maken. De tips die ik hiervoor vind: kleed je in lagen zodat je comfortabel blijft en neem een thermosfles warme thee, koffie of chocolademelk mee. Kies een route die je inspireert: langs het water, door een park of gewoon om de hoek met je favoriete muziek of podcast in je oren. Nodig een vriendin uit om te wandelen of fietsen; samen wordt zelfs guur weer een avontuur. En denk vooruit: hoe heerlijk is het thuiskomen, rode wangen en al, om je weer op te warmen met een zachte deken? ‘Probeer de winter niet langer te zien als een periode om te overleven, maar als een kans om jezelf iets extra’s te geven: frisse lucht, een moment voor jezelf, of juist gezelligheid met een ander’, zegt Leibowitz. ‘Als baby’s in de sneeuw kunnen slapen en kinderen in het donker buiten spelen, kunnen wij volwassenen óók leren dat winterweer niet de vijand is.’

Waar de zomer ons vaak meesleept in drukte en activiteiten met een hoge arousalfactor – festivals, sportieve uitdagingen, sociale hectiek – biedt de winter een natuurlijke tegenhanger: momenten van rust, warmte en verwondering. Scandinaviërs laten volgens Leibowitz zien dat ze die uitnodiging bewust omarmen. Ze

14 |

‘Het is die eerste stap die moeilijk is, niet de wandeling zelf’

hebben er zelfs allerlei wereldwijd bekende termen voor: ‘hygge’ en ‘koselig’. Ze kiezen in de winter vaker voor activiteiten die kalmte brengen in plaats van prikkels: lezen, puzzelen, breien, wandelen, mediteren, schilderen of gewoon een avond rustig in bad gaan.

Zulke bezigheden vragen weinig van ons zenuwstelsel, maar geven veel terug: tevredenheid, ontspanning en het gevoel echt even tot jezelf te komen.

Overspoeld door licht Toch is rust nemen en vertragen tegenwoordig minder vanzelfsprekend. Waar onze voorouders nog het ritme van het donker volgden en vaak met de zon naar bed gingen, leven wij in een wereld die permanent verlicht is. Eeuwen geleden werden lange winternachten grotendeels slapend doorgebracht – soms wel veertien uur verdeeld over twee slaapjes, waartussen een wakkere periode was. Onderzoek laat zien dat mensen die wekenlang veertien uur per dag in duisternis leven, spontaan terugvallen in dat oude ritme. Tijdens de korte wakkere periode produceert het lichaam bovendien meer prolactine – een hormoon dat ook vrijkomt bij het geven van borstvoeding – wat een gevoel van zorg en verbondenheid oproept en ons tot rust brengt.

Dat natuurlijke ritme is verdwenen sinds met de industrialisatie kunstlicht en later ook schermlicht ons bestaan binnendrongen. We worden erdoor overspoeld: straatlantaarns, tl-buizen, tv, laptops, telefoons.

Comfortabel, ja, maar ze houden ons ook voortdurend ‘aan’, juist in een seizoen waarin ons lichaam eigenlijk vraagt om sluimer, stilte en herstel.

TH EM A A RTI K EL

RED DE WINTER

Terwijl wij ons voorbereiden met stoofjes en kaarslicht, staan onze winters zelf onder druk. Door klimaatverandering worden ze zachter en korter, en dat raakt niet alleen ons, maar ook de dieren en planten die afhankelijk zijn van de kou. Gelukkig zetten organisaties als Protect Our Winters zich in om deze seizoenen te behouden, met de kracht van miljoenen outdoorliefhebbers die lobbyen voor verandering.

alles vermijd wat ongemakkelijk of oncomfortabel voelt. Misschien draait mijn weerzin tegen de winter hierom: die drang om me te richten op alles wat vrolijk bloeit en groeit en alles te vermijden wat minder vrolijk en wat ‘kaal’ voelt. De plek binnen in mij waar het altijd winter is.

In het boek Winteren van auteur Katherine May lees ik over de symbolische winter die ze in een tijd van ziekte doormaakte. ‘Er zijn tijden in je leven dat alles van een leien dakje gaat en er zijn tijden waarin alles een zware opgave lijkt. Om daarmee om te kunnen gaan, hoeven we alleen maar te bedenken dat ons heden op een dag ook ons verleden wordt, en onze toekomst het heden wordt. Het leven kronkelt als een pad door het bos. We hebben seizoenen waarin we bloeien en seizoenen waarin de bladeren van ons vallen en onze botten onthullen. Een hoopvolle gedachte: met de tijd groeien die blaadjes weer aan.’

Uitdaging

Ons lijf reageert ondanks dat nog steeds op de winter.

De donkere dagen stimuleren de aanmaak van melatonine, het hormoon dat ons slaperig maakt. Tegelijkertijd daalt het vitamine D-niveau door het gebrek aan zonlicht, wat kan bijdragen aan gevoelens van vermoeidheid of somberheid. Het is dus geen toeval dat we in de winter vaak behoefte hebben aan meer rust. Een uurtje eerder in bed duiken is misschien geen slecht idee. Net als vitaminetabletten in huis halen.

Ongemak vermijden Ik merk dat het voor mij tijd is om de rust te omarmen, het donker toe te laten en, zoals Leibowitz eerder zo scherp schreef, niet mijn leven zo in te richten dat ik

Het omarmen van de winter draait om het omarmen van ons leven, ons hele leven. Zowel de donkere delen als het licht. Misschien is dat wel de kern van een wintermindset: zien dat licht en donker bij elkaar horen, en allebei iets te bieden hebben. Ik ga dit seizoen de uitdaging aan om elke dag iets moois te vinden: de frisse neus, een met rijp bedekte tak, wandelen in de winterzon. En op de donkere avonden niet wegrennen voor mezelf, maar ook die schaduwkanten durven aankijken, echt rust durven nemen. Het zal niet in één winter lukken. Maar ieder jaar weer kan ik leren om de winter steeds meer te vieren. Doe je mee?

MEER LEZEN? Winteren, Katherine May, Nieuw Amsterdam, 256 pagina’s Over winteren, Kari Leibowitz, Boekerij, 336 pagina’s

|

15

En ze kleefden nog lang en gelukkig

Koop nu je decemberzegels

RACHEL RACHEL ROSIER IS PRESENTATRICE BIJ DE EO. ZE PRESENTEERT ONDER ANDERE DE PROGRAMMA’S RACHEL VALT BINNEN, TOPDOKS EN DIT IS DE KWESTIE. ZE IS GETROUWD MET JAAP EN MOEDER VAN EZRA EN SIEM.

Junkie Ik heb het onhandige talent om dingen te willen die niet praktisch zijn. Jaap, op zijn beurt, heeft het irritante talent om mijn plannen te ruiken nog voor ik ze goed en wel heb kunnen uitvoeren. Hij is er zo goed in dat ik weet: ik moet verdraaid geslepen zijn wil ik iets laten slagen zonder dat de redelijkheid me alweer heeft ingehaald.

Er was dus helemaal niets ongewoons aan het moment dat ik had uitgekozen, en precies daarom was het zo perfect. Om mijn nieuwe plan uit te voeren moest ik de volgende dag even weg – en daar had ik een ogenschijnlijk logische reden voor bedacht. Het was een balanceeract. Ik moest het laten vallen, maar er geen groot ding van maken, want dat zou zeker argwaan wekken. Dus terwijl ik de vaatwasser stond uit te ruimen, zei ik zo terloops mogelijk en zonder op te kijken: “Leuk dat Ezra zo fijn aan het logeren is. Ik denk dat ik hem morgenochtend maar ga ophalen met de auto.” En toch, verdikkeme, ondanks mijn zorgvuldigheid ging het weer mis. Al weet ik nog steeds niet wat mij verraadde. Ik had de woorden nog niet uitgesproken of Jaap sloeg zijn laptop dicht. Zijn priemende blik brandde een gat in mijn voorhoofd. “O ja?” zei hij zonder te knipperen.

“En waarom dan wel? Ezra kan toch gewoon met de bus naar huis, zoals we hebben afgesproken?” Maar zijn vragen waren show en hoewel ik ze nog nonchalant probeerde te beantwoorden, riep hij uiteindelijk zonder enige aarzeling uit: “Vergeet het maar,

Rachel! We hebben er al twee!”

Dat was het dan. Zonder enige moeite wist hij dat ik de volgende dag niet alleen van plan was om Ezra op te halen, maar ook een nieuwe kat.

Indrukwekkend. Al helpt het natuurlijk dat dit niet de eerste keer was.

Ik haalde een kat toen mijn broer overleed. Nog één toen mijn moeder ziek werd en weer één toen ze overleed. Toen ik verkering kreeg met Jaap kocht ik een kat voor zijn ouders en toen ik zwanger was haalde ik er twee… Pas deze laatste keer vroeg ik me ineens af: waarom eigenlijk? Elke keer dat ik in het verleden een kat ergens vandaan plukte, was het omdat er iets heftigs gebeurde, iets wat me uit het veld sloeg.

Kon het zijn dat, waar anderen alcohol drinken om hun misère te vergeten en grip te krijgen op de situatie, ik verslaafd was aan katten? Was ik vandaag, in een wereld die in brand staat, op zoek naar een gevoel van blijdschap dat voor één moment sterker was dan mijn gevoel van ellende en onzekerheid?

“Dit is echt de laatste kat, hoor”, zei ik tegen Ezra die in de auto naast me zat met een langharige, spinnende kater op zijn schoot. Ezra knikte half overtuigd.

Ondanks de protesten van Jaap kwam die kat er natuurlijk gewoon. We hebben nu dus niet alleen Kip en Margreet, maar ook Winston.

Tja, ieder zijn talent. Jaap heeft intuïtie. Ik heb overtuigingskracht… Echt iets wat alleen een junkie zou zeggen.

|

17

IN DEZE RUBRIEK KIJKEN WE BINNEN IN HET HUIS ÉN IN HET LEVEN VAN EEN VROUW. OP DE PLEK DIE ZE HEEFT INGERICHT, WAAR ZE HELEMAAL ZICHZELF IS, WAAR ZE NADENKT OVER DE BALLEN DIE ZE IN DE LUCHT WIL HOUDEN OF JUIST WIL LATEN VALLEN. DEZE KEER ZIJN WE WELKOM BIJ GERDIEN (40). ZE WOONT MET HAAR MAN RUBEN (43) EN HUN KINDEREN EMMA (17), LUKAS (15), FLEUR (13) EN SAAR (10) IN EEN KLEURRIJK HUIS IN DRACHTEN.

B INNEN B IJ GERD IEN LODE WIJK-DE JONGE

‘Kerst betekent meer voor ons dan een mooi gedekte tafel’

B EEL D : V I ER D EL I EFD EF OTO G R A FI E S T Y L I N G & V I S AG I E :T R È S J O L I E V I S AG I E T EK S T: J O ËL L E B A EL D E

HET IS WEER DIE TIJD VAN HET JAAR: KERST. OVERAL LAMPJES, KERSTBOMEN EN VERSIERINGEN. OOK HET HUIS VAN GERDIEN STRAALT KERSTSFEER UIT. HUN BOOM IS NIET WIT, MAAR JUIST VROLIJK EN VOL KLEUR.

|

19

Gerdien: “Met Kerst vind ik het leuk om het hele huis te versieren. Niet over the top, maar overal vind je wel kerstaccessoires, een kerststukje en er hangt altijd een krans aan de deur. Onze boom hangt vol met gekleurde kerstballen, ik houd van kleur! De meeste kerstballen komen elk jaar terug, maar er zijn ook altijd een of twee nieuwe ballen die een plekje krijgen. Die scoor ik nieuw of in de kringloop. En zonder het rendiertje in de boom is het geen Kerst: dat hangt er ieder jaar weer in.”

KLEURADVIES Het gezin woont sinds 2011 in dit huis. Toen ze er kwamen wonen, was alles nog wit. Inmiddels heeft elke kamer een eigen kleur. En dat kan zomaar weer veranderen, vertelt Gerdien. “Ons huis heeft inmiddels alle kleuren gehad. Ik verander vaak. Het palet dat er nu is, hoeft er over een tijdje niet meer te zijn. Vriendinnetjes van onze dochters zeggen vaak: ‘Wat mooi dat er zo veel kleur is.’ Aan mensen die ook van kleur houden, geef ik altijd de tip: als je kleur wilt gebruiken, doe het gewoon. Maar zorg er wel voor dat de tinten terugkomen in je interieur, anders wordt het rommelig. Ik haal vaak staaltjes bij de bouwmarkt, houd die tegen de muur en kijk of ze bij de andere kleuren passen. Daarna laat ik die kleur terugkomen in accessoires zoals kussens of een vloerkleed. Bij mij gaat dat vanzelf. Of ik vind gewoon snel dat iets kan, haha.”

‘Met Kerst vind ik het leuk om het hele huis te versieren’

Het huis heeft inmiddels veel herinneringen.

“Twee van de vier kinderen zijn hier geboren.

Beide keren beneden in de woonkamer, omdat het door onze trap niet mogelijk was om boven te bevallen. Pas toen de weeën begonnen, mocht mijn man het bed in elkaar zetten. En zodra de baby er was, moest het bed meteen weer weg”, vertelt ze lachend. “De kinderen vragen soms nog: ‘Ben ik hier, precies op deze plek geboren?’ en wijzen dan naar een specifieke plek in de woonkamer. Het zijn herinneringen die dit huis extra waardevol maken. Aan spullen hecht ik trouwens minder, die kan ik makkelijk wegdoen.”

EIGEN CONCEPTSTORE Gerdien deelt sinds 2017 foto’s van haar interieur via Instagram, en heeft sinds een paar jaar een

|

21

‘Ons huis heeft inmiddels alle kleuren gehad.

Ik verander vaak’

conceptstore in Drachten. “Een eigen winkel hebben leek me altijd al geweldig. Toen we onze woonkamer een paar jaar geleden verbouwden, deelde ik de updates op Instagram.

Ik merkte dat er steeds meer reacties kwamen: waar had ik dit of dat gekocht? Toen dacht ik: waarom niet zelf een winkel openen om deze items te kunnen verkopen? Op dat moment kwam er een pand op ons pad, en zo werd mijn droom werkelijkheid.”

Elke zaterdag staan Gerdien en haar man samen in de winkel. “Hij gaat dan eerst naar de markt voor broodjes en daarna drinkt hij koffie en ik thee. Ondertussen slapen de kinderen vaak lekker uit. Zaterdag is voor ons een rustige, relaxte dag. Doordeweeks is het een stuk drukker. Saar zit nog op de basisschool, Lukas en Fleur gaan naar de middelbare school en Emma studeert.

Allerlei verschillende fases in één huis. Als ik doordeweeks vrij ben, breng ik de jongste altijd eerst naar school. Daarna ontbijt ik pas zelf, omdat ik het fijn vind om dat in alle rust te doen.

Dan zit ik aan de keukentafel met mijn yoghurt en kijk ik een serie of lees ik wat.”

KERSTDAGEN In december krijgt het huis nog wat extra aandacht. De boom is versierd en ook het vertrouwde rendiertje hangt weer op zijn plek.

“Allebei de kerstdagen zijn we met ons gezin.

Met de familie spreken we altijd af op de zondag vóór Kerst. Soms gaan we nog naar mijn schoonouders, maar de feestdagen zelf vieren we thuis. Op eerste kerstdag beginnen we in de kerk en ’s avonds gourmetten we, dat is traditie. Tweede kerstdag brunchen we samen en maken we vaak een wandeling. Maar naast gezelligheid en een mooi gedekte tafel heeft Kerst voor ons een diepere betekenis. Het draait voor ons om de geboorte van Jezus. Daar staan we deze dagen bewust bij stil. En eigenlijk speelt Jezus elke dag een rol in ons leven, niet alleen met Kerst. We betrekken Hem in onze keuzes en geven in de opvoeding het geloof mee aan onze kinderen.” @mevrouwstyling mevrouwstyling.nl

24 |

IN DE STIJL VAN GERDIEN Kerstballen set

Hema € 5,99

Discobal

House of Seasons € 4,99

Kerstboom Aurina

Sklum 140 cm hoog € 96,95 Kerstster

Sissy Boy € 19,99

Kaarsen set

Hema € 3,99

Perle Coupe

&Klevering, € 45,-

Sneeuwbol grachtenhuisjes

S A M EN S T EL L I N G : J E A N N I N E R I J S D I J K

Sissy-Boy € 29,99

Kandelaar kaars strikje

Karwei, € 3,95 |

25

Hey social worker, wat zijn jouw plannen voor volgend jaar?

In deze tijd van het jaar is het fijn om eens even stil te staan. Hoe voel ik me? Welke gebieden van mijn leven hebben nog wat aandacht en liefde nodig?

Zit ik nog lekker in mijn werk?

Wat staat er op jóuw lijstje om een goede werk-privé balans te vinden? Dit staat er op die van ons: Een werkgever die mij echt ziet om wie ik ben.

Een plek waar ik mijn talenten in kan zetten.

Uitdaging en eigen verantwoordelijkheid krijgen.

Een warm team van collega’s om me heen.

Buiten werktijd genoeg tijd om op te laden.

Regelmatig mijn routine omgooien en nieuwe dingen ontdekken.

Van social work tot HRM; ontdek het dynamische werk bij Ontmoeting.

ontmoeting.nl/werkenbij Wil je even van gedachten wisselen? Mail dan recruitment@ontmoeting.nl

W I L J E W E TEN

Peinzen & piekeren

Introvert vs. extravert

Wist je dat de hersenen van introverten en extraverten anders werken? Bij introverten stroomt het bloed vooral naar de hersengebieden die betrokken zijn bij denken en voelen. Bij extraverten meer naar de delen die reageren op prikkels van buitenaf.

20%

B EEL D : YO S UA B U N G A R A N , I CO N 5 4 , B E A R I CO N S , S T U D I O DA N R O (T H EN O U N P R OJ EC T)

van alle energie die je lichaam verbruikt, wordt benut door je brein, zelfs als je niets doet.

Vrouwen piekeren vaker dan mannen.

Vrouwen besteden gemiddeld meer tijd aan het analyseren van gevoelens, terwijl mannen sneller afleiding zoeken.

Dit wil je weten over je

80-- 90%

BINNEN WERELD

van onze tijd brengen we binnen door, en het grootste deel daarvan gewoon thuis.

ONGEFILTERD

Urban jungle

Geuren gaan rechtstreeks naar de emotionele centra in je brein.

In tegenstelling tot andere prikkels worden ze niet eerst ‘gefilterd’.

Daardoor maken ze razendsnel iets in je los: een gevoel, een herinnering of zelfs een lichamelijke reactie.

Planten zuiveren de lucht in huis? Dat effect is minimaal. In een ruimte van 50 vierkante meter heb je zo’n 5000 planten nodig om de luchtkwaliteit merkbaar te verbeteren. Planten in huis zouden je wel gelukkiger maken.

|

27

WERK DAT RAAKT Werk vanuit je geloof en professionaliteit aan herstel en groei van jongeren en (hun)) gezinnen. "Het geloof geeft richting aan mijn werk. Hier kan ik echt verschil maken."

- Tirzah, gedragswetenschapper Impact maken in het leven van jongeren en gezinnen Samenwerken vanuit je christelijke geloof Ruimte voor persoonlijke groei en ontwikkeling Uitdagende functies in zorg én ondersteunende diensten Ontdek o.a. vacatures als Pleegzorgbegeleider, Gedragswetenschapper en Ambulant hulpverlener.

SCAN DE QR-CODE OF KIJK OP: WERKENBIJTIMON.NL

/stichtingtimon @timondichterbij Timon jeugd- en jongvolwassenhulp

TOMAS TO M A S S J Ö D I N I S VO O R G A N G ER , VO O R L E Z ER EN AU T EU R EN W O O N T I N S ÄV E B I J G ÖT EB O R G .

I N N ED ER L A N D I S H I J B EK EN D A L S S C H R I J V ER VA N B O EK EN OV ER R U S T EN S T I LT E .

Ruimte en raamwerk In het voorjaar van 2018 ontmoette ik de theoloog achter Bijbelvertaling The Message, Eugene Peterson. Hij woonde in Montana, aan de grens met Canada, en was al in een vergevorderd dementieproces toen ik hem bezocht. Hij zat in een versleten fauteuil en straalde Gods liefde uit. Zo tastbaar. Een maand nadat ik hem had bezocht stierf hij.

V ERTA L I N G : ER I C L AG ER S T R Ö M

In zijn boek A Long Obedience in the Same Direction vertelt hij over zijn tijd als voorganger in Bel Air, Maryland. Hij besteedde veel tijd aan het bezoeken van gemeenteleden. Zo kwam hij eens bij een vrouw die, toen hij arriveerde, bezig was met borduren op een doek dat gespannen was in een houten raamwerk. Ze zei: “Terwijl ik op je wachtte, realiseerde ik me wat er mis is met mij. Ik heb geen raamwerk. Mijn gevoelens, mijn gedachten, wat ik doe: alles is los en vaag. Ik heb een raamwerk nodig voor mijn leven, zoals mijn borduurwerk er ook een heeft.”

Ze hield het houten raamwerk omhoog, dat nu een manier werd om haar leven te beschrijven.

De wereld waarin we leven is een centrifuge, die ons naar buiten slingert. Het woord ‘centrifuge’ komt van het Latijnse centrum en fugere, wat zoiets als ‘wegvluchten van het centrum’ betekent. Het is niet moeilijk om jezelf in die beweging te herkennen. Alles gaat razendsnel. We kunnen ons over het aardoppervlak verplaatsen op een manier die enkele generaties geleden nog ondenkbaar was. Onze netwerken zijn enorm gegroeid door social media. En hoeveel levensstijladviezen krijgen we in een week? De een zegt dat we de beste versie van onszelf moeten

worden, de ander dat we moeten pieken, weer een ander dat we moeten ontspannen, meer bewegen of een bepaald dieet volgen. Elke dag horen we over boeken die we moeten lezen en films die we moeten zien. Als we ijverig zijn, kunnen we meerdere preken per week online bekijken. Niets van dit alles is slecht, maar het heeft een raamwerk nodig. De reden is eenvoudig: zonder raamwerk is vrijheid geen vrijheid, maar thuisloosheid en uiteindelijk angst.

Ruimte en raamwerk zijn nauw met elkaar verbonden. Ik geloof dat het raamwerk vooral gaat over hoe je voor je innerlijk leven zorgt, over naar binnen keren, een ritme vinden voor gebed en luisteren. Binnen zo’n raamwerk opent zich de ruimte en het avontuur. Alles wat echt en belangrijk is in het leven vereist begrenzing. Neem de liefde. Die is veel te groot om zomaar vrij rond te zweven in en om ons heen. ‘Ik hou van’ zeggen betekent niets, het mist een raamwerk. Pas wanneer liefde een gezicht ontmoet en verandert in een ‘jij’, een ‘ik hou van jou’, wordt liefde een onoverwinnelijke kracht en opent ze haar ruimtes. Zo ook met de relatie tot Jezus. Nabijheid tot Hem maakt het leven groter, ruimer, vrijer.

Hoe onze raamwerken eruitzien mogen we zelf bepalen. God legt ons geen raamwerk op. Onze levens zijn zo verschillend, maar als je terugkijkt naar christenen door de eeuwen heen zie je veel gemeenschappelijke elementen. Bijvoorbeeld de persoonlijke tijd met God en het samenzijn in eredienst en avondmaal met andere gelovigen. Dit zijn beproefde bouwmaterialen voor het raamwerk dat ruimte biedt voor grote vrijheid.

|

29

ZO KRIJGEN WE ONZE STRATEN VEILIG VOOR VROUWEN

‘LAAT JE EVEN WETEN ALS JE THUIS BENT?’ VEEL VROUWEN HOUDEN REKENING MET GEVAAR ALS ZE DE DEUR UITGAAN. WAAROM IS DAT ZO, EN VOORAL: WAT IS ERVOOR NODIG OM IEDEREEN ZICH VEILIG TE LATEN VOELEN IN DE BUITENRUIMTE?

T EK S T: EL I N E VA N L I N D EN B ER G B EEL D : M I DJ O U R N E Y & S H U T T ER S TO C K

Afgelopen zomer werd Nederland opgeschrikt door de moord op de 17-jarige Lisa. Ze was een avond gaan stappen en fietste ’s nachts van Amsterdam naar haar woonplaats Abcoude. Rond 03.30 uur kwam ze door geweld om het leven. Schrijver en activiste Nienke ’s Gravemade verwoordde een dag later op Instagram wat waarschijnlijk veel Nederlanders als eerste dachten: ‘Waarom ging ze niet in de taxi met haar vrienden? Is het wel slim om alleen op de fiets te stappen?’ Maar in hetzelfde bericht schrijft ze: ‘Hoe durf ik haar medeplichtig te maken? Waar halen wij als maatschappij het gore lef vandaan om meisjes en vrouwen almaar medeplichtig te maken aan hun eigen rampspoed, hun eigen trauma, hun eigen dood. (…) De straten zijn van priemende ogen, sissende tongen en losse handen. Het donker geeft ons nog meer restricties, beperkingen en onvrijheid.’

INTIMIDATIE OP STRAAT De moord op Lisa maakte veel los. Het leidde onder meer tot de beweging ‘Wij eisen de nacht op’, waarmee met billboards en demonstraties in het hele land aandacht wordt gevraagd voor de veiligheid van vrouwen. Want dat vrouwonveiligheid op straat een groot maatschappelijk probleem is, is wel duidelijk.

Alleen al tijdens die demonstraties kwamen – ironisch genoeg – allerlei meldingen van straatintimidatie door mannen. Vraag aan een willekeurige vrouw of ze weleens is geïntimideerd op straat, en de kans is aanzienlijk dat ze wel een ervaring kan delen. Nageroepen of nagefloten worden, kwetsende of seksueel getinte opmerkingen naar je hoofd krijgen of zelfs achtervolgd worden is helaas aan de orde van de dag.

Vrouwen voelen zich in de buitenruimte twee keer zo vaak onveilig als hun mannelijke leeftijdsgenoten, blijkt uit de Veiligheidsmonitor van het Centraal

Bureau voor de Statistiek (CBS). Met name op stations, in het openbaar vervoer, in parken en uitgaansgelegenheden voelen vrouwen zich onveilig, ontdekte onderzoeksprogramma Pointer. Vrouwen zijn in het donker dan ook veel meer op hun hoede dan mannen. Onderzoekers van de Amerikaanse Brigham Young-universiteit volgden oogbewegingen en zagen dat vrouwen op straat veel meer om zich heen kijken, terwijl mannen vooral recht voor zich uit kijken.

‘ VROUWEN ZIJN IN HET DONKER VEEL MEER OP HUN HOEDE DAN MANNEN’ WEINIG AANGIFTE Je onveilig voelen hoeft overigens niet te betekenen dat je ook daadwerkelijk onveilig bent – je kunt ook angstig zijn om het idéé dat er iets kan gebeuren. Dat wordt ook wel de fear-victimization paradox genoemd: de mate van angst bij jonge vrouwen komt niet overeen met de relatief lage officiële statistieken van slachtofferschap. Maar, wordt daartegen ingebracht, er is een groot ‘dark number’ – niet-geregistreerde criminaliteit – als het gaat om aanranding en seksuele intimidatie. Vrouwen doen weinig aangifte van incidenten, omdat dat niet als effectief wordt

|

31

ervaren en omdat seksistisch gedrag nu eenmaal breed genormaliseerd is in de maatschappij. Krijg je een schunnige grap naar je hoofd geslingerd of raakt iemand op straat je opzettelijk aan, dan stap je waarschijnlijk niet zo snel naar de politie.

Daar komt bij dat veel vrouwen gevaarlijke situaties bewust vermijden. Uit recente CBS-cijfers blijkt dat bijna de helft van de meisjes en vrouwen tussen de 15 en 25 jaar omloopt of omfietst, om plekken te ontlopen die zij als onveilig zien. Dat gebeurt vaker in de stad dan daarbuiten. Meer dan 40 procent van de vrouwen past gedrag aan op straat om niet geïntimideerd te worden: ze vermijden oogcontact, lopen weg bij bepaalde groepen of doen alsof ze met iemand bellen. In het bovengenoemde onderzoek van Pointer zegt een op de vijf vrouwen een (licht) wapen te dragen, zoals pepperspray of sleutels tussen de knokkels.

MAN’S WORLD Hoe komt het dat vrouwen zich vaak onveilig voelen op straat? Krista Schram doet als associate lector bij Hogeschool Inholland in Rotterdam praktijkonderzoek naar de manier waarop burgers de veiligheid en veiligheidszorg ervaren. Volgens haar speelt de ‘reference man’ een rol: de publieke ruimte is vaak ontworpen door mannen, naar de behoeften van mannen. Wijken zijn vaak ontworpen in de tijd dat vrouwen nog nauwelijks buitenshuis werkten – ze waren thuis bij het gezin. Of vrouwen zich prettig en veilig voelden onderweg naar hun werk was dus niet aan de orde. En nog altijd zijn het vooral mannen die nadenken over stadsplanning: 84 procent van de projectontwikkelaars en 76 procent van de stedenbouwkundigen en architecten is man, blijkt uit onderzoek van internationaal vastgoedbedrijf Savills.

Schram neemt publieke parken als voorbeeld. Tegen dagblad Trouw zegt ze: ‘Parken hebben doorgaans voorzieningen die vooral jonge mannen aanspreken, zoals skateparken en basketbalveldjes. Dat is een zichzelf versterkend effect, want daardoor komen er ook vooral jonge mannen naartoe, waardoor vrouwen zich er sneller onveilig voelen.’

GEEN AFTER-WORK WANDELING

‘MANNEN HEBBEN GEEN IDEE HOE HET IS OM AFSPRAKEN TE MOETEN MAKEN OM SAMEN NAAR HUIS TE FIETSEN’ 32 |

Conceptontwikkelaar Jeroen Maters bedacht het Singelpark in Leiden – een park langs de singels van zo’n zes kilometer – en ontving daar een koninklijke onderscheiding voor. Maar hij kwam erachter dat dit park helemaal niet zo vrouwvriendelijk is. Op zijn LinkedInpagina schrijft hij: ‘Een vrouw vertelde me dat ze het rondje Singelpark ’s avonds alleen samen met haar man durft te lopen, omdat er te veel donkere plekken zijn in het park. Terwijl we weten dat doordeweeks de meeste wandelaars hun rondje Singelpark na werktijd doen. In de winter is het Singelpark daarmee vanaf een uurtje of vijf off-limits voor veel vrouwen.’

Ook hij ziet dat het probleem is dat mannen ‘eigenlijk geen idéé hebben hoe het werkelijk is voor vrouwen’, zo schrijft hij. ‘Om telkens afspraken te moeten maken om samen naar huis te fietsen, of een taxi te betalen, om omwegen te nemen om onveilige plek-

ken te vermijden, om steeds een koptelefoon op te zetten en naar beneden te kijken, om je sleutelbos tussen je vingers te klemmen.’

ONTWERP VOOR VROUWEN Daar moet verandering in komen, klinkt het steeds vaker in het publieke debat. Al in maart 2025 – vóór de moord op Lisa – besloot de Amsterdamse gemeenteraad om de (ervaren) veiligheid van vrouwen en meisjes mee te nemen bij de inrichting van de openbare ruimte. Op andere plekken in Europa wordt al langer geprobeerd om de openbare ruimte vrouwveiliger te maken. Zo is er in het Zweedse Umeå een voetgangers- en fietserstunnel helemaal vanuit het vrouwelijke perspectief ontworpen, met een 170 meter lang glazen kunstwerk, prettig licht, overal goed zicht, muziek, en een makkelijke exit voor als je weg wilt. In Barcelona maken ‘superblocks’ straten autoluwer en kindvriendelijker, en in Wenen zorgen ze voor bijvoorbeeld goede verlichting, spiegels in donkere hoeken en bredere stoepen.

De Britse civiel ingenieur Ellie Cosgrave werd seksueel misbruikt in een metro in Londen. In haar werk richt ze zich op de vraag hoe de publieke ruimte een fijne plek kan worden voor iedereen. Volgens haar is het antwoord niet per se zo veel mogelijk licht, minder bosjes, meer camera’s en meer politie, maar goed ontworpen, mooie, uitnodigende publieke ruimtes. “Het gaat om een gevoel van erbij horen”, zegt ze in een lezing op Dag van de Stad in 2022.

“Word ik hier ‘gevierd’, hoort iemand als ik hier? Zie ik mezelf hier vertegenwoordigd?” Daar horen volgens haar goede voorzieningen bij, die je vertellen dat iedereen welkom is en dat jij belangrijk bent.

Cosgrave’s advies sluit aan bij de handreikingen die Krista Schram en haar collega’s doen in hun onderzoek ‘Ruimte voor meiden op Zuid’. Ze gingen in gesprek met jonge meiden in Rotterdam-Zuid over de vraag wat ze nodig hebben om zich buiten welkom en veilig te voelen. Een van de conclusies: een openbare ruimte moet betekenisvolle plekken hebben die multifunctioneel gebruikt kunnen worden.

Vrouwen houden nu eenmaal minder van voetballen en skaten – zorg dat er ook plaatsen zijn waar je kunt

‘EEN GENDERINCLUSIEVE INDELING VAN DE PUBLIEKE RUIMTE ZORGT NIET ALLEEN VOOR EEN VEILIGER GEVOEL, MAAR IS OOK VEILIGER’

bijpraten met vriendinnen, kunt winkelen en lekker kunt eten. Daarnaast is de inrichting van belang, zoals goede verlichting, bankjes die niet tegenover maar naast elkaar zijn geplaatst, openbare toiletten, duidelijke zichtlijnen en aantrekkelijke elementen zoals kunst.

OGEN OP STRAAT Ook heel belangrijk voor een veilig gevoel, volgens het onderzoek van Schram, zijn ‘de ogen op straat’.

Geen politieagenten of camera’s, maar vanzelfsprekend, zichtbaar toezicht door andere mensen. Niet te veel, maar zeker ook niet te weinig mensen in de buurt, en een gevarieerd publiek. Zo kun je in een park waar vooral mannen rondhangen, informeel toezicht faciliteren door er bijvoorbeeld yogaklasjes of fitnessgroepen te laten sporten, legt Schram uit aan Trouw. “En door een gezellig café met terrassen en een openbaar toilet neer te zetten, dat ook ’s avonds open is. De ‘mannenvoorzieningen’ hoeven

|

33

MANNENPROBLEEM

‘INTIMIDATIE VAN VROUWEN KOMT OOK DOOR EEN WERELDBEELD WAARIN MANNELIJKHEID WORDT GEKOPPELD AAN DOMINANTIE’

Na de moord op Lisa gingen er veel stemmen op: dit is geen vrouwenprobleem, het is een mannenprobleem. In ieder geval hebben mannen een actieve rol in de oplossing. Trouw schrijft: ‘De nacht écht veiligstellen, daarvoor lopen er nu eenmaal te veel gevaarlijke personen rond. Het doodsteken van dit meisje uit Abcoude is een exces in het straatgeweld tegen vrouwen, waarvoor niet ‘de man’, maar alleen de dader verantwoordelijk moet worden gehouden.

Maar mannen, bedenk wel: voor een vrouw die ’s nachts is lastiggevallen en nageroepen, voelt zo’n afloop akelig dichtbij.’

Vrouwveiligheid vraagt – naast een beter ingerichte publieke ruimte – ook om mannen die vrouwen benaderen met respect, empathie en gelijkwaardigheid. Intimidatie van vrouwen wordt namelijk gevoed door een wereldbeeld waarin mannelijkheid vaak wordt gekoppeld aan dominantie en controle.

Invloedrijke figuren zoals Andrew Tate versterken dat beeld: ze presenteren dat ‘echte mannelijkheid’ draait om macht, agressie en minachting voor vrouwen.

BONDGENOOT

heus niet weg, mits het park ook andere dingen te bieden heeft.” Denk ook aan een eettent of kiosk op een station die tot laat open is.

Zo’n genderinclusieve indeling van de publieke ruimte zou volgens Schram niet alleen voor een veiliger gevoel zorgen, maar ook voor daadwerkelijk meer veiligheid. “Als er meer volk op straat is en mensen beter kunnen zien wat er om hen heen gebeurt, is er minder gelegenheid voor mogelijke daders om over de schreef te gaan. En gelegenheid is een van de belangrijkste aspecten die de kans op crimineel gedrag vergroten.”

34 |

Wat kunnen mannen concreet doen om hun steentje hieraan bij te dragen? Vanzelfsprekend moeten ze allereerst niet zelf het gevaar vormen. Dus niet iemand aanstaren, naroepen, nafluiten, aanraken of op een andere manier intimideren. En daarnaast ook afstand houden van vrouwen op straat, hoe onschuldig hun intenties ook zijn. Niet achter een vrouw lopen, desnoods de straat oversteken. Vriendinnen thuisbrengen. En als je vermoedt dat iemand wordt lastiggevallen, tussenbeide komen en laten weten dat je er bent. Niet als held, maar als bondgenoot.

Laten we onze mannen, vrienden, zoons en neefjes hierin coachen en opvoeden, zodat er steeds meer bewustzijn ontstaat – en steeds meer vrouwen zich buiten veilig voelen.

Ga mee op reis in een kleine groep ( 8 -16 per s .) .

Retraite Actief Reizen organiseert d uur zam e reizen met Rust. Bezinning. Uitdagin g.

In 2026 bieden wij de volgende reizen aan :

RETRAITE ADVENTURE REIS ZWEDEN 29 december 2025-6 januari 2026 6-14 februari 2026

RETRAITE ACTIEF REIS NEDERLAND Texel: 23-27 maart 2026 Limburg: 18-22 mei 2026

RETRAITE WANDEL REIS UK OF IERLAND Mull & Iona: 7-17 april 2026 Schotland/Noord-Ierland: 24 april-3 mei 2026 Mull & Iona: 14-23 mei 2026 Wales: 15-22 mei 2026 Mull & Iona: 7-16 augustus 2026 Ierland: 28 augustus-5 september 2026

RETRAITE CREATIEF REIS Frankrijk: 1-9 mei 2026 Somerset (GB): 3-10 juni 2026

RETRAITE WANDEL REIS DOLOMIETEN 18-27 juni 2026 10-18 juli 2026

RETRAITE PELGRIMSREIS ENGELAND 22-29 juni 2026 24 september-4 oktober 2026

RETRAITE ACTIEF REIS NOORWEGEN 26 juni-8 juli 2026 9-19 september 2026

Retraite Actief Reizen @retraite_actief_reizen

www.retraiteactiefreizen.nl info@retraiteactiefreizen.nl

Scan voor meer informatie over onze reizen!

T EK S T: EL L EN N A P B EEL D : V I ER D E L I EFD E F OTO G R A FI E V I S AG I E : T R È S J O L I E V I S AG I E

L E V EN S V ER H A A L

‘De stilte is niet bang voor wat er in je leeft’ EEN AUTO-ONGELUK EN ACHT JAAR ERNSTIG ZIEK ZIJN, DWONGEN JACQUELINE MULCKHUIJSE (34) OM TE VERTRAGEN. DOOR ALLE ELLENDE HEEN HAD ZE EEN VERLANGEN DAT BLEEF TERUGKEREN. AFGELOPEN ZOMER HEEFT ZE DIE DROOM VERWEZENLIJKT: SAMEN MET HAAR MAN PETER OPENDE ZE HUIS VAN RUHA, EEN PLEK WAAR MENSEN OP ADEM KUNNEN KOMEN.

|

37

L E V EN S V ER H A A L

“Het lukte me maar niet om te herstellen van het auto-ongeluk. Ik had onder meer een zware hersenschudding en kreeg snel hoofdpijn. Het was begin december 2016, de drukke feestmaand stond voor de deur. Net na het ongeluk probeerde ik nog van alles te doen, maar dat ging gewoon niet. Als ik een uurtje iets deed, moest ik een week op bed liggen om bij te komen.

Ik voelde me gebroken en raakte veel kwijt. Mijn gezondheid, maar ook werk. Alles wat ik daarnaast deed – in de kerk, de buurt – en ook mijn sociale leven, viel weg. Toch bleef ik proberen dingen te ondernemen. Ook omdat ik dacht dat het niet goed kon zijn om alleen maar op bed te liggen. En ik vond de stilte heel heftig. Ik was 25 jaar: van een vol leven naar eenzaam alleen in bed was heel confronterend.”

EEN JAAR VECHTEN “Nu moet ik er niet meer aan denken om zo’n drukke agenda te hebben. Maar toen, dat eerste jaar na het ongeluk, was ik ontzettend aan het vechten om mijn oude leven niet te laten gaan. En – dat besef ik nu – hard werken en een druk leven gaf me ook veel voldoening. Dat ik na het ongeluk niet herstelde, had denk ik te maken met het feit dat mijn lijf toen al erg ziek was. Het kon niet met dat alles tegelijk dealen.

Wat ik toen nog niet wist, is dat ik endometriose heb.

Die diagnose kreeg ik drie jaar geleden, maar ik had altijd al veel pijn tijdens mijn menstruatieperiodes. De afgelopen jaren is het alsmaar erger geworden. Ik weet nog dat ik op de redactie waar ik als journalist werkte naar de printer moest lopen. Twintig of hooguit dertig meter zal het geweest zijn. Ik was ongesteld en kreeg enorme kramp. Stond ik daar helemaal dubbelgeklapt bij de printer.

Ik dacht: ik moet erdoorheen ademen, het gaat wel weer weg. Een collega die ik niet heel goed kende, vroeg geschrokken of het wel ging. ‘O ja hoor, dit gaat zo weer over.’ Ik was lijkbleek en verging van de pijn. Terwijl ik dus al onder de pijnstillers zat. Voor mij was dit heel normaal, zo deed ik het al sinds mijn puberteit. Maar het bezorgde gezicht van die collega zei natuurlijk eigenlijk heel veel.”

FERTILITEITSTRAJECT “Het is eigenlijk bizar. Het klassieke verhaal van klachten die jarenlang niet serieus zijn genomen. Ik vroeg de huisarts om me door te sturen naar een gynaecoloog, omdat ik zeker wist dat het endometriose was. Maar daar wilde de huisarts niet in mee. Drie jaar geleden herkende een kundige arts tijdens het maken van een echo endometriose. We zaten in een fertiliteitstraject. Daar waren we na lang wikken en wegen aan begonnen.

‘Van een vol leven naar alleen in bed was heel confronterend’ Bij endometriose groeit weefsel dat lijkt op baarmoederslijmvlies buiten de baarmoeder. Bij mij zaten honderden plekken oppervlakkige endometriose verspreid door heel mijn buik en organen. Ik had diepere plekken op onder andere mijn darm en buiten het buikvlies tegen mijn rug aan gegroeid. Ook was de spierlaag van mijn baarmoeder bedekt met adenomyose, een vorm van endometriose aan de binnenkant van de baarmoeder in plaats van erbuiten. Op het moment dat je gaat menstrueren, laat niet alleen het baarmoederslijmvlies los, maar bloedt al dit weefsel mee. Dat maakt het zo pijnlijk. Bij mij straalde de pijn vanuit mijn onderlijf ook uit naar mijn benen en rug.

De gynaecoloog die mij opereerde, zei: ‘We halen al het weefsel buiten de baarmoeder weg. Dan verdwijnt ook de pijn en kunnen jullie verder met het fertiliteitstraject.’ Maar na die eerste operatie werd de pijn alleen maar erger. Die gynaecoloog had alleen de oppervlakkige endometriose herkend en weggehaald. Bij een second opinion bleek er veel meer aan

|

39

L E V EN S V ER H A A L

de hand. Diepe endometriose zijn grote plekken die zich invasief gedragen en helemaal verkleven met een orgaan en zelfs door de orgaanwand heen groeien.”

PLATGESPOTEN “Uiteindelijk werd ik compleet overgenomen door de pijn. Ik kon niet meer lopen, ik ging echt kapot.

Pas toen ik al meer dan 24 uur de ergste pijn had die ik ooit heb gehad, mocht ik eindelijk ’s nachts naar de huisartsenpost komen. Ik had al veel pijnstillers op, maar ik was ook aan het overgeven, dus de medicijnen kregen niet de tijd om te gaan werken.

Toen besloot de huisarts een spuit morfine te geven.

‘Dit gaat echt helpen’, zei ze. ‘Nu wordt het beter.’ Ik merkte er helemaal niets van. Uiteindelijk is de ambulance gekomen en hebben ze me helemaal platgespoten.

‘Mijn baarmoeder moest er echt uit, het was de enige kans op een beetje leven’ Ik kan bijna geen woorden vinden om die laatste periode te omschrijven. Het was gewoon waanzin. Ze hebben me opnieuw geopereerd. Tijdens die tweede operatie, afgelopen januari, is mijn baarmoeder weggehaald. We hebben veel intensieve gesprekken met de arts gehad en het was een rationeel besluit: hij moet eruit. Of eigenlijk ‘zij’ moet eruit. Ik heb op dat moment echt gemerkt hoe je lijf en geest samenwerken. Het was geen leuke beslissing, maar ik heb geen seconde spijt gehad. De emoties kwamen veel meer na de operatie dan daarvoor. Ook dat is een mooi beschermingsmechanisme, denk ik. Want mijn baarmoeder moest er echt uit, het was de enige kans op een beetje leven.”

40 |

LEGE BUIK “Sindsdien ben ik aan het herstellen. En natuurlijk is er ook rouw. Het gemis en de pijn van een lege buik.

Niet veel mensen begrijpen die ambivalentie. Ik had niet een enorme kinderwens en ik had wel verwacht dat ik zou rouwen. Maar dat ik zó boos zou zijn en zó verdrietig, dat had ik niet zien aankomen. Op dit moment is het groter dan het mijn hele leven daarvoor is geweest.

Wat ik van tevoren ook niet had kunnen verzinnen, is dat we deze zomer Huis van Ruha hebben geopend.

Ruha is Aramees voor adem, geest en wind. Het is een langgekoesterd verlangen dat ik als kind al had: een plek van rust en ruimte, waar iedereen welkom is en die uitnodigt om je te verbinden met je hart.

Huis van Ruha is onderdeel van ons huis dat we vijf jaar geleden kochten, in de kop van Overijssel, buiten in de natuur. We hebben het helemaal zelf ontworpen. Het voorhuis is onderverdeeld in twee appartementen waar mensen kunnen verblijven die op adem willen komen. Mijn man Peter en ik wonen zelf in het achterhuis. ’s Avonds is er de mogelijkheid met elkaar te eten en elkaar te ontmoeten.”

GROTE TAFEL “Voor mij is Huis van Ruha een droom die al heel oud is. Niet zo concreet als het nu is, maar als meisje van vijf of zes jaar oud had ik al een gevoel van gastvrijheid om te delen. Die wens is mijn hele leven al bij me. Het beeld van een grote tafel met mensen eromheen en mooi eten. Van elkaar echt ontmoeten.

Dat je er helemaal mag zijn, met al je bagage en alles wat je meebrengt.

Dat is wat Peter en ik met Huis van Ruha uit willen dragen. Kijk, we kunnen er niet omheen dat dit mijn droom is, maar we doen het samen. In het begin, toen ik deze wens voor het eerst naar hem uitsprak, konden we er heel moeilijk over praten. Het was een jaar na het auto-ongeluk. Peter wilde gewoon alleen maar dat ik beter zou worden en weer lekker aan het werk zou gaan. Ik voelde me eenzaam. Maar in de stilte kon ik er niet meer omheen. De vraag: wat wil ik? Wil ik de rest van mijn leven dan zo blijven vechten? En toen kwam dat verlangen van vroeger terug: ik wil een plek zijn waar mensen tot rust kunnen komen, waar ze weer kunnen gaan ademen. Ik voelde veel verbinding met God, iets wat ik het hele jaar daarvoor compleet kwijt was geweest.

L E V EN S V ER H A A L

Na de eerste bezichtiging van dit huis, in de zomer van 2020, ging Peter vijf dagen naar het klooster voor stilte en rust. Toen hij terugkwam, zei hij: ‘Ik moet je wat vertellen. Ik wil dat wel, die droom van jou.’ Zo bizar. In het klooster had hij een artikel gelezen over mensen die iets soortgelijks deden en toen was er iets in hem verschoven. Ik denk dat het God was. Die heeft gezegd: ‘Ga dit maar doen.’ Terwijl ik er echt vrede mee had gehad als mijn droom nog twintig jaar had moeten wachten.”

GENADIGE STILTE “Ik vind de stilte hier heerlijk. Het biedt zo veel ruimte voor alles wat er in je leeft. Het emotioneert me gewoon. Er is niets wat de stilte niet aankan. Alle woede, verdriet, eenzaamheid en wanhoop. Daar is de stilte genadig voor. Als ik buiten ben en de emotie raast door me heen – verdriet, wanhoop of letterlijk pijn – dan voel ik de zachte wind tegen mijn wang.

Dat is iets wat me diep heeft getroost. De stilte en de natuur. Zij zijn niet bang voor wat er in je leeft.

Ik denk dat er veel mensen zijn die wanhoop of gebrokenheid niet kunnen aanzien. Die lijden niet kunnen verdragen. Maar een boom, het gras en de wind kunnen allemaal prima leven met wat er in jou leeft. Dat gevoel van ruimte heb ik zelf erg ervaren en dat gun ik ook anderen. Want door je te verbinden met je adem, de wind of met de regen, kan er ontspanning komen en ruimte in jezelf. Voor overgave aan iets wat groter is dan jezelf. Natuur, God – hoe je het noemen wilt.

Mijn buik vind ik nog steeds een lastig onderdeel om echt verbinding mee te maken. Toch heb ik geleerd om mijn lijf serieus te nemen. Endometriose is een goed voorbeeld van iets wat mensen gewoon niet serieus nemen. Veel artsen durven niet te zeggen: ‘Ik weet het niet.’ Maar door te zeggen dat je je niet zo moet aanstellen, leg je het probleem bij de zieke neer. In plaats van dat jij er als arts bijvoorbeeld misschien ook iets mee moet. Zeggen dat ‘iedereen die ongesteld is pijn heeft’ is heel beschadigend voor je zelfvertrouwen en voor de verbinding met je eigen lijf.

Wat ik jammer vind, is dat we in een cultuur leven waarin we de wijsheid en signalen van het lijf niet voldoende serieus nemen. Ook ik was daarin volledig

gemarineerd toen ik 25 jaar was. Het is wat je meekrijgt in je opvoeding. Je kunt een pleister krijgen, maar daarna moet je verder. Waarom laten we een kind met een bloedende knie niet gewoon vijf minuten huilen en zeggen we dat het zo’n zeer doet?”

BIKKELS “Ziek zijn is hard werken. Alle mensen die ziek zijn, zijn bikkels. Want als je zo ziek bent dat je elk stukje leven moet bevechten, moet je heel sterk zijn. Het gevecht tegen een ziekte ga je nooit winnen. Ik vind het ook geen goede taal, want het is geen strijd. En als het dat wel is, is het een heel ongelijke. Soms was het enige wat ik op een dag deed, de stal uitmesten.

Maar daar werd ik wel heel blij van. Ik vond het fantastisch om even bij die dieren te zijn.

‘Ik heb geleerd om mijn lijf serieus te nemen’ Om hun lijven te voelen en verbinding te maken.

Maar ziekte vraagt om te kiezen: kook ik vandaag of spreek ik met iemand af? Het kost ontzettend veel innerlijke kracht om niet depressief te worden van alles waar je níét voor kunt kiezen. Maar om dankbaar en blij te zijn voor wat je wél kunt. Dat is een kracht die niet vaak wordt gezien.

Zonder het auto-ongeluk was Huis van Ruha niet afgelopen zomer opengegaan. Natuurlijk had ik mezelf graag langer een leven in onbevangenheid gegund. Maar het is toch ook wel heel mooi dat ik op zo’n jonge leeftijd de afslag heb genomen naar dat wat me echt zingeving brengt. Ik voel me gezegend dat ik op mijn vierendertigste mijn droom mag leven.”

Kijk voor meer informatie over het huis van Jacqueline op huisvanruha.nl.

|

43

LED MASKER

EVA ZOEKT HET UIT TRENDS, TIPS EN ACTIVITEITEN: ER IS ZO VEEL TE DOEN EN TE BELEVEN, MAAR JE KUNT HET NOOIT ALLEMAAL IN JE DRUKKE LEVEN PASSEN. WAT IS DE MOEITE WAARD OM TE PROBEREN EN WAT KUN JE PRIMA LINKS LATEN LIGGEN? JIJ HEBT GEEN TIJD OM HET UIT TE ZOEKEN, MAAR HET GOEDE NIEUWS IS: WIJ WEL!

LICHTBEHANDELINGEN VOOR EEN GLADDERE HUID: HET KLINKT ALS IETS UIT DE TOEKOMST, MAAR LED-MASKERS ZIJN TOCH ECHT DÉ BEAUTYTREND VAN DIT MOMENT. MINDER PUISTJES, MINDER RIMPELS, MEER GLOW. EEN SOORT SCHOONHEIDSBEHANDELING, ZONDER DAT JE DE DEUR UIT HOEFT. KLINKT GOED, TOCH? REDACTEUR CHRISTIANNE SCHOLTENS ZOEKT HET VOOR JE UIT: WERKT EEN LED-MASKER ECHT OF IS HET VOORAL EEN GOED VERLICHTE ILLUSIE?

‘Skin in craters like the moon’, hoorde ik laatst in een liedje. Huid vol kraters als de maan. Ja, zo voelt het soms bij mij. Al sinds mijn tienerjaren worstel ik met een onrustige huid. Ik heb alles geprobeerd: zalfjes, medicatie, vitaminen, diëten en zijden kussenslopen.

Het een hielp tijdelijk, het ander helemaal niet, maar uiteindelijk loop ik tot op de dag van vandaag rond met een gezicht vol littekenkraters en regelmatig opkomende puistjesbergen.

T EK S T: C H R I S T I A N N E S C H O LT EN S B EEL D : S H U T T ER S TO C K

SCIENCEFICTIONFILM Je begrijpt: ik word als een meeuw op een frietje aangetrokken door alles wat een betere huid belooft. De laatste maanden zag ik overal op social media influencers opduiken met grote, rood oplichtende maskers op hun gezicht, alsof ze figuranten in een sciencefictionfilm zijn. Het bleek om led-maskers te gaan. Die zouden je huid verbeteren door middel van licht. Dat licht zet cellen in je huid aan het werk om zichzelf te herstellen en te vernieuwen.

Zo zou rood led-licht de aanmaak van collageen stimuleren, waardoor lijntjes op je gezicht minder zichtbaar worden. En – tromgeroffel – blauw licht zou helpen om acne te behandelen, door bacteriën te doden die acne-uitbraken veroorzaken. Na twee tot drie weken moet je volgens de makers al verschil zien.

De reviews die ik erover lees zijn zo lyrisch dat ik me afvraag of ze zijn geschreven met een harp op de achtergrond. Het klinkt te mooi om waar te zijn, maar tóch. Het is iets. En dus bestel ik voor 120 euro een nieuwe bron van hoop voor mijn gezicht. Wanneer het masker de volgende dag arriveert in een glan-

zende doos, wil ik het meteen uitproberen. Helaas: eerst een paar uur opladen.

GEEN WARMTE, GEEN TRILLING Die avond is het zover. Braaf volg ik de gebruiksaanwijzing en begin met het reinigen van mijn huid.

Dan trek ik het siliconen gevaarte met klittenbanden om mijn hoofd. Het zit niet heel comfortabel. Vooral rond mijn ogen is het wat strak. Ik heb de keuze uit rood, blauw, geel of paars licht – of een programma waarin de kleuren elkaar afwisselen. Ik kies natuurlijk voor blauw: ook in deze handleiding staat dat het acne-gerelateerde roodheid en oneffenheden vermindert en voor een ‘heldere’ huid zorgt. Rustig ga ik op bed liggen en laat het masker zijn werk doen. Ik voel niets. Geen warmte, geen prikkel, geen trilling – maar ook geen stress. Het is heerlijk om even niets te doen. Alleen daarvoor is het masker al goed.

Na tien minuten schakelen de lampjes uit. Mijn huid tintelt als ik het masker afzet. Ik zou natuurlijk graag zo snel mogelijk resultaat zien, maar in de instructies lees ik dat je het gebruik moet opbouwen. De eerste week om de drie dagen, daarna om de twee, totdat je het in de vierde week dagelijks kunt opzetten. Dat is wel een oefening in geduld voor deze maankrater.

Steeds vaker zet ik het masker op, maar wanneer ik tussendoor op vakantie ga, past het niet in mijn backpack. Na een week ga ik weer moedig voorwaarts, maar waarheen eigenlijk? Nog steeds zie ik geen enkel verschil. Het enige wat wél effect heeft, is dat ik mijn vriend elke dag laat schrikken als ik met dit masker op het hoekje om loop.

|

45

CONCLUSIE VAN CHRISTIANNE Inmiddels zijn we bijna twee maanden verder. Helaas blijkt het led-masker niet meer dan een persoonlijke lichtshow te zijn geweest. Ik zie geen enkel verschil.

Toch gooi ik de siliconen discolamp niet meteen in de prullenbak. Misschien helpt het om een tijdje een andere kleur te proberen, of de automatische stand waarbij de kleuren elkaar afwisselen.

Ook al kan ik er vergif op innemen dat het niets zal veranderen, ik wil de mogelijkheid nog even vasthouden.

Ik vind het moeilijk om te aanvaarden dat dit nu eenmaal mijn gezicht is. Dat lijkt ook maatschappelijk gezien nog niet geaccepteerd. Zie je ooit hoofdrolspelers in films met duidelijke acne? Of covermodellen met littekens of vlekken op hun gezicht? Een onrustige huid zie je in de media alleen als een probleem dat opgelost moet worden. En dat terwijl er volgens mij genoeg mensen zijn die geen perfect gladde huid hebben. Ik vind het eigenlijk wel tijd worden dat échte gezichten de ruimte krijgen, zodat we zien dat schoonheid ook oneffen kan zijn. Hopelijk vinden jij en ik mijn huid dan ooit net zo mooi als de maan.

TIP B EEL D : N AT H A L I E VA N D ER S T R AT EN

Poederen, inbinden, opereren, fotoshoppen: wie mooi wil zijn, moet keihard werken.

Waarom doen we als vrouwen de hele geschiedenis door zo ons best om te beantwoorden aan schoonheidsidealen?

Lees het essay van journalist Adriënne Simons op eo.nl/schoonheid.

46 |

WAT VINDEN EVA-LEZERESSEN? WE VROEGEN ONZE VOLGERS OP INSTAGRAM WAT HUN ERVARING IS MET MET LED-MASKERS.

2%

heeft er ervaring mee

Annemarie: Het zou helpen tegen psoriasis, maar het doet geen wonderen.

55% kent het niet Annet: Nog nooit van gehoord.

aan dat het 43% geeft niks voor haar is Joke: Niemand weet wat het licht op de lange termijn met je doet. Daarnaast is het goed om het eerlijke plaatje te laten zien. Kinderen groeien op met hoge verwachtingen over het leven; die signalen krijgen ze bewust en onbewust van ons.

Miranda: Ik vind het niet nodig, zeker niet voor dat geld.

VOLGENDE KEER De oplossingen tegen onze telefoonverslaving poppen in rap tempo op. Apparaten en apps die genadeloos afrekenen met doomscrollen op social media. Zou een klein blokje, dat je makkelijk ergens in huis plakt, het verschil maken? Redacteur Charlotte hangt de ‘Tap-out’ op haar afzuigkap. Je leest erover in Eva 1, die op 6 februari op je deurmat valt.

En Jezus, innerlijk met ontferming bewogen, stak Zijn hand uit, raakte hem aan en zei tegen hem: Ik wil het, word gereinigd!

– Markus 1 vers 41

“Een snelle diagnose had mijn hand kunnen redden, maar niemand zag dat ik lepra had” 24 euro één patiënt lepravrij

Sunaina Lepra tast de zenuwen aan. Zonder snelle behandeling leidt het tot blijvende handicaps.

Dat is onnodig. Als we er op tijd bij zijn, kan een patiënt volledig lepravrij worden, zonder blijvende handicaps.

Geef Sunaina een onbetaalbaar kerstgeschenk: een toekomst zonder lepra.

Hoe u kunt helpen Scan de QR-code of Doneer online via leprazending.nl/eva of Maak zelf een gift over naar IBAN: NL 49 INGB 0000 889 889 o.v.v. “Eva”

Onze generatie kan lepra voorgoed verslaan.

Helpt u mee?

ES S AY

In deze rubriek bieden we een Bijbels perspectief op maatschappelijke thema’s in een land dat steeds ongeloviger wordt.

DE VREDE VAN HET KERSTKIND Elk jaar vieren we met Kerst de komst van een kind dat vrede brengt. Maar terwijl het nieuws blijft wemelen van oorlog en onrecht, rijst de vraag: wat voor vrede bedoelen we?

Wat betekent de vrede van Jezus in een wereld vol conflicten?

T EK S T: A L A I N V ER H EI J B EEL D : L I S A D EN T EU L I N G

|

49

Het Kerstbestand van 1914 is een van de meest geliefde geschiedenisverhalen over vrede in de koude decembermaand. De Eerste Wereldoorlog was in volle gang. Duitse en Engelse soldaten lagen in hun loopgraven terwijl het front nauwelijks verschoof en de vredesonderhandelingen muurvast zaten. Vechten was onmogelijk, omdat het weer daar in Vlaanderen zeer winters was. Wat moet je dan? De soldaten waren ver van huis, maar wilden toch iets aan Kerst doen. Dus verzamelden ze zich rondom de kerstboom in de loopgraven. Ze zongen samen kerstliederen.

Toen ze vanuit de loopgraaf aan de overkant van het niemandsland dezelfde melodie hoorden, met woorden uit een andere taal, besloten ze de vijand op te zoeken.

‘Jezus’ komst is het begin en de garantie van échte vrede’ Zo gebeurde het dat er een paar uur of zelfs een paar dagen lang niet gevochten werd. De soldaten, vaak nog jonge mannen die ook maar op oorlogspad waren gestuurd door de hoge heren in het thuisland, herkenden veel van zichzelf in de zogenaamde vijand.

Duitsers en Engelsen deelden sigaretten, bezochten elkaars loopgraven, borgen samen de dode lichamen van elkaars kameraden en speelden een potje voetbal, dat de Duitsers zouden hebben gewonnen. Heel even brak er een kerstvrede door. De vreselijke oorlog zou nog jarenlang blijven voortduren, maar deze gebroederlijke ontmoetingen tussen beide kampen lieten zien dat het ook anders kon. Dat er een weg vooruit was tussen de verschillende volken, al zou die weg nog zo lastig te vinden zijn.

Een nieuw soort vrede Kerst is traditioneel het feest van de vrede. Toen het kindje Jezus was geboren, verscheen er een engelenleger aan een groep herders. De engelen riepen:

50 |

‘Vrede op aarde!’ en dat zingen mensen in de kerk dan ook elke kerstnacht. Christenen herkennen in Jezus’ geboorte de woorden die de profeet Jesaja ruim zevenhonderd jaar daarvoor had uitgesproken: ‘Een kind is ons geboren, een zoon is ons gegeven; de heerschappij rust op zijn schouders. Deze namen zal hij dragen: wonderbare raadsman, sterke God, eeuwige vader, vredevorst.’ Het thema ‘vrede’ zingt en zoemt dus om de kerststal heen.

Dat was best spannend voor de mensen om Jezus heen, zoals zijn moeder Maria, zijn stiefvader Jozef en de herders die op kraamvisite kwamen. Zij leefden namelijk in een situatie van bezetting. Daar is niet veel vredigs aan. Het Romeinse Rijk had hun land ingelijfd en hun volk onderworpen. Dat hadden de Romeinen met de halve wereld gedaan. Bijna niemand kon succesvol in opstand komen of dat rijk verslaan. Daarom heet die periode ook wel de ‘Pax Augusta’, de vrede van de heersende keizer Augustus. Maar echt als vrede voelde het niet voor de overheerste volksgenoten van Jozef en Maria. Ze hadden niets te vertellen, de Romeinen maakten de dienst uit. En als ze daar wat van zouden zeggen, stuurden de Romeinen een leger.

Dat Jezus sinds zijn geboorte wordt gekoppeld aan vrede, heeft dus iets rebels in zich. De Bijbelschrijvers zeiden ermee dat er een vrede bestaat die dieper gaat dan de afgedwongen, gewapende vrede van de Romeinen. Een vrede die ook verder gaat dan de vrede tussen de Duitsers en Engelsen die, hoe charmant ook, niet duurzaam genoeg bleek te zijn om voor een blijvende harmonie te zorgen. Blijkbaar zijn er verschillende soorten vrede, en was Jezus’ komst het begin en de garantie van het échte soort. Jezus brengt een vrede die indrukwekkender is dan de vrede van het grootse Romeinse imperium en liever dan de vrede van twee soldaten tussen hun beider loopgraven in. Maar hoe zit dat dan?

De weg van vrede Dit jaar publiceerde theoloog Stefan Paas zijn boek De weg van vrede. Daarin pluist hij uit wat die Bijbelse vrede nou precies is. Want soms behandelen we vrede als de afwezigheid van strijd. Maar je kunt heel goed in oorlog leven als je elkaar nooit slaat. Net zo goed kan een leven in vrede soms flink botsen en stoeien behelzen. Er is dus meer aan de hand, de vrede van Christus is rijker en interessanter. Het is een samenspel van drie elementen, zegt Paas: recht, ver-

ES S AY

zoening en vreugde. Laten we ze alle drie eens langsgaan om te zien hoe de weg van vrede loopt.

RECHT Ten eerste: recht. Dat heeft niet altijd een populaire bijklank. Het heeft de sfeer van een rechtszaak in zich of van stoffige wetteksten. Maar zo werkt het Bijbelse recht niet. In de Bijbel betekent recht dat alle mensen tot hun recht moeten komen. Als je het zo bekijkt, is het logisch dat recht een onderdeel van vrede is. Er kan toch geen vrede bestaan als de ene mens de andere mens kleinhoudt? Als de ene mens in weelde baadt en de andere mens zijn geld bij elkaar moet schrapen om het einde van de maand te halen. Dat zou een schadelijk soort vrede zijn.

De Bijbelse profeet Jesaja bereikte eens grote hoogten toen hij begon te profeteren dat op een dag een wolf naast een lam zou kunnen liggen. Een panter naast een bokje, een kalf naast een leeuw, een koe naast een beer en een kind naast een adder. Zo’n vrede willen we allemaal wel voor ons zien. Maar

voordat dat op veilige wijze kan, moet er iets veranderen in de genoemde roofdieren. Zij moeten hun klauwen, tanden en gif bij zich houden of ergens achterlaten. De enige weg naar vrede is een weg zonder die nare verdeling tussen roofdieren en prooidieren, daders en slachtoffers, machthebbers en ondergeschikten.

Jezus’ moeder Maria begreep dat al. Toen ze nog maar net zwanger was, begon ze het volgende lied te zingen: ‘God toont zijn macht en de kracht van zijn arm en drijft uiteen wie zich verheven wanen, heersers stoot Hij van hun troon en wie gering is geeft Hij aanzien. Wie honger heeft overlaadt Hij met gaven, maar rijken stuurt Hij weg met lege handen.’ Christenen zingen deze beroemde lofzang, het ‘Magnificat’, al duizenden jaren met haar mee. Het is een lied vol omkeringen. De arrogante mensen moeten een toontje lager gaan zingen en de kansarme mensen komen tot bloei. Dat is tegelijkertijd een belofte van God en een revolutionaire oproep aan mensen om in Gods naam meer recht te gaan doen.

Als we met Kerst over vrede spreken, doen we er goed aan om het recht daarbij niet te vergeten. Dat kan in het klein gelden: vrede op het schoolplein betekent dat je structuren van pesten en buitensluiten ontmantelt, en dat kan best even werk vergen. En in het groot. Vrede betekent niet alleen dat de underdogs van onze wereld een klein beetje met rust worden gelaten. Vrede betekent dat die underdogs op waardige wijze zichzelf moeten kunnen zijn. Steeds minder underdog hoeven zijn en zich steeds meer gelijk voelen aan alle andere, nu nog sterkere partijen.

In de partituur van Maria’s toekomstmuziek zijn alle partijen even belangrijk en mooi.

VERZOENING Het tweede element van vrede volgens Stefan Paas is verzoening. Ooit zong Stef Bos dat hij liever een oorlog had dan een gewapende vrede. Daarmee bedoelde hij dat je soms kunt afspreken om elkaar niet meer aan te vallen. Maar ben je daarmee automatisch vrienden? Nee. Er moet vertrouwen groeien. De wapens die we achter de hand houden, moeten worden omgesmolten tot ploegscharen (ook weer een beeldspraak van de Bijbelse profeet Jesaja). En echte vrede betekent niet dat je onverschillig en liefdeloos langs elkaar heen leeft. Het betekent dat je elkaar opzoekt en voor elkaar zorgt. Dat je met elkaar verder probeert te gaan.

|

51

‘Vrede betekent dat je elkaar en je eigen spiegelbeeld welwillend in de ogen kunt kijken’ Verzoening betekent verbinding en harmonie zoeken.

Aan het begin van kerkdiensten bid ik vaak of God ons dichter bij zichzelf wil brengen en dichter bij elkaar. En in het reine met onszelf en het mens-zijn hier op aarde.

Vier niveaus: God, de medemensen, jezelf en de hele schepping. Tot die partijen moeten we ons als mens zien te verhouden en dat is niet altijd makkelijk. We nemen elkaars ruimte in, zijn boos, bang of misgunnend… er zijn duizend manieren om in onvrede te leven.

Ook als we niet letterlijk vechten. Daar is verzoening voor bedoeld: dat we elkaar weer leren vinden en elkaar de wereld gunnen.

In zijn werk op aarde heeft Jezus vaak verzoening bevorderd. Hij ontmoette veel mensen die de weg kwijt waren geraakt. Tollenaars, bijvoorbeeld: corrupte ambtenaren die zichzelf verrijkten ten koste van hun volksgenoten. Deze mensen hielp Hij om hun leven weer beter in te gaan richten, waardoor ze opnieuw in contact konden komen met hun naasten. Op dezelfde manier trad Jezus steeds weer Samaritanen tegemoet.

Samaritanen en Joden mochten elkaar niet. Ze leefden in dezelfde regio, maar minachtten en meden elkaar.

Jezus doorbrak die sociale scheidslijn door met Samaritanen te spreken, ze in zijn gelijkenissen op te voeren als hoofdpersoon en ze te genezen als ze ziek waren. Zo ziet verzoening eruit.

Jezus verzoende ook mensen met zichzelf en God. Overal waar Hij kwam, zei Hij tegen mensen dat hun zonden waren vergeven. Dat riep enorme emoties op.

Veel mensen gaan gebukt onder schuldgevoelens en wroeging over dingen van vroeger. Jezus kon hen daarvan bevrijden, waardoor ze de omhelzing van God weer konden voelen en zichzelf ook weer konden

52 |

omarmen. Want hoe kun je nou in vrede leven als je gebukt gaat onder het verleden? Hoe kun je nou in vrede leven als je continu op je hoede moet zijn voor de ander, jezelf en God? Vrede betekent dat je elkaar en je eigen spiegelbeeld welwillend in de ogen kunt kijken.

VREUGDE Een derde onmisbaar ingrediënt van Jezus’ vrede is feestvreugde. Iedereen is weleens in een situatie geweest waar geen strijd of oorlog was, waar mensen zelfs leken te glimlachen, maar waar geen echte vreugde was. Mensen zetten een verplicht lachje op om beleefd te zijn. Mensen behandelen elkaar netjes en met respect, maar zitten eigenlijk niet op elkaar te wachten. Mensen leven samen in een keurige buurt, maar hebben eigenlijk helemaal geen onderling contact. Zo’n type vrede is een vreugdeloze vrede. Het heeft weinig te maken met de uitbundigheid van het kerstevangelie, waar engelenkoren zingen, herders alles achterlaten om baby Jezus te bezoeken en ook wijzen uit het Oosten een lange reis maken en veel geschenken meebrengen om zijn geboorte te vieren.

Om terug te keren bij Jesaja, toch dé Bijbelse visionair van de vredige toekomst: hij zag Gods vrede voor zich als een feestmaal. ‘Uitgelezen gerechten en belegen wijnen, een feestmaal rijk aan merg en vet, met pure, rijpe wijnen.’ Het gaat er gezellig aan toe, maar ook intens troostrijk. ‘Voor altijd doet Hij de dood teniet.

God, de HEER, wist de tranen van elk gezicht.’ Vreugde zal het laatste woord krijgen. Want vrede is niet alleen dat iedereen tot zijn of haar recht komt, vrede is niet alleen dat je elkaar weer vindt, vrede is ook dat je emotioneel genezen bent en oprecht plezier hebt in het leven.

ES S AY

Toen Hij was opgegroeid, bracht Jezus die vreugde regelmatig naar de mensen toe. Met zijn eerste wonder veranderde Hij honderden liters water in wijn op een feest. Hij genas mensen die soms al wel tientallen jaren ziek waren. Hij voedde een menigte van duizenden mensen met een hoeveelheid brood en vis die maar niet op leek te raken. Die uitbundige overvloed hoort erbij. Daarom is het helemaal niet gek dat we soms een beetje extra uitpakken tijdens het vieren van Kerst. Er mag worden genoten, het leven mag soms alvast een beetje lijken op het door God beloofde feest.

Wie niet zo van feestmalen houdt, kan ook terecht bij andere vredesvisioenen in de Bijbel. Het laatste Bijbelboek Openbaring schetst Gods vredige toekomst als een stad. Een stad waar een heldere rivier doorheen stroomt met water dat leven geeft. Langs de rivier staan bomen met bladeren die genezing brengen en elke maand een andere vrucht. Het zal nooit duister zijn in die stad. Een prachtig beeld dat net wat meer ruimte geeft dan dat van een feestmaal. Huppelen door de straten van een stad die is ontworpen voor het geluk van iedereen die er mag wonen. Ik kan vrolijk worden van dat beeld.

Incomplete vrede Vrede is dus een geweldige symfonie van recht, verzoening en vreugde. Als we dat terugkoppelen naar de soldaten tijdens de Eerste Wereldoorlog, zien we dat er tijdelijk verzoening was tussen de strijders in beide kampen. Ze vonden elkaar en verbonden zich voor de duur van het kerstfeest bij elkaar. Misschien lukte het hun wel om ondanks de omstandigheden

‘Als de vreugde wegsijpelt, verdwijnt de vrede vroeg of laat ook’

samen vreugde te vinden. Ook al verlangden al die jongens waarschijnlijk vooral naar het haardvuur in hun thuisland. Maar waarom haalde hun kerstvrede het toch niet bij de kerstvrede uit de Bijbel? Omdat het niet lekker zat met de rechtvaardigheid. De onderliggende geopolitieke en militaire structuren van de oorlog bleven intact en daardoor kon de vrede niet beklijven.

Christus’ vrede is als een tafel met drie poten, en als we aan één poot beginnen te zagen, kan de tafel gaan wankelen. Persoonlijk ben ik heel goed in het zagen aan de middelste, verzoening. Dan zet ik me in voor rechtvaardigheid en kan ik persoonlijk een heel vreugdevol leven hebben, maar leef ik volkomen langs het grootste deel van mijn medemensen heen. Ik knik mijn naasten beleefd toe en ga weer verder met mijn eigen leven. Ook dat is een incomplete vrede. Vrede betekent dat je wél iets met elkaar te maken wilt hebben. Dat ik anderen opzoek en mijn eigen verhalen verbind aan die van hen.

Ten slotte mag zeker ook de vreugde niet ontbreken.

Er zijn situaties denkbaar waarin alle mensen rechtvaardig worden behandeld. Waarin mensen keurig samenwerken en zich voor elkaar en het grotere geheel inzetten. En toch is er weinig vreugde. Dat kan voorkomen in kerken, in families en in gezinnen: het gevaar bestaat dat je ze als een bedrijf gaat runnen. Dat je zo bezig bent met de logistiek van ieders agenda en behoeften, dat je vergeet stil te staan bij het feit dat het zo prachtig is dat je aan elkaar bent gegeven. Langzaamaan begint er iets verveelds in te sluipen, of iets verbetens en gefrustreerds. Als de vreugde wegsijpelt, verdwijnt de vrede vroeg of laat ook.

Liefdevolle zorg Christus’ vrede is dus iets radicaals. Iets compleets, allesomvattends, onbetaalbaar moois. Het is ook niet vrijblijvend: het werkt door in alle haarvaten van de samenleving en je intiemste leven. Het vergt onderhoud en liefdevolle zorg. Soms vergt het ook hard werken. Overal waar de vrede op dit moment nog ver te zoeken is, kan het een ingrijpend proces zijn om Gods vrede te vinden. Of gevonden te worden door Gods vrede. Want dat is het mooie aan Kerst: zoals het de allereerste betrokkenen op een vrolijke manier overviel, zo kan het ons ook zomaar overkomen.

|

53

WAT H I J ZEGT

IN DE RUBRIEK ‘WAT HIJ ZEGT’ GAAT EVA IN GESPREK MET EEN INSPIRERENDE MAN MET ALS PRAATSTUK HET BOEK SPREUKEN. HIJ KIEST ZELF EEN AANTAL SPREUKEN UIT, PAKT ZE UIT ‘DE HOGE HOED’ OF REAGEERT EROP. DOOR ZIJN ANTWOORDEN ONTDEK JE GAANDEWEG WIE IEMAND IS, WAAR HIJ VANDAAN KOMT, WAT HEM INSPIREERT EN HOE HIJ IN HET LEVEN STAAT.

LEO BLOKHUIS (64):

‘Mijn moeder snapte geen bal van mij’ HIJ IS EEN DIEPE DENKER, EEN MAN DIE WARS IS VAN BORSTKLOPPERIJ, MAAR HAARFIJN WEET WAAR HIJ VOOR STAAT. VANUIT ZIJN MUZIEKSTUDIO AAN EEN AMSTERDAMSE GRACHT REFLECTEERT LEO BLOKHUIS OP GELOOF, OPVOEDING EN KWETSBAARHEID. “TOEN IK NET BIJ DE VARA GING WERKEN, DACHT IK DAT IK EEN BEETJE STOERDER MOEST WORDEN.”

Mijn zoon, luister naar de lessen van je vader, verwaarloos niet wat je moeder je leert SPREUKEN 1:8

“Als domineeszoon waren de lessen die ik van mijn vader meekreeg: wees zorgvuldig met elkaar en zie naar elkaar om. Van hem heb ik een heel groot sociaal hart meegekregen. Dat was echt zijn belangrijkste les. Mijn vader was een enorm hardwerkende, plichtsgetrouwe man. Tegelijk was hij ook een buitenbeentje, door zijn sterke overtuigingen van wat goed is. Dat heb ik wel een beetje van hem. En zijn liefde voor geschiedenis, blijkt nu, iets waar ik pas later achter kwam. En eindeloos kunnen praten, dat heb ik ook van mijn vader.

Voor mijn moeder draaide alles om één ding: het ‘kluitje’ bij elkaar houden. Dat we met z’n allen thuis waren en dat we het goed hadden met elkaar. Daarin

54 |

was zij soms overbezorgd en daar was ik vaak het slachtoffer van, omdat ik het meest ‘afdwaalde’. Tot op volwassen leeftijd bleef dat een zorgpunt voor haar. Maar dankzij haar heb ik wel een heel goede band met al mijn zeven broers en zussen. Wij gaan één keer per jaar zonder partners met z’n achten weg. Soms vind ik het spijtig dat onze moeder dat niet weet, want dat had haar zo gelukkig gemaakt. En ik app nu regelmatig mijn kinderen: ‘Hee, ik zit bij dit en dit cafeetje, komen jullie ook?’ Dat heb ik wel echt van mijn moeder.”

Een dwaze zoon is een groot verdriet voor zijn vader. Bitterheid voor haar die hem heeft gebaard SPREUKEN 17:25

“Voor mijn moeder ben ik zeker een dwaze zoon geweest. Ze snapte gewoon geen bal van mij. Ze vond het lastig dat ik voor de popmuziek ging. Dat hoorde echt niet bij de wereld waarin ik ben opgevoed. In haar ogen ging ik voor de ‘brede weg’, waar alle verleidingen op de loer lagen. Dat ik geen lid meer was van een kerk raakte daar ook aan. Ik ben de enige van mijn broers en zussen die dat niet meer is. Voor mij hoort lid zijn van de kerk niet een-op-een bij wel of niet geloven. Ik verliet de kerk niet omdat ik niet meer geloof. Ik vond er gewoon te weinig.

Ik had het van de week nog met vrienden over de

T EK S T: J E A N N E T T E CO P P O O L S E B EEL D : N I EN K E VA N D EN D ER EN

Hij is een wandelende muziekencyclopedie en bij het grote publiek vooral bekend door de Top 2000 a gogo. Zijn ‘kantoor’, of beter gezegd studio, ademt geschiedenis. Er staan rijen kasten met cd’s en de muren hangen vol met posters – tal van herinneringen aan artiesten, uitzendingen en verhalen. Aan de andere kant van de muur is zijn huis, waar Leo via de tuin heen loopt om koffie te halen. Het gesprek dat volgt, is eerlijk en bedachtzaam.

GEBOORTEPLAATS:

Zevenbergen GEZINSSITUATIE:

Getrouwd met Ricky Koole. Samen hebben ze een zoon. Verder heeft Leo nog drie dochters en een zoon uit een vorige relatie.

BEROEP:

Presentator en schrijver, muziekliefhebber, ‘popprofessor’ en radiomaker.

LEVENSLOOP:

Leo is voornamelijk bekend van de radioprogramma’s Blokhuis en Verrukkelijke 15 op NPO Radio 2, het jaarlijkse tv-programma Top 2000 a gogo en de theaterproducties en muziekboeken die hij maakt. In 2008 won hij de Pop Media Prijs voor zijn enorme feitenkennis en zijn liefde voor muziek en in 2011 won hij de Gouden Tulp voor het beste informatieve boek van het jaar: The Sound of the Westcoast.

WAT H I J ZEGT

zanger Nick Cave en zijn prachtige nummer ‘Into My Arms’. Daarin zingt hij: ‘I don’t believe in an interventionist God. But if I did, I would kneel down and ask him not to intervene.’ (Ik geloof niet in een God die ingrijpt. Maar als ik dat zou geloven, zou ik neerknielen en Hem vragen om niet in te grijpen.) Dat God mensenlevens heel specifiek leidt, vind ik een lastige vorm van geloof. Dan komen er onoplosbare vragen bij mij naar boven, waar ik gewoon niet uit kom. God is voor mij een kracht, iets waar ik energie uit haal of waar ik kracht in vind. Maar niet iemand die ervoor zorgt dat die boom net niet op mijn auto valt. Dat geloof ik niet. Mijn nichtje overleed op haar 18e. Daar de hand van God in zien vind ik heel lastig. Maar het is ook weer niet zo dat dat mijn geloof – of misschien wel vermoeden – dat Hij bestaat, wegneemt. Het verhaal van Jezus en van vergeving vind ik zo revolutionair. Dat je niet meer in ‘oog om oog, tand om tand’ denkt, maar in vergeving. Dat is voor mij onlosmakelijk met een God verbonden. Dat alleen al is voor mij genoeg. Ik vind het een heel troostrijke gedachte om ervan uit te gaan dat er iets groters is dan ikzelf. En hoe dat dan werkt, dat weet ik niet.”

Angst voor mensen is een valstrik SPREUKEN 29:25

“Ik ben me ervan bewust dat ik op een aantal vlakken in mijn vak altijd afhankelijk ben van een soort gunfactor. Door mijn radioprogramma en mijn werk voor de Top 2000 kunnen mensen mij zien en kritiek hebben op wat ik doe. BN’er vind ik een stom woord, ik heb het niet zo meegekregen, die polderglamour. Maar wanneer je op tv en radio komt, heb je ineens geen privéleven meer. Daar moet ik me niet te bewust van zijn, want dat werkt verlammend.

X is op dit moment niet de leukste plek om op te zitten en ik heb soms moeite om te relativeren wat daar gebeurt. Tien mensen vinden me dan een eikel of arrogant, waardoor je de vierhonderd mensen die het duimpje omhoog deden uit het oog verliest.

Het is zo mens eigen, omdat de opmerkingen je ook raken. Het wordt vaak zo op de man gespeeld.

Iemand die bij wijze van spreken meer onderwijzend of educatief in zijn vak staat, komt al snel over als een betweter. Of je bent een Wikipedia-naprater.

Toen Matthijs van Nieuwkerk op een gegeven moment een probleem kreeg, straalde dat ook behoorlijk af op mij, omdat we zo lang samen de Top 2000 a gogo hebben gemaakt. Er waren best wel wat mensen die suggereerden dat als je twintig

‘Ik zie steeds meer dat het nodig is om de zachte krachten in het leven op te zoeken’ jaar met die man hebt gewerkt, je zelf ‘waarschijnlijk geen haar beter bent’, want ‘anders had je dat niet vol kunnen houden’. Maar er waren er ook die mij een backstabber vonden, omdat ik niet solidair was met Matthijs, die volgens hen totaal onnodig moest stoppen met zijn werk. Dus ja, het is wel een valstrik, ik ben nog te veel mee bezig met wat mensen vinden.

Ik ben niet altijd even uitgesproken, omdat ik dat niet nuttig vind. En ook omdat ik een harmoniezoeker ben. Ik vind conflict niet fijn.”

Wat is jouw levensmotto?

Durf zacht te zijn.

“Ik ben oorspronkelijk journalist en dan moet je harde, inhoudelijke confrontaties aan durven en kunnen gaan. Zo ben ik eigenlijk niet. Ik ben niet iemand die een ander schreeuwend van repliek dient. Ik wil daarin trouw aan mezelf blijven. Toen ik bijvoorbeeld net bij de VARA ging werken, dacht ik dat ik een beetje stoerder moest worden. Dan gebruikte ik weleens wat grovere taal of schreef ik iemand wat vierkanter weg. Een oudere collega, Flip, keek me dan lachend aan en zei: ‘Leo, het staat je niet. Het hoort niet bij je.’

Ik zie steeds meer dat het nodig is om de zachte krachten in het leven op te zoeken; dat is belangrijker dan zo heel zelfbewust op te komen voor jezelf en jezelf te laten gelden. Zachtheid is een sterke kracht. Ik ben heel erg voor de zachtheid van directe communicatie: direct zien, en reageren op, wat er gebeurt. En als je dat harnas van een telefoonscherm wegneemt, dan kun je inderdaad harder gekwetst worden, maar je kunt ook harder geraakt worden door de mooie dingen – als je je daar echt voor openstelt. Muziek, schilderkunst, literatuur en poëzie kunnen levensveranderend en ontregelend binnenkomen. Dat vind ik prachtig. Dus meer zachtheid.

Meer kunst.”

MEER LEZEN? Op eo.nl/leo reageert Leo Blokhuis op nog meer spreuken.

|

57

STOP MET OVERBESCHERMEN, START MET LOSLATEN

Opvoeden zonder angst

Ouders hebben steeds meer moeite om hun kinderen los te laten, ziet onderwijsspecialist Mieke van Velzen. Hoe laat je je dochters vrij en zelfstandig opgroeien, zonder dat angst de overhand neemt?

En hoe voed je je zoons op tot mannen met respect voor grenzen?

“Angst is besmettelijk, je brengt het zó op je kinderen over.”

‘Mijn dochter kwam wel thuis. Ook zij was die nacht op het Leidseplein. Feestend met vriendinnen, tot vroeg in de ochtend’, schrijft onderwijsspecialist Mieke van Velzen op Instagram, een paar dagen na de moord op de 17-jarige Lisa. “Het besef kwam bij mijn dochter van 18 heel erg binnen: dat had ik kunnen zijn”, vertelt Mieke. “Het was ook een gedachte die bij mij opkwam: dit kun je gewoon meemaken. En daarnaast: hoeveel vrouwen hebben niet een vorm van intimidatie en grensoverschrijdend gedrag meegemaakt? Ik ben ook weleens achterna gefietst in mijn studententijd. Je kunt niet alleen maar zeggen: dat overkomt je niet. Maar ja, hoe ga je daar als ouders mee om?”

‘Onze kinderen hebben meer sterke rolmodellen nodig’

T EK S T: C H R I S T I A N N E S C H O LT EN S B EEL D : I S TO C K

LOSLATEN Mieke is spreker, trainer, onderwijsspecialist en medeoprichter van het onlineplatform Die tiener van jou. Ze ziet dat ouders tegenwoordig veel moeite hebben met hun kinderen loslaten. “Als ouders heb je de neiging om je kind voor alles te beschermen. Maar dat kan niet en dat is ook niet goed. Op het moment dat je dat doet, creëer je afhankelijke kinderen die niet weerbaar zijn, omdat ze nooit iets hebben meegemaakt, omdat je alles van ze weghoudt. Ze moeten hun eigen fouten kunnen maken. En dan hoop je maar dat die niet te groot en te heftig zijn. Maar je moet ze loslaten.”

Dat blijft altijd een gevecht tussen je hoofd en je hart, geeft Mieke meteen toe. “Mijn dochter vertrok onlangs voor een halfjaar naar Azië, waar ze deels

alleen rondreist en het avontuur opzoekt. Dat is letterlijk loslaten voor ons als ouders. Met mijn hoofd en in de opvoeding heb ik haar dat ook altijd geleerd. Maar mijn hart en gevoel hebben het er soms best moeilijk mee.” Mieke benadrukt dat je als ouder bang mag zijn voor gevaar. “Ik voel die angst ook. Maar angst is besmettelijk. Je brengt het zó op je kinderen over. Als ik steeds zeg: ‘Pas op, niet te hoog in de boom klimmen, voorzichtig, dat is gevaarlijk’, dan leert mijn kind vooral dat de wereld onveilig is.

Ik probeer in hun opvoeding heel veel vertrouwen uit te spreken: ik weet dat je dit kunt. Zelfstandigheid leren ze niet door vastgehouden te worden, maar door zich vrij te kunnen bewegen, ook als kind al. Dat vind ik heel belangrijk. Autonomie zorgt voor zelfver-

|

59

trouwen en veerkracht bij je kinderen. Ze voelen: ik kan dit, ik ben sterk. Nu mijn kinderen ouder zijn, zeggen ze ook hoe fijn ze het vinden dat wij ze zo veel zelfstandigheid hebben gegeven. Ik moet ze bijna afremmen soms, ze zijn nergens bang voor.

Ze gáán. En dat gun ik ze ook. Ik wil niet dat ze zich zorgen maken om elke potentiële moordenaar om de hoek.”

Volgens Mieke betekent dat ook: je kinderen teleurstelling laten ervaren. “Mijn tieners dragen zelf de consequenties voor hun gedrag. Zijn ze te laat, dan ga ik niet naar school bellen met een mooi smoesje.

Als hun geld op is, dan is hun geld op. Tegenwoordig sturen tieners een tikkie naar hun ouders en krijgen ze weer geld op hun rekening. Maar ik vind dat kinderen recht hebben op teleurstellingen en op dingen die niet goed gaan. Daar groeien ze van.”

OVERBESCHERMENDE OUDERS

Maar wat als er wel iets ernstigs met je kinderen gebeurt? “Je eerste reflex als ouder is: hoe had ik dit kunnen voorkomen? Maar het is niet jouw schuld. Net zoals het niet Lisa’s schuld is dat ze alleen over straat fietste. Het is de schuld van de dader. Geen enkele ouder kan alles voorkomen. Uiteindelijk kunnen er dingen misgaan. Daar moet ik echt niet aan denken, maar het is onderdeel van het leven.”

Volgens Mieke hebben veel ouders van nu het idee dat de wereld enger en enger wordt. “Dat komt door alles wat er op social media en het nieuws op ons afkomt. Maar het aantal moorden in Nederland is de afgelopen 25 jaar gehalveerd.

Wel is zelfdoding onder jongeren een veel groter risico geworden: een op de vijf tieners die sterft,

EDUCATE YOUR SONS

‘Kinderen hebben recht op teleurstellingen en op dingen die niet goed gaan’ komt om door zelfdoding. De wereld is dus veiliger geworden, maar de mentale veerkracht van jongeren staat onder druk. Ik denk dat overbescherming hierin een rol speelt. Onderzoek toont aan dat overbeschermende ouders uiteindelijk zorgt voor tieners die angstiger zijn en minder zelfredzaam.

Onze kinderen hebben niet meer bescherming nodig, maar meer vertrouwen en oefenruimte om sterk te worden.”

60 |

Niet ‘protect your daughters’, maar ‘educate your sons’ is een zin die in het publieke debat rondzingt als het gaat over (seksueel) overschrijdend gedrag. Niet je dochters overal tegen beschermen, maar jongens opvoeden tot respectvolle mannen die goed met vrouwen omgaan. “Dat is echt belangrijk”, beaamt Mieke. “Dat jongens van jongs af aan respect leren hebben voor vrouwen. Wat ik zorgelijk vind, is dat jongens in een wereld opgroeien waar ze al heel jong in aanraking komen met porno: gemiddeld voor het eerst op hun 11e.”

Door porno leer je respectloos gedrag, legt Mieke uit. “Er wordt bijna altijd een beeld gegeven van een vrouw die onderdanig is, die je mag gebruiken en die ook gebruikt wil worden. In porno is nee nooit nee.

Dat leert jongens heel jong om over grenzen van vrouwen heen te gaan. Als je daar nooit met je zoons over praat, dan gaan ze dat normaal vinden. Als jij het gesprek over porno niet aangaat, laat je TikTok en het internet bepalen hoe jouw zoon denkt over vrouwen.

Ze moeten al jong leren dat nee ook echt nee is en dat wat ze online zien niet de realiteit is.”

ROLMODELLEN Een van de belangrijkste manieren om je zoons dit te leren, is volgens Mieke door thuis het goede voorbeeld te geven. “Hoe je als man en vrouw met elkaar omgaat is daarin zo belangrijk. Hoe je als vader praat

over vrouwen en met vrouwen omgaat. Kinderen leren het uiteindelijk gewoon aan tafel.”

Daarin zit ook een probleem, erkent ze. “Steeds meer kinderen groeien op zonder aanwezige vader. Mijn man is nu bijvoorbeeld vader voor een vriendin van mijn dochter. Haar vader wilde haar vader niet zijn en we zagen haar gewoon slecht gaan in haar jonge tienertijd. Toen heeft haar moeder op een gegeven moment zelf gezocht naar een rolmodel voor haar, en dat is mijn man geworden. Hij heeft meteen gezegd: vanaf nu ben jij ook een dochter van mij. Hij voert gesprekken met haar, gaat met haar op stap, zij en haar moeder eten elke week bij ons. Ik denk dat er veel meer mannen om zich heen mogen kijken en denken: misschien kan ik een rolmodel zijn voor een neefje of een buurjongen of iemand anders die dat niet heeft. Want de maatschappij heeft dat echt keihard nodig.”

‘In porno is nee nooit nee.

Dat leert jongens om over grenzen van vrouwen heen te gaan’

EXTREME TEGENBEWEGING Volgens Mieke lijkt het tegenwoordig soms dat je als man alleen nog zacht en vrouwelijk mag zijn. “Daardoor ontstaan extreme tegenbewegingen waarin een ‘echte man’ pakt wat hij pakken kan en volledig respectloos met vrouwen omgaat. Denk bijvoorbeeld aan een influencer als Andrew Tate.” Die leert zijn volgers dat mannen superieur zijn aan vrouwen en recht hebben op macht en controle. En dat gevoelens tonen een teken van zwakte is. Mieke: “Ik hoop echt dat er weer andere voorbeelden opstaan die laten zien dat krachtig en mannelijk zijn kan samengaan met respect voor vrouwen en kwetsbaarheid.

Mijn man is twee meter, rijdt motor, zit op vechtsport en houdt van gevaar. Maar hij is ook een man van respect, emotie en empathie. Mijn kinderen zien mijn man soms in tranen, ze zien emoties bij hem. Dat is echt belangrijk.”

En daarnaast wil je je kinderen ook leren om verantwoordelijkheid te nemen voor hun eigen gedrag en emoties, benadrukt Mieke. “Dus niet: zij maakte mij boos of zij daagde mij uit. Nee, jij kiest hoe je reageert. Jij bent altijd honderd procent verantwoordelijk voor jouw reactie. Dat is wat ik mijn tieners leer.”

GEEN BOEMAN, MAAR BONDGENOOT “Kijk, de schuld ligt bij de dader en niet bij mannen in het algemeen. Het zijn wel vaak mannen die grenzen

overgaan, maar dat betekent natuurlijk niet dat alle mannen fout zijn. Ik denk dat het belangrijk is dat we mannen niet afschilderen als boeman, maar als bondgenoot. Degenen met wie we samen de strijd aangaan tegen de daders. Je wilt jongens niet alleen leren: Doe dit niet, want anders ben jij gevaarlijk. Je wilt ze juist ook de boodschap meegeven: Wees een veilige aanwezigheid. Kom op voor vrouwen die belaagd worden.

Ik leer daarin ook van Jezus. Hij liet de waarde zien van vriendelijkheid en rustig blijven. Niet als onderdanigheid, maar als een positie van kracht.

Soms wordt Jezus afgeschilderd als een soort lieve, zachte teddybeer. Maar dat is niet hoe ik Jezus zie.

Hij vocht tegen onrecht en was daarin heel krachtig.

Hij veegde de hele tempel leeg, liet emoties zoals boosheid en verdriet zien. Maar Hij was ook superliefdevol in hoe Hij met de kwetsbaren omging. Hij behandelde een Samaritaanse vrouw met respect en waardigheid, tegen de heersende moraal van die tijd in. Het voorbeeld van Jezus is precies wat onze samenleving nu nodig heeft.”

Samen met haar zus Judith heeft Mieke het online platform Die tiener van jou opgezet voor ouders van tieners. Volg ze op Instagram via @dietienervanjou of kijk op dietienervanjou.nl.

|

61

De miljoenen mensen op de vlucht voor rampen en conflicten zijn mensen met een droom, met een verhaal. Zoals Viktor (83) uit Oekraïne, die zijn dochter én zijn huis verloor in de oorlog. Met jouw steun staan we naast hem. We helpen met water, voedsel en onderdak. In zijn dorp, want daar wil hij ondanks alles nooit meer weg.

Zie jij de mens achter de nood? Geef op zoa.nl/kerst

of geef via QR

T EK S T: S O N J A B R EK EL M A N S B EEL D : N I EN K E VA N D EN D ER EN V I S AG I E : T R ÈS J O L I E V I S AG I E

A f ge

n zo derd SMARTPHONEVRIJ LEVEN, VASTEN, DE STILTE OPZOEKEN OF IN EEN KLOOSTER WONEN; ER ZIJN VERSCHILLENDE

MANIEREN OM MEER RUST TE ERVAREN. DEZE VROUWEN VERTELLEN OVER HUN KEUZE OM ZICH TERUG TE TREKKEN EN WAT HET ZE BRENGT.

|

63

MARIËLE GRIEP (55) IS STILTEKENNER, MOEDER VAN VIER KINDEREN EN WAS VEERTIG DAGEN ACHTEREEN STIL.

Na veertig dagen stilte keer ik nog bewuster naar binnen

“Kinderen zijn fantastisch. Wat was ik blij toen ik in zes jaar tijd moeder werd van vier. Soms was het hectisch en pittig, maar ik genoot van de dynamiek die een groot gezin met zich meebracht. Vol overgave stortte ik me op de zorg.

Met liefde smeerde ik stapels boterhammen en reed ik mijn kinderen naar allerlei clubjes. Ja, het gezin was mijn domein.

Ik kan goed omgaan met drukte en veel prikkels. Maar toen ik zo’n twaalf jaar geleden hoorde over stilteretraites, was ik nieuwsgierig wat dit met mij zou doen. Misschien wel omdat het zo anders was dan mijn leven vol reuring. Hoewel ik enorm had uitgekeken naar de stilteretraite die ik had geboekt, waren de eerste dagen verschrikkelijk. Het werd enorm druk in mijn hoofd. Alsof er allerlei parkieten door elkaar schreeuwden. Ik maakte me zorgen om de kinderen en ik veroordeelde mezelf voor het ondernemen van deze toch wel dwaze actie.

In mijn lichaam voelde ik stress en onrust. Ik was het gewend om te denken voor vier andere personen en constateerde dat ik het eigenlijk helemaal niet leuk vond om alleen te zijn met mijn gedachten. Een schokkende conclusie. Op de derde dag werden mijn gedachten zachter en mijn lijf rustiger. Ik kon op een bankje in de zon zitten en genieten van het moment. Toen ontdekte ik dat je hart zich opent in stilte. Ik werd overweldigd door gevoelens van overvloed, dankbaarheid en rijkdom.

Inmiddels weet ik dat als je niet regelmatig naar binnen keert en checkt hoe het met je gaat, je afgesneden raakt van je gevoel, waardoor je onvoldoende registreert wat je nodig hebt. Na de week stilte voelde ik me meer in balans. Ik kon me ook beter verhouden tot anderen en kwam bewuster in het ouderschap te staan.

Door mijn gedachten en gevoelens te observeren, zag ik in dat ik altijd aan het fiksen was. Als een van mijn kinderen verdrietig was omdat het geen speelafspraak had, probeerde ik hem of haar op te vrolijken door thuis koekjes te bakken of iets anders tofs te doen. Terwijl gevoelens van verdriet en afwijzing ook bij het leven horen. Het is belangrijk dat kinderen dit leren.

Drie jaar geleden besloot ik veertig dagen in stilte door te brengen. Ik reserveerde acht stilteretraites in Nederland achter elkaar om de verschillen in stilte beter te leren kennen.

Tussendoor moest ik wel reizen en soms maakte ik een uitstapje, zoals naar een museum.

Op mijn jas speldde ik dan een button met de tekst dat ik niet sprak, omdat ik in stilte was.

Na deze ervaring kan ik nog meer ruimte maken voor de stilte in mijn dagelijks leven.

Sindsdien keer ik nog bewuster naar binnen en vertrouw ik meer op mezelf.”

|

65

ANNIEK STURM (48) IS MOEDER VAN VIER TIENERS, LEEFSTIJLCOACH EN GEWICHTSCONSULENT BIJ VOEDZAAM. OOK IS ZE FOUNDER VAN DE

BUITENPLAATS, EEN PLEK MET EEN WIJKTUIN, WAAR MENSEN ELKAAR ONTMOETEN, SAMEN BEWEGEN, BEZINNEN EN ETEN EN ZO HET GOEDE LEVEN ERVAREN.

Vasten maakt me extra bewust van Gods scheppingskracht

“Lang had ik een lastige relatie met voeding.

Als tiener ontwikkelde ik een eetstoornis en als twintiger had ik obesitas. Toen ik begin dertig was, kreeg ik last van mijn rug. Bewegen werd steeds lastiger en pijnlijker. Ik wist wat ik moest doen om af te vallen, maar tóch lukte het me niet om het vol te houden.

God is altijd in mijn leven geweest, maar ik was vooral in mijn hoofd met het geloof bezig. Ik bezocht de kerk en las in de Bijbel, maar als ik at of niet at, voelde God ver weg. In mijn zoektocht naar een gezonder leven besloot ik te onderzoeken wat er in de Bijbel staat over gezondheid en voeding.

Ik las dat je lichaam als een tempel is; de plek waar je God ontmoet en waar je goed voor moet zorgen. Ik las ook over vasten. Door tijdelijk niet of anders te eten, keer je als het ware naar binnen en zuiver je je lichaam, ziel en geest. Ik begon, net als Daniël in de Bijbel, te vasten door enkel plantaardig, onbewerkt voedsel te eten en water te drinken.

Na zo’n periode van ‘Daniëlvasten’ voelde mijn ongezonde levensstijl heel onnatuurlijk.

Het vasten maakte me bewust van de dingen die mijn lichaam en geest verontreinigden. De bewerkte voeding, het gebrek aan beweging en mijn sombere gedachten beïnvloedden mijn gezondheid. Ik zag in dat het anders moest en kón. Door naar binnen te keren en te vasten, kwam ik uit mijn moeilijke relatie met eten. Ik ben daar echt van bevrijd en geniet nu van de voeding die God me geeft.

De Bijbel blijft inspiratie en informatie geven als het gaat om een gezonde levensstijl.

Te beginnen met het scheppingsverhaal. Het paradijs is een prachtige plek vol levengevend voedsel; eten dat zaden bevat die, als je ze in de grond stopt, weer eten voortbrengen, zoals noten, fruit, groenten en peulvruchten. Dat uit de pitten van een klokhuis nieuwe appelbomen groeien die ook weer vruchten geven, vind ik een groot wonder.

Het eten van een stuk fruit is voor mij een geloofsbeleving geworden.

Ik was zo enthousiast over hoe God zich in het alledaagse openbaart, dat ik me omschoolde tot voedings- en leefstijlcoach. Inmiddels heb ik al twaalf jaar mijn eigen praktijk en werk ik aan een nieuw plan. Tijdens een vastenperiode droomde ik van een plek waar het goede leven bij elkaar komt. Een locatie waar mensen werken in de moestuin, samen eten van het land en een community vormen gericht op een gezond en zinvol leven. Die plek, De Buitenplaats, is momenteel volop in ontwikkeling.”

66 |

KASIA KOWALCZYK (39) WOONT MET HAAR GEZIN IN HET KLOOSTER VAN CHEMIN NEUF, EEN KATHOLIEKE GEMEENSCHAP MET EEN OECUMENISCHE ROEPING IN OOSTERHOUT.

Als ik samen bid, word ik altijd geraakt

“God houdt van je zoals je bent. Naar binnen keren, bijvoorbeeld door te bidden, helpt om deze waarheid als het ware af te stoffen.

Je ervaart meer liefde en kracht door alleen te zijn met God, maar het is altijd één stap. Het is de bedoeling dat je vervolgens weer naar buiten keert om Gods liefde uit te delen. Want het is echt waar: pas als je je geliefd voelt, kun je die liefde aan anderen geven.

Samen met mijn man Karol en onze drie kinderen wonen we in een klooster van Chemin Neuf, een katholieke gemeenschap waar iedereen die in Christus gelooft welkom is. Doordat mensen met verschillende stromingen samenleven, ontstaat een smeltkroes van verzoening. Een beweging die ontzettend hoopvol is.

Ik bid drie keer per dag. Karol en ik werken met de andere bewoners in de abdij en in de tuin.

We ontvangen ook gasten die bij ons op retraite komen of een dienst bezoeken. Vaak zie ik pijn in hun ogen. Ze zijn op zoek naar rust en bezinning. Ik zie hun blikken veranderen nadat ze tijd hebben doorgebracht met God. Ze voelen zich weer gezien en gedragen, wat kracht en plezier geeft.

Het voelt als een groot cadeau om op deze bijzondere plek mensen te helpen, al is het niet alleen maar makkelijk. Karol en ik hadden een mooi leven in Polen voordat we naar Nederland kwamen. Karol werkte als ingenieur en ik als lerares Engels. Onze kinderen hadden het fijn op school. Maar het verlangen om in de leefgemeenschap van Chemin Neuf te wonen werd voor ons steeds groter. We wilden zo graag ieder moment met God bezig zijn. Jarenlang bereidden we ons voor.

Uiteindelijk besloten we de sprong te wagen, en gelukkig maar. Als ik na een dag werken en God liefhebben aan tafel zit, ben ik blij. In Polen waren we altijd gehaast. Vaak stuurde Karol me ’s avonds een berichtje dat hij in de file stond. Nu ervaren we meer verbondenheid met elkaar en met zo veel andere mensen.

Ik vind het ook inspirerend om veel buiten te zijn. God laat zich zien in de schoonheid van de natuur en bewijst dat Hij ons nooit opgeeft. Want hoeveel verdriet er ook is, er komt altijd een nieuwe lente. God werkt ook in de verbinding tussen mensen. Als ik samen met mijn broeders en zusters bid, word ik altijd geraakt.

Op eo.nl/tessa lees je waarom de 33-jarige Tessa Yanover – ook wel bekend als Moedertje

Hoewel we in een klooster wonen, zijn we beslist geen heiligen. Op doordeweekse dagen worden de kinderen in een busje naar school gebracht. Om tien voor acht is het steevast ruzie. Dan wordt er gekibbeld over lunchtrommels, jassen, tassen en schoenen. Maar om vijf voor acht vindt er verzoening plaats, om vervolgens na een knuffel de bus in te stappen.

Eigenlijk zijn we best een normaal gezin.”

Groen – acht jaar geleden haar smartphone aan de

Meer weten over de retraites? Ga naar chemin-neuf.nl.

wilgen hing.

|

69

Chatcoach Wij bieden jou:

gezocht

Training in gespreksvaardigheden.

Coaching en begeleiding.

Wat jij doet: Een luisterend oor bieden aan tieners.

Eens per twee weken, één chatdienst (2 uur).

www.chrisvoorkom.nl/vacatures

De vorige keer in Het pad naar morgen: In 1953 was de jonge Anna hoogzwanger en verloofd met Matthijs. Zijn broer Ben kwam voor het huwelijk over uit Amerika.

Het klikte. Door haar gesprekken met Ben laaide Anna’s droom om huisarts te worden opnieuw op, en zonder medeweten van Matthijs nam ze een besluit.

DEEL 6

Het pad naar morgen DE 95-JARIGE ANNA IS GEPENSIONEERD HUISARTS EN WOONT IN AMSTERDAM. IN HET PAD NAAR MORGEN BLIKT ZE TERUG OP HAAR VEELBEWOGEN LEVEN. AUTEUR RACHEL VAN CHARANTE NEEMT JE MEE IN DIT ZESDE EN LAATSTE DEEL VAN ANNA’S ZOEKTOCHT NAAR VRIJHEID EN LIEFDE.

AMSTERDAM, 25 DECEMBER 2025 Op de tafel staan schalen met hapjes die ogen als kleine kunstwerken. De wijn vloeit. Er wordt gelachen en de woonboerderij van mijn jongste dochter Marion en schoonzoon Edwin is uitbundig aangekleed met zowel kerstversiering als verjaardagsslingers. Marion is jarig, en dat vieren we zoals elk jaar gewoon op eerste kerstdag. Dubbel feest.

We hebben ons om de televisie verzameld, waar de verjaardagsfilm wordt afgespeeld die mijn kleindochter Charlotte voor haar moeder maakte. Marion als kleuter op een autoped, als jonge tiener en als afgestudeerd psycholoog flitsen op het scherm voorbij. Bij elke foto dringen zich herinneringen aan me op. Dan een foto van een volwassen Marion, samen met mijn oudste dochter Emma, poserend in een groen heuvellandschap. ‘Hiken door Schotland: het waren twee fantastische dagen,’ staat erbij.

“Die vakantie eindigde binnen achtenveertig uur op de eerste hulp, omdat Emma en ik van een rots kukelden,” lacht Marion. “Zij brak haar enkel, ik mijn pols. Daarna boekten we alleen strandvakanties. Maar elk jaar maakten we een trip samen, ondanks onze jonge gezinnen.

Veel vrouwen vonden dat maar raar in die tijd.”

Als moeder heb ik vaak getwijfeld of ik het goed deed.

Maar als ik één ding goed heb gedaan, dan is het dat ik mijn dochters van jongs af aan meegaf dat je je eigen koers moet varen, ook als je tegenwind krijgt.

Het leven is te kort om je druk te maken om de meningen van mensen die niet in jouw schoenen staan.

“Wat heb je dit leuk gedaan, lieverd,” complimenteer ik Charlotte.

“Er is nog bonusmateriaal,” roept ze.

Dan verschijnt er een korrelige zwart-witfoto van een jonge vrouw in een wit crècheleidstersuniform op het scherm. De baby in haar armen is haar eigen dochter.

Deze piepjonge versie van mijzelf kijkt onzeker maar hoopvol de camera in. Ik weet nog precies waar en op welk moment die allereerste foto met mijn dochter genomen werd. En door wie. Het was 23 december 1953. Een jaar waarin mijn leven radicaal veranderde.

Wat zou ik het meisje dat ik toen was graag willen vertellen hoe goed ze het deed. Dat ze zich geen zorgen meer hoefde te maken, omdat alles goed zou komen.

En dat begon met de keuze die ze zes maanden eerder maakte.

LEIDEN, JULI 1953 Zonnestralen piepten door de hoge ramen van het faculteitsgebouw.

72 |

‘Met lichte verbazing nam de decaan mij in zich op. Toen werden zijn ogen naar mijn buik getrokken. Zijn gezicht vertrok’

Met lichte verbazing nam de decaan mij in zich op.

Toen werden zijn ogen naar mijn buik getrokken. Zijn gezicht vertrok.

“Anna Jansen,” zei ik opgewekt. Ik stak de decaan mijn hand toe, die schoorvoetend beantwoord werd.

“Professor doctor Wertheijmer.” Nadrukkelijk schraapte hij zijn keel, maar liet zich tegenover me op zijn bureaustoel zakken. “U wilt zich aanmelden voor de studie geneeskunde?”

Ik haalde diep adem. “Om precies te zijn: voor het colloquium doctum-examen.”

Hij keek me over zijn brillenglazen heen aan. “Dus u voldoet ook niet aan de toelatingseisen. Wat is uw achtergrond?”

Ik dwong mezelf hem recht aan te kijken. “De huishoudschool.”

“De huishoudschool,” echode hij, en liet een schamper lachje horen. “U begrijpt hopelijk dat dit onmogelijk is met uw achtergrond?”

“Eigenlijk niet. Nergens staat vermeld dat vrouwen met een huishoudschooldiploma worden uitgesloten van dit toelatingsexamen,” antwoordde ik kalm.

“Mevrouw Jansen,” verzuchtte hij, en zweeg even,

alsof het een hele opgave was om woorden te vinden die aansloten bij mijn simpele belevingswereld. “De laatste keer dat een kandidaat slaagde én toegelaten werd via deze route, was in 1938. Dat heeft een reden.

Geneeskunde is een buitengewoon zware studie.

Het afleggen van dit examen wordt slechts bij hoge uitzondering toegekend, aan een talentvolle enkeling die door omstandigheden buiten het schoolsysteem is gevallen.”

“Precies. Ik ben opgegroeid in een weeshuis. De enige opleiding die er te volgen was, was de huishoudschool. Ik weet dat toelating via deze route ongebruikelijk is, maar niet onmogelijk.”

“Dat waag ik te betwijfelen. Dit examen is buitengewoon zwaar. Bovendien bent u in blijde verwachting.

Zelfs als u zou slagen, hoe denkt u deze studie überhaupt te combineren met uw taak als echtgenote en moeder?”

Uw taak als echtgenote en moeder. Ik voelde me opstandig worden.

“Mijn echtgenoot staat hier volledig achter, en steunt me,” loog ik. Matthijs zat nietsvermoedend op zijn werk en had geen idee van wat zijn aanstaande op dit moment uitspookte. De enige die op de hoogte was van mijn plan, en het zelfs stimuleerde, was Ben. “Het zal voor mij als moeder ongetwijfeld zwaarder zijn, maar met discipline en zorgvuldig plannen is dit mogelijk,” ging ik door.

‘Wat ik nodig heb, is een vooruitstrevende faculteit die bereid is me een kans te geven’

“Ik moet u helaas teleurstellen, mevrouw Jansen. Maar ik waardeer uw ambitie. Ik raad u aan om over een tijdje, als uw gezin compleet is, de verpleegstersopleiding te proberen. Al verwacht ik dat de realiteit van het moederschap u dan wel heeft ingehaald.” Hij knikte erbij, alsof hij het roerend eens was met zichzelf. Toen veerde hij op en opende de deur, ten teken dat ons gesprek voorbij was.

Ik bleef zitten. “Mijn wieg stond op een andere plek dan de uwe, meneer Wertheijmer. Maar dat zegt niets over intelligentie. Wel over levenservaring. En over mensenkennis. Zijn dat geen eigenschappen die een huisarts van pas komen?”

De decaan opende zijn mond en sloot hem weer.

“Ik doe dit niet uit een opwelling, of omdat ik een verveelde huisvrouw ben. Ik ben gedreven en ik geloof oprecht dat ik een verschil kan maken.” Onwillekeurig dacht ik aan mijn huisarts in Stavenisse, die talloze keren mijn verwondingen had behandeld, zonder ook maar één kritische vraag te stellen. De laatste keer grapte hij zelfs met Krijn over mijn klunzigheid. “Het enige wat ik nodig heb, is een moderne, vooruitstrevende faculteit die bereid is me een kans te geven. De uitslag van het examen zal uitwijzen of ik geschikt ben.

Wat hebt u te verliezen?”

Toen ik het poortgebouw van de faculteit uit liep, was het even voor vieren. De namiddagzon brandde aangenaam en er raasde een opgetogen energie door mijn maagstreek. Ik kneep met mijn ogen tegen de felle zon en tuurde het plein af, op zoek naar een telefooncel om een taxi te bellen. Matthijs zou nog op zijn werk zijn als ik thuiskwam. Dat gaf tijd om me voor te bereiden op het gesprek dat we moesten gaan voeren. Als het op de rolverdeling aankwam, was Matthijs al net zo traditioneel als de meeste mannen, hij zou absoluut niet achter dit idee staan.

Achter me klonk plotseling een bekende stem. “Anna!”

Met een brede grijns op zijn gezicht en de mouwen van zijn overhemd nonchalant opgerold, liep Ben op me af.

“Wat doe jij hier?” vroeg ik verbaasd.

“Ik was nieuwsgierig, dus ik dacht: ik haal je op.” Hij maakte een hoofdknik naar Matthijs’ bruine Ford Prefect, die verderop langs de stoeprand geparkeerd stond. “Vertel! Hoe ging het?”

“Ik mag examen doen,” juichte ik. “Over drie weken al!”

“Fantastisch! Gefeliciteerd!” Ben spreidde zijn armen en omhelsde me.

Even bleven we zo staan. Hij rook fris, met een vage

|

73

zweem van sigaretten. Ik voelde zijn hart tegen het mijne bonzen.

Plotseling leek de luchtdruk te stijgen.

Kennelijk pikte Ben het ook op. Abrupt lieten we elkaar los en deden beiden een stap achteruit.

“Ik, eh… Goed gedaan, Anna.” Ben kuchte in zijn vuist en gebaarde naar Matthijs’ auto. “Zullen we gaan?”

Ik liet me op de passagiersstoel zakken, en zwijgend startte Ben de auto.

Terwijl Ben de auto door de stad stuurde, probeerde ik de vreemde energie die tussen ons in hing te plaatsen. Hoewel hij pas net bij ons was, voelde het alsof ik hem al veel langer kende. Was het zijn lichte energie?

Of het gemak waarmee hij het leven bekeek? Matthijs en hij waren ook zo verschillend. Waar Matthijs kalm en bedachtzaam was, bleek Ben de sociale gangmaker. Terwijl Matthijs nu al plande wat hij volgende week donderdag zou eten, wist Ben niet eens waar hij over een half jaar zou wonen. Waar Matthijs beren op de weg zag, zag Ben mogelijkheden. En waar Matthijs en ik vaak anders over het leven dachten en qua communicatie net op een andere golflengte zaten, leken Ben en ik elkaar juist zonder woorden te begrijpen.

Tersluiks keek ik opzij. Ben was best knap. Niet op een overdreven, filmacteur-achtige manier, maar er ging een aantrekkelijke energie van hem uit. Hij had zelfvertrouwen, zonder een spoortje arrogantie. En dan was er zijn warme glimlach, die…

Resoluut duwde ik mijn gedachten van me af. Wat bezielde me? Dit was absurd. Dit moest stoppen. Mijn toekomst lag bij Matthijs. Onze trouwdag stond voor de deur. Daarna keerde Ben terug naar Amerika en was hij op veilige afstand. Ter plekke nam ik me voor om tot die tijd zo veel mogelijk uit zijn buurt te blijven, en me volledig te storten op blokken voor het toelatingsexamen. Daar kon ik geen afleiding bij gebruiken.

“Maak je geen zorgen hoor,” zei Ben gemaakt luchtig, en remde voor een zebrapad. “Matthijs staat niet te springen, maar hij begrijpt uiteindelijk wel dat je dit moet doen. Hij wil je gewoon gelukkig zien.”

Een jong, verliefd stel, hand in hand, stak het zebrapad over.

“Ik ben ook heel gelukkig met Matthijs,” zei ik. Mijn stem klonk hoog.

Hij schakelde naar de één en trok op. “Ja? Ben je gelukkig met hem?”

“Ja, natuurlijk.” Ik probeerde overtuiging in mijn stem te leggen.

Zonder Ben aan te kijken voelde ik zijn ogen op me rusten. Zwijgend reden we naar huis.

74 |

Toen we thuiskwamen, was Matthijs er al. Hij zat aan de keukentafel over de krant gebogen. Fronsend keek hij op. “Waar komen jullie vandaan?”

“Wat ben je vroeg,” antwoordde ik.

“Ja, we moeten vanavond naar de dominee om de kerkelijke inzegening voor te bereiden. Of was je dat vergeten?”

“Nee, natuurlijk niet.” Ik voelde mijn wangen kleuren.

“Dus, waar waren jullie?” vroeg hij weer.

Ik keek Ben aan.

Hij knikte. “Als jullie me nodig hebben: ik ben even in de tuin.” Hij trok een biertje uit de koelkast en maakte zich uit de voeten.

Ik liet me aan de keukentafel zakken. Voorzichtig vertelde ik over mijn afspraak op de faculteit. “En nu mag ik een toelatingsexamen afleggen,” besloot ik. Nauwlettend sloeg ik Matthijs’ reactie gade.

“Een toelatingsexamen,” herhaalde hij, en vouwde de krant dicht.

“Dat wil natuurlijk niet zeggen dat ik slaag,” zei ik vlug.

Matthijs hief zijn kin. “Dus Ben wist dit. Heeft hij je hier soms toe aangezet?”

“Het was mijn eigen besluit.”

Hij snoof. “Ik begrijp het niet. Waarom wil je dit? We gaan trouwen. We worden ouders. Wat valt er nog te wensen?” Matthijs priemde met zijn slanke wijsvinger in de richting van mijn buik.

“Mijn wens om geneeskunde te studeren staat los van het moederschap of onze relatie.”

‘Mijn wens om geneeskunde te studeren staat los van het moederschap of onze relatie’

Hij snoof opnieuw.

“Als ik slaag, kom ik in aanmerking voor een rijkstoelage die de studiekosten dekt. En ik regel alles zelf. Ik zoek goede kinderopvang, en…”

“Kinderopvang?” Matthijs trok een gezicht alsof ik hem vroeg in een leeuwenkuil te stappen. “Luister Anna, ik wil in alles meegaan wat jou gelukkig maakt, maar niet als dat ten koste gaat van de kleine.” Hij tikte met zijn wijsvinger op de krant. “Ik las vandaag een interessant opiniestuk van professor Konings over werkende moeders, en wat voor gevolgen dat heeft voor een kind.”

Ik zuchtte onhoorbaar. Konings was een bekende theoloog die in kranten regelmatig zijn conservatieve mening ventileerde over de maatschappij, de rolverdeling binnen het gezin en opvoedkundige vraagstukken. Vooral afgeven op ‘de moderne vrouw’ die ‘haar plicht verzuimde’ naar kind of echtgenoot deed hij graag. Opmerkelijk genoeg was de man zelf ongetrouwd en kinderloos.

Matthijs schoof de krant onder mijn neus. Werkende moeders: het gevaar van deze moderne samenleving, kopte het artikel. “Kinderen hebben gewoon de stabiele basis van een moeder nodig. Konings stelt dat kinderen van werkende moeders massaal psychische problemen ontwikkelen.”

“Matthijs, een kind loopt echt geen trauma op als het een paar uur per week op de crèche is. Daar leren ze juist van. En het gaat alleen om de uren waarop ik in de collegebank zit.”

Hij zweeg even. “Ik kan me ergens wel indenken dat de muren soms op je afkomen. Wanneer de kleine straks naar de middelbare school gaat en zelfstandig genoeg is, en jij nog steeds graag bezigheden buiten de deur wilt, dan zal ik het in overweging nemen, goed?” Hij boog over tafel en pakte mijn hand. “Wellicht kun je tijdens schooltijd vrijwilligerswerk doen voor de kerk?”

Achter mijn ogen ontstond een jengelige hoofdpijn. Ik richtte mijn blik uit het keukenraam en probeerde de maalstroom aan tegenstrijdige gedachten en gevoelens te ordenen.

Ben stond achter in de tuin, zijn armen over elkaar geslagen, en leek in gedachten verzonken. Even keek hij op en kruisten onze blikken elkaar. Hij knikte me toe.

Plotseling leek de mist in mijn hoofd op te trekken.

Ineens zag ik haarscherp wat me te doen stond, wat ik onderhuids al langer wist. Het ging niet om de vreemde energie die er ineens tussen Ben en mij in

‘Ineens zag ik haarscherp wat me te doen stond, wat ik onderhuids al langer wist’

hing. Feitelijk ging het niet eens om de studie. Een half jaar geleden besloot ik de koers van mijn leven voortaan zelf te bepalen en de regie niet meer uit handen te geven. Al waren de omstandigheden anders: ik stond op het punt dezelfde fout opnieuw te maken.

Over enkele dagen stonden Matthijs en ik voor het altaar. Dit huwelijk doorzetten was niet eerlijk tegenover mezelf, niet tegenover mijn kind en evenmin tegenover Matthijs.

Ik keek hem aan. Achter mijn oogleden brandden tranen. Matthijs was met afstand de liefste persoon die ik ooit gekend had. Ik gunde hem alle geluk van de wereld. Inclusief een geliefde die hem net zo gelukkig maakte als hij haar.

“Het spijt me zo ontzettend.” Mijn stem klonk dik. Ik veegde mijn tranen weg met mijn mouw. “Wij kunnen elkaar onmogelijk geven wat we zoeken.”

LEIDEN, 23 DECEMBER 1953 De avond was gevallen. Dikke sneeuwvlokken dwarrelden langs het raam van kinderdagverblijf De Regenboog, en lichtten op in het schijnsel van maanlicht en straatverlichting.

Emma lag in haar draagwieg bij de kachel en keek gebiologeerd naar de neerdalende witte vlokken.

Bij de spoelbak waste ik de melkbekers af. De laatste

|

75

kinderen waren net opgehaald en de crèche was gesloten tot nieuwjaarsdag. Aangezien ik ook niet op de faculteit werd verwacht, betekende dit een hele week vakantie. Tijd om eindeloos naar mijn dochter te kijken, slaap in te halen en misschien zelfs een ander boek te lezen dan mijn studieboeken.

Het afgelopen jaar was een aaneenschakeling van bizarre gebeurtenissen geweest. De Watersnoodramp in februari, die ik ternauwernood overleefde. In de chaos vluchtte ik voor Krijn, transformeerde van Lena in Anna, vluchtte opnieuw, trouwde bijna met Matthijs en maakte de moeilijke maar juiste beslissing om voor een laatste keer opnieuw te beginnen.

Wonder boven wonder vond ik al snel werk bij een Leidse crèche, waar ik ook de zolderverdieping mocht betrekken. Een studio met een bescheiden keukenblokje en een eigen toilet. Met Lieke, de eigenaresse van de crèche, klikte het meteen. Dat ik hoogzwanger was en op het punt stond te bevallen, vond ze niet onoverkomelijk. “Ik ben zelf ook gescheiden, en weet dat het niet makkelijk is voor alleenstaande moeders.” Bijkomend voordeel was dat met deze betrekking automatisch de kinderopvang geregeld was. Ik moest mezelf knijpen.

Zowel Matthijs als Ben had ik niet meer gesproken sinds mijn vertrek. Ze wisten waar ik woonde, en dat Emma geboren was. Na haar geboorte in augustus stuurde ik Matthijs een geboortekaartje met adreswijziging, dat onbeantwoord bleef. Begrijpelijk, al miste ik hem soms. Nog dagelijks gleden mijn gedachten naar Ben. Hij moest allang weer terug zijn in Amerika.

Was hij gelukkig? Zou hij misschien een vriendin hebben? Ik wilde Ben graag vertellen dat ik geslaagd was voor het toelatingsexamen, en nu studeerde. Dat het pittig was in combinatie met het moederschap en werk, maar dat ik elke dag opnieuw besefte dat dit de juiste beslissing was geweest. Maar ik had Bens adres en telefoonnummer niet, en ik wist ook niet of hij wel op me zat te wachten.

Lieke liep de keuken in en plukte de theedoek van mijn schouders. “Ik help je even met die vaat.”

Naast mijn werkgeefster was ze een goede vriendin geworden. Zo goed dat ik haar in vertrouwen had genomen over Krijn en mijn nieuwe identiteit. Mocht Krijn me ooit opsporen, dan wist Lieke dat ze Emma nooit aan hem mocht meegeven.

“Heb je zin om met de kerstdagen met Emma bij mij te komen eten?” Ze zette een beker in het afdruiprek.

“Wat gezellig! Heel graag.”

76 |

‘Ik wilde Ben graag vertellen dat ik geslaagd was voor het toelatingsexamen, en nu studeerde’ Mijn antwoord ging deels verloren in het snerpende getring van de voordeurbel.

Ik fronste. “Aanloop op dit tijdstip?”

“Wacht maar, ik ga wel. Vast een ouder om een vergeten speen op te halen.” Lieke verdween achter de keukendeur.

Vanuit de gang klonk het geluid van een voordeur die opengetrokken werd, en het gesmoorde geluid van stemmen.

“Nee hoor, er woont hier geen Anna,” klonk de gedecideerde, heldere stem van Lieke.

Abrupt haalde ik Emma uit haar draagmand en spitste mijn oren. Mijn hart beukte tegen mijn ribben.

“Wij zijn een crèche, meneer. U bent hier verkeerd.”

“Niet volgens Anna’s eigen adreswijziging,” antwoordde een bekende stem. “Het is in orde. Ik ben een vriend.”

Een warme gloed verspreidde zich rond mijn middenrif. Ik liep de gang in met Emma op mijn arm. “Ben!” Ben nam zijn pet af en glimlachte.

EXCLUSIEF VOOR ONZE ABONNEES Dit is deel 6 van het vervolgverhaal. Op de online leesomgeving van Eva vind je alle delen van Het pad naar morgen.

Daar lees je ook een allerlaatste bonusdeel.

Geen abonnee?

Neem gratis een proefabonnement.

Scan de QR-code:

Gratis

Hoe houd jij alle ballen in de lucht?

Het Ballenboekje 30 dagen over alle ballen in de lucht houden (of er eentje laten vallen).

Eerste druk: augustus 2025

En wat als het niet lukt om alle ballen in de lucht te houden? Vraag gratis Het Ballenboekje van CGMV aan, en laat je helpen meer balans en rust in je leven te vinden. www.cgmv.nl/ballenboekje Hanzelaan 344, Zwolle telefoon 038 425 43 79 info@cgmv.nl www.cgmv.nl

Maak geven bijzonder met deze cadeautips

Nieuw!

Nieuw!

Mijn hormoonsurvivalgids Marije van den Berg

Briefjes in je broodtrommel Anna de Swart

Kindertijd kronieken Anneke Jagau-Sikkema , Willemine Bunk- Van der Zwaag

Na het succes van Hormoongeluk lanceert Marije Mijn hormoonsurvivalgids, een boek dat jonge vrouwen helpt om een gezonde verhouding te krijgen met haar eigen lichaam, cyclus en hormonen.

Als kind vond Anna regelmatig bemoedigende briefjes van haar moeder in haar broodtrommel. Nu zet ze zelf haar gedachten op papier om anderen te bemoedigen.

Omarm het alledaagse leven van je gezin en leg het op een authentieke manier vast met behulp van dit eigentijdse boek vol inspiratie en praktische uitleg over fotografie.

19,99

15,99

24,99

Bekijk nu

In je favoriete boekhandel of via jongbloedmedia.nl

VO LG EN S H A A R

LIESBETH SMIT

‘Natúúrlijk heb ik geen vriendengroep, ik ben introvert’

Wat is het verschil tussen introversie en extraversie?

“Introverten hebben vaak een rijke binnenwereld, kunnen zich lang concentreren en denken goed na voordat ze iets zeggen. Ze laden op door tijd alleen door te brengen. Bij extraverten werkt dat precies andersom: zij krijgen juist energie van praten. Ze beginnen vaak te praten en dán start hun denkproces. Een wezenlijk verschil, zowel in gedrag als in behoefte. Overigens is er niet één type introvert, er zijn allerlei varianten. Zo beschrijf ik in mijn boek onder andere ambiverten: mensen met zowel introverte als extraverte eigenschappen.”

Hoe ontdekte je zelf dat je introvert bent?

“Rond mijn veertigste liep ik onbewust vast in mijn werk, als manager human interest bij Libelle. Ik deed mijn werk, maar het voelde alsof ik daarnaast nog iets anders deed wat veel energie kostte, al wist ik niet precies wat.

Ik dacht nog even dat ik een burn-out had, maar ontdekte later dat ik introvert ben. Introversie is overigens geen medische diagnose. Ik ben me erin gaan verdiepen toen ik na Libelle hoofdredacteur werd van Mynd. nu, een online platform over psychologie. Ik dacht altijd dat introverten heel stille en verlegen mensen zijn, maar dat klopt niet. Het gaat om energieverdeling.”

78 |

Je schrijft in je boek dat extraversie in Nederland de norm is, vooral op de werkvloer. In landen als Finland en Japan is dat heel anders.

“In de afgelopen zeventig jaar hebben we met elkaar bepaald wat sociaal wenselijk of populair gedrag is – en dat is niet introvert gedrag. Terwijl een op de drie mensen introvert is, introverte neigingen heeft of zich aangesproken voelt door de term. We leven in een land dat sterk extravert is ingesteld: snel en veel praten, meteen een mening hebben, die ook uiten en dat niet als onbeleefd zien. ‘Laat jezelf zien en horen, anders sneeuw je onder!’ Dit noem ik het extraverte ideaal. Als introvert kun je hierdoor denken dat je jezelf moet aanpassen. Maar als je dat lang genoeg doet, ben je op een gegeven moment gewoon kapot.

Dat gebeurde bij mij. Ik was altijd moe, zonder te begrijpen waarom.”

Heeft je boek hier iets in veranderd?

Zijn we introversie meer gaan waarderen?

“Helaas niet. De sociale norm is nog steeds hetzelfde.

Het verschil is wel dat introverten zich enorm gesterkt voelen door het boek. Ze hebben het idee losgelaten dat er iets aan ze mankeert.”

T EK S T: J O ËL L E B A EL D E B EEL D : EL I S A B E T H I S M A I L V I S AG I E : M A K E - U P YO U R E V EN T – J U D I T H LO OY E

PAS ROND HAAR VEERTIGSTE ONTDEKTE HISTORICUS EN JOURNALIST LIESBETH SMIT (51) DAT ZE INTROVERT IS. ZE SCHREEF HIEROVER HET BOEK IK MOET NOG EVEN KIJKEN OF IK KAN. HOE OVERLEEFT ZIJ – EN MISSCHIEN JIJ OOK – ALS INTROVERT DE FEESTDAGEN?

LIESBETH LIESBETH SMIT (1974) IS HISTORICUS, SCHRIJVER EN JOURNALIST. ZE SCHREEF NAAST BOEKEN OVER INTROVERSIE EN HAAR SURINAAMSE ROOTS HET BOEK ECHTE VROUWEN KRIJGEN EEN KIND. DE STILLE REVOLUTIE VAN DE NIET-MOEDER (2019), WAARIN ZE BESCHRIJFT HOE HET IS OM ALS VROUW ANNO NU GEEN KINDEREN TE HEBBEN.

‘Weten wie je bent is winst voor de rest van je leven’

VO LG EN S H A A R

Hoe overleef je als introvert de feestdagen?

“Ik probeer in die periode juist rust te nemen. Iemand vertelde me ooit dat ze vijf kerstborrels in één week had. Bij de derde stond ze huilend in de gang. Dan denk ik: dat is het toch niet waard? Je hoeft niet als een negentiende-eeuwse freule een week aan zee te gaan zitten om bij te komen, maar je kunt wel zeggen: ‘Jongens, ik ben even een uurtje weg.’ Zelf ga ik hooguit naar een of twee belangrijke borrels, meestal van mijn opdrachtgevers. En met Kerst blijf ik rustig thuis met mooie films, lekker eten en een lange wandeling met mijn man of wat aangewaaide familie, that’s it. Dat zouden meer mensen mogen doen, want ik vind december ieder jaar weer een nogal opgejutte en overschatte maand, die ook nog eens veel verborgen eenzaamheid versterkt.

Sinds ik weet dat ik introvert ben, kan ik veel beter uitleggen wat ik nodig heb. En dan zeg ik niet: ‘Ik ben introvert, dus ik ben zielig’, maar: ‘Ik had gisteren al een drukke dag, dus ik neem vanavond vrij.’ Ik heb geen vriendengroep, wat ik lange tijd heel gek vond.

Nu denk ik: natúúrlijk heb ik geen vriendengroep, ik ben introvert! Wel heb ik al bijna veertig jaar een beste vriendin en een kleine, maar trouwe vriendenkring. Ik vind de dynamiek van een-op-een veel prettiger: leuker, aardiger en eerlijker.”

Wat zijn jouw tips voor introverten op de werkvloer?

“Toen ik nog bij Libelle werkte, lunchten we altijd samen in een overvolle kantine. Samen werken in een drukke kantoortuin, samen lunchen, hard praten en daarna weer verder werken in diezelfde kantoortuin: ik dacht dat ik gek werd. Veel fijner is het om te doen waar jij in je pauze behoefte aan hebt. En dat ook op een rustige manier communiceren. Dat kan een rondje buiten zijn, even je moeder bellen, of gewoon een halfuur voor je uit staren. Als ik ooit weer in een kantoortuin terechtkom – wat ik niet verwacht – weet ik één ding: ik leg meteen mijn werkbehoeftes op tafel om zo goed mogelijk te kunnen functioneren. Vaker thuiswerken bijvoorbeeld.

Als je erkent wie je bent en rustig voor jezelf opkomt, valt er een last van je schouders.”

Dit jaar verscheen je nieuwste boek Aan ons is niets meer te zien, waarin je op zoek gaat naar je Surinaamse familiegeschiedenis.

Hoe was het om zo’n persoonlijk boek te schrijven?

“Het is een van de spannendste dingen die ik ooit heb gedaan, en ook het meest persoonlijke, omdat het over mijn familie gaat. Maar ik dacht: als ik dit verhaal niet opschrijf, gaat het voor altijd verloren. Mijn moeder is half-Surinaams, mijn oma was een Surinaamse vrouw.

Toch leek het alsof Suriname niet echt bij haar hoorde.

Ze sprak er best negatief over, hoewel ik denk dat ze tegelijkertijd veel heimwee had naar haar land. In mijn familie werd er niet veel over gesproken en ik begreep nooit helemaal wat dat was. Het boek gaat over een familiepijn die ik wilde begrijpen, en over afkomst en identiteit. Ik heb blauwe ogen en een witte huid, maar voel me ook sterk verbonden met mijn Surinaamse roots. Ik beschrijf hoe het is om daar als onzichtbare nazaat naar terug te keren. Dat is een specifieke, gespleten ervaring, want je hoort erbij, en toch ook weer niet.

Dat maakt het zo complex. Toch begrijp ik nu beter waar ik vandaan kom. Daar zitten prachtige kanten aan, maar ook pijnlijke, en dat leeft in mij.”

In jouw boeken draait het om ‘naar binnen keren’, ontdekken wie je bent en wat belangrijk voor je is. Wat zijn lessen die jij daarin hebt geleerd?

“Dat het heel waardevol is om te ontdekken wie je bent.

En dan bedoel ik niet dat je de hele dag op jezelf moet inzoomen – dat is nogal saai – maar dat je onderzoekt: Wat vind ik belangrijk? Waar gaat mijn energie naartoe? Welke mensen en dingen horen daarbij? Wat wil ik weten? En: wie wil ik worden? Zodra je jezelf toestaat te zijn wie je bent, en daar ook naar leeft, merk je hoeveel rust dat geeft. Dat is winst voor de rest van je leven.”

Stille quiz Wil je weten of je introvert of extravert of een combinatie bent? In haar boek refereert Liesbeth aan een test van de Amerikaanse schrijfster en spreker Susan Cain: susancain.net/quiet-quiz

|

81

Fawning Waarom we pleasen om te overleven

Hoe kan ik mijn ouders gelukkig houden, dacht schrijfster Johanna als kind bij alles wat ze deed. Pas veel later ontdekte ze dat dit gedrag een naam heeft: fawning. Naast vechten, vluchten en bevriezen is pleasen namelijk óók een overlevingsstrategie. Je vermijdt conflict door de ander te behagen, vaak ten koste van jezelf. Dat zorgt in eerste instantie voor veiligheid, maar kan je uiteindelijk uitputten en vervreemden van jezelf.

Zodra je lichaam gevaar voelt, gaat er een alarm af. Schiet je in de vechtmodus, dan word je boos, schreeuw je of duw je terug. Vanuit de vluchtmodus wil je wegrennen, je verstoppen of doen alsof je er niet bent. In de bevriezingsmodus kun je niets meer doen of zeggen. In de vleiende modus ga je overdreven aardig doen en overal ‘ja’ op zeggen om ruzie te vermijden.

Wie kan een hekel aan je hebben als je nooit ‘nee’ zegt en je altijd aanpast?

Fawning is geen bewuste keuze, maar een automatische reflex van het zenuwstelsel. Het ontstaat vaak door trauma of onveiligheid. Op korte termijn helpt het, want je vermijdt ruzie en houdt de situatie rustig. Op de lange termijn kan het echter schadelijk zijn: je negeert je eigen behoeften en kunt je identiteit verliezen. Het kan leiden tot stress, uitputting, angst, depressie en problemen in relaties. Omdat het sociaal geaccepteerd gedrag is, merken anderen vaak niet dat er een probleem is, waardoor erkenning of hulp zoeken lastig is.

1

Extreem gevoelige antennes

3

Ook schrijfster en sociaal werker Johanna Nolet ontdekte dat haar brein en lichaam in de fawning-modus schoten bij een panieksituatie. Ze schreef hierover het boek Ik begin geloof ik te bestaan. Johanna herleidt haar gedrag naar haar jeugd, toen ze met haar ouders vanuit het buitenland naar Nederland verhuisde. Haar ouders stonden in een overlevingsstand omdat ze moeilijk konden aarden en financiële zorgen hadden.

Johanna: “Als jong meisje wilde ik vooral niet teveel zijn in ons gezin. Ik dacht bij alles: hoe kan ik mijn ouders gelukkig houden? Hoe kan ik ze ontzorgen? Ik zette al vroeg mijn eigen behoeften opzij voor mijn ouders. Daardoor ontwikkelde ik extreem gevoelige antennes. Vanuit een overlevingsmechanisme ben ik echt een fawner geworden. Ik heb geleerd dat dit veel voorkomt, vooral wanneer je als klein kind niet in je emotionele behoeften gezien wordt door je ouders.”

Hoe herken je fawning?

2 4 5

Je zegt vaak ‘ja’ om conflicten te vermijden, zelfs als je er niet achter staat.

Je zet de behoeften van anderen boven die van jezelf.

Je bent overdreven beleefd of behulpzaam uit angst voor afwijzing.

Je reageert impulsief pleaserig, zonder erbij na te denken.

Je voelt je verantwoordelijk voor de emoties of het gedrag van anderen.

Grenzen over Ook als volwassene merkte Johanna dat ze voortdurend haar eigen grenzen overschreed. Overal werd ze getriggerd om ‘ja’ te zeggen, vaak nog

|

83

Tips van Johanna Nolet voordat ze zich ervan bewust was. Ze lachte terwijl ze zich vanbinnen gespannen voelde, of veegde een kwetsend grapje weg. “Het zenuwstelsel neemt altijd het zekere voor het onzekere, waardoor kleine gebeurtenissen al stressvol kunnen zijn. Zo word ik al alert als een collega de medewerkerskamer binnenkomt. Ik probeer diens bui te peilen en uit te vogelen hoe ik bij diegene in een positief licht kan blijven. Dat doe ik door hun emoties vooraf te managen. Soms nam ik op het werk een taak over waarvoor ik helemaal geen tijd had. Maar ik dacht: ik doe het, anders word ik ontslagen. Ik wilde iedere vorm van onveiligheid vermijden. Vooral vrouwen wordt aangeleerd: we zijn veilig zolang we gewaardeerd worden. Zodra je hiertegen ingaat en een norm breekt, loop je het risico om afgefakkeld te worden of beticht te worden van inflexibel gedrag of een norse houding. Meiden zijn al van jongs af aan geconditioneerd om lief te zijn en het ego van jongens te beschermen. Als ik dan weer eens superdienend was naar mijn omgeving, dan viel dat ook niet zo op. Zo veel vrouwen laten dit gedrag zien.”

Zelf begon Johanna steeds meer een hekel aan haar eigen gedrag te krijgen. Vijf jaar geleden liep ze vast. “Ik ging vrijblijvend op gesprek voor een nieuwe baan. Op dat moment had ik een drie maanden oude baby. Ik werd in het gesprek met een concreet aanbod overrompeld en ik zegde opeens toe dat ik veel eerder en veel meer zou werken dan ik wilde. Ik deed allemaal beloftes die ik helemaal niet waar kon maken. Pas na een paar dagen dacht ik: hoe is dit gebeurd? Dit wilde ik helemaal niet. Ik besefte dat het helemaal misging. Ik was zomaar bereid de behoeften van een vreemde boven die van mij en mijn baby te stellen. Dat kon zo niet langer.

Natuurlijk wist ik al veel langer dat ik iemand ben die het mensen altijd naar de zin wil maken, overdreven aardig doet, gehoorzaam en meegaand is. Ik heb ook meerdere keren gehoord dat ik een pleaser ben. Als ik dat hoorde, voelde dat als een ontmaskering. Ik schaamde me kapot, want hoe ik mij naar anderen opstelde, paste totaal niet bij mijn karakter. Ik ben niet iemand die plezier uit dienen

‘Ik was zomaar bereid de behoeften van een vreemde boven die van mij en mijn baby te stellen’

84 |

1 2 3

Besef dat fawning een overlevingsmechanisme is, geen zwakte of karakterfout.

Onderzoek wat jou helpt terug in je lichaam te komen: dansen, zingen, massage, ademhaling of natuurbeleving.

Geef jezelf toestemming om terug te komen op een automatisch ‘ja’.

Je hoeft niets uit te leggen.

haalt. Integendeel: ik heb een sterke mening, kan bot uit de hoek komen, en door mijn autisme lees ik sociaal gedrag vaak verkeerd. Eigenlijk heb ik al mijn hele leven ervaringen waarin ik gedrag laat zien dat tegenovergesteld is aan hoe ik me voel. Dan nam ik weer werk op me dat ik niet aankon of ging ik mee op een lang weekend waar ik niet wilde zijn. Het maakte dat ik mezelf moeilijk in de spiegel kon aankijken. Ik voelde me een fraudeur en vroeg me ook af waarom ik niet eerlijk kon zijn.”

Zelf niet meer de baas Haar fawning-mechanisme zorgde voor een depressie en een burn-out. Via de Amerikaanse psycholoog Nicole LePera leerde ze wat fawning is. “Ik wist meteen: dat doe ik! En het bood ook een nieuw inzicht. Dat ik mij zo dienend opstelde, was geen zwakte of gebrek aan assertiviteit, maar een neurologische overlevingsrespons.” Ze legt uit: “Op het moment dat je zenuwstelsel via je zintuigen dreiging waarneemt, schakelt je brein over op overleven. Het schakelt alles uit wat in de weg kan zitten, waardoor je niet meer rustig over iets kunt nadenken, niet kunt overwegen en niet kunt reflecteren. Je bent zelf niet meer de baas, omdat je oerbrein het overneemt.

Als iemand mij vroeg of ik op vrijdagavond op tien kinderen wilde oppassen, dan zei ik al ‘ja’ voordat ik erover had nagedacht. Pas later dacht ik: hoe kon dit gebeuren? Dit gaat zo tegen mijn eigen behoeften in. Nu weet ik dat ik op zo’n moment geen toegang heb tot bewuste herinneringen of de cognitieve functies van mijn denkende brein. Ik kan er letterlijk

Tips richting kinderen

niet bij. Ik kan niet zeggen: ‘Nee, dat wil ik niet.’ Ik kan niet vragen om bedenktijd. Het is geen keuze. En daarin verschilt fawning echt van liefde en generositeit.

Natuurlijk ben ik ook graag behulpzaam. Als sensitief en empathisch wezen haal ik veel voldoening uit anderen helpen. Ik vind zelfs dat we veel meer oog zouden moeten hebben voor de levensbehoeften van alle levende wezens en dat we onze tijd, energie en middelen veel beter onderling zouden moeten verdelen. Maar dat vraagt om een bewuste inschatting van vraag en aanbod. En fawnen doe je nooit bewust. Dat het zo lang stand heeft gehouden terwijl ik me wel degelijk van mijn pleasegedrag bewust was, komt – naast schaamte – doordat ik de confrontatie niet aandurfde om te zeggen: ik heb te snel ‘ja’ gezegd, ik wil toch niet. Iets terugdraaien zag ik als zwakte en vond ik heel eng. Daarom bleef ik liever zitten met mijn gevoelens van ongemak, zelfverloochening en verwarring.”

1 2 3 4

Modelleer gezonde grenzen en laat zien dat nee zeggen oké is.

Moedig zelfexpressie aan en waardeer gevoelens.

Creëer een veilige omgeving waarin open communicatie normaal is.

Laat zien dat liefde en zorg niet betekenen dat je jezelf moet wegcijferen.

‘ Je mag gewoon zeggen: ik wil het toch niet’

Minder schaamte In haar reis naar herstel ontdekte Johanna dat het weinig zin heeft om te focussen op dat ene moment van fawning. “Geen enkele communicatietruc of

Tips voor de omgeving

1 2 3 4 5 6

Begrijp dat fawning een stressreactie is, geen bewuste keuze.

Oordeel niet als iemand later terugkomt op een beslissing.

Zet geen druk en overvraag de persoon niet.

Bouw bedenktijd in zodat de ander kan voelen wat hij of zij zelf wil.

Vraag actief naar redenen voor een ‘nee’.

Toon waardering en veerkracht, ongeacht het antwoord.

assertiviteitscursus kan mij in dat moment helpen.

Zodra het gebeurt, ben ik de controle kwijt. Wat wel helpt, is werken aan ervoor en erna: signalen in mijn lichaam leren voelen, mijn gevoelens serieuzer nemen, en mezelf helpen terug te zakken in mijn lijf. Ik ben moderne dans gaan doen, zwemmen in ijskoud natuurwater, zingen, stembevrijding. Dat helpt allemaal om aanwezig te zijn bij de grenzen en behoeften van mijn lichaam. Hoe meer aandacht ik daarin steek, hoe beter ik ook naar buiten grenzen kan aangeven.

Nog steeds schiet ik aan de lopende band in de automatische ja-respons. Wel ervaar ik minder schaamte als ik ergens op terugkom. Dat is iets wat ik ook aan mijn dochtertje meegeef: je mag altijd terugkomen op een toezegging. Dat is oké. Je hoeft dat niet helemaal uit te leggen of je hele ziel bloot te leggen. Wanneer je je bedenkt, word je in deze maatschappij al snel als onbetrouwbaar gezien. Onterecht, vind ik. Dat is gewoon een slinkse manier van mensen in machtsposities om je onder de duim te houden. Voor nu is het mijn intentie om milder voor mezelf te zijn in de weg naar herstel. Daarbij is de relatie met mezelf herstellen de sleutel.”

MEER LEZEN? Ik begin geloof ik te bestaan, Johanna Nolet, Kosmos Uitgevers, 2025.

De perfecte pleaser, Saskia de Bel, Boom, 2025.

|

85

Binnen is Buiten

Wensen voor ieder moment

Veranderen van binnenuit

Online trainingen vanuit bijbels perspectief www.binnenisbuiten.com of scan met je camera

Als eten niet de oplossing is Vrijheid in eten & gewicht

*God verweven in je omgang met eten & gewicht *Afvallen en gewichtsbeheersing *Vrij van regels, schuldgevoel en schaamte Check de website voor *Gezonde eetrelatie

vergoeding zorgverzekeringen

€0,36

Keuze uit 1250 wenskaarten

per stuk

K E E S K A A R T. N L

Scan mij!

Minimum afname €17,50 Geen verzendkosten!

Online huwelijkscursus Samen op weg naar meer eenheid, liefde en begrip

*Een huwelijk geworteld in de dienst van God *Reële verwachtingen en verlangens *Praktisch voor zowel man als vrouw

Help een alleenstaande moeder in Rwanda bouwen aan haar toekomst

lkom we

In het groene heuvelland van Rwanda werken ongehuwde moeders hard aan een nieuw bestaan. De vrouwen worden zelfstandig door praktische trainingen. Ze leren groente verbouwen, ondernemen en vormen samen een vereniging voor microfinanciering.

Ze krijgen lessen in hygiene, opvoeding en family planning.

Ze ervaren liefde, gemeenschap, en kracht.

Hierdoor ontstaat hoop en zijn er weer nieuwe kansen voor hun en hun kindje.

Uw gi maakt direct verschil!

Geef hoop. Geef groei!

Steun het INYENYERI-project!

IBAN: NL 40 INGB 0007458309

* € 25 = 5 kippen * € 50 = een training * €120 = een varken * €180 = een varkensschuur

Stichting the Cornerstone Foundation www.cornerstonefoundation.org

T EK S T EN B EEL D : S A B I N E W I S M A N

L I EF & L EED

|

87

GOOI HET D’R UIT

‘Ha�o, wie ziet mij?’

EEN DRUK GEZIN, EEN LIEVE MAN, EEN VOLLE AGENDA. EN TOCH MIST ANNE-MARIE IETS ESSENTIEELS IN HAAR LEVEN. “IK MIS EEN ECHTE VRIENDIN OM GEWOON MEE TE LACHEN OF EEN GOED GESPREK OVER HET GELOOF TE HEBBEN. DAT VERLANGEN BLIJFT KNAGEN.”

T EK S T: M A A RT EN N OTA B EEL D : S H U T T ER S TO C K

88 |

Anne-Marie* groeit op in een gezin met een broer en een jonger zusje. Haar vader heeft een spierziekte en belandt – als zij twaalf is – in een rolstoel. “Voor mij was dat de normaalste zaak van de wereld. Alleen merkte ik wel dat alle zorg in huis op mijn vader gericht was.

Mijn moeder probeerde op de best mogelijke manier het gezin draaiende te houden, terwijl ze fulltime mantelzorger was. Je begrijpt dat dit met vallen en opstaan ging en dat wij als kinderen daardoor niet altijd voldoende aandacht kregen.”

PISPAALTJE

Al op de basisschool merkt Anne-Marie dat ze soms buiten de boot valt. Ja, er zijn vriendinnetjes, maar er is bijna altijd gedoe. “Mijn moeder benadrukte dat altijd fijntjes, dus ik nam bijna nooit kinderen mee naar huis. Op school werd ik steeds vaker gepest. Ze wisten hoe ze me aan het huilen konden krijgen en dat ik dan meestal uit onmacht om me heen begon te slaan. De kinderen vonden het prachtig, zo’n pispaaltje, en ík kreeg natuurlijk ook nog straf, terwijl niemand zich leek af te vragen wat dit met mij deed.”

Helaas gaat het pesten ook op de middelbare school door. Het gebrek aan steun van volwassenen trekt een stevige wissel. “Wat ik nodig had, was iemand die zei: ‘Wat gebeurt hier nu eigenlijk en wat heb jij nodig?’ Dat miste ik volledig, waardoor ik ging geloven in de leugen dat ik er niet helemaal bij hoor.”

STILLE PERIODE

Tien jaar geleden trouwt Anne-Marie met Fred, nadat ze jaren daarvoor een kort en moeizaam huwelijk had gehad. Uit haar eerste huwelijk krijgt ze twee zoons, die inmiddels in de twintig zijn. Helaas lukt het maar niet om diepe vriendschappen op te bouwen. Wat zeker ook niet meehelpt, is corona en een stevige burnout in dezelfde periode. “Als je al niemand om je heen hebt en je wilt ook nog eens niemand tot last zijn, dan snap je dat dit een heel stille periode is geweest. Ik lag halve dagen op

bed en probeerde, zoals ik gewend ben, alles zelf op te lossen. Net zoals ik dat vroeger thuis deed om mijn ouders te ontlasten. Zelfs bij Fred vind ik het lastig om hulp te vragen. Hij is een enorme lieverd, biedt vaak zijn hulp aan, maar ik denk al snel: laat maar, ik doe het zelf wel.”

‘Iedereen heeft zijn vaste clubje al’ 0-1 ACHTER

Anne-Marie werkt inmiddels in het onderwijs.

Wat haar zelf is overkomen op school, neemt ze mee in de manier waarop ze nu kinderen begeleidt. “Ik weet hoe het voelt om geen steun te krijgen. Daarom probeer ik juist oog te hebben voor kinderen die buiten de groep dreigen te vallen.”

Toch blijft het gevoel van er niet helemaal bij horen ook als volwassene aanwezig. “Aan de buitenkant zien mensen niets, maar ik voel me altijd 0-1 achterstaan bij collega’s, in de kerk of bij sociale gelegenheden. Laatst nog: collega’s hadden het uitgebreid over schoolkamp, een heel gezellig gesprek over een onschuldig onderwerp. Ik stond ernaast, maar maakte geen deel uit van het gesprek. Dan voel ik meteen afstand en dat alleen al roept bij mij een unheimisch gevoel op: zie je wel, ik hoor er niet bij.”

VERWATERD

Met Fred heeft ze het heel goed en kan ze over alles praten. Toch vult dat niet de leegte van haar diepe behoefte aan vriendschap met een vriendin. “Ik zou het zo fijn vinden om met een andere vrouw mijn verhaal te kunnen delen en samen ons geloof te beleven. Dat

|

89

GOOI HET D’R UIT

is toch anders dan met Fred en dat mis ik. Gewoon iemand die zegt: ‘Ik zie jou, jij bent bijzonder voor mij.’”

Ooit had ze een vriendin die ze bijna wekelijks zag, maar door afstand en de loop van het leven is die relatie verwaterd. “We zien elkaar nu slechts twee tot drie keer per jaar. Dat is toch anders dan het alledaagse leven samen delen.”

STOUTE SCHOENEN

Af en toe trekt Anne-Marie de stoute schoenen aan en gaat ze alleen op pad in de hoop een leuk contact op te doen, zoals recent tijdens een wandelochtend met vrouwen. “Ik vond het al een hele overwinning van mezelf, maar kwam helemaal leeg en gelaten thuis. Niet door de fysieke inspanning, maar omdat de meeste dames in hun eigen groepje bleven en niemand oog voor mij had.”

Om vooruit te komen, probeert Anne-Marie met kleine stapjes aan zichzelf te werken. Zo volgt ze een psychologisch traject, leert ze grenzen te stellen en oefent ze met het nemen van initiatief. “Ik weet dat ik uit mijn comfortzone moet stappen, anders verandert er nooit iets. Dat vind ik spannend en soms vraag ik me echt af of ik ooit kan zeggen: ‘Ik heb een vriendin.’”

BIJBELSTUDIEGROEP

De plek om meer verbinding te vinden, zou de kerk moeten zijn. Dus doet Anne-Marie pogingen om mensen te leren kennen in de kerk waar ze sinds een aantal jaar komt.

“Ik ben bewust bij een Bijbelstudiegroep gegaan, en dat is fijn, want ik ervaar mijn geloofsleven op dit moment als behoorlijk lauw. Nu ontmoet ik daar echt allemaal heel aardige mensen, daar ligt het niet aan, alleen lukt het niet om met iemand een diepere band op te bouwen. Iedereen heeft zijn vaste clubje al en ja, ik durf niet te zeggen: ‘Hallo, wie ziet mij?’”

OUD EN NIEUW

Rond de feestdagen voelt ze het gemis extra sterk. Toch hebben Anne-Marie en Fred hun eigen manier gevonden om er samen mee om te gaan. “Oud en nieuw is altijd zo’n lastige avond. Anderen zitten gezellig met vrienden rond de tafel, terwijl wij thuis met z’n tweeën op de bank zitten. Om aan dat ongemak te ontsnappen, bedachten we vorig jaar: we gaan een nachtje weg. Heerlijk, geen confronterend gevoel. Dit jaar doen we dat weer.”

MOOIE PLAATJES

‘Anderen zi�en met oud en nieuw geze�ig met vrienden, wij met z’n tweeën op de bank’ 90 |

Toch blijft het verlangen naar een vriendin aanwezig: een aanvulling op het huwelijk, een plek voor die diepe verbinding en andere gesprekken. Anne-Marie hoopt dat haar verhaal herkenning biedt. “We leven in een wereld vol likes en mooie plaatjes op Instagram, maar achter die glimlach schuilt vaak iets anders. Dit is geen onderwerp dat vaak wordt besproken, terwijl veel mensen hiermee worstelen. Ik hoop dat mijn verhaal anderen moed geeft om hun eigen eenzaamheid of gebrek aan vriendschap bespreekbaar te maken – en te ontdekken dat ze niet de enige zijn.” *Anne-Marie en Fred zijn bedachte namen; hun echte namen zijn bekend bij de redactie.

“Dit. “Dit.. .. . ik ik ben ben het het al al jaren jaren kwijt” kwijt”

Kom Kom eens eens langs langs voor voor een een gratis gratis kennismakingskennismakingsKom langs voor een kennismakingsKom eens eenswij langs voor een gratis gratis kennismakingsgesprek, zijn specialist in jongenshulpverlening. gesprek, wij zijn specialist in jongenshulpverlening. gesprek, wij zijn specialist in jongenshulpverlening. gesprek, wij zijn specialist in jongenshulpverlening.

Kijk voor info Kijk voor info en en locaties locaties Kijk voor Kijk voor info info en en locaties locaties op www.outbackexplorers.nl op www.outbackexplorers.nl op op www.outbackexplorers.nl www.outbackexplorers.nl

Wereldwijd hebben meer dan 5 miljard mensen geen toegang tot veilige en betaalbare chirurgie. Mercy Ships zet ziekenhuisschepen in om daar verandering in te brengen, en jij kan deel uitmaken van deze missie!

Jaarlijks werkt een internationale bemanning van honderden vrijwilliger professionals samen om medische zorg mogelijk te maken in Afrikaanse landen.

Wil jij jouw vaardigheden inzetten om onze patiënten de beste zorg te bieden?

• • •

Een onvergetelijke ervaring en betekenisvol avontuur We zijn op zoek naar (kinder)verpleegkundigen en (kinder) IC-verpleegkundigen Wij betalen jouw vlucht en verblijf

Bekijk de vacature of neem contact op voor meer informatie.

Oops, I did it again

B E E L D : A I - S H U T T E R S TO C K

ZO WORDT JOUW KOOPGEDRAG BEÏNVLOED

E VA AC A D EM Y

JE DÉNKT DAT JE BEWUSTE KEUZES MAAKT ALS HET GAAT OM GELD. TOCH SPELEN ER ONGEMERKT HEEL WAT DINGEN MEE IN JE UITGAVENPATROON. OP DEZE ACHT MANIEREN BEÏNVLOEDT PSYCHOLOGIE JE KOOPGEDRAG.

1 2 3 4 5 6 7 8

Emotie-aankopen We doen veel aankopen op basis van hoe we ons voelen: je had een rotdag, dus mag je best dat paar schoenen kopen.

Verliesaversie Verlies voelt zwaarder dan winst. Marketeers spelen hierop in door schaarste te creëren met teksten als ‘Laatste kans!’ of ‘Nog maar drie op voorraad’, waardoor we sneller geneigd zijn het te kopen.

Instant gratification We genieten liever nu dan dat we sparen voor later.

Sociale omgeving Heeft iedereen om je heen een tas, horloge of parfum van een bepaald merk, of prijst die populaire influencer iets aan? Grote kans dat jij dat ook op je verlanglijst zet.

Ankereffect Kost iets eerst honderd euro en is het afgeprijsd naar vijftig euro, dan maken je hersenen een berekening: dat is een goede deal. Die hogere prijs wordt ook wel het ‘anker’ genoemd.

Prijsafronding

Grip op je geld Bewuster met je geld omgaan? In Eva’s online-training ‘Grip op je geld’ geeft budgetcoach Jacoba Wallet – bekend van het tvprogramma Waar doen ze het van? – je praktische tips en opdrachten voor meer grip op je financiën.

99 euro voelt goedkoper aan dan 100. En wist je dat op veel menukaarten in restaurants geen euroteken staat? Zonder het euroteken linken we dat getal minder aan geld, wat het makkelijker maakt om uit te geven.

Luiheid Grote kans dat je niet eens doorhebt wat er maandelijks allemaal van je rekening wordt afgeschreven aan vaste lasten, abonnementen en goede doelen.

Pinnen of contant?

Betalen met contant geld voelt zwaarder dan je pinpas of mobiele telefoon tegen het pinapparaatje aanhouden. Eén piepje en het is geregeld: je voelt de uitgave nauwelijks.

Meld je aan via de QR-code of ga naar

eo.nl/gripopjegeld

ONLINE ACADEMY Naast deze training over hoogsensitief leven, bieden we nog veel meer trainingen aan. Of je nu nieuwe gewoontes wilt ontwikkelen, beter wilt leren communiceren in je relatie of meer zingeving in je leven zoekt: onze online trainingen helpen jou met persoonlijke groei. Ga naar eo.nl/trainingen en ontdek de mogelijkheden. |

93

W I L J E H EB B EN

Home SWEET home GLOSS BOSS Bewaar je sieraden, sleutels of andere schatten op deze glossy decoratieschaal. urbannatureculture.com, € 79,99

SFEERSWITCH Eén klik en het wordt instant gezellig met deze mooie hanglamp van Ebb & Flow. lamptwist.com, € 199,-

Kracht van ambacht Geglazuurd, handgemaakt en lekker eigenwijs.

Geen twee hetzelfde, maar allemaal mooi. hkliving.com, € 49,95

SIP SIP HOORAY Proosten op het nieuwe jaar? Deze kleurrijke glazen laten zelfs water sprankelen. fonq.nl € 36,49 (4 glazen)

94 |

SIT HAPPENS Een extra zitplek, voetensteun of tof accent in je kamer. Deze handgeweven wollen poef is een eyecatcher! wehkamp.nl, € 308,75

AAIBAAR Kruip lekker op de bank met dit fluffy kussen. urbannatureculture.com € 79,99

BRAND LOS

Koud buiten, warm binnen.

Deze kandelaar maakt elke tafel gezellig of er nu stamppot of sushi op staat. hm.com, € 29,99

Spiegeltje, spiegeltje Met deze spiegel krijgt jouw wand direct flair en kleur. sissy-boy.com, € 69,99

SNUGGLE SEASON Fijne kleedjes en plaids, je kunt er nooit te veel van hebben! debijenkorf.nl, € 59,95

T EK S T EN S A M EN S T EL L I N G : I LO N A W I ES EN EK K ER

HET

KAN WEL

Deze waterkaraf is in India met de hand gemaakt van gerecycled glasafval.

Een echte beauty van binnen én buiten! urbannatureculture.com € 49,99

|

95

KO K EN

Wie de verfijnde, zoete kunstwerken in Het dessert ziet, denkt misschien dat ze veel te hoog gegrepen zijn. Onzin, belooft hobbychef Claudia Allermeersch, die dit kookboek samen met meester-patissier Roger van Damme creëerde.

Of je nu een beginnende zoetekauw bent of doorgewinterde thuisbakker: met deze desserts steel je tijdens de feestdagen sowieso de show.

Zoete kunst Speculaasparfait

T EK S T: C H A R LOT T E VA N EG M O N D

B EEL D : U I TG E V ER I J L A N N O O

I N G R ED I ËN TEN VO O R 8 IJ S G L A A S J ES 2 volledige eieren 4 eidooiers 150 gram fijne griessuiker 1 theelepel speculaaskruiden 20 gram gepelde pistachenootjes 10 gram geraspte melkchocolade 10 gram fijngemalen speculaaskoekjes 700 ml volle room chocoladesaus (zie recept hiernaast) colorspray chocolade

A F W ER K I N G 1 eetlepel speculaascrunch hazelnootjes pistachenootjes kokosnoot pecannoten

B ER EI D I N G

1

Doe de eieren, eidooiers en de suiker in een kookpan met afgeronde bodem.

2 Verwarm op een laag vuur en klop op tot een stevige lichtgele massa. Meet de temperatuur met een thermometer. Klop tot een temperatuur van 84 °C. 3 Klop de massa gedurende 5 minuten koud, tot ze verdubbeld is in volume. Dit noemen we een pâte à bombe.

4 Voeg de speculaaskruiden, de pistachenootjes, de geraspte chocolade en de fijngemalen speculaaskoekjes toe. Meng met een spatel.

5 Maak de mengkom schoon en vetvrij.

Plaats de klopper in de keukenmachine.

Doe de room in de mengkom en klop lobbig.

6 Spatel de room door de pâte à bombe.

7 Doe de parfait in een spuitzak met ronde spuitmond en vul de glaasjes halfvol.

8 Plaats de glaasjes in de diepvries en laat bevriezen.

9 Haal de glaasjes uit de diepvries. Garneer met speculaascrunch, hazelnootjes, pistachenootjes, geraspte kokos en pecannoten.

10 Overgiet tot slot met chocoladesaus.

Chocoladesaus I N G R ED I ËN TEN 145 g volle room 35 g volle melk 60 g fijne griessuiker 150 g pure chocolade

B ER EI D I N G

1 2 3 4

Doe de room, de melk en de suiker in een kookpan en breng samen aan de kook.

Hak de chocolade in stukjes en doe ze in een mengkom.

Giet het kokende roommengsel over de chocolade. Roer met een garde.

Giet over in een schenkkannetje en serveer.

|

97

KO K EN

Hazelnootpootjes I N G R ED I ËN TEN VO O R 3 0 S TU KS 250 g eiwitten 225 g suiker 1 snufje zout 175 g poedersuiker + extra 35 g bloem 10 g vanillepuddingpoeder 175 g hazelnootpoeder 3 eetlepels hazelnootjes, geschaafd met de Microplane crème au beurre hazelnoot (zie recept hiernaast)

E X TR A 500 gram pure chocolade

Crème au beurre hazelnoot I N G R ED I ËN TEN

B ER EI D EN

puddingpoeder.

20 g poedersuiker 70 g suiker 110 g eiwitten 155 g boter op kamertemperatuur 25 g praliné hazelnootpasta snufje zout

het vanillepuddingpoeder door het eiwitmengsel.

M ATER I A A L

1 Verwarm de oven voor op 185 °C. 2 Klop de eiwitten op in de keukenmachine. Voeg de suiker toe in drie delen en een snufje zout.

3 Zeef de poedersuiker samen met de bloem en het vanille4 Spatel het hazelnootpoeder, de poedersuiker, de bloem en 5 Schep het beslag in een spuitzak en zorg ervoor dat het

geheel luchtvrij is.

6 Bekleed de bakplaat met bakpapier. Maak aftekeningen voor de vormen of gebruik een voorgedrukt velletje.

7 Spuit het deeg in langwerpige of ronde koekjes, naar keuze.

8 Zeef er extra poedersuiker over. Bestrooi met de geschaafde hazelnoten.

9 Verlaag de temperatuur van de oven naar 180 °C en bak de koekjes gedurende 16 minuten.

10 Neem de koekjes van het bakpapier en laat afkoelen op een rooster.

11 Schaaf de onderste koekjes wat bij zodat ze mooi plat staan.

12 Smeer de crème au beurre hazelnoot (zie recept hiernaast) op de onderste koekjes en leg er telkens een koekje bovenop.

13 Smelt 500 gram chocolade. Giet de helft op een koud marmerblad en bewerk met 2 spatels tot een temperatuur van 30 °C. 14 Meng de hoeveelheid gekoelde chocolade weer met de andere helft die nog warm is. Blijf roeren tot een temperatuur van 32 °C bereikt is.

15 Doop de pootjes in de chocoladesaus. Als je ronde koekjes hebt gemaakt, werk ze dan af met gesmolten chocolade.

Gasbrander

B ER EI D I N G

1

2

3

4 5 6 7

Maak een Zwitserse meringue: doe de poedersuiker, de suiker en de eiwitten in een kom. Verhit tot 60 °C au bain-marie, tot de suiker volledig opgelost is.

Plaats de klopper in de keukenmachine en doe de eiwitten in de mengkom. Klop ze op hoge snelheid tot je meringue hebt. Haal de meringue uit de mengkom.

Maak de mengkom schoon en vetvrij.

Plaats de platte deeghaak of de vlinder in de keukenmachine. Voeg de boter toe en roer glad op gemiddelde snelheid.

Voeg de praliné toe en een snufje zout.

Verwarm de buitenkant van de mengkom met een gasbrandertje om een zeer gladde en blinkende massa te krijgen.

Voeg deze massa bij het geklopte eiwit.

Bewaar de bereiding op kamertemperatuur.

|

99

Citroenparfait I N G R ED I ËN TEN VO O R 4 P O RTI ES 4 citroenen 2 eieren 2 extra eidooiers 150 g citroensuiker (zie recept hiernaast) 700 g volle room optioneel: enkele toefjes meringue zeste van citroen enkele blaadjes citroenverbena

E X TR A M ATER I A A L Thermometer

B ER EI D I N G

1 Snijd de citroenen overlangs in tweeën.

2 Hol de citroenen uit en plaats ze op een plateau in de

Citroensuiker

3 Doe de eieren, de eidooiers en de citroensuiker (zie

I N G R ED I ËN TEN VO O R 1 5 0 G C ITRO EN S U I K ER

diepvries.

recept hiernaast) in een kookpan en verhit tot 85 °C. Controleer de temperatuur met een thermometer.

4 Plaats de klopper in een keukenmachine en giet de massa in de mengkom. Klop koud tot de massa verdubbeld is (na ongeveer 5 minuten). Dit noemen we een pâte à bombe.

5 Maak de mengbeker schoon en vetvrij. Plaats de klopper in de keukenmachine. Voeg de room toe en klop tot mayonaisedikte.

6 Doe de gekonfijte citroenschil en de partjes – die overbleven na het zeven van de citroensuiker – bij de pâte.

7 Spatel de opgeklopte room door de massa.

8 Haal de uitgeholde citroenen uit de diepvries en vul met de parfait. Om het zuur met het zoet te compenseren kun je wat meringuestukjes op de bodem van de citroen leggen. Dit is puur naar eigen voorkeur.

9 Plaats de gevulde citroenen voor 4 uur in de diepvries.

10 Haal de citroenen 20 minuten voor het serveren uit de diepvries.

11 Werk af met de zeste van citroen en enkele blaadjes citroenverbena. Ook een toefje meringue oogt mooi, maar is niet noodzakelijk.

100 |

2 citroenen 10 gram zout 50 gram citroensap merg van 1 vanillestokje 140 gram fijne griessuiker

1

2 3 4

Snijd de schil van de citroenen in zeer fijne brunoise. Doe ze in een kookpan, zet onder water en voeg het zout toe. Laat 1 minuut koken en giet af. Doe de brunoise weer in de pan, zet opnieuw onder water en kook 1 minuut. Giet af en herhaal deze handeling een derde keer.

Snijd de citroenpartjes uit tussen de vliesjes.

Doe de schil, het sap en het vruchtvlees in een kookpannetje en laat 20 minuten sudderen op een laag vuur, zonder deksel op de pan.

Voeg het vanillemerg en de suiker toe. Zeef dit mengsel en houd de partjes apart. Deze heb je nodig voor de citroenparfait. Vang de suikersiroop op en weeg de massa. Wij kregen 170 gram siroop. Doe deze siroop opnieuw in een kookpan en laat inkoken tot 150 gram (ongeveer 5 minuten).

CULINAIRE WEETJES Mag witte chocolade wel ‘chocolade’ genoemd worden? Ja! In witte chocolade zit geen cacaomassa, maar officieel is het wél chocolade omdat het minstens 20% cacaoboter bevat.

Bij het verwerken moet er rekening mee worden gehouden dat witte chocolade wat gevoeliger is en sneller verbrandt dan pure chocolade. Daarom ligt de aanbevolen maximale temperatuur voor het smelten van witte chocolade op 40 à 45 °C.

�i�� chocolad� mouss� I N G R ED I ËN TEN VO O R 6 G L A A S J ES 180 gram in stukjes gebroken witte chocolade 1 gelatineblaadje, geweekt in koud water 250 gram volle room 3 eidooiers 60 gram fijne griessuiker 20 ml water

E X TR A meringue zeste van ½ citroen zeste van ½ limoen

M ATER I A A L Gasbrandertje

B ER EI D I N G

1 2 3 4 5 6 7 8 9

Smelt de chocolade au bain-marie of op lage temperatuur in de magnetron. Voeg de uitgeknepen gelatine toe en laat afkoelen tot 30 °C. Plaats de klopper in de keukenmachine en doe de room in de mengkom. Klop op tot mayonaisedikte. Zet weg in de koelkast.

Maak de mengkom schoon en vetvrij. Plaats de klopper, doe de eidooiers in de mengkom en klop luchtig op.

Laat de machine verder kloppen terwijl je in een kookpannetje de suiker met het water verhit tot een temperatuur van 118 °C. Blijf kloppen terwijl je de suikersiroop druppelsgewijs op de eidooiers giet. Ga door tot de massa licht, schuimig en afgekoeld is.

‘Maak familie’: meng een beetje van de eidooiermassa bij de gesmolten chocolade. Voeg dan geleidelijk aan de rest toe.

Neem de opgeklopte room uit de koelkast en spatel deze geleidelijk in drie delen door de massa.

Verdeel de mousse over de glaasjes en laat opstijven in de koelkast.

Haal de glaasjes uit de koelkast en decoreer met toefjes meringue. Brand af met een gasbrandertje.

Garneer met de zeste van limoen en citroen.

CLAUDIA ALLERMEERSCH:

‘We modderden heel wat aan voor het juiste recept’ Het dessert staat bomvol zoete klassiekers met een leuke twist. Zelfs de iets moeilijkere recepten zijn haalbaar, belooft de Vlaamse hobbychef Claudia Allermeersch, want de recepten kloppen echt. “We móésten al die recepten natuurlijk wel proeven.

Amai, dat was best veel suiker”, lacht Claudia. “Op dagen dat we aan de recepten werkten, maakte ik ’s ochtends een extra lange wandeling met de hond.”

Voor Het dessert sloeg de ooit tot ‘Beste hobbykok van Vlaanderen’ uitgeroepen Claudia de handen ineen met toppatissier Roger van Damme.

“Ik zie mezelf als springplank tussen topchefs en de mensen thuis. Wat ik van chefs leer, geef ik op een toegankelijke manier door. Roger kookt vanuit zijn hart en maakt zijn desserts zonder recept. Ik werk gestructureerd, ik ‘oefen’ recepten. Daarin vullen we elkaar aan.”

Met het boek wil Claudia thuisbakkers helpen om klassieke desserts te bereiden met ingrediënten die iedereen kan vinden. “We hebben heel wat aangemodderd voordat we het juiste recept vonden. We waren soms een hele dag bezig met de perfecte crème karamel. Ik leerde van Rogers geduld, hij was blij dat ik de recepten op papier kon krijgen. Ik hoop dat lezers het aandurven om in ieder geval een paar desserts uit te proberen. Dan komt de goesting vanzelf.”

Lees het hele interview op eo.nl/claudia.

Het dessert Roger van Damme en Claudia Allermeersch 224 blz. € 39,99

|

103

Doen wat echt bij je_ past _______________ ______ Je wilt wat anders in je werk, maar je weet niet wat en hoe?

Je twijfelt over je kwaliteiten en hoe of waar je die in kunt zetten?

Je hebt een zetje in de goede richting nodig?

Renate IDcoach, Almelo info@idcoach.nl

Download dan nu het gratis e-book ‘Werken met Plezier’ op www.idcoach.nl.

Open middag: 17 april 2026

Ontdek elkaar opnieuw Ons relatieweekend is er voor iedereen die zijn relatie wil vernieuwen, verrijken of verfrissen.

Of je nu in een dipje zit, of dat juist wil voorkomen.

Data relatieweekenden: 2026 23 - 25 januari 10 - 12 april 9 - 11 oktober

marriageencounter.nl 06 ‑ 38085701

MILOE MILOE VAN BEEK IS AUTEUR EN SCHRIJFCOACH. ZE IS GEFASCINEERD DOOR FAMILIESYSTEMEN EN HOORT GRAAG WAT ER NIET WORDT GEZEGD. MILOE IS GETROUWD MET MARCEL EN MOEDER VAN EEN TIENERZOON EN -DOCHTER. SINDS KORT WOONT ZE IN CALIFORNIË.

In spin, de bocht gaat in ‘Er zitten zo veel gedachten in mijn hoofd dat ik twijfel wat ik moet doen. De bal afspelen, zelf scoren. En dan wacht ik te lang. Die andere gasten zijn allemaal zo snel.’

Na de voetbaltraining rijdt mijn oudste naar huis. Dat mag in Amerika na twee uur rijles, mits er een volwassene naast zit. Terwijl hij te laat remt voor het rode stoplicht, vraag ik me af wat ik gekker vind. Dat ik passagier ben van mijn kind, of dat hij als 17-jarige eindelijk weer eens zielenroerselen met mij deelt.

‘Ik wil minder twijfelen en meer doen’, gaat hij verder.

‘Ik stel zo veel uit.’

B EEL D : L I L I A N VA N R O O I J

Allebei hebben we de diagnose ADHD, maar we zijn geen impulsieve doeners. De drukte zit in ons hoofd, al zijn we in vertrouwd gezelschap snelle praters die gepassioneerd ons punt willen maken – een van de dingen waar we regelmatig samen op clashen. Alle scenario’s in ons hoofd maken ons ook afwachtend, wat ervoor zorgt dat we soms worden vergeten of gepasseerd.

Zo gingen zijn vrienden afgelopen zomer zonder hem op vakantie naar Albufeira. Wat er precies misging in de communicatie bleef onduidelijk. Was het een misverstand over ons vertrek naar Amerika? Hadden zijn vrienden plannen gemaakt zonder hem?

Het deed me denken aan al die Koninginnedagen en oud en nieuws waar ik als twintiger niet voor was uitgenodigd. Niet omdat ik niet gewenst was, maar omdat vrienden al door een ander groepje waren gevraagd.

Tijdens het speelkwartier op de basisschool kon ik al eindeloos wachten op het goede moment om in het touw te springen. Als ik ergens tijdens ‘In spin,

de bocht gaat in, uit spuit de bocht gaat uit’ eindelijk achteroverleunde om me af te zetten, werd ik omver gebeukt door een ander kind dat zonder enige schroom sprong. Meestal droop ik stilletjes af. Niemand die me miste.

Op de middelbare school zocht ik tussen het meidengeweld naarstig naar die ene vriendin die het niet uitmaakte dat ik geen queen bee was. Maar altijd sloot ze ook vriendschap met een ander meisje, en was daar het buitensluit-gevoel.

Ik begreep het wel. Wie houdt er nou van denkers, van zachte stemmen, van vragen moeten stellen om te weten wat er in iemand omgaat? Al jong bedacht ik dat de wereld meer bedoeld was voor snelle, initiatiefrijke kletsers wier hoofd geen eindeloze lijst bezwaren afvuurde.

Ik besloot schrijver te worden, ideaal voor denkers, maar hoopte wel dat mijn kinderen daadkrachtiger zouden zijn. Niets is minder waar. Beiden voelen zich vaak alleen, vaak ouder dan leeftijdsgenoten.

Mijn zoons frustraties daarover raasden soms als een orkaan door het huis. Mijn dochter trekt zich zwijgend terug met haar telefoon. ‘Gevoelige jongens keren naar buiten, gevoelige meisjes naar binnen’, zei iemand ooit.

Ik prikte, duwde, porde, ze zouden niet dezelfde fouten maken als ik. Maar je kinderen willen behoeden voor je eigen fouten is gedoemd te mislukken. Ze moeten zelf leren om in het touw te springen. En ik kan alleen maar elke dag opnieuw het goede voorbeeld geven.

|

105

NIEUW NIEUW

Eva app DOWNLOAD DOWNLOAD GRATIS GRATIS

Lees alles van Eva in de nieuwe app!

Zoals inspirerende levensverhalen, achtergrondartikelen en columns. Met de Eva-app heb je altijd toegang tot nieuwe & oude magazines én de exclusieve verhalen op mobiel en tablet.

Ontdek de nieuwe Eva-app in jouw favoriete appstore:

OF DOWNLOAD Google Play

DOWNLOAD App Store

Nog geen abonnee?

Probeer nu 3 maanden gratis via eo.nl/probeer-eva

|

107

RELATIETHERAPEUT COCKY DROST:

‘Het woord scheiden ging regelmatig door mijn hoofd’ DIT JAAR VIERDEN RELATIETHERAPEUT COCKY DROST EN HAAR MAN NICO DAT ZE 10.000 DAGEN SAMEN WAREN. DAT ZE DAT ZOUDEN HALEN, WAS NIET VANZELFSPREKEND. ‘WE HEBBEN RELATIONEEL EEN ROERIG JAAR ACHTER DE RUG’, SCHREEF COCKY IN EEN EERLIJKE POST OP INSTAGRAM. EN DAT TERWIJL ZE DACHT DAT HET ALLEMAAL WEL GOED ZAT.

T EK S T: FR A N C I EN VA N D ER VA L K B EEL D : M O O N J A N S EN V I S AG I E : FEM K E G A A R L A N DT

108 |

S T Y L I N G : VA L ÉR I E N TA N T U

COCKY DROST (44) is

relatietherapeut, spreker, schrijver en podcastmaker.

Ze is te horen en te zien in verschillende media, van het Nederlands Dagblad tot Radio 538, waarin ze graag taboes doorbreekt in gesprekken over relaties en seks. Cocky is getrouwd met Nico en moeder van vier kinderen.

Een jaar geleden brak je trouwring doormidden. Was dit een voorteken?

“Achteraf zou je kunnen zeggen van wel, maar ik had toen nog geen idee. In november vorig jaar zaten mijn man en ik te borrelen met een goede vriend. Het gesprek kwam op onze relatie. Ik vertelde dat ik weleens emotionele voelsprieten miste bij Nico. Hij reageerde daarop met: ‘Maar wat jij wilt, kan niemand jou geven.’ Die opmerking raakte me meer dan ik op dat moment liet zien. Ik dacht: misschien heeft hij wel gelijk en verlang ik naar iets wat er nooit kan zijn – dat hij mij emotioneel volledig zal begrijpen. Kort daarna, toen ik in mijn eentje aan het wandelen was, voelde ik me zo verschrikkelijk eenzaam en heb ik het uitgeschreeuwd. Was dit mijn lot? Verlangde ik naar het onmogelijke? Ik vond het heel pijnlijk om hierachter te komen en heb verschrikkelijk gehuild. Konden we wel samen verder?

Tegelijk voelde ik ook heel veel liefde voor Nico en ons gezin. Ik kreeg een soort nieuwe moed en rust om wat we hadden niet los te laten.”

Ging je dan gewoon op dezelfde voet verder?

“We praatten altijd veel en vonden elkaar altijd wel weer. We zetten ons oude patroon, waar we al jaren in zaten, eigenlijk gewoon voort. Dat ging ongeveer zo: hij was de stabiele beschermer en ik de ‘emotiebom’. Wat er dan vaak gebeurde, was dat hij iets zei, ik van slag raakte en hij me vervolgens troostte. Op een gegeven moment merkte ik dat er bij Nico iets begon te verschuiven. In het kader van zijn loopbaan had hij wat masterclasses gevolgd, waardoor hij na ging denken over zijn eigen behoeften. Hij kreeg nieuwe inzichten en stelde zichzelf vragen als: Wie ben ik? Wat heb ik nodig? Wat wil ik eigenlijk in onze relatie? Het was best een lastige periode. Ik had constant het gevoel dat ik heel erg moest letten op wat ik zei en hoe ik het zei, omdat bijna alles wel een emotie bij hem leek aan te raken. Nu zie ik dat ik volledig voorbijging aan wat er op gevoelsniveau bij hem gebeurde en waar hij behoefte aan had.

Maar ik ging óók aan mezelf voorbij, want ik was zelf gaan geloven dat hij de stabiele was en ik de labiele, terwijl ik veel meer aankon dan ik dacht. Dat

had alles te maken met hoe kritisch ik naar mezelf keek. Nico zei weleens tegen me: ‘Ik heb het idee dat ik niet met jou praat, maar met je negatieve zelfbeeld.’ Hij ging steeds meer inzien dat onze ingesleten patronen niet gezond waren. We voerden veel lastige gesprekken. Die waren vooral lastig omdat Nico dit keer wél eerlijk was over zijn gevoelens en gedachten. Dat was confronterend. Het waren geen ruzies, maar de afstand tussen ons was bijna tastbaar. We wílden elkaar wel vinden, maar het was zo moeilijk! Het was in die periode dat Nico uitsprak dat hij niet zeker wist of hij überhaupt verder met me wilde. Natuurlijk was ik boos dat hij daar nú – 10.000 dagen en vier kinderen verder – mee kwam, maar het was vooral heel pijnlijk en

‘Alles in mij schreeuwde: Ik ga weg!

Ik wil dit niet voelen!

Dit doet te veel pijn!’ het maakte me verdrietig. Verdriet is een pijnlijke emotie, maar heeft ook een mooie kant, omdat het je bepaalt bij wat iemand je waard is. In april moest Nico twee weken voor z’n werk naar Australië. Daar keken we allebei eerlijk gezegd wel naar uit: even ontsnappen aan de spanning. Ik ervoer voor even niet de angst om het verkeerd te doen, en hij kon zijn gevoelens de vrije loop laten, wat hij vroeger nooit had geleerd.”

Wat heeft die afstand jullie gebracht?

“We hadden rust om op adem te komen. Ondertussen hadden we ook veel contact, ondanks het tijdverschil. Dat was geen makkelijk contact, hoor. Nico ging onderzoeken of hij echt nog van me hield en of hij de toekomst met me aan wilde. De uitkomst

|

111

van zijn zoektocht vond ik heel spannend. Alles in mij schreeuwde: Ik ga weg! Ik wil dit niet voelen!

Dit doet te veel pijn! Het was een ongelofelijke rotperiode. Ik voelde me heel eenzaam. Het woord ‘scheiden’ ging regelmatig door mijn hoofd. Tegelijk vond ik het ook fijn dat er een laag bij hem werd aangeboord waar hij eerst niet bij kon.

Doordat hij in Australië zat, kon ik niet altijd overal primair op reageren. Dat hielp om mijn alarmsysteem en mijn emoties eerst even af te laten koelen.

Zo kon ik alles wat meer in perspectief zien. Ik leerde dat als ik de tijd nam, ik beter kon ervaren wat ik precies voelde, én ruimte had voor wat hij voelde. Nico had het gevoel dat als hij met mij wilde praten, ik een soort scherm van schildjes ophield waar hij niet doorheen kwam.

‘ Hij was de stabiele beschermer en ik de ‘emotiebom’’ Daar had hij wel een punt. En dus gooide ik mijn schildjes aan de kant. Dat voelde enorm kwetsbaar, maar wat had ik te verliezen? De zoektocht van Nico was vrij kort, maar intens. Voor ons allebei. Zijn conclusie: ‘Als ik alles afpel, voel ik een enorm diepe liefde voor jou.’ Ik was heel erg opgelucht.”

Wat ben jij anders gaan doen?

“Ik ben de confrontatie aangegaan met mijn negatieve zelfbeeld. Dat heeft altijd een enorm grote rol gespeeld in onze relatie, zie ik nu. Bijvoorbeeld dat ik begon te huilen als hij boos werd, waardoor hij mij moest troosten in plaats van dat zijn emoties de ruimte kregen. Daar kan ik me nog steeds weleens schuldig over voelen. Daarbij leek het altijd alsof Nico’s emoties er niet waren, maar die waren

112 |

er natuurlijk wél. Die hebben veel meer ruimte gekregen. In plaats van elkaar te willen veranderen, kunnen we ons nu meer verzoenen met de verschillen. Moeilijke gesprekken of ruzies zijn bouwstenen geworden van iets veel groters. Het is een enorme opluchting dat we rauw en eerlijk naar elkaar kunnen zijn, dat we een laagje dieper gaan samen. Die bewuste november, waar het voor mij al begon, zag ik geen mogelijkheid om samen emotioneel te groeien. Nu zie ik dat ik toen slechts genoegen nam met wat het was, maar dat er nog veel moois te bouwen viel.

Ik ervaar nu veel meer emotionele verbinding met Nico. Ik vergelijk het weleens met het dragen van een heleboel jassen. Met iedereen heb je een ander niveau van verbinding, afhankelijk van hoe dichtbij iemand staat. Ieder keer als je een jas uitdoet, komt iemand dichterbij. Ik merk dat we nu veel ‘jaslozer’ bij elkaar kunnen zijn. We zijn dichter bij elkaar gekomen. Australië is eigenlijk het begin geweest van een nieuwe fase in onze relatie. Natuurlijk waren er daarvoor ook veel mooie momenten, dat is het relatiekapitaal dat we hebben opgebouwd. Maar er zijn ook dingen scheef gebouwd in onze relatie.

We waren hartstikke jong toen we verkering kregen, 16 en 17 nog maar. Er moesten heel wat ongezonde patronen afgebroken worden om ons fundament steviger te maken.”

Hoe ontrafel je die oude patronen?

“Om goed zicht te krijgen op je patronen, moet je eerst bij jezelf inchecken. Eerlijk zijn tegenover jezelf en wat je voelt. Pas dan kun je je ook echt met je partner verbinden. Om in elkaars ziel te kunnen kijken, moet je met elkaar praten. Dat kan best lastig zijn. Het is belangrijk om samen heel bewust te benoemen wat er gebeurt. Dan krijg je zicht op die patronen en dat brengt je dichter bij elkaar. In ons oude patroon ging het vooral over mijn emoties, nauwelijks over die van hem. Dat we nu veel meer tot de kern komen en er ook ruimte is voor hem, zorgt voor verbinding en ontspanning. Laatst waren we aan het wandelen toen hij tegen mij zei: ‘Je bent weer zo lekker aan het keuvelen naast me, dat deed

Relatietips VAN COCKY

je vroeger ook.’ Dat klopte. Ik was ermee gestopt en nu was het terug. Ik vond het heel leuk dat hij dat opmerkte.

Ik weet niet of ons bouwwerk ooit af is. Maar als er nu een stroomstoring is tussen ons tweeën, dan kunnen we dat veel eerder herkennen en opmerken. Het vormt geen bedreiging meer. Er is een bepaalde vastberadenheid gekomen, waardoor ik ervan overtuigd ben dat wij ons door niets meer willen laten scheiden van elkaar. Dat was voor die tijd blijkbaar toch nog een beetje onzeker, al was ik me daar toen niet van bewust. Daarbij ben ik ook maar gewoon een mens bij wie de emoties soms op hol slaan. Die eerst even laten afkoelen is een heel belangrijke les geweest voor mij.”

Ervoor uitkomen dat het niet goed gaat in je huwelijk, is niet iets wat veel mensen snel doen. Waarom besloot jij dit op de socials te delen?

“Omdat ik zo veel stellen zie, ook in mijn praktijk, die wegrennen als ze op dit punt zitten. Maar ik geloof dat het in heel veel gevallen kan lukken om er samen uit te komen. Het is niet makkelijk en het kan ook heel pijnlijk zijn, maar het kan ook zo veel verdieping en verbinding brengen. Alleen, als je er middenin zit, ervaar je dat niet zo. Natuurlijk heeft het geholpen dat ik vanuit mijn werk kennis heb van dit onderwerp. En ik had het geluk dat mijn man er ontvankelijk voor was als ik die kennis met hem deelde. Daarom hebben we zelf geen therapie overwogen. Toch ben ik niet zijn therapeut, ik ben zijn vrouw. Ook als dit niet je vak is, kun je hieruit komen. Misschien is het een goed idee om hulp in te schakelen, maar als ik het kan, kun jij het ook.

Ik zie steeds meer jonge mensen die in relatietherapie gaan. Dat is op zich heel mooi, want het taboe lijkt er steeds meer vanaf te gaan. Tegelijk is het ook jammer dat het nodig is, want dat laat zien dat we wel wat meer basiskennis zouden mogen hebben.

Om er samen uit te komen, hoef je de lat niet te verlagen. Dat deed ik eerst dus wel. Ik dacht dat ik het onhaalbare wilde en legde me erbij neer. Uitein-

1 2 3 4 5 6 7 8

Doe emoties niet af als zwakte, maar ga ermee aan de slag. Ze willen je vaak iets vertellen.

Als je storing voelt tussen jou en je partner, betekent dat niet dat er geen verbinding mogelijk is.

Als je merkt dat je je eenzaam voelt, kaart dat dan – niet als een verwijt – aan.

Ga samen leuke dingen doen! Dan maak je dopamine aan, waardoor je je gelukkiger voelt en fijne associaties opbouwt met je partner.

Merk je dat je in paniek, boosheid of verdriet schiet? Laat je alarmsysteem eerst afkoelen voordat je verder praat.

Schets eens een relatiebiografie. Wat is jullie verhaal? In welke patronen zitten jullie? Wat is jullie manier om een ruzie te ontwarren?

Jij bent niet de therapeut van jouw partner. Onderzoek in de eerste plaats jouw eigen aandeel in het geheel.

Relaties gaan onderdoor aan verwachtingen. Zet die verwachting om in nieuwsgierigheid naar elkaar.

Op eo.nl/cocky lees je nog meer relatietips van Cocky.

delijk is de lat verlagen niet de oplossing, want dat is niet wat je echt gelukkig maakt. Het is belangrijk om reëel te zijn in je verwachtingen. Het gaat niet vanzelf. In onze maatschappij wordt de meeste mannen, met name in de christelijke hoek, van jongs af aan al aangeleerd dat ze niet te veel moeten voelen. Dat is grote onzin. Het is niet ‘labiel’ of ‘zwak’ om kwetsbaar te zijn. In de periode rondom Australië kreeg ik weleens de opmerking dat Nico in een midlifecrisis zou zitten. Misschien was dat zo, maar ik vond dat veel te kort door de bocht. Ik denk dat er bij veel mannen een dergelijk moment komt dat ze dit soort gevoelens krijgen en zich daar geen raad mee weten. Die scheiden, nemen een jongere vrouw en een motor. Ik ben trots op Nico dat hij dit is aangegaan. Dat hij mij geconfronteerd heeft met patronen, zich heeft opengesteld en dat hij nu veel beter bij zijn emoties kan. Ik zou echt niet meer terug willen naar een jaar geleden. Dat er nu meer ruimte is voor Nico’s emoties heeft trouwens niets afgedaan aan zijn mannelijkheid. Hij is nog steeds de alfaman waar ik voor ben gevallen.”

|

115

Betrouwbare natuurlijke gezinsplanning • breng je cyclus in kaart met Sensiplan • vermijd met hoge betrouwbaarheid (99,6%) zwangerschap • of gebruik deze kennis om juist sneller zwanger te raken

Judith, gemeentelid

• meest complete kennis over je eigen cyclus • sympto-thermale methode: temperatuur en cervixslijm in dubbele controle • betrouwbaarste natuurlijke methode (erkend door WHO) • eenvoudig te leren en toe te passen • cursussen en begeleiding door consulenten

“En dat doe ik met vertrouwen,” zegt Judith, moeder van vier. “Onze kerk zet stappen om écht veilig te zijn: bijvoorbeeld door glas in deuren en altijd twee jeugdleiders per groep.”

Ga ook met jouw gemeente aan de slag.

Download het gratis stappenplan op veiligekerk.nl of scan de QR-code!

Zorgverzekering Life vergoedt de cursus Zorgverzekering DePro christelijke zorgverzekering vergoedt de cursus in alle aanvullende verzekeringen in alle aanvullende verzekeringen natuurlijk • gezond • betrouwbaar

www.sensiplan.nl

Ontspan en reflecteer met het Villavie winterboek Winterboek ‘Kom thuis’ Lekker dik winterboek om mee te ontspannen ontspannen..

Met columns van Priscilla Docter, interviews met Op en top Vrouw en Pearl Jozefzoon, puzzels, geloofsmomenten, DIY's en nog veel meer.

Te koop voor maar € 16,95

“Elke zondag geef ik onze kinderen uit handen”

veiligekerk.nl

Samen maken we de kerk een veilige plek voor iedereen!

Wandelcoachtrajecten, trainingen en opleidingen wandel- & natuurcoaching

V

oor een op de zes stellen in Nederland gaat zwanger worden niet vanzelf. Toch blijft dit onderwerp vaak onbesproken op verjaardagen, tijdens het kerstdiner en zelfs onder vrienden en familie.

Wat doet zo’n traject psychisch en sociaal met je en hoe ga je om met verlies en verdriet van iets wat je nooit gekend hebt?

Samen met artsen en deskundigen zoekt Anne-Mar naar antwoorden op vragen als: hoe werken de nieuwste medische technieken op het gebied van vruchtbaarheid? En klopt het dat we steeds onvruchtbaarder worden? Ze zoekt uit hoe het in het buitenland anders gaat dan in Nederland en ze duikt in het verhaal van een eiceldonatie uit Portugal.

BOEK

Gebaseerd op de gelijknamige EO-podcast

€ 22,99

ANNE-MAR ZWART is tv-personality, presentatrice en programmamaker. Ze is bekend van de podcast Willen jullie geen kinderen? en tv-programma’s als Handen aan de couveuse en Hallo, ik heb kanker, waar ze in 2022 een Televizier-Ster mee won. Anne-Mar is getrouwd met Roger en samen kregen ze via een ICSI-traject twee kinderen: Fender en Flore.

+ 3,95 verzendkosten

Het is heel belangrijk dat vrouwen zich bewust zijn van hun vruchtbaarheid, en dat zij daar zorgvuldig en goed voorbereid mee omgaan. Dit boek is een belangrijke bijdrage daartoe.

Begindata: 4-daagse training 13 februari 2026 6-daagse opleiding 13 maart 2026 10 dagdelen opleiding 6 maart 2026

In (omgeving van) Dedemsvaart & Ede

Speciaal voor Eva-lezers: Gratis proefwandeling van 3 kwartier.

Particulier & zakelijk Meer informatie en aanmelden: www.jes-creations.nl Bel/app Ruben: 06 12 08 74 70 | Marijke: 06 23 41 70 17

ANNE-MAR ZWART

Leer al wandelend coachen.

Bijbelse handvatten toepassen voor diepgaande verandering bij jezelf en de ander.

“WILLEN JULLIE GEEN KINDEREN?”

In dit boek maakt EO-presentatrice Anne-Mar Zwart dit onderwerp wél bespreekbaar. Ze deelt het verhaal over haar eigen fertiliteitstraject en neemt je mee in de medische molen van hoop, angst en verwachting.

Daarnaast gaat ze in gesprek met bekende en onbekende Nederlanders, die hier openhartig over vertellen.

Dr. Marion Valkenburg - gynaecoloog en fertiliteitsspecialist WWW.JONGBLOEDMEDIA.NL

Wat doe je als zwanger worden niet vanzelf gaat?

Een onderwerp dat vaak onbesproken bl�ft, maar in dit boek maakt EO-presentator Anne-Mar Zwart het wél bespreekbaar.

Samen met artsen en deskundigen zoekt ze naar antwoorden op vragen als: Hoe werken de nieuwste medische technieken op het gebied van vruchtbaarheid?

En klopt het dat we steeds onvruchtbaarder worden?

Bestel via meer.eo.nl/ledenshop

Je mooiste gezinsvakantie vier je op De Sikkenberg!

vakantiepark en camping De Sikkenberg @sikkenberg www.sikkenberg.nl

Nu: vroegboekkorting van 10%!

Welkom op ons mooie kindvriendelijke plekje in Onstwedde! Om ervoor te zorgen dat jij rustig een kopje koffie kunt drinken, hebben wij voor je kinderen een christelijk animatieprogramma en zijn er sportvelden, speeltoestellen, een buitenzwembad en een mini-kinderboerderij.

Het is echt waar wat ze zeggen: als je kinderen een fijne vakantie hebben, dan heb jij ook een fijne vakantie! Kom kamperen of huur een van onze huisjes of kant-en-klare tenten. Tot snel!

W I L J E L E ZEN

1 2 KINDER WENS Soms lijkt het alsof iedereen om je heen zomaar zwanger wordt. Dat het krijgen van kinderen niet voor iedereen vanzelfsprekend is, weet EO-presentator AnneMar Zwart uit eigen ervaring. Zij is inmiddels moeder van twee kinderen, maar om haar kinderwens te vervullen doorliep ze een intensief en emotioneel traject.

Ze maakte er een persoonlijke podcast over en nu is er ook een boek. Met meer verdieping, informatie en gesprekken met ervaringsdeskundigen, op papier gezet in samenwerking met Jeannette Coppoolse.

Op eo.nl/anne-mar lees je een interview met Anne-Mar over haar boek.

Willen jullie geen kinderen?

Anne-Mar Zwart, Ark Media 144 blz., € 22,99

118 |

3 KERST IN EEN KASTEEL

TERUG NAAR DE ESSENTIE Wat is de essentie van Kerst? Op deze vraag geeft Tomáš Halík antwoord in zijn nieuwe boek. Halík omschrijft hoe we als mensen verlangen naar hoop en vreugde in moeilijke tijden – en de manier waarop God hierop reageert. De geestelijke betekenis van Bijbelverhalen over de verwachting en komst van de Verlosser komt in dit boek op indringende en gevoelige manier tot leven.

Perfect leesvoer voor een moment van bezinning.

Het geheim van Kerst Tomáš Halík KokBoekencentrum 128 blz., € 17,99

In de wintermaanden kan een romantische feelgoodroman natuurlijk niet ontbreken. In dit boek maken we kennis met Belle Albany, die zich eenzaam voelt tijdens Kerst. Ze verlangt naar liefde en besluit samen met de oudere Edina de feestdagen door te brengen op haar kasteel in Schotland.

Maar dan staat ineens Edina’s kleinzoon Jack op de stoep, en hij is allesbehalve dol op Kerst. Toch kan ze de aantrekkingskracht richting Jack niet negeren. Het perfecte boek om te lezen onder een kleedje op de bank.

Kerstmis in de Schotse Hooglanden Donna Ashcroft, Heartbeat, 235 blz., € 15,-

4 OVERLEVEN Beroepsavonturier Bernice Notenboom bewijst in dit boek dat overleven begint in je hoofd. Wat doet je brein als je in een noodsituatie komt en hoe blijf je kalm wanneer er paniek dreigt? Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Aan de hand van bloedstollende overlevingsverhalen en wetenschappelijke inzichten ontdek je hoe mensen reageren in extreme omstandigheden én hoe je beter op jezelf kunt leren vertrouwen.

Want hoe reageer jij eigenlijk als er nood aan de man is?

Survival mind De kunst van het overleven Bernice Notenboom, Uitgeverij Prometheus 336 blz., € 29,99

5 DE REIS NAAR BINNEN “Een unieke reis naar de kern van je bestaan.” Dit beloven auteurs Mirjam van der Vegt en Elise Brouwer met hun boek Nieuwe energie. Het schrijversduo gaat in gesprek met geologen, kloosterlingen, filosofen en schrijvers om te achterhalen hoe je nu écht naar binnen kunt keren. Het boek nodigt uit om je harde buitenste lagen langzaam af te pellen om tot de kern te komen: wie ben je nu echt? Geen zweverige anekdotes, wel een ontdekkingstocht naar jezelf aan de hand van persoonlijke verhalen en voorbeelden.

Nieuwe energie Mirjam van der Vegt en Elise Brouwer, Uitgeverij Ten Have, 208 blz., € 23,99

Welk boek kan de Eva-redactie niet wegleggen? In elke Eva deelt een Eva-redacteur haar favoriete boek van het moment of passend bij het seizoen. Deze tip komt van Sara Rodenboog.

Houd je van boeken die je in één adem uitleest? Dit er zo een. Romantiek, geloof, verlies en veerkracht – het komt allemaal voorbij. De Boomgaard gaat over Elysa Wyatt, die na het overlijden van haar man en schoonvader in haar eentje de fruitkwekerij van haar familie moet runnen. Net wanneer alles dreigt mis te lopen, verschijnt er een mysterieuze, dakloze man die haar te hulp schiet. Eerst vertrouwt Elysa hem niet, maar langzaam groeien ze naar elkaar toe.

Wat ik er zo mooi aan vond, is dat de vrouw niet alleen gered wordt door de man; ze redden elkaar. Een boek dat zijn tijd vooruit was. “We moeten ophouden de slechte dingen in het leven als stenen te zien – ze zijn eigenlijk Gods brood. Ze voeden ons en helpen ons groeien, als we ze durven aannemen als voedsel voor onze ziel.”

De Boomgaard Lynn Austin, KokBoekencentrum, 416 blz., € 27,99

‘Geen enkel ouderschap gaat volgens het boekje’ “Een kind opvoeden gaat met vallen en opstaan. Als ouder maak je fouten en ga je de mist in. Je moet jezelf leren toestaan dat het niet altijd perfect gaat.” Om zich heen ziet Sophia dat ouders het enorm goed willen doen. “Ze zijn bang dat als ze een keer uit hun slof schieten, hun kind beschadigd is. Daar wil ik met dit boek een tegenwicht aan bieden.” De maakbaarheid van de maatschappij speelt hierin ook een rol. “We zien het ouderschap als een project dat we zo goed mogelijk willen doen.”

Dat opvoeden begint bij jezelf. “We zijn ons vaak niet bewust dat we dingen op ons kind projecteren die eigenlijk van onszelf zijn.” Ook het reguleren van je emoties is belangrijk tijdens de opvoeding. “Als ouder moet je je kind leren hoe je emoties herkent, benoemt en wat je ermee doet. Als kinderen nog jong zijn, weten ze nog niet waar ze bijvoorbeeld hun boosheid moeten laten. Ze hebben dan een ouder nodig die kalm is en laat zien wat er met een emotie moet gebeuren. Als wij alle kanten opgaan met onze emoties, dan heeft dat invloed op het zenuwstelsel van je kind.”

Kort lontje Je emoties onder controle houden is makkelijker gezegd dan gedaan, weet Sophia uit ervaring. “Ik hoor heel vaak van ouders: ‘Ik verlies mijn geduld’ of ‘Ik heb een kort lontje’. Dat is geen ramp, maar als het elke dag gebeurt, of tien keer per dag, dan moet je ook niet raar opkijken als je kind alle kanten op vliegt. Kinde-

ren voelen hun ouders namelijk haarfijn aan. Ze zijn als een spiegel voor je eigen emoties.”

Op de proef gesteld In de puberteit duwt je kind je weg omdat hij op eigen benen wil staan, en dat gebeurt niet altijd liefdevol, schetst Sophia. Het is dan des te belangrijker dat je stevig in je schoenen staat. “Als ouder moet je je realiseren dat het niet persoonlijk is. Lucht je hart bij je partner en probeer je emoties te reguleren.” Sophia onderschrijft hoe moeilijk de puberteit kan zijn. “Je wordt als ouder echt op de proef gesteld, het vraagt het uiterste van ouders. Zeker als je houdt van controle.

Maar je hebt op een gegeven moment gewoon geen tools meer om je pubers onder de duim te houden.”

Goed genoeg Het belangrijkste vindt Sophia dan ook de relatie met je kind. “Probeer je af te stemmen op het ritme van je kind om in verbinding te blijven.” Dit betekent ook toegeven als je iets niet goed hebt aangepakt. “Het is nooit te laat om dingen te herstellen. Elke dag is weer een kans om opnieuw te beginnen. Blijf niet hangen in schuldgevoelens, maar erken waar je fout zat. En wees daarbij zacht naar jezelf: ik doe dit ook voor het eerst, ik doe mijn best. Goed is goed genoeg.”

De kunst van imperfect ouderschap, Sophia van Splunteren, Lev uitgevers, 255 blz., € 24,99

|

119

R EDAC T I E : J U D I T VA N D I J K

Eva tipt

DE PERFECTE OUDER? DIE BESTAAT NIET, VOLGENS SOPHIA VAN SPLUNTEREN, GEDIPLOMEERD OUDER-ENKINDCOACH. IN HAAR BOEK DE KUNST VAN IMPERFECT OUDERSCHAP BENADRUKT ZE DAT IEDERE OUDER FOUTEN MAAKT. “HET IS NOOIT TE LAAT OM DINGEN TE HERSTELLEN.”

W I L J E H O R EN

1

PLOTTWIST In vijf afleveringen word je meegezogen in het waargebeurde verhaal van Annika, die in 2020 in contact komt met Marlotte. Een jong meisje dat met ernstige brandwonden in het ziekenhuis ligt, geen ouders meer heeft en uiteindelijk in haar eentje aan haar verwondingen overlijdt. Ruim drie jaar hadden Annika en Marlotte dagelijks contact. Eerst via WhatsApp, daarna via het ziekenhuis, maar na onderzoek van Zembla blijkt dat Marlotte helemaal niet bestaat. Wie zit er achter Marlotte?

Beluister Op zoek naar Marlotte via NPO Luister.

OP REPEAT De Amerikaanse gospelzangeres Cece Winans heeft een heerlijk kerstalbum gemaakt dat je de hele maand december op repeat wilt zetten. De zangeres staat bekend om haar vertolking van gospelmuziek, waarbij ze elementen van soul, r&b en hedendaagse christelijke muziek naadloos samenbrengt. Met haar kenmerkende, krachtige en soulvolle stem brengt Winans een mix van traditionele kerstliederen en inspirerende gospelnummers.

Beluister Joyful, Joyful: A Christmas Album via de bekende streamingdiensten.

3

IN GESPREK De zeven kinderen van Michael Ligeon mogen hun vader in de podcast ZEUVEN álles vragen. Michael krijgt kwesties naar zijn hoofd als: ‘Hoe vond je het dat ik niet op je bruiloft was’ en ‘Waarom liet je ons achter toen je naar Engeland verhuisde?’

Het doel van Michaels podcast is het verbeteren van de band met zijn kinderen, die hij met verschillende moeders kreeg. De podcast vormt een aanmoediging voor anderen om de keuzes die je als ouder hebt gemaakt bespreekbaar te maken.

Beluister ZEUVEN op Spotify.

PARKBANKJE IN LONDEN Een vreemde aanspreken tijdens een wandeling in het park? Dat kan een mooi gesprek opleveren, zo leren we van deze podcast. Op een bankje in Londen doen vreemden hun verhaal bij de Britse singer-songwriter Tom Rosenthal. Het gevolg?

Intieme en échte gesprekken. Er is geen script en geen ingewikkelde montage. Van heimwee naar je thuisland tot een carrièreswitch: heel wat verschillende onderwerpen passeren de revue. Elke maandag doet een nieuwe vreemde zijn of haar verhaal.

Beluister Strangers on a bench via de bekende streamingdiensten.

5 120 |

2

4

HOOPVOL Het nieuwste album van Common Hymnal, Gravitas, neemt luisteraars mee op een muzikale reis met nummers over rechtvaardigheid, het christelijk geloof en sociale betrokkenheid. Geïnspireerd door Zuid-Afrikaanse bevrijdingsmuziek verweeft dit album diverse stijlen en culturele invloeden tot een krachtig geheel. In de geest van grote namen als Nelson Mandela en Desmond Tutu, fungeert Common Hymnal als een creatief platform. Het heeft als missie om mensen te begeleiden door onzekere tijden, met muziek waarin God centraal staat en die hoop en richting biedt.

Beluister Gravitas van Common Hymnal via de bekende streamingdiensten.

Tekstuele Voorlichting Martine ten Klooster is radiopresentator op NPO 2 en maakt Tekstuele Voorlichting.

In deze podcast zoekt ze in gesprek met een artiest, en met veel liefde voor songtekst, naar het verhaal achter de muziek. Persoonlijk, inhoudelijk en met humor. In deze Eva geeft ze voor het laatst een luistertip.

NEEDTOBREATHE ‘Banks’ Er zijn zo veel liefdesliedjes geschreven, niet bij te houden. En hoewel ‘Afscheid nemen bestaat niet’ dan best een goede kanshebber is voor deze laatste luistertip van mij in Eva, schijn ik nu toch liever het licht op ‘Banks’. Een liedje van NEEDTOBREATHE. Het omschrijft het intense gevoel en het spannende spel van liefhebben en durven loslaten tegelijkertijd.

Dat loslaten zorgt volgens dit liedje voor nog meer liefde, gek genoeg. ‘I wanna hold you close, but never hold you back.’

WAT GEBEURT ER MET JE ALS JE EEN TERRORISTISCHE AANVAL MEEMAAKT, IN EEN TSUNAMI TERECHTKOMT OF DAGEN MOET OVERLEVEN IN DE JUNGLE NA EEN VLIEGTUIGCRASH? IN DE PODCAST VAN IRIS ENTHOVEN, HELD IN EIGEN VERHAAL, KOMEN DE MENSEN DIE HET ONVOORSTELBARE OVERLEEFDEN AAN HET WOORD.

‘We zijn tot veel meer in staat dan we denken’ Het idee voor Held in eigen verhaal ontstaat bij een vriendin van Iris die door diabetes haar zicht verloor. Ondanks de ernstige verandering in haar leven, bleef ze positief. “Ik wilde dat interview gaan doen, want ik had een platform om haar verhaal te delen.” Uiteindelijk is die podcastaflevering er niet gekomen, maar het zaadje werd wel geplant. “Ik dacht: tjonge, er zijn veel meer mensen met een bizar verhaal.”

De podcast onderscheidt zich doordat betrokkenen zélf hun waargebeurde verhaal vertellen. Zoals Marjan Gorissen, die onterecht werd veroordeeld voor moord, of Timothy Cho, die twee keer ontsnapte uit Noord-Korea. “Het is heel integer. Mensen die iets heel heftigs hebben meegemaakt en misschien kwetsbaar zijn, kunnen hier een uur lang hun verhaal doen. Het is niet politiek beladen en ik luister onbevooroordeeld. Ik heb inmiddels de meest extreme verhalen gehoord, en het is bijzonder om te zien dat iedere gast een manier vindt om het leven weer aan te grijpen, om vooruit te kunnen. Iedereen heeft tegenslagen, de vraag is hoe je ermee omgaat.”

Lichtpuntje De podcast werkt inspirerend voor de luisteraars. “Ik hoor vaak terug dat luisteraars die zelf in een lastige situatie zitten, door deze podcast tot de conclusie komen dat als déze mensen er weer bovenop kunnen komen, zij het ook kunnen.” Dit merkt Iris ook in haar eigen leven. “Ik kan mij wel druk maken om dit of dat, maar mijn gasten hebben zoiets onwerkelijks meegemaakt en hebben desondanks weer een lichtpuntje gevonden.”

Iris sprak ook gasten die dankzij het geloof weer hoop vonden in het leven.

“Zoals Hannelore, die opgroeide in een sekte, waar ze onder andere te maken kreeg met extreem misbruik. Je zou denken dat je dan niets meer te maken wilt hebben met het geloof, maar dat is niet zo. Hannelore ontsnapte uit de sekte, maar bleef het geloof omarmen. Ze vertelde dat wat zij had meegemaakt daar niet bij hoorde. Dat vond ik heel krachtig.”

Overlevingsstand De podcast heeft nu ook een gelijknamig boek waarin Iris dieper ingaat op de psychologie: wat gebeurt er met je brein als je in de overlevingsstand zit? “Ik heb misschien wel 150 interviews gedaan en merkte dat elk verhaal dezelfde thema’s raakt.” Deze interviews zijn nu gebundeld. Het boek eindigt met een bijzonder interview met de vriendin door wie de podcast ooit is ontstaan. “Zij is vorig jaar overleden”, vertelt Iris. “Het was zowel mooi als emotioneel om haar verhaal op te schrijven.”

“Ik heb veel geleerd over rouw, zingeving en de kern van het leven. Het heeft mij een rijker mens gemaakt.” Iris, die inmiddels moeder is van een zoontje, vertelt ook welke lessen uit de podcast ze hem mee zou willen geven. “Dat we tot veel meer in staat zijn dan we denken. En dat er veel manieren bestaan om gelukkig te zijn.”

Beluister Held in eigen verhaal via Podimo. Het gelijknamige boek kost € 22,50 en is verkrijgbaar in de boekhandel.

|

121

W I L J E ZI EN

KERST MET JE EX

AFGHAANSE POWERVROUWEN

In deze kerstfilm willen de pas gescheiden Kate en Everett de kerstdagen graag nog als één familie doorbrengen, voordat Kate het ouderlijk huis verkoopt. Dat hun huwelijk is gestrand, betekent namelijk niet dat ze geen familie meer zijn. Maar dan kondigt Everett aan dat hij weer aan het daten is. Zijn nieuwe vriendin blijkt jong én succesvol. En wat doe je als je ex-man samen met zijn nieuwe vlam aanschuift bij het kerstdiner? Hem jaloers maken met een jonge kerstman. Althans, zo pakt Kate het aan.

A merry little Ex-mas is nu te zien op Netflix.

Voor het kerstproject van EO Metterdaad reisde EO-directeur Arjan Lock af naar Afghanistan. Op zoek naar de veerkracht van vrouwen en meisjes in een land vol armoede en beperkingen. Arjan ontmoette o.a. juf Zobaida, die meisjes leert lezen en schrijven en Sadia, die samen met vier vrouwelijke collega’s een mobiele kliniek runt. Met gevaar voor eigen leven zetten deze Afghaanse powervrouwen zich elke dag in voor een ander.

EO Metterdaad Afghanistan kijk je nu terug via NPO start.

GESCHIEDENISLES

MUZIKALE ODE

VRIENDSCHAP

In het kostuumdrama Moeder van Europa krijgen we geschiedenisles op een verfrissende én muzikale manier. Theatergezelschap Orkater vertolkt het verhaal van Marie Antoinette en haar moeder, keizerin Maria Theresia. Zij stond jarenlang aan het roer van het Habsburgse rijk en kreeg tijdens haar regeerperiode maar liefst zestien kinderen die ze, net als Marie Antoinette, zó strategisch uithuwelijkte dat de Habsburgers door heel Europa de macht hadden. Laat je meevoeren door de geschiedenis.

Kaarten zijn te koop via orkater.nl.

Houd je van de muziek van Neil Diamond?

Dan moet je deze film op je lijstje zetten.

Song Sung Blue vertolkt het verhaal van Mike en Claire Sardina, die in de jaren tachtig samen de Neil Diamond-tributeband Lightning & Thunder begonnen. Een film vol muziek en tragiek, want het liep niet allemaal op rolletjes. Zo kreeg Claire een ongeluk waarbij ze een been verloor en worstelde Mike met de gevolgen van zijn verslaving. De hoofdrollen worden gespeeld door niemand minder dan Hugh Jackman en Kate Hudson.

Vanaf 1 januari te zien in de bioscoop.

Actrice June Squibb kruipt in de rol van de 94-jarige Eleanor, die na een groot verlies besluit te verhuizen naar New York. Ze trekt in bij haar dochter en kleinzoon. Bij een praatgroep komt Eleanor in contact met een 19-jarige journalistiekstudent, die een artikel over haar leven tijdens de Holocaust wil schrijven. De twee krijgen een hechte vriendschap. De film belooft een emotionele achtbaan te zijn waarin thema’s als rouw, familie en verraad centraal staan.

Nu te zien in de bioscoop.

122 |

‘Zonder worsteling geen licht’ IN HET EO-PROGRAMMA KEFAH EN DE WIJZEN ZOEKT PRESENTATOR KEFAH ALLUSH HOOP IN EEN TIJD WAARIN DIE SOMS VER TE ZOEKEN IS. IN HET PROGRAMMA ZIEN WE ONDER MEER SANNA MARIN, VOORMALIG PREMIER VAN FINLAND, EN DIPLOMATE EN VOORMALIG POLITICA SIGRID KAAG. “IK GA OP ZOEK NAAR MENSEN DIE MIJ DE WEG KUNNEN WIJZEN. ZIJ INSPIREREN MIJ OMDAT ZIJ WÉL HOOP LIJKEN TE HEBBEN.”

Waarom wilde je dit programma graag maken?

“De democratische rechtsstaten staan op wankelen, het klimaat is op hol geslagen, er zijn oorlogen op ons continent, er is armoede, er is honger. Ik ben een beetje moedeloos, hopeloos. Ik had vroeger gehoopt dat het later allemaal beter zou worden, maar het wordt alleen maar slechter. Ik vind dat moeilijk, want ik kan mij er niet bij neerleggen. Daarom ga ik in dit programma op zoek naar de mensen die mij wijs lijken, die mij moeten helpen om hoop te vinden. Met dit programma hoop ik andere mensen perspectief te geven. Het brengt hopelijk een beetje licht in een duistere wereld.”

Waarom alleen maar vrouwen?

“Waarschijnlijk omdat ik mij aangesproken voel door vrouwelijk leiderschap. Ik ben opgevoed door een sterke vrouw en in mijn omgeving heb ik veel sterke vrouwen: mijn moeder, mijn vrouw, mijn dochter en mijn vrouwelijke collega’s met wie ik graag samenwerk. Alle drie de vrouwen die ik spreek voor het programma hebben aan de knoppen gezeten en in de klei gestaan, maar ze zijn ook visionairs en hebben een visie op hoe de wereld zou moeten zijn.”

Wat heb je geleerd van deze wijzen?

“Dat mijn worsteling niet uniek is. De mensen die ik spreek worstelen ook. Ik

heb geleerd dat die worsteling deel uitmaakt van het vinden van het licht.

Je hoeft er niet van weg te lopen, want het ligt juist op de route naar het juiste pad. Dat is hoopgevend. Dat ik het niet meer zie zitten, is niet hopeloos. Het is juist nodig om de ernst van een situatie in te zien. Daarna kun je werken aan een oplossing.

Ik probeer zelf niet bij de pakken neer te gaan zitten, maar te luisteren naar de boodschap die ik meekrijg vanuit mijn geloof: Wees het licht. Dan is de vervolgvraag: Hoe dan? We hoeven echt niet allemaal activisten te worden die op de barricade gaan staan, er zijn meer manieren om een deel van de oplossing te zijn. Het is belangrijk om te weten dat de oplossing komt als we allemaal in beweging komen.”

Wie zie jij als jouw wijze?

“Voor mij is dat Jezus, die mij inspireert om radicaal te kiezen voor liefde. In het leven zoek ik steeds weer naar die liefdevolle route. Niet omdat ik een zacht ei ben, maar omdat ik weet dat die route het beste resultaat oplevert. Ik ga niet knuffelend door het leven, maar ik probeer de ander echt te zien. Ik luister, ik kijk iemand aan. Daar faal ik heel vaak in, maar door Jezus constant in gedachten te houden, blijf ik het proberen. Hij is de wijze die ik steeds voor ogen houd.

De vrouwen in mijn leven helpen mij om steeds dat liefdevolle pad te kiezen.”

Kefah en de wijzen is te zien op 20, 23, 24 en 25 december op NPO 2 of terug te kijken via NPO Start.

|

123

7x Wonderlijk

LG

EN

SR

OELIEN K AM

M

IN

G A

VO

GRONINGEN

W I L J E D O EN

Het is een echte studentenstad, en dat maakt Grunn bruisend en levendig.

Ook burgemeester Roelien Kamminga studeerde hier en kijkt nu, als veertiger, met andere ogen naar ‘haar’ stad. “Er is iets te beleven voor iedere generatie.”

Het Forum “Als je naar de stad komt, kun je niet om het Forum heen. Dit is ook wel de ‘huiskamer van Groningen’, een ontmoetingsplek voor jong en oud. Tien verdiepingen met exposities, een bibliotheek, bioscoop, stripmuseum, restaurant en een ‘smartlab’. Vergeet vooral het dakterras niet, want daar word je getrakteerd op een adembenemend uitzicht over Stad en Ommeland.”

T EK S T: EL I N E VA N L I N D EN B ER G

B EEL D : S H U T T ER S TO C K

B EEL D R O EL I EN : N I EL S K N EL I S

Knusse straten “Dé winkelstraat van Groningen is de Herenstraat, maar veel leuker zijn de knusse straten eromheen. Zoals de Folkingestraat en de Oosterstraat, met veel bijzondere boetieks en vintage- en tweedehandszaken. Houd je van schoenen, ga dan zeker naar schoenenboetiek Mary Jane. Elke week kijk ik wel even wat er in de etalage staat. De schoenen zijn niet goedkoop, maar wel bijzonder.”

Noorderplantsoen “Wil je de stadshectiek ontvluchten, dan kun je ontspannen in het Noorderplantsoen. In de zomer is hier twee weken lang theaterfestival Noorderzon, en ook in de winter is het hier mooi om te wandelen of koffie te drinken bij eetcafé Zondag.”

Wintergoud “December is een mooie tijd om naar Groningen te komen: dan is hier het evenement Wintergoud. Met kerstmarkten op de Grote Markt, de Vismarkt en de kades langs de Hoge en Lage der A, een van de meest schilderachtige locaties van Groningen. Er is een ijsbaan en de schepen zijn ook mooi verlicht: prachtig om langs te struinen

1 2 34 56 7

Rondje Diepenring “Ik loop graag een rondje Diepenring, een leuke wandeling van vier kilometer langs de grachtengordel van Groningen.

Je wandelt langs de geschiedenis van de stad: scheepvaart, handel en havens, architectuur en stadstuinen, cafés en kroegen, zoals café De Sigaar. De wandeling begint bij het Groninger Museum, tegenover het hoofdstation.”

De Stadtlander “Qua restaurants heb ik veel favourites, ik ga vaak uit eten met vrienden. De Graansilo vind ik een heel leuk restaurant. Als je meer van bistro’s houdt, moet je naar Bellami’s.

Een fenomeen hier in Groningen is eetcafé De Stadtlander in de Poelestraat, dat zat er al toen ik student was. Na een dag shoppen eindigen veel mensen hier voor een hapje en een borrel.”

Sport en cultuur “We hebben hier natuurlijk FC Groningen, maar de stad heeft ook een goed basketbal- en ijshockeyteam. In Martiniplaza kun je topsportwedstrijden bijwonen: leuk om eens iets anders te zien dan alleen voetbal.

Groningen is ook echt een dansstad, met onze Dansacademie Lucia Marthas. De Stadsschouwburg en het Grand Theatre hebben veel mooie voorstellingen.”

|

125

halve cent per kind per maand Als 7000 mensen 5 euro per maand doneren, kunnen meer dan 1000 kinderen in België

Protestants Christelijk Onderwijs blijven ontvangen.

bankrekening NL45 INGB 0002 7125 91 van Stichting Steunfonds Belgisch Christelijk Onderwijs

www.steunfondsbelgischchristelijkonderwijs.nl stichting.sbco@gmail.com De “Scholen met de Bijbel” in België hebben structureel hulp nodig om te kunnen blijven bestaan.

Helpt u mee

de 11 scholen in stand te houden en uit te breiden?

Kom je bij ons wonen?

Verzorgende IG vacature bij Waardeburgh Met hart en ziel

Heb je een (licht) verstandelijke beperking?

Ben je op zoek naar een fijne, christelijke, kleinschalige woonplek en begeleiding op maat?

Kijk dan snel op onze website. www.pinnenburg.nl

Ga jij aan de slag als verzorgende IG in de thuiszorg of in één van onze negen woonzorgcentra? Waardeburgh is een protestants-christelijke zorgorganisatie in de regio Alblasserwaard en Vijfheerenlanden.

Verzorgende IG Roze-Marie: “De voldoening die ik eruit haal, maakt dat ik het werk leuk blijf vinden. De mensen zijn heel dankbaar. Er is veel uitdaging en afwisseling in mijn werk.”

Scan de QR-code en ontdek hoe jij met hart en ziel het verschil kunt maken!

werkenbijwaardeburgh.nl

Waar is

Jezus?

Ontdek alles over kerst.

Doe de quiz op eo.nl/kerst

W I L J E O P LO S S EN

9

3

3

5

2 Sudoku

1

6 8

9 6 3

Vul het diagram zo in dat in elke rij, elke kolom en in elk blok van 3 x 3 vakjes de cijfers 1 t/m 9 slechts één keer voorkomen.

Sudoku 9 3 8 2 1 7 1

4 5 3 2 3 4 2 5 7 3 8 7 5 7 3 6 4 6 9 5 © Sanders puzzelboeken

128 |

6 8 2 4 7 9 5 8 1 9 9 5 4 9

2

© Sanders puzzelboeken

Vul het diagram zo in dat in elke rij, elke kolom en in elk blok van 3 x 3 vakjes de cijfers 1 t/m 9 één keer voorkomen.

5 9 6 3 7 2 4 8 1

2 1 4 6 5 8 7 9 3

3 7 8 9 4 1 2 6 5

9 5 2 7 3 4 8 1 6

4 3 1 5 8 6 9 7 2

8 6 7 2 1 9 3 5 4

6 8 3 4 9 5 1 2 7

7 2 9 1 6 3 5 4 8

1 4 5 8 2 7 6 3 9

VERSTANDIG MENS

AAN HET BENEDENEINDE

LOFDICHT

SLANG

RIVIER IN DUITSLAND

KLEDINGSTOF SEMI

Zweedse puzzel WIRWAR

1 KIJKEN

DUN

GROTE ZAK Zweedse puzzel

Breng de letters uit de genummerde vakjes over naar de gelijkgenummerde vakjes van de oplossingsbalk.

STUDIEMATERIAAL

Breng de letters uit de genummerde vakjesEFFEN over naar de gelijkgenummerde vakjes van de oplossingsbalk.

3

TWEESTRIJD WELRIEVERSTANDIG KUNSTWERK KENDE ZALF MENS

FEEST

AAN HET BENEDENEINDE

LOFDICHT

TIJDELIJK KLOOSTER GEBRUIK

5

GROENTE

DUN

1

ONGEWIJDE HOSTIE

KIJKEN

DRIETAL

STUDIEMATERIAAL

STADIUM

KLEDINGSTUK

LATER

KUNSTWERK

SPROOKJESFIGUUR ONGEWIJDE HOSTIE

FLINK

KRAAN

AFLEVERING

5

BOND

TIJDELIJK GEBRUIK

8

COMPUTER EFFEN

TWEESTRIJD

6

2

GROTE ZAK

3

KOPROL IN DE LUCHT

DREEF

KLEDINGSTOF SEMI

SPROOKJESFIGUUR

WIRWAR

KRAAN

AFLEVERING SLANG

RIVIER IN DUITSLAND

DRIETAL

VAAT

KENIAANSE STAD

COMPUTER

KOPROL IN DE LUCHT

LATER

6

WAT

BOND FLINK BOVEN

2

LIJN FAMILIELID

VAAT

BOOM

WAT

INGEVING

REEDS

KLUITENBREKER

7

HOUTEN PROJECTIEL

BOVEN

LIJN

WIJZE VAN GEKLEED REEDS GAAN VRUCHTENNAT

B H O F

7

KLUITENBREKER

WIJZE VAN GEKLEED GAAN

SOORT ROLSCHAATS

4

WATERLELIE

HOUTEN PROJECTIEL

HAARVERSTEVIGER HAARVERSTEVIGER

WATERLELIE

© Sanders puzzelboeken © Sanders puzzelboeken 1

2

3

4

5

G W O E B A B D IJ D O O L H O F S L A Z I E N B A A L A L L E E D U E L E F A S E L E E N F E E V E S T T R I O P C M O M B A S S A U N I E N O P A A F W A S

Oplossingen op pagina 130.

6

1

7

2

8 3

4

5

6

7

8

|

129

Redactie Eva, Postbus 21000, 1202 BA Hilversum eva@eo.nl

VOLGENDE EDITIE

HOOFDREDACTIE Griëtte Vonck EINDREDACTIE Marian van Vugt (beeld), Heleen Dekens en Charlotte van Egmond (tekst) VORMGEVING Yvonne Oostrijk, www.invorm.com

Sudoku

REDACTIE Robin Blokker, Femke Bouwens, Jorinde van den Dool, Sara Rodenboog, Christianne Scholtens, Eline Westland

Sudoku

Zweedse puzzel

Aan dit nummer werkte mee: het diagram zo in dat Vul in elke het diagram rij, elke kolom zo in dat en in elk elkeblok rij, elke van 3kolom en in elk blok van 3 Breng de letters uit de genummerde vakjes over naar deJoëlle gelijkgenummerde vakjesBastiaanse, van de oplossingsbalk.

Baelde, Heleen Miloe van Beek, Sonja Brekelmans, Rachel van x 3 vakjes de cijfers 1 t/mx93slechts vakjes de ééncijfers keer voorkomen.

1 t/m 9 slechts één keer voorkomen.

Wat een overgang FEEST

WELRIEKENDE ZALF

VERSTANDIG MENS

Charante, Jeannette Coppoolse, Caroline Cracco, Nienke van Denderen, Margreet Doornenbal, Femke Gaarlandt, Joselien Hoogendam, Elisabeth Ismail, Moon Jansen, Marcel Kessens, Martine ten Klooster, Eric Lagerström, Eline van Lindenberg, Judith SLANG Looye, Ellen Nap, Maarten Nota, Valérie Ntantu, Renée Prenger, Jeannine Rijsdijk, AAN HET BERIVIER IN KLEDINGSTOF NEDENEINDE Rachel Rosier, DUITSLAND Tomas Sjödin, Lisa den Teuling, Francien van der Valk, Alain Verheij, SEMI Ilona Wiesenekker, Sabine Wisman

LOFDICHT

KLOOSTER

WIRWAR

GROENTE

DUN

1

Cover: Covermodel: Liesbeth Smit, Beeld: Elisabeth Ismail, Visagie: Judith Looye Producer: Maria van ’t Veld GROTE ZAK Marketing: Corné Roubos Uitgever: EFFEN Aad Reinds, assistent-uitgever: Tjitske Hollestelle-Koopmans

KIJKEN

ZANGERES ELINE VAN DIJK KWAM NA HAAR MISKRAAM IN EEN GELOOFSCRISIS 6 9 ‘Voor het eerst in mijn leven mocht er twijfel bestaan’ 9 3 8 2 4 3 8 2 IN DE TUSSENTIJD 7 49 5 1 Hoe vind je je weg als het leven verandert?

3 55 EN 3 UIT?2 ECHT 8 7NIET! 1 OVER Voor deze vrouwen 1 9 is3de overgang geen eindstation 2 1 TRUST 46 THE 9 2 PROCESS 5 7 3 De Bijbel laat zien: echte verandering kost tijd 8 8 75 5 9 6 7 4 3 6 4 EN VERDER ONDER MEER: 3 62 9 9 5 STUDIEMATERIAAL

3

DREEF

TWEESTRIJD

STADIUM

KUNSTWERK

DRUK AFLEVERING Senefelder Misset, Doetinchem 5

SPROOKJESEva is een uitgave van de EO. FIGUUR

TIJDELIJK GEBRUIK

De redactie stelt zich niet aansprakelijk voor de inhoud van ONGEWIJDE advertenties, HOSTIE aanbiedingen, arrangementen, enz.

KRAAN

8

KLEDINGSTUK

DRIETAL

KENIAANSE STAD

KOPROL IN DE LUCHT

COMPUTER

SERVICE eo.nl/service LATER EO-Klantencontactcentrum, Postbus 21200, 1202 BE Hilversum 6

BOND

Eva niet ontvangen? Ga naar eo.nl/service.

FLINK Beschik je niet over internet? Dan kun je jouw nazending doorgeven via een VAAT voicemail bericht. Bel naar 035-6474646 en spreek duidelijk je naam, postcode, HOUTEN huisnummer en het ontbrekende blad-nummer in.

PROJECTIEL WAT Wij sturen het blad dezelfde dag (voor 15.00 uur) nog naar je op.

2

FAMILIELID

INGEVING

BOOM

BOVEN

LIJN

www.eo.nl KLUITENOude Amersfoortseweg 79, BREKER 7 1213 AC Hilversum IBAN NL59ABNA0550414746, BIC ABNANL2A

REEDS

VRUCHTENNAT

WIJZE VAN GEKLEED GAAN

SOORT ROLSCHAATS

‘HOI,©IK BEN OESTROGEEN’ Sanders puzzelboeken © Sanders puzzelboeken

Achter de schermen van je hormoonhuishouding

4 WATERLELIE

BINNEN BIJ MARIJE DUIJN

‘Onze keuken is blauw, dat durfde ik vroeger niet’

VAN MEISJE NAAR VROUW

1

Drie generaties over puberen toen en nu

2 1 4 6 5 8 7 9 3

3 7 8 9 4 1 2 6 5

9 5 2 7 3 4 8 1 6

4 3 1 5 8 6 9 7 2

8 6 7 2 1 9 3 5 4

6 8 3 4 9 5 1 2 7

7 2 9 1 6 3 5 4 8

1 4 5 8 2 7 6 3 9

2 9 8 5 1 4 3 7 6

7 4 6 3 8 9 1 5 2

1 5 3 6 7 2 8 9 4

8 6 4 2 3 5 7 1 9

5 7 2 4 9 1 6 3 8

3 1 9 7 6 8 4 2 5

4 3 5 8 2 7 9 6 1

6 8 1 9 5 3 2 4 7

9 2 7 1 4 6 5 8 3

G W O E B A B D IJ D O O L H O F S L A Z I E N B A A L A L L E E D U E L E F A S E L E E N F E E V E S T T R I O P C M O M B A S S A U N I E N O P A A F W A S I D E E L I N I E O P S K A T E K L E D IJ S A P L O T U S G E L

danseres

Eva 1 ligt op 6 februari in de winkel of bij jou op de mat!

Nog geen abonnee? Ga dan naar eo.nl/eva

130 |

3

4

5

6

7

8

Het Eva-abonnement is schriftelijk of via EO.nl/service bij elk nummer opzegbaar.

Bij opzegging altijd het abonnementsnummer vermelden.

Abonnees buiten Nederland betalen een toeslag. Voor België € 10,- per jaar, voor Europa € 25,- per jaar, buiten Europa € 25,- per jaar.

Oplossingen puzzels: 5 9 6 3 7 2 4 8 1

2

ABONNEREN In verband met stijgende druk- en verzendkosten worden per 31-12-2025 HAARde abonnementsprijzen en de losse verkoopprijs van Eva verhoogt.

VERSTEVIGER Eva Compleet (regulier) abonnement: gaat van € 54 naar € 56 per jaar.

Eva Digitaal Plus abonnement: gaat van € 42 naar € 43 per jaar. © Sanders puzzelboeken Eva Digitaal abonnement: stijgt niet en blijft € 30 per jaar kosten.

Los Eva nummer: gaat van € 9,50 naar € 9,75.

PASSEND LEZEN Eva is te verkrijgen in braille, in grootletter en in gesproken vorm bij Bibliotheekservice Passend Lezen, Postbus 84010, 2508 AA Den Haag. www.passendlezen.nl | E-mail: klanten@passendlezen.nl ADVERTENTIES JAWEL Media, Parallelweg 7, 3931 MS Woudenberg Roel Abraham, e-mail: roel@jawelmedia.nl Alle advertentiecontracten worden afgesloten conform de Regelen voor het Advertentiewezen gedeponeerd bij de rechtbanken in Nederland.

ISSN 1385-9889

Steun Afghaanse vrouwen en meisjes in nood Laat ze niet in de steek

Afghanistan is in nood. 3,5 miljoen jonge kinderen z�n ondervoed en meer dan de helft van de bevolking heeft humanitaire hulp nodig. Vooral meisjes en vrouwen hebben het zwaar. Met jouw hulp kr�gen kinderen b�voeding, vrouwen medische zorg en meisjes onderw�s. Doe mee en doneer nu!

Doe mee en geef voor vrouwen en meisjes in nood.

Kijk voor meer info op metterdaad.nl/afghanistan

Scan de QR-code

Stap ook over naar De christelijke zorgverzekeraar Ruim 114.000 klanten gingen u al voor Goed verzekerd, ook voor christelijke zorg!

Maandpremie zonder vrijwillig eigen risico: Principe Polis: € 155,25

Bij De christelijke zorgverzekeraar vindt u algemene zorg én zorg die past bij uw geloof.

Dit merkt u in onze persoonlijke service, vergoedingen en de Zorgen voor elkaar-programma’s.

Stap uiterlijk 31 december over via dechristelijkezorgverzekeraar.nl/collectiviteiteo.

U krijgt als lezer van EVA: • 8% korting op een aanvullende verzekering en tandartsverzekering; • een extra Aanvullend Zorgpakket bij een aanvullende verzekering. Met extra vergoedingen zoals fysiotherapie bij een Mediumpolis en Largepolis; • korting en voordelen die ook gelden voor meeverzekerde gezinsleden.

Stap nu over!

Binnen 3 minuten geregeld.