ભીલી મૌખિક સાહિત્ય એક સ્વાધ્યાય (ખંડ-૨) - ભગવાનદાસ પટેલ

¾tz-2

MktÃkkËf

økwshkík MkkrníÞ yfkË{e økktÄeLkøkh

By Bhagvandas Patel

Published by Gujarat Sahitya Academy, Gandhinagar

ISBN : 978-81-992085-7-5

© økwshkík MkkrníÞ yfkË{e, økktÄeLkøkh

«Úk{ ykð]r¥k : 2025

«ík : 300

Ãk]c : 75+313 = 389

{qÕÞ : Y. 600-00

«fkþf : zkì. sÞuLÿ®Mkn òËð

{nk{kºk

økwshkík MkkrníÞ yfkË{e

Íðuh[tË {u½kýe ¼ðLk, f]r»k¼ðLkLke ÃkkA¤, Mkuõxh-10-yu, økktÄeLkøkh-382010

VkuLk : (079) 23256797-23256798 www.gujaratsahityaacademy.com

Email:gsagandhinagar@gmail.com

{wÿf r¢»Lkk økúkrVõMk

966, LkkhýÃkwhk sqLkk økk{, LkkhýÃkwhk, y{ËkðkË-380013 {ku. 98986 59902

yæÞûkMÚkkLkuÚke...

¼økðkLkËkMk Ãkxu÷Lkku þkÂçËf Ãkrh[Þ ykÃkðkLkku Lk nkuÞ. yu{ýu ‘yswoLk yLku ÃkûkeLke ykt¾ ðªÄðkLkk ÷ûÞ’Lke su{ W¥kh økwshkíkLkk ytíkrhÞk¤ yhðÕ÷e Ãknkze «Ëuþ{kt ðMkíkk ¼e÷ ykrËðkMke Mk{ksLkk {kir¾f MkkrníÞLkwt MktþkuÄLk-MktÃkkËLk-«fkþLk-yÇÞkMk yLku íkuLkwt þk† h[ðkLkwt ÃkkuíkkLkwt SðLk÷ûÞ çkLkkÔÞwt.

íkuyku økwshkík MkkrníÞ yfkË{e îkhk «fkrþík ‘ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLke {khe MktþkuÄLk-MktÃkkËLk-yÇÞkMkÞkºkk’ økútÚk{kt MðÞtLkku SðLkWÆuþ yk heíku «økx fhu Au, ‘‘ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞûkuºku {khku SðLkWÆuþ fk¤«ðknLkk Mkk{u Ãkqhu íkheLku ðÄw Lku ðÄw ¼e÷e {kir¾f MktÃkËk økkÞfku-fÚkfkuLkk {w¾uÚke æðrLk{wrÿík-MktÃkkrËík fhe «rMkØ fhðkLkku, htøkçknkh MktMÚkkLkk MknÞkuøkÚke ykrËðkMke ¼kE-çknuLkku îkhk yk ÷kufMktÃkr¥kLkku Ëuþ-rðËuþ{kt rLkËþoLkku ÞkuS yLku yLkuf hk»xÙeÞ-yktíkhhk»xÙeÞ ÃkrhMktðkËku{kt yÇÞkMk hsq fhe «[kh-«Mkkh fhðkLkku, yk rð»kÞLkk ðÄw Lku ðÄw rðîkLkkuLku ðt[kðe-yÇÞkMkkðe økwshkíke ÷kufMkkrníÞûkuºku Lkðe Äkhk íkhefu ¼e÷e ÷kufMkkrníÞLku MÚkkÃkðkLkku íkÚkk íkuLku ykrËðkMke yfkË{e, íkusøkZ suðe hk»xÙeÞ MktMÚkk{kt hûkðkLkku hÌkku Au.’’ Ãkrhýk{u Éíkw[¢ yLku SðLk[¢Lkk Ãkðo-«MktøkkuLkk Mkk{krsf-ÄkŠ{f ðkíkkðhý{kt økeíkku, fÚkkøkeíkku, {tºkku, ÷kuffÚkkyku-ÃkwhkfÚkkyku, ÷kufkÏÞkLkku÷kuf{nkfkÔÞku ðøkuhu æðrLk{wrÿík fhðk, yÇÞkMk Mk{uík þk†eÞ ÃkkX íkiÞkh fhðk íkÚkk yk çknw{w¾e {kir¾f MkkrníÞLkk «fkhku-MðYÃkku-rMkØktíkku rLkÞík fhðk íkÚkk «fkrþík fhðk 30 ð»koLkwt íkÃk ykËÞwO su «Mktøk Mkðo rðrËík Au. fk¤ Mkk{u ÍqÍeLku Ãkðo-«Mktøkku «{kýu MkkÄw-¼kuÃkk (¼qðk) yLku ÷kufMk{wËkÞLke Lkkr¼{ktÚke «økxíkk ‘÷kufðuË’ Mk{kLk ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkk çkÄkt «fkhku-MðYÃkku 1500 ykìrzÞku yLku 50 rðrzÞku fuMkuxku Ãkh æðrLk{wrÿík

fÞkO. yk ÷kufMktÃkËkLkk ykÄkhu ¼e÷e yLku íkuLkk økwshkíke, ®nËe, ytøkúuS, £uL[ yLku hksMÚkkLke, çktøkk¤e, LkuÃkk¤e, Ãktòçke, {hkXe ðøkuhu yLkwðkËku MkkÚku 60 ÃkwMíkfku «økx ÚkÞkt. Ãkrhýk{u W¥kh økwshkíkLkk ŸzkýLkk yhðÕ÷e Ãknkze «Ëuþ{kt ðMkíkk ykrËðkMkeykuLkk ftX{kt ÂMÚkík yk {kir¾f ÷kufMkkrníÞ Ëuþ ð¤kuxeLku rðËuþ{kt ÃknkUåÞwt Au yLku rðïLke yLku ËuþLke ÞwrLkðŠMkxeyku{kt yÇÞkMkLkku rð»kÞ çkLÞwt Au.

ytíku ¼e÷ Mk{ksLke {kir¾f ÷kufMktÃkËkLkku íku{Lkk Mk{ksSðLkLkk Mkt˼o{kt ÃkwLk: yÇÞkMk fhe ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞþk† (2020) yLku

‘÷kuf’Mkt{ík ykrËðkMke ÷kufrðãkþk† (2022) håÞkt Au. su ykrËðkMke

Mk{ksSðLkLkk Mkt˼o{kt MðYÃk-rMkØktíkøkík h[kÞu÷kt ¼khíkLkkt «Úk{ þk†ku Au. ykLke yu{ýu økwshkík MkkrníÞ yfkË{e îkhk «fkrþík ‘ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLke {khe MktþkuÄLk-MktÃkkËLk-yÇÞkMkÞkºkk’ økútÚk{kt rðøkíku [[ko fhe Au. økwshkík MkkrníÞ yfkË{eyu ykÃku÷k «fÕÃkLkk fkÞo{kt yu{ýu økwshkík yLku hksMÚkkLkLkk ykrËðkMke rðMíkkh{kt Mk½Lk ûkuºkfkÞo fhe ÷kuføkeíkku, ¼kiríkf Mkk{økúe yLku r÷r¾ík Mkk{økúeLkku rðrLkÞkuøk fheLku ‘W¥kh økwshkíkLkk ¼e÷ ykrËðkMkeykuLkwt MðkíktºÞ yktËku÷Lk’ Lkk{Lkku økútÚk ÷ÏÞku Au. WÃkhktík yk «fÕÃk{kt ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkk r¼LLk r¼LLk «fkh-MðYÃk-rMkØktíkLkk yÇÞkMk Mk{uík 12 økútÚkku «økx fÞko Au.

SðLk yLku fkÞoLkk þY ÚkÞu÷k Lkð{k þíkf{kt Ãký ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷Lke ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLke MktþkuÄLk-MktÃkkËLk-yÇÞkMkÞkºkk yrðhík [k÷w Au. yk rðÄkLkLkk yLkwMktÄkLku (1) ¼e÷e {kir¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ (økeíkkufÚkkøkeíkku-ykÏÞkLkku), ¾tz-1, 2025 yLku (2) ¼e÷e {kir¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ (÷kuf{nkfkÔÞku) ¾tz-2, 2025 þe»kof ík¤u økútÚkku økwshkík MkkrníÞ yfkË{e îkhk «økx ÚkÞk Au.

yk Mk{økú fkÞo ¼e÷ ykrËðkMke Mk{ks yLku MkkrníÞLkk «¾h MktþkuÄfMktÃkkËf-yÇÞkMke ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷Lkk yíkw÷ Ãkwhw»kkÚkoLkwt þw¼ Ãkrhýk{ Au. yk {kxu íkuyku yr¼LktËLkLkk yrÄfkhe Au.

¼køÞuþ ßnk yæÞûk økwshkík MkkrníÞ yfkË{e

«fkþfeÞ

ÏÞkík ÷kufrðãk-÷kufMkkrníÞrðËT ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷Lke ykrËðkMke

÷kufMkkrníÞLke MktþkuÄLk-MktÃkkËLk-yÇÞkMkÞkºkk E.Mk. 1980Úke ykht¼kELku

yufÚke ðÄw Ãkzkðku{ktÚke ÃkMkkh ÚkE, ytrík{ Ãkzkðu ykðe Au.

ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞ MktÃkkrËík fhðk ßÞkhu yu{ýu ykrËðkMkeûkuºk{kt

«ðuþ fÞkuo íÞkhu su{Lkk ftX{kt yk çknw{qÕÞðkLk {kir¾f MkkrníÞ níkwt yu ð]Øku

ðÞ{ÞkoËkLkk fkhýu yðMkkLkLkk ykhu ykðeLku Q¼k níkk yLku Lkðe ykrËðkMke ÃkuZe ÃkkuíkkLkk {kir¾f MkkrníÞÚke rËLk-«rík-rËLk rð{w¾ çkLke hne níke. ykðk

çkË÷kíkk ÞwøkLkk «ríkfq¤ Mktòuøkku{kt Lkkþ Ãkk{íkk çknw{w¾e-çknwMðYÃke ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLku çk[kððk yu{ýu {¬{ rLkýoÞ fÞkuo. ykÚke ykht¼{kt yu{ýu su ftXMktÃkËk «kÃík ÚkE yu ÞÚkkíkÚk «økx fhe. Ãkhtíkw SðLkLkk ytrík{ Ãkzkðu yk ftXMktÃkËkLku ÃkwLk: íkÃkkMkðk, ÃkkXktíkhku «kÃík fhðk, Ëhuf økútÚkLke yÇÞkMk-¼qr{fk ÷¾e íkuLkk «fkhku-MðYÃkku-rMkØktíkku rLkÞík fhe, y÷øk yrËðkMke ÷kufrðãk÷kufMkkrníÞþk† h[ðk økwshkík MkkrníÞ yfkË{e, økktÄeLkøkh Mk{ûk yuf «fÕÃk {qõÞku. yk «fÕÃkLkk Lkuò Lke[u, Lke[u «{kýuLkk økútÚkku «økx ÚkÞk Au : (1) ¼e÷kuLkkt Mkk{krsf økeíkku, 2012 (2) ¼e÷kuLke ðne-ðkíkkuðkhíkkyku, 2017 (3) ¼e÷ ykrËðkMke {kir¾f ykÏÞkLkku, ¾tz-1, ¾tz-2, 2018 (4) ¼e÷e {kir¾f {nk¼khík : ¼e÷kuLkwt ¼khÚk, 2020 (5) ¼e÷e {kir¾f hk{kÞý : hkì{ Mkeík{kLke ðkhíkk, 2020 (6) ¼e÷e {kir¾f {nkfkÔÞ: økwshktLkku yhu÷ku, 2020 (7) ¼e÷e {kir¾f {nkfkÔÞ : hkXkuhðkhíkk, 2020 (8) ¼e÷ ykrËðkMke {kir¾f økeíkfÚkk-fÚkkøkeíkku, 2022 (9) ‘÷kuf’ Mkt{ík

ykrËðkMke ÷kufrðãkþk†, 2022 (10) W¥kh økwshkíkLkk ¼e÷ ykrËðkMkeykuLkwt

MðkíktºÞ yktËku÷Lk, 2023 (11) ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLke {khe MktþkuÄLkMktÃkkËLk-yÇÞkMkÞkºkk, 2023.

«fÕÃkLkk ytrík{ íkçk¬k{kt ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ îkhk MktþkurÄík-MktÃkkrËík ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞ Ãkh yu{ýu yLku yLÞ rðîkLk-yÇÞkMkeykuyu Mðíktºk økútÚkku{kt yLku Mkk{rÞfku{kt Mk{Þu Mk{Þu «økx fhu÷k ykÇÞkMk-÷u¾ku{ktÚke Mk¥ðþe÷ ÷u¾ku (1) ¼e÷e {kir¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ (økeíkku-fÚkkøkeíkku-ykÏÞkLkku), ¾tz-1,2025 yLku (2) ¼e÷e {kir¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ (÷kuf{nkfkÔÞku), ¾tz-2, 2025Lkk Lkk{u MktÃkkrËík fÞko Au.

E.Mk. 1980Úke yks MkwÄeLkk yu{Lkk fkÞoLkwt rðntøkkð÷kufLk fheyu íkku Ãký yu{ýu LkkUæÞwt Au yu «{kýu ‘ftXðuË’ suðe ykrËðkMke ÷kuføktøkkLkkt ÷kufkLkwYÃk rðrðÄ yLkuf MðYÃkku suðkt fu 4 ¼e÷e ÷kuf{nkfkÔÞku, 21 ÷kufkÏÞkLkku, 800 ÷kuføkeíkku-fÚkkøkeíkku, yLkuf økwÃík ÷kuf{tºkku, ÃkwhkfÚkkyku-÷kuffÚkkyku ðøkuhu økwshkíke ÷kufMkkrníÞûkuºku Ãknu÷eðkh «ðu~Þkt Au. yk MkËe{kt ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ îkhk MktÃkkrËík ÚkÞu÷wt W¥kh økwshkíkLkk ¼e÷ ykrËðkMke Mk{ksLkwt ÷kufMkkrníÞ sux÷wt yÇÞkMkkÞwt Au yux÷wt yLÞ rðMíkkhLkwt ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞ fu økúk{eý ÷kufMkkrníÞ yÇÞkMkkÞwt LkÚke. MðÞt MktÃkkËfu yLku yLÞ yk rð»kÞLkk yÇÞkMke rðîkLkkuyu «økx fhu÷k yÇÞkMk rð»kÞf økútÚkkuLke MktÏÞk Ãký ½ýe Au : ðLkMðh (2004), MktÃkk., zkì. çk¤ðtík òLke; ¼e÷e MkkrníÞ : yuf yæÞÞLk (2009), MktÃkk. zkì. nMkw Þkr¿kf; Study in the Tribal Literature of Gujarat, Ed. by Bhagvandas Patel, byHasu Yajnik (2004); ¼e÷e {nkfkÔÞku : yuf {qÕÞktfLk (2011), MktÃkk. zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷; ykrËðkMke yku¤¾ (1999), zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷; ykrËðkMke òLkÃkË yLku rþü {nkfkÔÞku{kt Lkkhe (2005), zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷; þkuÄMktÃkËk (2008), zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷; {khe ÷kufÞkºkk (2006, 2010, 2011) {khe ykLktËÞkºkk (2014), ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞþk† (2020), ykrËðkMke ÷kufrðãkþk† (2002), ¼e÷ ykrËðkMke {kir¾f økeíkfÚkk-fÚkkøkeíkku (2022), zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷; ¼e÷e MkkrníÞ: f]rík yLku MktMf]rík (2009), zkì. ËeÃkf Ãkxu÷; ‘{nk¼khík’ yLku ‘¼e÷kuLkwt ¼khÚk’ – LkkheÃkkºkku (2015), n»koËk þkn; ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷Lkk ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkk ÷u¾ku (2023), MktÃkkËf : «u{S

Ãkxu÷; ¼e÷e {kir¾f MkkrníÞ: yuf yÇÞkMk (¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ îkhk MktÃkkrËík ¼e÷e MktÃkËkLkk Mkt˼o{kt) (2022), MktÃkkËf : zkì. ËþhÚk Ãkxu÷; LA MUSIQUEDES ARAVALLI (2023) £uL[, yLkw. {kuEÍ hMkeðk÷k; {khe ÷kufÞkºkk : rð{þo (2016), zkì. «u{S Ãkxu÷; Printed Words (2012), by G. N. Devy ðøkuhu suðkt ÃkwMíkfku{kt yk ¼e÷e MkkrníÞ Ãkwhkuøkk{eyku, Mk{fk÷eLkku yLku yLkwøkk{eyku îkhk yÇÞkMkkE-rððu[kE, ðÄw Ws{k¤wt çkLke ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLke Mðíktºk Äkhk íkhefu Mðefkh Ãkk{e økwshkíke ÷kufMkkrníÞûkuºku MÚkÃkkÞwtAu.

WÃkhktík fux÷ktf {nkfkÔÞkuLkk ytøkúuS, £U[, ®nËe, hksMÚkkLke, çktøkk¤e, {hkXe, LkuÃkk¤e, Ãktòçke ðøkuhu ¼k»kkLkk yLkwðkËku Úkfe yuf ¾qýk{kt hnu÷wt ¼e÷e ÷kufMkkrníÞ hk»xÙeÞ yLku yktíkhhk»xÙeÞ ûkuºku ÃknkU[eLku ÃkkU¾kÞwt Au. ykðwt yLk ykx÷wt çkÄwt fkÞo økwshkíkLkwt fkuE rðïrðãk÷Þ Ãký LkÚke fhe þõÞwt. yk rðh÷ fkÞoLku ðÄkðwt Awt yLku ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷Lku yr¼LktËLk ÃkkXðwt Awt.

zkì. sÞuLÿ®Mkn òËð

{nk{kºk, økwshkík MkkrníÞ yfkË{e

MktÃkkËfeÞ

÷kufrðãkrðË {kir¾f ÃkhtÃkhkLku ‘÷kufrðãk’Lkk yuf ¼køk íkhefu MðefkheLku íkuLkku yÇÞkMk fhu Au. yLku ÷kufrðãk ÷kufMktMf]ríkLkku yuf ¼køk Au. ‘÷kuf’Lke {kir¾f ÃkhtÃkhk {kxu ykÃkýu íÞkt ‘÷kufMkkrníÞ’ þçË YZ ÚkÞku Au. ÷kufrðãk yLku ÷kufMkkrníÞ yu ytøkúuS þçËku ‘Folk-lore’ yLku ‘Folk literature’Lkwt ¼k»kktíkh Au yLku yk çktLku þçËku Ãkrù{{ktÚke ¼khíkeÞ MkkrníÞ{kt «ðu~Þk Au. ykht¼{kt rðîkLkkuyu su ‘Folk’Lku ‘Literature’Lkku Mkúkuík {kLÞku Au, íku Au ykrË{, yMkÇÞ, støk÷e ÷kufku fu suyku ytÄrðïkMk{ktÚke {kir¾f MkkrníÞLkwt Ãkku»ký {u¤ðu Au. ðeMk{e MkËeLkk ykhtr¼f Ëþf{kt hkìçkxo økúuÔMk, £uLf rMksrðf, £kÂLMkMk økw{h, suBMk £uÍh yLku çkúkurLkM÷ku {ur÷LkkuÔMfe suðk Ãkrù{Lkk rðîkLkkuyu ‘Vkuf÷kuh’Lke þk¾k-«þk¾kykuLkwt rððu[Lk fhíkkt íÞkt MkwÄe fÌkwt Au fu ‘Vkuf÷kuh’ {Lkw»ÞLke ykrË{ yðMÚkkLke yr¼ÔÞÂõík Au; yMktMf]ík Mk{ksLkku rð»kÞ Au íkÚkk íkuLke rðþu»kíkkyku nðu rðøkík yðþu»kku{kt s ËþoLkeÞ Au. ‘ykrË{’ yLku ‘fçke÷kE’ Mk{ks «íÞu Mktfwr[ík yLku Ët¼Ãkqýo árüLku ÷eÄu íkuykuyu Mk{økú ykrËðkMke yLku økúk{ðkMke Mk{ksLku ÃkkA¤ Aqxe økÞu÷ku, y¼ý, rLkSoð, y~{e¼qík yLku ÔÞíkeík Mk{ks fÌkku Au. ‘÷kuf’ yLku íkuLkk {kir¾f ÃkhtÃkhkLkk ‘MkkrníÞ’ {kxuLkk Ãkrù{Lkk yk ÏÞk÷ku ‘÷kuf’ rðþuLkk ¼khíkeÞ ®[íkLk MkkÚku {u¤ ¾kíkk LkÚke. ¼khíkeÞ MktMf]ríkLkwt ykrË{q¤ yu yk ‘÷kuf’ LkÚke. ¼khíkeÞ árü ÷kufLku Ãkwhkýku, ykrË{, rðM{]ík yLku ÔÞíkeík Mk{ks LkÚke {kLkíke. yk sLkíkksLkkËoLkLkwt økkihð fhíkkt {nk¼khík{kt rLk»kkËe MkíÞðúíkeLkk Ãkwºk ðuË ÔÞkMk fnu Au : Ðíy²ÿ¢Îà¢èü H¢ïÜU¢Ý¢æ „±üÎà¢èü |¢±ï‹¼Ú: (©l¢ïx¢ бü - 43-36, ÐéÝ¢) , «íÞûkËþeo ÷kuf s Mk{økú rðïLku Mkðo «fkhu Ëu¾ðkðk¤ku nkuÞ Au, yLku su ‘÷kuf’ Lku òýu Au íku MkðoLku òýu

Au. [kýõÞ ‘yÚkoþk†’{kt hkò {kxu ÷kufMk¥kkLku Mkðo¿kíkk (&÷kuf 542) fnu Au

yLku ykøk¤ MÃkü heíku fnu Au : ࢢ›ùçÐ H¢ïÜU¥¿¢¢ï }¢ê¶ü¼é˲: (543), yÚkkoíkT þk†Lkwt ¿kkLk nkuÞ Ãkhtíkw òu ÷kufku rðþu y¿kkLk nkuÞ íkku íku {q¾o 1suðku Au.1 ¼khíkeÞ árü ÷kufLku MktÃkqýo SðLk{kt ÔÞkÃík yLku SðLkLkk MkSð ytøk íkhefu Mðefkhu Au. {kxu íku ÷kufLku y~{e¼qík yLku rLkSoð Lknª Ãký Mkíkík ytfwrhík Úkíkk, MkËk ðÄo{kLk yLku Lkeík Lkðkt YÃk Ähíkk MkSð SðLk íkhefu swyu Au. Ãkrù{Lke {kLkðLk]ðtþ yLku Mk{ksþk†eÞ çkkÌk árü ÷kufLke yktíkrhf økríkþe÷ yLku ÃkrhðíkoLkþe÷ þÂõíkLku òuE þfe LkÚke. ‘÷kuf’ Mk{ksLkk rð½xLkLke MkkÚku rð½xLk Ãkk{íkku LkÚke Ãký ÃkrhðíkoLk Ãkk{u Au. íku ÃkkuíkkLke yÃkkh rsSrð»kk MkkÚku yLku Mkk{krsf-MkktMf]ríkf ÃkrhðíkoLk MkkÚku ykÄwrLkf ÞtºkÞwøkLke ÚkÃkkxku Íe÷íkku ÃkrhðíkoLk Ãkk{u Au, YÃkktíkh Ãkk{u Au, Ãký {híkku LkÚke.

÷kufLkk YÃkktíkh Ãkk{ðkLkk Mð¼kðLku ÷eÄu Ãkrù{Lkk yksLkk Lk]íkðtþþk†eykuLku yu òuELku ykùÞo ÚkkÞ Au fu ¼khík suðk Ëuþku{kt ÷kufMktMf]rík yksu Ãký Sðtík YÃku rðã{kLk Au. ykrËðkMke yLku yLÞ ÷kufMk{kòu{kt yksu Ãký yuðe yLkuf «kfT-ykÄwrLkf ÃkhtÃkhkyku Srðík Au fu su{Lku rðfkMkLkku ykÄwrLkf ÍtÍkðkík Lkü LkÚke fhe þõÞku.

ðeMk{e MkËeLkk ykht¼{kt ÷kufrðãk (Folk-lore)Lkku yÇÞkMk Ãkrù{{kt ÚkÞku. Ãkrù{Lkk yÇÞkMkeykuyu ‘÷kuf’Lkku yÚko ykrËðkMke (Tribal) fÞkuo. yÇÞkMkLkk çkeò íkçk¬k{kt íkuLkku yÚko økúk{eý (Rural) fhðk{kt ykÔÞku yLku yk yÚko ÔÞkÃkf Ãký çkLÞku.Ãký nðu ‘÷kuf’Lkku yÚko zkì. nMkw Þkr¿kf hrþÞLk, rVLkeþ yLku ¾kMk íkku y{urhfLk Vkuf÷kurhMx(÷kufrðãkrðË)Lkku nðk÷ku ykÃkeLku LkkUÄu Au yu «{kýu ‘su{Lkkt ¼k»kk-çkku÷e, ð†k¼q»ký, SðLk yLku søkíkLku òuðkLkku-òýðkLkku-yLkw¼ððkLkku yr¼øk{ Mk{kLk Au yuðwt ‘yuÚkrLkf økúqÃk’ Au. ykðk Mkk{krsf yuf{{kt {kºk ykrËðkMke fu økúk{eýLkku s Mk{kðuþ Úkíkku LkÚke; Ãkhtíkw Lkkøkrhf yLku rþrûkíkLkku Ãký Mk{kðuþ ÚkkÞ Au. yksLkk rþrûkík ðøkoLkk Ãký zkìõxh, yuÂLsrLkÞh, rþûkf ðøkuhuLkk su yuÚkrLkf-Mk{kLkíkk Ähkðíkk Mkk{krsf yuf{ku Au, íku Ãký ‘Vkuf’ Au, Lku íku{Lku Ãký Ãkkuíkefwt yuðwt ‘÷kuh’ Au yLku íkuLkwt Mkt¢{ý, rþûkýLkwt «{ký ðÄðkLkk fkhýu nðu {kºk {kir¾f s Lk hnuíkkt r÷r¾ík Ãký çkLÞwt Au. yk{ ºkeò íkçk¬u ‘Vkuf(÷kuf)Lkku yÚko, su{Lke SðLk yLku søkíkLku òuðkLke, Mk{sðkLke yLku yu {kxuLke ÃkhtÃkhkLke Mk{kLkíkk Au, yuðku Mkk{krsf yuf{, yuðku ÚkkÞ Au. yk Mkk{krsf yuf{Lke ÃkhtÃkrhík ‘rðãk’(¿kkLk)

yux÷u ‘÷kufrðãk’ yLku yk ÷kufLkwt {kir¾f MkkrníÞ yLku fux÷kf Mktòuøkku{kt

r÷r¾ík MkkrníÞ yux÷u ÷kufMkkrníÞ. ÷kufLkwt «ÞkusLk Mk[ðkÞ Au íÞkt MkwÄe yk MkkrníÞ ÃkuZe Ëh ÃkuZe nMíkktíkrhík ÚkkÞ Au yÚkðk íkku ÃkrhðíkoLk Ãkk{u Au.

ÔÞÂõíkf]ík r÷r¾ík MkkrníÞ fu suLkwt rþü fu «rþü MkkÂníÞ yuðwt Lkk{kr¼ÄkLk fheyu Aeyu; íkuLkwt {qÕÞktfLk yk[kÞkuoyu Ëþkoðu÷e hMk{e{ktMkkÚke fheyu Aeyu, f÷kLkkt WÃkfhýkuÚke fheyu Aeyu. ykðk MkkrníÞLkwt rððu[Lk ÚkE þfu Au. ßÞkhu ÷kufMkkrníÞ su íku ÷kufLkkt MktMf]rík-Mk{ksLkkt SðLk{qÕÞku{ktÚke ykrð¼koð Ãkk{u Au. ykÚke ykðwt MkkrníÞ Mk{fk÷eLk f÷k fu rððu[LkLkkt WÃkfhýkuÚke {q÷ðe þfkíkwt LkÚke. Ãkhtíkw, yk ÷kufLkkt MktMf]rík-Mk{ksLkk Mkt˼o{kt íkuLkku yÇÞkMkyæÞÞLk ÚkE þfu Au.

{kir¾f MkkrníÞLkwt MðYÃk yuf rðrþü ¼q¼køk Ãkh ðMkíke òrík Mk{ksLkk ‘÷kuf’Lkkt Mkk{krsf-ÄkŠ{f-ykŠÚkf «ÞkusLk {kxu MÚkkrLkf çkku÷e-¼k»kk{kt çktÄkíkwt nkuÞ Au. ykðwt MkkrníÞ Mkk{krsf MktMfkh yLku ÄkŠ{f yLkwckLk MkkÚku Mktf¤kÞ Au yLku rðrÄ-rðÄkLk MkkÚku r¢Þkþe÷ ÚkE Ãkðo-«Mktøku ÷kuf{w¾u yr¼ÔÞõík ÚkkÞ Au. ykðwt MkkrníÞ ÔÞÂõíkSðLkLku Mk{ksSðLk{kt økkuXððk MknkÞf ÚkkÞ Au. yk

MkkrníÞ{kt ÷kufLku yr¼«uík SðLk yLku søkíkLku òýðkLkwt ËþoLk nkuÞ Au. ykÚke su íku òríkLke ykðe MkktMf]ríkf çkkçkíkku ykí{MkkíkT Lk fhðk{kt ykðu íÞkt MkwÄe yLÞ Mk{ksLke ÔÞÂõíkLkk ÃkÕ÷u fþwt Ãkzíkwt LkÚke íkÚkk su íku Mk{ks yLku íkuLkk

MkkrníÞLku Mk{sðk{kt ¾kuxkt yÚko½xLkkuLke Mkt¼kðLkk hnu Au.

÷kufMkkrníÞ yu ÷kufrðãkLke yuf «þk¾k Au yLku ÷kufrðãkLkku MktçktÄ ÷kufMktMf]rík MkkÚku Au. yk{ Aíkkt r÷r¾ík ÔÞÂõíkMkkrníÞLkku MktçktÄ ËqhLkku Ãký {kir¾f ÷kufMkkrníÞ MkkÚku Au. fkhý fu ÔÞÂõíkLkk SðLkLkku ykht¼ fwxwtçk yLku Mk{ks{kt ÚkkÞ Au. íkuLkwt {kLkMk fwxwtçk yLku Mk{ksLkk SðLk{qÕÞkuLkk ykÄkhu ½zkÞ Au. ykÚke yòýu Ãký íkuLkk MksoLk{kt ÷kufLkwt SðLkËþoLk f÷kí{f YÃk Ähu Au. yuðwt ÷kuf{kt ÏÞkík frðLkwt Ãký Au. fux÷ef ðkh ÷kufLku yr¼«uík yuðe ðiÞÂõíkf ¼kðkuŠ{yku yux÷e çkÄe Wífx nkuÞ Au fu yk QŠ{yku ÔÞÂõíkMksoLk suðk f÷kí{f YÃk{kt Ãkrhý{u Au. yk{ ÷kuf{ktÚke ykðíkku Mksof yLku ÔÞÂõíkMksof ½ýk çkÄk «Mktøkku{kt MksoLkLkk Mk{kLk Ähkík÷ Ãkh ykðe òÞ Au íkuLkwt {n¥ðLkwt fkhý çktLku MktMf]rík-÷kufMktMf]ríkLkk ytþ nkuÞ Au. ykÚke Mk{ksLke SðLkherík-SðLkËþoLkLkku «¼kð íku{Lkk MksoLk Ãkh Ãkzu Au.

ykLkk yLkwMktÄkLku ÏÞkík ÃkkùkíÞ rððu[fku huLku ðu÷uf yLku ykìÂMxLk

ðkìhuLkLkkt {tíkÔÞku òýðk suðkt Au. íkuyku íku{Lkk MkkrníÞLkku rMkØktík (Theory of Literature, 1955) Lkk{Lkk økt¼eh yÇÞkMkÞwõík rð[kh «uhf ÃkwMíkf{kt ÷¾u Au

fu ‘‘MkkrnÂíÞf «r¢ÞkykuLku íku{s MkkrníÞMðYÃkkuLkk WËTøk{ yLku rðfkMkLku

Mk{sðk RåAíkk Ëhuf rðîkLk {kxu ftXMÚk MkkrníÞLkku yÇÞkMk {n¥ðLke çkkçkík økýkðe òuEyu.’’ ‘‘ftXMÚk ÷kufMkkrníÞLkku yÇÞkMk MkkrnÂíÞf f]ríkykuÚke íkuLku y÷øk Ãkkze þfkÞ íku{ LkÚke.’’ yk[oh xu÷h suðku ÷kufrðãkrðËT Ãký íkuLkk yuf ÷u¾ ‘÷kufrðãk yLku MkkrníÞLkku rðãkÚkeo’ (yu÷Lk ztzeÍ îkhk MktÃkkrËík ÃkwMíkf

The Study of folk-lore, (1965) {kt fnu Au : ‘‘(1) ½ýe MktMf]ríkyku{kt ÷kufrðãk MkkrníÞÚke yr¼LLk nkuÞ Au, (2) MkkrníÞ{kt ÷kufrðãk{ktÚke WAeLkkt ÷uðkÞu÷kt ík¥ðku nkuÞ Au, yLku (3) ÷u¾fkuyu ÷kufrðãkLkwt yLkwfhý fÞwO nkuÞ Au.’’5

Ãkqðo ÞwhkuÃkLkk r[zrðf çktÄwyku (yuLk.fu. r[zrðf, yu[.yu{. r[zrðf)yu MktÃkqýo MkkrníÞLkk WËÞ yLku rðfkMkLku ykrËðkMke (ykrË{) òríkykuLke økkÞLk

ÃkhtÃkhk MkkÚku òuzâku Au. íku{Lke {kLÞíkk níke fu ykÄwrLkf MkkrníÞLke srx÷ fÚkkðMíkwLku Mk{sðk {kxu ÷kufMkkrníÞ yíÞtík WÃkÞkuøke Au. fkhý fu ÷kufMkkrníÞ{kt íkuLkkt çkÄkt ík¥ðku {¤u Au. ÷kufík¥ð su ykrËðkMke (ykrË{) Mk{qnku{ktÚke «kÃík

ÚkkÞ Au íku{Lke MkktMf]ríkf ÃkhtÃkhk yux÷e økqt[ðkÞu÷e LkÚke nkuíke, íku{Lke rð[kh þ]t¾÷k Mknusu Mk{òÞ Au. yux÷k {kxu íku{Lke fÚkkyku {kLkðLkk ykrË{ MðYÃkLke

Mkns ÔÞkÏÞk fhu Au. fÚkkfkhkuLke h[LkkykuÚke ðíko{kLk MkkrníÞLkk srx÷ rðÄkLkLku

Mk{sðk{kt MknkÞíkk {¤u Au.6

÷kuf yLku rþü Mk{ks{kt rðMktðkË LkÚke MktðkË s Au. økeíkfkh ÞkuøÞ s fnu Au : ¥¼¢ïùçS}¢ H¢ïÜïU ±ïÎï Ó¢ ÐíçÓ¢¼: ÐéL¯¢ïœ¢}¢: (15-18). {kxu ‘÷kuf’ yLku ‘rþüku’Lkku ÞwøkkuÚke [kÕÞku ykðíkku ‘yktíkhMktçktÄ’ Au. çktLkuLkwt MkkrníÞ yu Mkíkík

MkkÞwßÞ MkkÄíke yktíkrhf «r¢Þk Au. yr¼LkðøkwÃík suðk {nkLk rMkØkLíkfkhu Ãký fÌkwt Au fu ‘‘su ftE þk† fu rþü{kt Au íku õÞkhuf ‘÷kuf’Lke Mðík:MVwrhík Mknsíkk{ktÚke ykðu÷wt nkuÞ Au.’’ {kxu ¼khíkeÞ ®[íkLk ‘÷kuf’Lk rþüsLkkuLke íkw÷Lkk{kt Mðk¼krðf yLku Mkns {kLku Au. ¼íkwonrh Ãký fnu Au fu ‘‘÷kuf’{kt Mkðo heíku «ríkrcík Au, íkuLku íkfoLke íkw÷k Ãkh íkku÷ðkLke sYh LkÚke.’’ ({kuíke[hkLke ðkhíkk, 2007, zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷, Ãk]. 50)

‘økúkBÞ’ þçË ‘neLk’Lkk yÚko{kt yLku ‘Lkkøkh’ þçË rþüLkk yÚko{kt

ðÃkhkÞu÷ku òuE þfkÞ Au Ãký ‘Ãkkih’ yLku ‘òLkÃkË’ MkkÚku {¤eLku yufíkk h[u Au. ‘÷kuf’Lkku ÃkÞkoÞðk[e þçË ‘sLk’ r«ÞËþeo yþkufLkk Mkkík{k yLku ykX{k rþ÷k÷u¾{kt MÚkkLk ÃkkBÞku Au ßÞkt Mk{úkx MðÞt sLkÃkËðkMkeykuLkku MktÃkfo fhðk Lkef¤u Au. yk{ rþü fnuðkíkk hkò{nkhkò ‘÷kuf’{kt økÞk Au íkku ‘÷kuf’ Ãký hks«kMkkËku-hksf[uheyku{kt «ðu~Þku Au yLku rþü hksfrðyku íku{ktÚke Ãkku»ký {u¤ðe Ãkwü ÚkÞk Au. ynª ‘÷kuf’ þçËLkk RríknkMkLku WÕ÷u¾ðkLkku WÆuþ yux÷ku s Au fu ykÃkýu ykÃkýk r÷r¾ík rþü MkkrníÞLku Mk{]Ø yLku fk÷sÞe çkLkkððwt nþu íkku ‘÷kuf’ yLku íkuLkk MkkrníÞLku Wðu¾ðkt Ãkhðzþu Lknª; íku{Lku íku{Lkk MkðkOøkYÃk{kt Ãkk{ðkt Ãkzþu. * * *

÷kufMkt{ík ykkrËðkMke ÷kufMkkrníÞ-þk†

¼e÷ ykrËðkMke Mk{ks{kt ‘÷kuf’ yLku ‘þkMºk çku r¼LLk ÃkhtÃkhkyku LkÚke Ãkhtíkw yuf yíkqx ÃkhtÃkhk Au. çktLku yufçkeò{kt ykuík«kuík nkuÞ Au. þkMºk ÷kuf {kxu ÷kufLkku ykÄkh ÷ELku rLkŠ{ík ÚkkÞ Au. ‘ykrËðkMke ÷kuf’ ÃkkuíkkLke rðrþü ¼qr{ yLku ÃkÞkoðhý{kt ¼kuøkðu÷k SðLkLkk yLkw¼ðkuLkk ykÄkhu Mk{ksu Mðefkhu÷k Lkerík-rLkÞ{kuLke {ÞkoËk Mðefkhe ÃkkuíkkLke ÷kufrðãk-÷kufMkkrníÞLkwt þkMºk h[u Au. su þkMºk {kir¾f yLku ÃkrhðŠíkík nkuÞ Au. çkË÷kíkk Mk{Þ MkkÚku çktLku yufçkeò MkkÚku MktðkË h[íkkt hnu Au. ykrËðkMke ‘÷kuf’ Mkðo Mk{kðuþe Au. suÚke þkMºk ÷kuf{kt ytík¼qoík nkuÞ Au. su ÷kufMkt{ík þk† nkuÞ Au. ykrËðkMke ÷kuf ÃkkuíkkLkk SðLkLkk ykÄkhu, SðLkLkk yLkw¼ðkuLkk ykÄkhu SðLkLku yLkwfq¤ MðÞt þkMºk h[u Au. su þkMºk ykrËðkMke SðLkÚke y÷øk LkÚke. ykðwt þkMºk Mk{ksSðLkLkk yLkw¼ðkuLkk Mkt˼o{ktÚke MðYÃk Äkhý fhu Au. ykrËðkMke {kir¾f MkkrníÞ yLku þkMºk ÷kuf[uíkLkkLkwt YÃkktíkh Au. þkMºkeÞ f¤kykuLkku {q¤kÄkh ÷kuf ÃkhtÃkrhík þkMºk Au. ßÞkt þkMºkeÞ f¤kyku {]ík«kÞ ÚkE òÞ Au íÞkhu íku ÷kuff¤kyku{ktÚke «kýðkÞw økúný fhu Au. {kir¾f-yktrøkf ÃkhtÃkhk{ktÚke ÃkkuíkkLkku Lkðku þ]tøkkh Mksu Au.

yíÞkh MkwÄe þkMºk yuf ÔÞÂõík yÚkðk ÔÞÂõíkðkËe Mkt«ËkÞ îkhk h[ðk{kt ykÔÞwt Au. Ãkhtíkw, ÷kuf Ãkkuíku þkMºkLkku h[rÞíkk Au; sLkf Au. ykÚke Ãknu÷kt ykÃkýu ÷kufMkt{ík þkMºkLku «kÚkr{fíkk ykÃkðe òuEyu. íkku s ykÃkýu su íku «ËuþLkk

{kir¾f MkkrníÞLku Mk{S þfeyu yLku íkuLkku yÇÞkMk fhe þfeyu. Ãkt. rðãkrLkðkMk

r{© ÞkuøÞ s fnu Au, ‘÷kufrLkf»k îkhk Mðef]ík þkMºkLkku rLkËuoþ {Lkw»Þ {kxu {qÕÞðkLk rMkØ ÚkkÞ Au.’7

Lk]íÞ, Mktøkeík, MkkrníÞ, MÚkkÃkíÞ–çkÄe ÷r÷íkf¤kykuLkku ykrË Mkúkuík ‘÷kuf’ s Au. yk f¤kykuLku ‘÷kuf’Úke s SðLk {¤u Au. ÷kufLke f¤k ßÞkhu yLkwþkMkLk{kt çktÄkÞ Au íÞkhu rLkÞ{kuLkwt rLk{koý ÚkkÞ Au yLku þkMºkeÞíkkLkk rðfkMkLkku ykht¼ ÚkkÞ Au. þkMºk çkØ ÃkhtÃkhk ÷kuf «ðkn{kLk (ðnuíke) [uíkLkk Au, rLkík LkqíkLk, ÃkrhðíkoLkþe÷ Lkðkt Lkðkt YÃkku, «ð]r¥kykuLku ½zu Au, h[u Au. fne þfeyu fu ‘÷kuf’ «kÚkr{f Au, þkMºk íkuLkwt yLkwðíkeo. yk ‘÷kuf’ íku ‘Vkuf’ LkÚke su yÚko{kt Ãkrù{e ¼k»kkyku{kt «ÞkuòÞ Au. rðãk-¿kkLkLke r¼LLk r¼LLk ÄkhkykuLkk þkMºkeÞ rðfkMk{kt ‘÷kuf’Lke yrLkðkÞo WÃkÂMÚkrík nkuÞ Au.

ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞ Mktr&÷ü Au. ykðwt MkkrníÞ økeík, Mktøkeík, Lk]íÞ, Lkkxâ, fÚkk, Míkwrík-«kÚkoLkk-ykhkÄLkk (ykuhks), yLkwckLk yLku rðrÄ-rðÄkLk Mkt÷øLk nkuÞ Au. íku ÷kufSðLkLke hMkkí{f yLkw¼qrík Au. íkuLkwt rð&÷u»ký fhðkÚke íkuLkkt hMk-MkkIËÞo rð¾hkE òÞ Au. Ãk]Úk¬hýÚke íkuLku Mk{S fu {kýe þfkíkwt LkÚke. yk MkkrníÞ {kLkð yLku «f]ríkLku yufçkeò MkkÚku òuzíkwt, {kLkð {kLkð ðå[u ¼kðkí{f yufíkk MÚkkÃkíkwt MktMf]ríkLkwt SðLkk¼qík ík¥ð Au. ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLke Ëhuf rðÄkLku yufçkeò MkkÚku yktíkhMktçktÄ Au, yLku ÷kuf îkhk MktÞwõík YÃku «Míkwík ÚkkÞ Au; MkkÚku rðnhu Au. ykrËðkMke ÷kuff÷k ÃkkuíkkLke h[Lkkþe÷íkkLku Mk{]Ø fhðk {kxu ½ýe çkÄe ÷r÷ík rðÄkyku Mk{uxeLku MkkÚku ÷ELku [k÷u Au. ykrËðkMke {kir¾f MkkrníÞ Mk{økúíkkLkwt

MkkrníÞ Au. íku SðLkLke y¾tzíkkLkwt ykÏÞkLk Au. íkuLkk fuLÿ{kt fuð¤ Mk{rü Au. íkuLkwt MksoLk ¼÷u fkuE yuf ÔÞÂõík fhíke nkuÞ Ãkhtíkw ÔÞkÃkf MðefkÞoYÃk íkku ÷kufMkt÷øLk ÚkELku s çkLku Au. ÔÞÂõík ÃkkuíkkLke f÷k-«rík¼kLku Mk{rü{kt rðMkŠsík fhe Mk{rü{Þ çkLke òÞ Au.

ykrËðkMke ÷kufrðãk-÷kufMkkrníÞLkwt fkuE Ãký MðYÃk Mkk{qrnf nkuÞ Au yLku Mk{qn îkhk YÃk Ähu Au. ykrËðkMke Mk{ksLkk ÄkŠ{f yLkwckLkLkku yÇÞkMk fheyu íkkuÃký íkuLku Mkt÷øLk økeík-Mktøkeík-Lk]íÞ-fÚkk yLku rðrÄ-rðÄkLk nkuÞ Au.

¼khík{kt ykrË{ yk¾uxf (rþfkhe) MktMf]ríkÚke ÃkþwÃkk÷Lk, ÃkþwÃkk÷LkÚke

¾uíke (økúk{eý MktMf]rík), ¾uíkeÚke Lkøkh MktMf]rík MkwÄe ÷kufrðãk yLku íkuLke yuf

þk¾k f¤kLkkt yLkuf YÃk-MðYÃkkuLkku rðfkMk ÚkÞku Au. f¤kLkkt SðLk Mkt÷øLk rðrðÄ MðYÃk {kLkðu íkLk ZktfðkLkku ykht¼ Ãký Lknkuíkku fÞkuo íÞkhÚke «køkiríknkrMkfÞwøkÚke økwVkr[ºkku YÃku {¤u Au. {kLkð{kt MkkIËÞoçkkuÄ yLku hMkçkkuÄ «køkiríknkrMkfÞwøkÚke s Au.

fkuE Ãký f¤kLkku MkkIËÞoçkkuÄ-hMkçkkuÄ {q¤¼qík heíku Mk{sðk {kxu Ëuþ-fk¤Lkwt ¿kkLk ykð~Þf Au. íkuÚke çkkÌk MkkIËÞo WÃkhktík ¼eíkhLkk MkkIËÞoLkku Ãký çkkuÄ ÚkkÞ Au. ¼eíkhLkk MkkIËÞoLkk ËþoLkÚke s hMk rLk»Ãkr¥k-hMkçkkuÄLkku yLkw¼ð ÚkkÞ Au. ykrËðkMke f¤kykuLkwt {wÏÞ ÷ûÞ Au Mkk{qrnf {LkLku ykLktË-hMkÚke íkhçkku¤ fhðwt. ykrËðkMke ÷kufMk{qn{kt ykLktË ÷u Au.

SðLkLkku fkuE yuðku ¼køk çkkfe LkÚke ßÞkt ykrËðkMke ÷kufrðãkLkwt yÂMíkíð Lk nkuÞ. øk¼koÄkLkÚke ykht¼e «Mkð, çkk¤WAuh, ÷øLk, SðLkÞkÃkLkLke «ð]r¥kyku, sL{Úke ykht¼e {hýku¥kh MkwÄeLkk Mkk{krsf-ÄkŠ{f MktMfkh-rðrÄrðÄkLk, heíkrhðks, WíMkðku Qsððk, íkuLke Mkt÷øLk økeíkku, Lk]íÞku, ðkãku, fÚkkyku, {tºkku, ÷kufkÏÞkLkku «Míkwík fhðkt yk çkÄkt ÷kufrðãkLkkt MkSð MðYÃkku Ãkkuíkk{kt Mk{kðe ÷kufSðLk fk¤ «ðkn{kt ykøk¤ ðÄu Au yLku yk çkÄe {kir¾f-yktrøkf ÷kufrðãk yuf ÃkuZe çkeS ÃkuZeLku ykÃku Au. ykÚke ÷kufrðãkLke òýfkhe sux÷e ÃkkuÚkeyku{ktÚke LkÚke {¤íke yux÷e ð]ØkuLkk ‘ËtíkðuË-SðLkðuË’{ktÚke {¤u Au.

‘ykrËðkMke ÷kuf’Lkk «ký ÃkkuÚkeyku{kt LkÚke ðMkíkk. íku ÃkkuíkkLkku SðLkhMk yLkw¼ðku{ktÚke økúný fhu Au. yk yLkw¼ðku ÷kufrðãk YÃku yr÷r¾ík nkuÞ Au. «rþü MkkrníÞ-Mktøkeík-f¤k yk yr÷r¾ík ykrËðkMke ÷kufrðãk ÃkkMkuÚke Lkðk ykÞk{, Lkðk yÚko yLku Qòo «kÃík fhe þfu Au. ykrËðkMke ÷kufrðãk ÷kufMkk{kLÞLke nkuÞ Au. fkuE yuf rðþu»k ðøkoLke LkÚke nkuíke. yk{kt ÷kufSðLkLke Mkns ¼kðkr¼ÔÞÂõík nkuÞ Au. íku{kt ÷kufSðLkLkku ykLktË yLku ÔÞÚkkLke fÚkk rLkrník nkuÞ Au. ykrËðkMke ÷kuf÷r÷íkf¤kyku{kt y÷økÚke ftE Ãký òuE þfkíkwt LkÚke. økeíkMktøkeík-Lk]íÞ-Lkkxâ-fÚkk, ÄkŠ{f yLkwckLk-rðrÄ-rðÄkLk yLku Mkk{krsf MktMfkhkuçkÄwt Mk{økúYÃk{kt yufçkeò{kt ykuík«kuík nkuÞ Au. yu çkÄkt YÃkku-MðYÃkku rsðkíkk SðLk MkkÚku ¼¤e økÞkt nkuÞ Au. ykrËðkMke ÷kuff¤k ðiÞÂõíkf Lknª, Ãkhtíkw

Mkk{qrnf nkuÞ Au. ykrËðkMke Ëuðe-Ëuðíkk Ãký ðiÞÂõíkf LkÚke. {kir¾f ÷kufMkkrníÞ

‘ËuðhktLke ðkhíkk’ ÷kufkÏÞkLk{kt Lkð÷k¾ Ëuðeyku Ãký MkkÚku ðMku Au; MkkÚku rð[hu

Au-rðnhu Au. ¼e÷ ykrËðkMkeykuLkk {trËh{kt yLkuf Ëuðe-Ëuðíkk yuf MkkÚku ðMku

Au. ykÚke ¼e÷ ykrËðkMke Mk{ks {trËhLku ‘Ëuðhkt’ (yLkuf Ëuð-Ëuðe) fnu Au. ykrËðkMke ÷kuf ftXÚke çkku÷e fÚkkyku fÚku Au; økeíkku økkÞ Au. nkÚkÚke ðkãku ðøkkzu Au yLku Mkk{qrnf [hýu, Ãkqhe Qòo MkkÚku W{¤fk¼uh Lkk[u Au. ftX, Mktøkeík yLku Lk]íÞLke rºkrðÄ f¤kLku yûkhku{kt fE heíku Íe÷e-çkktÄe þfkÞ? rÍ÷kÞ íkku fux÷e rÍ÷kÞ? ð¤e yu{kt ÃkðoLkwt ðkíkkðhý yLku Ëuð ÃkhLke yx¤ ykMÚkk. ÃkkuíkkLke ¼qr{Lke MkwøktÄ. ÃkkAk Mkk{qrnf ÓËÞ{kt QA¤íkk rLkÔÞkos ¼kðku! íkuÚke yLkw¼ðkíkku yðýoLkeÞ ykLktË! yk {kir¾f-yktrøkf ÃkhtÃkhkLkk Mkk{krsf-ÄkŠ{f yLkuf Mkt˼kuo. íkuLkk ykLktËLke yk ðkýe MktÏÞkíkeík Äkhkyu ðhMku Au - ðnu Au. yk rLkÔÞkos ykLktËLku ÓËÞ-{Lk-«ký{kt {kýe þfkÞ. rð&÷u»kýÚke Lknª Ãkhtíkw Mkt&÷u»kýÚke Mk{S þfkÞ. yk{, ÷kufrðãk-÷kufMkkrníÞ MðÞt ftEf rðþu»k Au su çkeòt Mkk{krsf þkMºkkuÚke r¼LLk Au; Mðíktºk Au. ykrËðkMke ÷kufSðLk{kt òËw, Ä{o, MktMf]rík, Mkk{krsf SðLk, ËirLkf SðLk, {kLÞíkkyku, SðLkÞkÃkLkLke «ð]r¥kyku, SðLkherík RíÞkrË yux÷kt çkÄkt ykuík«kuík nkuÞ Au fu íku{Lku y÷øk fheLku òuðkt ÷øk¼øk yþõÞ nkuÞ Au. ð»koLkk Éíkw[¢ yLku SðLk[¢ yLkwMkkh ykðíkk Mkk{krsf-ÄkŠ{f WíMkð Qsððk, íkuLku Mkt÷øLk Mkk{krsf MktMfkh, ÄkŠ{f yLkwckLk yLku þwØ-yþwØ rðrÄ-rðÄkLk, fÚkk, økeíkMktøkeík-ðkËLk-Lk]íÞ, Ãkqò-WÃkkMkLkk ðøkuhu Mkk{qrnf SðLkLkk Sðtík MkktMf]ríkf ði¼ðLku y÷øk fheLku òuðku fu íku{ktÚke þwØ Mktøkeík-MkkrníÞ-f÷k ykrËLku y÷øk y÷øk fheLku òuðkt ÷øk¼øk yþõÞ Au. ykrËðkMke ÷kufrðãk ytíkøkoík ÷kufÚke WËT¼qík çkÄk ÔÞðnkh ykðu Au. yk{kt Mkk{krsf MktMfkh, ÄkŠ{f yLkwckLk, yLkwckLk Mkt÷øLk rðrÄ-rðÄkLk, {tºkku, fÚkk, økuÞøkeík, fÚkkøkeík, økeíkfÚkk, Mktøkeík, Lk]íÞ, Mktøkeík-Lk]íÞLku rîøkwrýík fhíkkt ðkãku, Ãkðo-«MktøkLku yLkwYÃk ðMºkku-y÷tfkhku, ÷kufLkkxâ yLku íkuLku yLkwYÃk ðuþ¼q»kk, Mkk{krsf yÂM{íkk søkðíkkt ÷kuf{nkfkÔÞku-÷kufkÏÞkLkku, yLkw¼ðrMkØ MkqÂõíkyku, fnuðíkku, YrZ«Þkuøkku, ÷kufykMÚkk, yk Mk{økú ÷kufrðãk÷kufSðLkrðãkLku sL{ ykÃkLkkh ÷kuf{kLÞíkkyku yk çkÄwt Mk{krðü Au. yk çkÄkt{kt ÃkhMÃkh Mktøkrík Au.

ykrËðkMke ÷kufLke {kir¾f ÃkhtÃkhk su ÷kuf{kLkMkLku ykLktËÚke ¼hu Au íku yLkuf

ÞwøkkuÚke yr÷r¾ík Au. Mk{ksLku «k[eLk ðkhMkk íkhefu «kÃík ÚkE Au. íkuLkwt yuf ÃkuZeÚke çkeS ÃkuZe{kt Mkt¢{ý ÚkkÞ Au. íkuLke fkuE r÷r¾ík r÷rÃk LkÚke. íkuLkwt r÷r¾ík

YÃk ykÃkðk{kt ykðu íkku íkuLkwt MðYÃk s çkË÷kE òÞ Au. r÷r¾ík fhðkÚke íku ÂMÚkh

ÚkE òÞ Au. íku{kt ÃkrhðíkoLk fhe þfkíkwt LkÚke. íkuÚke íkuLkwt ÞwøkkLkwYÃk MktMfhý LkÚke fhe þfkíkwt. Ëhuf ÃkuZe íku{kt çkË÷kíkk Mk{Þ «{kýu çkË÷kíkkt SðLk{qÕÞku yLkwMkkh

ftEf òuze fu ðÄkhe LkÚke þfíke. yr÷r¾ík hnuðkÚke ÷kufrðãk-÷kufMkkrníÞ {wõík hneLku Lkðkt MðYÃkku Äkhý fhe þfu Au. Ëuþ-fk¤ yLku Mk{ksLke Mke{kyku yku¤tøke ykøk¤ «Mkhe þfu Au. r÷r¾ík yLku yr÷r¾ík ðå[uLke rðMktøkríkyu

Vkuf÷kuh(÷kufrðãk)Lkk yæÞÞLk{kt yuf Lkðk ÞwøkLkkt îkh ¾ku÷e ËeÄkt yLku yk {Lkku{tÚkLkLkk V¤ MðYÃku íku yuf rð¿kkLkLkwt YÃk ÷uðk ÷køÞwt.

÷kufrðãkþkMºk-÷kufMkkrníÞþkMºk

rð¿kkLkLkwt {n¥ð íkuLke MktþkuÄLk-ÃkØrík Ãkh ykÄkrhík Au. su ÃkØríkÚke ¿kkLk

«kÃík fhðk{kt ykÔÞwt nkuÞ íku ði¿kkrLkf nkuÞ íkku íku rð¿kkLk fu þkMºk nkuE þfu Au

yLku yk rð¿kkLkLke ÃkrhrÄ{kt ÷kufrðãk-÷kufMkkrníÞLku ÷kððk{kt ykðu íkku ÷kufSðLkLku ŸzkýÚke Mk{sðk{kt MknkÞíkk {¤e þfu Au.

÷kufrðãkrð¿kkLk fu ÷kufrðãkþkMºk ûkuºku yíÞkhu ytøkúuS{kt Folklore÷kufrðãk (÷kufSðLkrðãk) yLku Folkloristics - ÷kufrðãkþk† çktLku þçËkuLkku «Þkuøk ÚkE hÌkku Au.

Folklore-÷kufrðãk yæÞÞLk Lknª Ãkhtíkw Mkk{økúe Au. ÷kufSðLkLkk yLkuf ÔÞkÃkkh Au. íkuLkwt þkMºkeÞ (ði¿kkrLkf) yæÞÞLk Folkloristics(÷kufrðãkþkMºk÷kufrðãkrð¿kkLk){kt fhðk{kt ykðu Au. yk yæÞÞLk íku ÷kufrðãk-ð]ûkLke ÷kufMkkrníÞ, ÷kufMktøkeík, ÷kufLk]íÞ, ÷kufLkkxâ, ÷kuff÷k, ÷kuf{kLÞíkk RíÞkrË suðe þk¾kykuLkwt fhu Au.

fkuE Ãký Mk{ksLkk ÷kufSðLkLkwt þk†eÞ yæÞÞLk ÷kufrðãkþkMºk yLku ÷kufMkkrníÞþkMºkLkku rð»kÞ Au. Mkk{kLÞ ÷kufLke SðLk SððkLke herík-hnLkMknLk, çkku÷[k÷, [Þko, yk[hý, {kir¾f-yktrøkf ÃkhtÃkhkLkwt yæÞÞLk fhe, MðYÃkku yLku rMkØktíkku íkkhððkLkwt fk{ ÷kufrðãkþkMºk yLku ÷kufMkkrníÞþkMºk fhuAu.

÷kufrðãkLkku yuf {kuxku ¼køk ðkr[f yLku þçË«ÄkLk Au. yk ÷kufMkkrníÞ

Au. ÷kufMkkrníÞLkku Mkh¤ yÚko–‘÷kuf’Lke {w¾-ÃkhtÃkhk{ktÚke Qíkhe ykðu÷wt MkkrníÞ íku ÷kufMkkrníÞ yLku íkuLkwt rð»kÞðMíkw, ytøkku, ½xfku ðøkuhuLke su{kt [[ko fhðk{kt ykðu Au yLku íku îkhk íkuLke MkkÚku òuzkÞu÷e ÃkØríkykuÚke yÇÞkMk fhe íkuLkk rMkØktíkku-rLkÞ{ku çkktÄu Au íku þkMºk yux÷u ‘÷kufMkkrníÞ-rð¿kkLk’ fu ‘÷kufMkkrníÞþkMºk’.

RríknkMk Mk{ksLkk Mk{Þ-‘fk¤’Lkku yÇÞkMk fhu Au. ¼qøkku¤ MÚk¤–‘Ëuþ’Lkwt yæÞÞLk fhu Au. Ëuþ-fk¤Lkku «¼kð fkuE Ãký Mk{ksLkk ÷kufSðLk-÷kufrðãk÷kufMkkrníÞ Ãkh Ãkzu Au. ÷kufrðãkfeÞ «r¢Þk

{kLkð sL{ ÷u Au íkuLkk Ãknu÷kt ÷kufrðãk nksh nkuÞ Au. íku Mk¼kLk ÚkkÞ Au íkuLke MkkÚku s Folkloric Process (÷kufrðãkfeÞ «r¢Þk) þY ÚkkÞ Au. çkk¤fLkkt {kíkk-rÃkíkk, fwxwtçk-fw¤, økkuºk, øk÷e-þuheyku, þk¤k, Mk{ks-Mk{ksLkwt SðLkËþoLkÄ{oËþoLk, ©Øk-ykMÚkk, {kLÞíkkyku ðøkuhu {qíko-y{qíko çkkçkíkku íkuLkk {Lk Ãkh «¼kð Ãkkzðk ÷køku Au. yk ÷kufrðãkfeÞ «r¢Þk çkk¤fLku su-íku Mk{ksLkku YZ

MkÇÞ çkLkkðu Au. íku ð]Ø ÚkkÞ Au íÞkt MkwÄe yk Mk{ksLkkt Ä{oËþoLk, SðLkËþoLk, SðLk{qÕÞku íkuLkk {kLkMk{kt YZ hnu Au. yk{, su-íku Mk{ksLke ÷kufrðãk çkk¤fLku su-íku Mk{ksLkku MkÇÞ çkLkkððk {n¥ðLkku Vk¤ku ykÃku Au.

su-íku Mk{ksLke ÷kufrðãkfeÞ «r¢ÞkLkk «¼kðÚke su-íku Mk{ksLkku fkÞ{e MkÇÞ ÚkÞu÷ku {kLkð su-íku Mk{ksLkkt økeíkku{kt økkÞ Au, ÷kufMkkrníÞ yLku ÷kuff¤k{kt «økx ÚkkÞ Au. WÕ÷kMkÚke Lkk[u Au. MkkiLke MkkÚku {¤eLku ¾kÞ Au, Ãkeyu Au, WíMkknÚke WíMkðku {Lkkðu Au. MkkÚku {¤e Ëuðe-ËuðíkkLke ykhkÄLkk fhðk Mktøkeík{Þ Míkwríkyku økkÞ Au. ðktfwt Ãkzíkkt ÷zu-ͽzu Ãký Au. yk çkÄe {qíko-y{qíko MkktMf]ríkf çkkçkíkku su-íku Mk{ksLkk ÷kufLkkt ÷kufrðãk-÷kufMkkrníÞ{kt «økx ÚkkÞ Au. ÷kufrðãkþkMºk-÷kufMkkrníÞþkMºk fux÷ef rðfrMkík ÚkÞu÷e ÃkØríkykuÚke yÇÞkMk fhe rMkØktíkku íkkhðu Au. yk ÃkØríkyku æÞkLk{kt hk¾eLku {U ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞþk† (2020) yLku ykrËðkMke ÷kufrðãkþk†Lke h[Lkk fhe Au. * * *

yhðÕ÷e ÃknkzLkk Ÿzký{kt ðMkíkk ¼e÷ ykrËðkMkeykuLkk ftX{kt hnu÷k {kir¾f ÷kufMkkrníÞLku MktÃkkrËík fhe 55 ÃkwMíkfku{kt «økx fhðk {kxu nwt rLkr{¥k çkLÞku Awt

yuLku nwt {khwt Mkki¼køÞ Mk{swt Awt. ykLkk Ãkrhýk{u {khk Ãkwhkuøkk{e Mkðo©e nrhðÕ÷¼ ¼kÞkýe, nMkw Þkr¿kf, fLkw¼kE òLke, h{ý÷k÷ Lkk. {nuíkk, þkÂLík¼kE yk[kÞo, rðsÞþe÷[LÿMkqrh {nkhks, fi÷kMk Ãktzâk, {fhtË Ëðu, rþhe»k Ãkt[k÷, {nkðeh®Mkn [kinký, økkuðÄoLk þ{ko, sþðtík þu¾zeðk¤k, fw{khÃkk¤ ËuMkkE, h½wðeh [kiÄhe, ÷k¼þtfh Xkfh, sÞtík {u½kýe, ¼ku¤k¼kE Ãkxu÷, {nkïuíkk Ëuðe (çktøkk¤), {nuLÿ ¼kLkkðík (hksMÚkkLk), ðMktík rLkhøkwýu ({æÞ«Ëuþ), søkËeþ økkuzçkku÷u ({nkhk»xÙ), y[oLkk økkuzçkku÷u ({nkhk»xÙ), su.ze. ÂM{Úk (furBçkús ÞwrLkðŠMkxe, Þw.fu.), økuøkúe. ze.yuÕ÷uMk ({uhe÷ìLz fkì÷us, y{urhfk), ðøkuhu rðîkLkku; yLku Mknøkk{e Mkðo©e çk¤ðtík òLke, LkkÚkk÷k÷ økkurn÷, rLkhtsLk hkßÞøkwhw, økýuþ Ëuðe, nhuLÿ ¼è, hkurník r{†e (ykh. r[íkkh), {Lkkus hkð÷, h{ý MkkuLke, Ë÷Ãkík ÃkrZÞkh, rMkíkktþw Þþùtÿ, Qs{¼kE Ãkxu÷, y{]ík Ãkxu÷, ðeh[tË Ãkt[k÷ ðøkuhu yÇÞkMke MLkunesLkku; íkÚkk yLkwøkk{e «u{S Ãkxu÷, ËeÃkf Ãkxu÷, yhwý ðk½u÷k, ykLktË ðMkkðk, Lke÷k þkn, {]Ëw÷k Ãkkhef, rMk÷kMk Ãkxur÷Þk yLku yLÞ yÇÞkMkesLkkuLku MktÃkkrËík ¼e÷e ÷kufMkkrníÞLkk yÇÞkMkLkk ykLktËLke Ak÷fku ðkøke Au. Ãkºkku îkhk yLku ÷u¾ku îkhk ÞkuøÞ MÚkkLku ÷¾eLku yk ykLktË ðnUåÞku Au. yk ykLktË {khwt çk¤ çkLÞwt Au yLku {Lku ¼e÷e {kir¾f ÃkhtÃkhkLkwt MktÃkkËLk-MktþkuÄLk fhðk ðÄw Lku ðÄw W~fuheLku «uhÞku Au.

yk ÷kufrðãk-÷kufMkkrníÞrðËku yLku rðîkLk yÇÞkMkeykuyu {khk îkhk MktÃkkrËík yLku yÇÞkMkkÞu÷ yk çknwykÞk{e-çknw{qÕÞ ¼e÷e {kir¾f MkkrníÞLkwt yæÞÞLk, Ãkrhþe÷Lk fheLku yLkuf Mkk{rÞfku{kt yÇÞkMk-÷u¾ku ÷ÏÞk Au. suLkk økwshkíke, ®nËe, hksMÚkkLke, çktøkk¤e, LkuÃkk¤e, Ãktòçke ðøkuhu ¼khíkeÞ ¼k»kkyku WÃkhktík ytøkúuS, £U[ suðe rðËuþe ¼k»kkyku{kt ¼e÷e MkkrníÞ yLku íkuLkk yLkwþe÷LkLkk økútÚkku «økx ÚkÞk Au. íkuLke ÞkËe yk Ãknu÷kt SðLkWÆu~Þ yLku V÷©wrík þe»kof ík¤u ykÃke Au. yk ÞkËe{ktLkk ½ýk økútÚkku yíÞkhu y«kÃÞ Au. ynª Ãkwhkuøkk{eyku, Mknøkk{eyku yLku yLkwøkk{eyku yk çknwykÞk{e ¼e÷e ÷kufMkkrníÞLkwt ÃkwLk{qoÕÞktfLk fhe þfu yu WÆu~ÞÚke økwshkíke{kt «økx ÚkÞu÷k yLku yíÞkhu y«kÃÞ økútÚkku - ðLkMðh (2004), MktÃkkËf : zkì. çk¤ðtík òLke, «fkþf : økwshkík MkkrníÞ yfkË{e, økktÄeLkøkh; ¼e÷e MkkrníÞ : yuf yæÞÞLk, MktÃkkËf : zkì. nMkw Þkr¿kf (2009), rþðþtfh [q. òuþe, økwsoh xÙkÞçk÷ VkWLzuþLk, ytçkkS; yLku ¼e÷e {nkfkÔÞku : yuf {qÕÞktfLk (2011), MktÃkkËf:

¼økðkLkËkMk Ãkxu÷, «fkþf : ¼khíkeÞ MkkrníÞ yfkË{e, Lkðe rËÕne WÃkhktík

«íÞûk, ÷kuføkwsohe suðkt Mkk{rÞfku{ktÚke fux÷kf Mk¥ðþe÷ ÷u¾kuLku ynª «fkrþík fÞko Au. yk {kxu MktÃkkËfku-÷u¾fkuLkku nwt ÓËÞÚke yk¼kh {kLkwt Awt.

yk ÷u¾ku ¼e÷ ykrËðkMke Mk{ks-SðLkLkk Mkt˼o{kt Mk{S þfkÞ yLku yuLkwt ÃkwLko{qÕÞktfLk fhðk{kt MknkÞf ÚkkÞ yu WÆu~ÞÚke {khk îkhk hr[ík ‘÷kuf’Mkt{ík ykrËðkMke ÷kufrðãkþk†{ktÚke ¾tz-1Lke ¼qr{fk {kxu «fhý-4, ¼e÷ ykrËðkMke

Mk{ks : yktíkhMðYÃk; «fhý-8, ¼e÷ ykrËðkMke ÷kufrðãk-÷kufMkkrníÞ÷kuføkeík yLku «fhý-12, ¼e÷ ykrËðkMke ÷kufkÏÞkLkLkku ynª WÃkÞkuøk fhðk{kt ykÔÞku Au. ¾tz-2Lke ¼qr{fk {kxu «fhý-13, ¼e÷ ykrËðkMke ÷kuf{nkfkÔÞLkku WÃkÞkuøk fhðk{kt ykÔÞku Au.

su MkkrníÞ Ÿzký{kt ÷kufftX{kt yLku nktrMkÞk Ãkh nkuÞ Au íkuLku yLÞ Mk{kòuLkk yÇÞkMkeyku MkwÄe ÃknkU[kzðk yLku MÚkkÃkðk {kxu ÃkwLkhkðíkoLkLke ¾kMk ykð~Þfíkk nkuÞ Au. su {khk MktÃkkËLkku{kt áüÔÞ Au. ykðk Mktòuøkku{kt ÃkwLkhkðíkoLkLku Ëku»k Lk økýðku òuEyu. yk{ Ãký ÃkwLkhkðíkoLk yu ÷kufMkkrníÞLkwt yuf ÷ûký Au; rðrþüíkk Au.

ynª ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ îkhk MktÃkkrËík ¼e÷e {kir¾f MkkrníÞLkk Mkt˼o{kt (1) ¼e÷e {kir¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ (økeíkku-fÚkkøkeíkku-ykÏÞkLkku), ¾tz1, 2025, yLku (2) ¼e÷e {kir¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku), ¾tz-2, 2025{kt su rðîkLk yÇÞkMkeykuLkk ÷u¾ku MktÃkkrËík ÚkÞk Au, yu{Lke ÞkËe çktLku ¾tzLke yLkw¢{rýfk {wsçk yk «{kýu Au : Mkðo©e ÷k¼þtfh Xkfh, zkì. sÞkLktË òuþe, ðeh[tË Ãkt[k÷, nMkw Þkr¿kf, zkì. rLkhtsLk hkßÞøkwhw, ËeÃkf hkð÷, zkì. ytçkkËkLk hkunrzÞk, «ku. sþðtík þu¾zeðk¤k, {fhtË Ëðu, zkì. çk¤ðtík òLke, fLkw yk[kÞo, zkì. ËeÃkf Ãke. Ãkxu÷, zkì. Ãkh{ ÃkkXf, ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷, zkì. LkkÚkk÷k÷ økkurn÷, Lke÷k þkn, hksuþ Ãktzâk, «k. ¼krðfk Ãkkhu¾, nrhðÕ÷¼ ¼kÞkýe, «u{S Ãkxu÷, Mkw÷¼k ËuðÃkwhfh, rþhe»k Ãkt[k÷, zkì. rs¿kkMkk Ãkxu÷ yLku «ku. yhwý ðk½u÷k.

yÇÞkMke-rðîkLkkuyu MkkrníÞLkk, ÷kufMkkrníÞLkk, ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkk {kÃkËtzkuÚke ¼e÷e ÷kufMkkrníÞLkku yÇÞkMk yLku {qÕÞktfLk fÞwO Au. yk {kxu yk çkÄk rðîkLkkuLkku nwt yk¼khe Awt.

ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLke {khe MktþkuÄLk-MktÃkkËLk-yÇÞkMkÞkºkk MkLk

1980Úke ykht¼kE Au yLku rËLk-«ríkrËLk ðÄw ykusMðe çkLkíke hne Au. yu{kt økwshkík MkkrníÞ yfkË{e, økktÄeLkøkhLkku «{w¾ ykŠÚkf Vk¤ku Au. yk {kxu

ðíko{kLk çknw©wík yæÞûk, ¼køÞuþ ßnk yLku Ëe½oáük {nk{kºk, sÞuLÿ®Mkn

òËðLkku yk¼kh {kLkíkkt ykLktË yLkw¼ðwt Awt.

Mkwhu¾ AÃkkE {kxu r¢»Lkk økúkrVõMkLkk fíkkoníkko nhS¼kE Ãkxu÷, Ãkwºk rfhex

yLku ÃkwºkðÄq Mkwhu¾kLku ÞkË fheLku rðh{wt Awt.

¼økðkLkËkMk Ãkxu÷

¼qr{fk : ¼e÷ ykrËðkMke ÷kuf{nkfkÔÞ 23-75

Ãkkihkrýf ÷kuf{nkfkÔÞku

(1) hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk

1.hkìBk-MkeíkBkkLke ÔkkhíkkLkku MkkBkkrsf, ækkŠBkf yLku yiríknkrMkf MktËÇko zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷3

2.hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk : yLku {nkÃktÚke SðLkËþoLk zkì. LkkÚkk÷k÷ økkurn÷29

3.hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk : MkeíkkLkk ykí{Ãkrh[ÞLkwt {nkfkÔÞzkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷47

4.‘hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk’ : rðrðÄ ykÞk{ku{ktLke÷k þkn65

5.ykrËðkMke, økúk{eý yLku rþü {nkfkÔÞku{kt Lkkhe rð¼kðLkk yLku Lkkhe [uíkLkkzkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷77 (2) ‘¼e÷kuLkwt ¼khÚk’ (¼e÷e {nk¼khík)

6.‘¼e÷e ¼khÚk’Lkku ÄkŠ{f yLku Mkk{krsf Mkt˼ozkì. nMkw Þkr¿kf89

7.{nk¼khíkLke ftXÃkhtÃkhk yLku ¼e÷kuLkwt ¼khÚk’hksuþ Ãktzâk101

8.¼e÷e ÷kufkÏÞkLk yLku «rþü r÷r¾íkÄkhkLkk ©ef]»ý«k. ¼krðfk Ãkkhu¾121

yiríknkrMkf ÷kuf{nkfkÔÞku (1) hkXkuh ðkhíkk

9.‘hkXkuhðkhíkk’ rðþuzkì. nMkw Þkr¿kf131

10.‘…kƒwS’™wt ¼e÷e Y…tkíkh

12.ðehíkk«ÄkLk ¼e÷ ÷kuf{nkfkÔÞku :

íkuLkk Mkk{krsf Mkt˼o{ktzkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷196

13.çku÷kuf{nkfkÔÞkuzkì. {Lkkus hkð÷218

14. ykrËðkMke ÷kuf{nkfkÔÞ ‘hkXkuhðkhíkk’ rðþu«u{S Ãkxu÷226

15. hkXkuzðkhíkkLke íku{kt : {Lkw»Þ Mð¼kðLke ¾qxíke fzeMkw÷¼k ËuðÃkwhfh230

16. økútÚkMk{eûkkrþhe»k Ãkt[k÷234 (2) zwtøkhe ¼e÷kuLkku økwshktLkku yhu÷ku

19.‘økwshktLkku yhu÷ku’ : ÃkwhkfÚkkí{f

ykrËðkMke {nkfkÔÞzkì. ËeÃkf Ãke. Ãkxu÷263

20.

21.¼e÷e‚krníÞRrŒnk‚÷u¾™™k{kæÞ{Œhefu«ku. yhwý ðk½u÷k278

22.¼e÷e ÷kufMkkrníÞLkwt MktÃkkËLk : fk¤-«ðknLkk Mkk{k Ãkqhu íkhðkLkku Ãkzfkhzkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷294

23.¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ (MktÃkkËf-MktþkuÄf-Mksof)

SðLk yLku fkÞo : xqtfku yk÷u¾zkì. nMkw Þkr¿kf306

¼qr{fk

¼e÷ ykrËðkMke ÷kuf{nkfkÔÞ

MktMf]rík-Mk{ks MkkÚku ÷kuf{nkfkÔÞLkku yktíkhMktçktÄ

{kLkðMk{qnLke Mk{økú SðLkherík yux÷u fu íkuLke hnuýe-fhýe, «ÚkkÃkhtÃkhk, ÄkŠ{f yLkwckLk yLku Mkk{krsf rðrÄ-rðÄkLk, [iíkrMkf ÔÞkÃkkhku, ðkýe,{kir¾f ÃkhtÃkhk, ð÷ýku, xuðku, {kLÞíkkyku ðøkuhuLkk Mkk{krsf ðkhMkkLku MktMf]rík (Culture) fnu Au. yk heíku rð[kheyu íkku {kLkðMktMf]ríkLkku WËT¼ð {kLkðSðLkLkk ykht¼Úke ÚkÞu÷ku økýkÞ. ykÚke ÷kuf{nkfkÔÞku su íku ‘÷kuf’Lke Ãkqðofk÷eLk MktMf]rík-Mk{ksLke Ãk]c¼qr{{ktÚke MðYÃk Äkhý fhu Au. suÚke ¼e÷ ykrËðkMke ÷kuf{nkfkÔÞLkk MðYÃkLku MÃkü fhðk ykht¼u Ãkqðofk÷eLk ¼e÷ ykrËðkMke Mk{ksLkk MðYÃkLku Mk{Syu Aeyu.

Ãkqðofk÷eLk ¼e÷ ykrËðkMke Mk{ks

Ãkqðofk÷eLk ykrËðkMke Mk{ks ykrË-ÃkqðosLkk ðtþ{ktÚke rðfkMk Ãkk{e, fwxwtçk-fw¤-økkuºkku yLku rðfurLÿík økk{ku{kt rðMíkÞkuo Au. ykðku Mk{ks fw¤ fu økkuºkLkkt Mkøkkt-MktçktÄeykuÚke çkLku÷ku nkuÞ Au. ykÚke s{eLk, støk÷ yLku ÃkkýeLkk MkúkuíkkuLke {kr÷fe ÔÞÂõíkøkík nkuíke LkÚke Ãký Ãkqhk Mk{ksLke nkuÞ Au. Ãkqðoòu íkhV MkL{kLkLke ¼kðLkk nkuðkÚke s{eLk Ãkh {kuxe ô{hLkk ðze÷kuLkku MkL{kLkLkeÞ yrÄfkh nkuÞ Au. íku ðtþLkk Ëhuf MkÇÞLku s{eLk {¤u íkuðe Mk{kLk ðnU[ýe fhu Au. íkuLku MktÃkr¥k Ãkh MkL{kLkLkeÞ yrÄfkh nkuÞ Au Ãký Mk¥kk nkuíke LkÚke. ykÚke ykðe ðrhc ÔÞÂõík Mk{ksLke MktÃkr¥k Ãkh fh Lkk¾e þfíke LkÚke íku{s ðu[e Ãký þfíke LkÚke. yk{ MÚkkLk, økk{ fu ËuþLkku {kr÷f Mk{økú ðtþ fu òrík nkuÞ Au. íku{ktÚke yufMk{kLk ‘÷kuf’ ykrð¼koð Ãkk{u Au.

Ãkqðos«u{, ÃkqðosÃkqò yLku Ãkqðos «íÞu MkL{kLkLke ¼kðLkk nkuðkÚke

ÃkqðoòuLke ÄhíkeLkku Ãkkf yLku Ähíke ðu[e þfkÞ Lknª. Mk{qn{kt íkuLkku WÃk¼kuøk ÚkE þfu. yuf çkeòLku ¼ux ykÃke þfkÞ, yÚkðk ðMíkw îkhk rðrLk{Þ ÚkE þfu. yk yu{Lkk Mk{ksSðLkLkkt {qÕÞku Au. ykÚke ykðk Mk{ks{kt ykŠÚkf fu Mkk{krsf, Míkh¼uËLkkt ËþoLk Úkíkkt LkÚke.

ykrËðkMke Mk{ks Mknfkh yLku Mkn¼krøkíkkLkk ÃkkÞk Ãkh h[kÞu÷ku nkuðkÚke yk Mk{ksLke Ëhuf SðLkherík{kt Mkn¼krøkíkk yLku MknÞkuøkLkkt ËþoLk ÚkkÞ Au. yk Mk{ks{kt sL{Úke ykht¼e {]íÞw MkwÄeLke Ëhuf Mkk{krsf yLku ÄkŠ{f «ð]r¥k MknÞkuøkÚke fhðk{kt ykðu Au. yuf s ðtþ, fw¤ fu økkuºkLkkt Mkøkkt-MktçktÄeykuÚke h[kÞu÷ku yk Mk{ks fu ‘÷kuf’ ½h yufçkeòLkk MknÞkuøkÚke h[u Au, SðLkÞkÃkLkLke «ð]r¥kyku suðe fu ¾uíke yLku ÃkþwÃkk÷Lk yufçkeòLkk MknÞkuøkÚke fhu Au yLku rþfkhu Ãký Mkk{qrnf heíku òÞ Au. Mkk{krsf «Mktøkku yLku ÄkŠ{f Ãkðkuo, ÄkŠ{f yLkwckLkku yLku rðrÄrðÄkLkku, Ëuð-ËuðeÃkqò, ð]ûkÃkqò, ÃkqðosÃkqò, rððkn yLku {u¤k Mkn¼krøkíkkÚke fhu Au. MkrnÞkhkt Ëuð-ËuðeykuLkk MkktrLkæÞ{kt «f]rík, Ãkþw yLku {kLkðku – MkkiLkwt Mkk{qrnf heíku fÕÞký ðktåAu Au. økeíkku yLku {nkfkÔÞku Mk{qn{kt økkÞ Au yLku Lk]íÞku Ãký Mk{qn{kt fhu Au. Mkk{krsf-ÄkŠ{f «ð]r¥kyku{kt ykçkk÷-ð]Ø- †e-Ãkwhw»kLkku MknÞkuøk yLku Mkn¼krøkíkk «økkZ nkuÞ Au. {kLkðÚke Ãk]Úðe-«f]rík yLku ÔÞÂõíkÚke Mk{ks yøkíÞLkku Au, yu

SðLkËþoLk ykrËðkMke Mk{ksLkwt Au. suLkkÚke SðLk çkLÞwt Au, yu SðLk h[ðkðk¤kt «kf]ríkf ík¥ðku–Ãk]Úðe, s¤, yÂøLk, ðkÞw yLku ykfkþLkwt økkihð fhðwt yLku íku{Lkk íkhV f]ík¿kíkk yLku ÃkqßÞ¼kð Ëk¾ððk Ëuðe-Ëuðíkk íkhefu MÚkkÃke, íku{Lke MkL{w¾ Ãkþw, Ãkûke yLku {kýMkku – MkkiLkwt Mkk{qrnf fÕÞký RåAðwt yu Ä{oËþoLk ¼e÷ ykrËðkMke rLkMkøko Mk{ksLkwt Au.

{nkfkÔÞkuLkkt rðÄkÞf Mkk{krsf Ãkrhçk¤ku

W¥kh økwshkíkLkk ¼e÷ ykrËðkMke Mk{ks{kt Mkkt«ík Mk{Þ{kt rÃkík]Mkíkkf, rÃkík]ðtþe yLku rÃkík]MÚkkLke ÃkrhðkhÔÞðMÚkk yÂMíkíð{kt nkuðkt Aíkkt †e yLÞ økúk{ yLku LkøkheÞ Mk{kòuLke íkw÷Lkk{kt ðÄw Mðíktºk Au. íku{Lke ðíko{kLk SðLkherík{kt Ãkqðofk÷eLk {kík]Mk¥kkf Mk{ksÔÞðMÚkkLkk ytþ MÃkü òuE þfkÞ Au. Ãkwºk fu ÃkwºkeLkk sL{ Mk{Þu ®÷øk¼uË rðLkk Mkk{qrnf heíku sL{kuíMkð {kýðk{kt ykðu Au. fLÞkLkk ÷øLk Ãknu÷ktLkk òíkeÞ MktçktÄku æÞkLk{kt ÷uðk{kt ykðíkk LkÚke. fLÞkþwÕf ðh ÃkkMku Lk

nkuÞ íkku fLÞkLkk rÃkík]øk]nu ¾uíkefk{{kt òuíkhkðwt Ãkzu Au. rððkn suðk Mkk{krsf «Mktøku

ðhLku ÃkkU¾ðkLke rðrÄ {kíkk s fhu Au yLku [ktÕ÷kLkk YrÃkÞk {kíkk s ÷u Au. rÃkík]Ãkûk

íkhVÚke {¤u÷e ¼ux- MkkuøkkËku yLku ½huýkt Ãkh †eLkk s yrÄfkh nkuÞ Au. Ãkrhýeík †eLkk rÃkíkkLkwt økkuºk MkkMkhe{kt Ãký [k÷w hnu Au. rðÄðk ÚkÞu÷e †e ÃkrhðkhLke

Mkt{ríkÚke {q¤ ÃkríkLkk ½uh çkeòu Ãkrík ÷kðe þfu Au yLku Ãkrhðkh{kt ykŠÚkf yLku

Mkk{krsf yrÄfkh «kÃík fhe þfu Au. {kíkkLkk {]íÞw ÃkAe íkuLkkt yÂMÚk (Vq÷) yuf

LkkLkk fwt¼{kt {qfeLku ½h{kt ‘rníkËuðe’Lke MÚkkÃkLkk fhu Au. su ÃkrhðkhLke rníkhûkf {kík]ËuðeLkwt MÚkkLk ÷u Au. {nk{køkeo fu Äq¤kLkk ÃkkxLkk ÄkŠ{f yLkwckLk Mk{Þu †e økwhwLkk

MÚkkLku nkuÞ Au. yk yLku ykðe çkeS yLkuf Mkk{krsf ÄkŠ{f çkkçkíkku íku{Lke Ãkqðofk÷eLk

{kík]Mk¥kkf Mk{ksÔÞðMÚkk yLku SðLkheríkLku «økx fhu Au, yLku yk Mkk{krsf-ÄkŠ{f çkkçkíkku íku{Lkkt Mkkt«ík Mk{Þ{kt økðkíkkt hkì{-Mkeíkk{k, ¼khÚk, hkXkuhðkhíkk, økwshktLkku yhu÷ku suðkt {kir¾f {nkfkÔÞkuLkkt rðÄkÞf Ãkrhçk¤ku fu MksoLk Mkúkuík Au. {nkfkÔÞkuLkku MÚkkrLkf Mkt˼o {khk îkhk MktÃkkrËík [kh {kir¾f {nkfkÔÞku ‘hkì{-Mkeíkk{kLke ðkhíkk’, ‘¼e÷kuLkwt ¼khÚk’, ‘¼e÷ ÷kuf{nkfkÔÞ: hkXkuhðkhíkk’ yLku ‘økwshktLkku yhu÷ku’ ¾uzçkúñk íkk÷wfkLkkt ºký økk{ku–¾uzðk, ÃktÚkk÷ yLku çknurzÞk{ktÚke MktþkurÄík yLku

æðrLk{wrÿík fÞkO Au.

¼e÷kuLkwt ¼khÚk yLku ¼e÷ ÷kuf{nkfkÔÞ: hkXkuhðkhíkk

¾uzðk økk{Lkk ðíkLke øk{kh LkkÚkk¼kE ¼qhk¼kE MkkÄwLkk MkktrLkæÞ{kt hne, 1984 Úke 1987 Lkk Mk{Þ¾tz{kt ‘Äq¤kLkku Ãkkx’, ‘fkìçkrhÞk XkfkuhLke fku¤e’, ‘Mk{krÄ Ãkqsðe’, ‘nqhku {ktzðku’ suðkt [kuϾkt-{u÷kt ÄkŠ{f yLkwckLkku{kt Mkn¼køke ÚkELku 425 ykìrzyku fìMkuxTMk æðrLk{wrÿík fhe, íkuLkk ÃkkX íkiÞkh fhe, yk ÷kufrðãkrðËT-MktÃkkËfu 1992 {kt ‘¼e÷ ÷kuf{nkfkÔÞ: hkXkuhðkhíkk’ yLku 1997 {kt ‘¼e÷kuLkwt ¼khÚk’ {kir¾f {nkfkÔÞku (¼sLkðkhíkkyku) «rMkØ fÞkO Au. MkkrníÞ yfkË{e, rËÕneyu ‘¼khÚk’Lkku 23 ¼khíkeÞ ¼k»kk{kt yLkwðkË fhðkLkku rLkýoÞ ÷eÄku Au. ¼khíkeÞ ¼k»kk MktMÚkkLk, {iMkqhu ytøkúuS yLkwðkË «økx fÞkuo Au.

hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk yk WÃkhktík yk s Mk{Þ{kt ÃktÚkk÷ økk{Lkk ðíkLke ¾ktx LkðS¼kE Ëuðk¼kE MkkÄwLkk MkktrLkæÞ{kt hne, Äq¤kLkku Ãkkx, n¾kZku¤ ({hýku¥kh ÄkŠ{f

rðrÄ), fkìçkrhÞk XkfkuhLke fku¤e suðkt ÄkŠ{f yLkwckLkku{kt Mkn¼køke ÚkELku 300 ykìrzyku fìMkuxTMk Ãkh æðrLk{wrÿík fhe, ÃkkX íkiÞkh fhe, 1995{kt yk ÷¾Lkkhu ‘hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk’ {kir¾f {nkfkÔÞ «rMkØ fÞwO Au. RÂLËhk økktÄe hk»xÙeÞ f÷k fuLÿ, rËÕneyu hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkkLkku ytøkúuS-®nËe yLkwðkË «økx fÞkuoAu. økwshktLkku yhu÷ku yk {nkfkÔÞ rËðk¤eLkk Ãkðo «Mktøku 1983{kt çknurzÞk økk{Lkk hnuðkMke øk{kh Sðk¼kE Ík÷k¼kE ÃkkMkuÚke 50 ykìrzyku fìMkuxTMk Ãkh æðrLk{wrÿík fhe, ÃkkX íkiÞkh fhe, 1993{kt ¼e÷e ÷kuf{nkfkÔÞ ‘økwshktLkku yhu÷ku’Lkk Lkk{ «rMkØ fÞwO Au. 2020{kt økwshkík MkkrníÞ yfkË{eyu yk [kh {nkfkÔÞkuLke ÃkkX yLku

yÇÞkMk Mk{uík MktðŠÄík ykð]r¥kyku «rMkØ fhe Au.

{nkfkÔÞkuLkku ðíko{kLk ÄkŠ{f-Mkk{krsf Mkt˼o {khk îkhk MktÃkkrËík fhu÷kt ‘hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk’, ‘¼e÷kuLkwt ¼khÚk’, ‘¼e÷ ÷kuf{nkfkÔÞ: hkXkuhðkhíkk’ yLku ‘økwshktLkku yhu÷ku’ suðkt {kir¾f {nkfkÔÞku

Éíkw[¢ «{kýu ykðíkk ÄkŠ{f Ãkðkuo, suðk fu ‘Äq¤kLkku Ãkkx’ ({nk{køkeo Ãkkx), rËðk¤e, ‘fkìçkrhÞk XkfkuhLke fku¤e’ yLku Mkk{krsf {hýku¥kh ÷kirff r¢Þkyku, suðe fu ‘Mk{krÄ Ãkqsðe’, ‘nqhku {ktzðku’, LkkLke LÞkík (þt¾kZku¤), {kuxe LÞkík ðøkuhu «Mktøku ÄkŠ{f-Mkk{krsf rðrÄ-rðÄkLkkuLkk ¼køk YÃku økkðk yLku fÚkðk{kt ykðu Au.

Äq¤kLkku Ãkkx

¼kËhðk {kMk{kt ¼e÷ku Äq¤kLkku Ãkkx fu {nk{køkeo Ãkkx Ãkqhu Au. þrLkðkhu hkíku Ãkwhkíkk yk ÃkkxLku ‘çkes Qsððe’ Ãký fnu Au. yk {kMk{kt LkËe-Lkk¤kt s¤Úke Q¼hkÞ Au. Mkkhk ÃkkfÚke ÷kufku Ãký Mktík]Ãík ÚkkÞ Au. yk Mkw¾-Mk{]rØ fwËhík, ¼økðkLk, Äq¤kLkku Xkfkuh fu rþð-þÂõíkLke yMke{ f]ÃkkLku fkhýu ykðe nkuðkÚke íku{Lkkt Mkk{qrnf {Lk f]ík¿k¼kðÚke ¼hkE òÞ Au yLku ¼e÷ «Ëuþ{kt yæÞkí{ yLku ¼ÂõíkLkwt ðkíkkðhý Vu÷kÞ Au. rþð-þÂõík fu Äq¤kLkk Xkfkuh(¼økðkLk)Lke WÃkkMkLkk {kxu †e(Mkíke)Lku økwhwLkk MÚkkLku MÚkkÃke {nk{køko{kt [u÷k-[u÷eLku Ëerûkík fhðk íkÚkk fwxwtçk yLku økk{Lke Mkw¾kfkhe {kxu Äq¤kLkku Ãkkx Ãkqhu Au.

rLkÞík þrLkðkhLke hkíku yk{trºkík MkkÄw{tz¤eLkwt ykøk{Lk ÚkkÞ Au. Äq¤kLkk

XkfkuhLke MkL{w¾ [kh MkkÄwLke ¾qtx (ÄkŠ{f rðrÄ fhkðLkkh MkkÄw) íkhefu rLkÞwÂõík fhu

Au. yk MkkÄw ÄkŠ{f yLkwckLkLke ík{k{ rðrÄ Mkt¼k¤u Au. íkuyku Mk{kht¼{kt {tºkkuå[kh MkkÚku Mk¼k(økík)hûkf fkuxðk¤ yLku [qh{kLkk «MkkË {kxu ¼tzkheLke rLkÞwÂõík fhu Au. {æÞhkrºk ÃkAe MkVuË fkÃkz Ãkh ÷k÷ fkÃkz (su rþðþÂõíkLkwt «íkef økýkÞ Au) ÃkkÚkhe

Mkk{kLkk MkVuË ËkýkÚke nLkw{kLk, Ãkkt[ Ãkktzðku, ðkMkwrfLkkøk suðe yLkuf ÄkŠ{f ykf]ríkyku çkLkkðe {tz¤Lke h[Lkk fhu Au. yk {tz¤{kt ‘rMkíkhe ßÞkuík’ «økxkðe MkkÄw økwhw-[u÷k[u÷e çkLkkððkLkku rðrÄ fhu Au. {tz¤Lke MkL{w¾ MkkÄw{tz¤e ¼khÚk, hkì{Mkeíkk{kLke ðkhíkk, hkXkuhðkhíkk, økkuÃke[tË-¼hÚkhe suðkt {nkfkÔÞkuLke yæÞkí{ yLku ¼ÂõíkhMkLku Ãkku»kf Ãkkt¾zeyku («Mktøk-½xLkk) íktçkqh Ãkh økkÞ Au. hrððkhu «kík:fk¤u [qh{kLkk {eXk «MkkËÚke ÃkkxLke ÄkŠ{f rðrÄ MktÃkqýo ÚkkÞ Au. fkìçkrhÞk XkfkuhLke fku¤e {nk {kMk{kt fkuE Ãký þrLkðkh fu {tøk¤ðkhLke hkíku ¼e÷ku fkìçkrhÞk XkfkuhLke rÃk¥k¤Lke {qŠíkyku ½h{kt MÚkkÃke íkuLke fku¤e (WíMkð) fhu Au. su ÷kufku [kuhe fhu, ÷qtxe ÷u fu ÔÞr¼[kh fhu íkuLku {u÷ku yLku ¢kuÄe Ëuð fkìçkrhÞku Xkfkuh ð¤øku Au yLku íku{Lkkt Ãkþwyku yLku fwxwtçkesLkkuLku {kheLku ¼khu LkwfMkkLk fhu Au. ykÚke íkuLkk fkuÃkÚke çk[ðk ¼kuÃkkLkk ykËuþÚke fku¤e fhðk{kt ykðu Au yLku íkuLku ½h{kt MÚkkÃkðk{kt ykðu Au.

Äq¤kLkku Xkfkuh yu [kuϾku Ëuð Au. íkuLku ½e, økku¤ yLku ½ôLkk ÷kuxLkwt [kuϾwt [qh{wt [zkðu Au ßÞkhu fkìçkrhÞku Xkfkuh yu ÉøðuËLkk hwÿLkk suðku yíÞtík Wøkú yLku ¢kuÄe Ëuð nkuðkÚke íkuLku {Lkkððk hktÄu÷k [ku¾k yLku ÃkkzkLkku çkr÷ [zkðu Au. yk {u÷k ÄkŠ{f yLkwckLk{kt ðÄLkku «Mktøk nkuðkÚke ‘¼khÚk’Lke ÃkktzðkufkihðkuLkk ÞwØLke fu ‘hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk’Lke hkðý ðÄLke «MktøkLku Ãkku»kf Ãkkt¾zeyku Mkktøk, Mkkhtøke, ðktMk¤e, þt¾ suðkt ÷kufðkãkuLke Mktøkík MkkÚku økkÞf ¼kuÃkkLkk r[¥k{kt ykðuþ yLku ¢kuÄ MkkÚku sL{u Au. ÿwík Mðhu ðkøkíkkt ðk®sºkkuÚke «¼krðík ÷kufMk{wËkÞLkk Lk]íÞLkk Úkufk ðÄw çk¤ ykÃku Au. ykÚke ÞwØ fu hkðýðÄ suðk «MktøkLku ykusÃkqýo Mðhku{kt økkíkku ¼kuÃkku ðehhMkÚke ðþe¼qík çkLku Au. ¼kuÃkku ÷û{ý îkhk fhkíkk hkðýðÄ(¼e÷kuLke hkì{-Mkeíkk{kLke ðkhíkk{kt hkðýLkku ðÄ

÷û{ý fhu Au)Lke {kVf Ãkkzk fu çkfhkLkku ðÄ fheLku fkìçkrhÞk XkfkuhLku çkr÷ [zkðu Au. yk ¾khe-{u÷e(yþwØ) Ãkqò MkkÚku hrððkhu «kík:fk¤u fkìçkrhÞk ÃkkxLke fku¤e Ãkqýo ÚkkÞ Au.

Mk{krÄ Ãkqsðe

{w¾e, MkkÄw, ¼kuÃkku fu fwxwtçkLke MkßsLk ÔÞÂõíkLkk {hý ÃkAe íkuLke

ÞkË{kt Mk{krÄLke Ëuhe çkLkkðeLku Ãkqsðk(ÃkZðk){kt ykðu Au. yk «Mktøku Mkøkkt-

MktçktÄeykuLku þrLkðkhLke hkíku yk{tºku Au. †eyku MðsLkLke ÞkË{kt

{hrMkÞk({]íÞwøkeík) økkÞ Au. hrððkhu «kík:fk¤u MkkÄw fwxwtçkesLkku Mk{ûk Ëuhe{kt ÃkqðosLke {qŠíkLke MÚkkÃkLkk fheLku ntMkËuð(Sðkí{k)Lkkt ykí{¿kkLkLkkt ¼sLkku yLku ¼khÚk, hkì{Mkeík{k yLku økkuÃke[tË suðe ðkhíkkykuLke ðihkøk yLku ¼ÂõíkhMk ¼hu÷e Ãkkt¾zeyku íktçkqh Ãkh økkÞ Au. ytíku Mk]rüh[LkkLke ðkhíkk WÃkhktík Mðøko{kt økÞk ÃkAe ntMkËuð-Sðkí{kLke fuðe økrík ÚkkÞ Au íku çkkçkík ÷Þkí{f ðkýe{kt

Mk{òðu Au. çkÃkkuhu [qh{kLkk «MkkË ÃkAe Mk{krÄLke rðrÄ MktÃkLLk ÚkkÞ Au. nqhku {ktzðku

¼e÷ku{kt ðuh ÷uðkLke Ãkwhkýe «ýk÷e Au. yk «Úkk íku{Lke yksLke rsðkíke SðLkherík MkkÚku yrðLkk¼kðu òuzkÞu÷e Au. ðuh ÃkhtÃkhk{kt Qíkhíkwt nkuðkÚke swËkt swËkt økkuºkLke Mkk{Mkk{u çku ÔÞÂõíkykuLku {kÞko çkkË MðsLkLke ÞkË{kt nqhku(þqhku) MÚkkÃÞk ÃkAe s ðuhLke Mk{krÃík ÚkkÞ Au. íkuyku{kt {khu÷k MðsLkLkwt ðuh ÷uðkLke «Úkk Ãkqðoòu «íÞuLkk ykËh yLku MkL{kLkLke ¼kðLkk{ktÚke rðfrMkík ÚkÞu÷e

Au.

{khu÷k ÃkqðoòuLkwt ðuh Lkk ÷uðk{kt ykðu íkku ÃkqðosLkku ykí{k Ëw:¾e ÚkkÞ

Au. íkuÚke íku fwrÃkík ÚkE fwxwtçkesLkku yLku økkuºk Ãkh þkÃk ðhMkkðu Au íkÚkk ykVíkku

Wíkkhu Au íkuðe ¼e÷Mk{ksLke áZ {kLÞíkk Au.

ðuh ðk¤ðkLke ¼kðLkkLku ÃkwÛÞ fu Ä{oLkwt fkÞo {kLkðk{kt ykðu Au yLku

Ãkqhku Mk{ks íkuLku ÄkŠ{f {nkuíMkð {kLku Au. ykÚke nqhku {ktzðkLke ykøk÷e hkíku

MkkÄw yLku íkuLke {tz¤e Ãkqhe hkík íktçkqh Ãkh ‘hkXkuhðkhíkk’ yLku ‘¼khÚk’Lke ðehhMk Mk¼h Ãkkt¾zeyku økkÞ Au yLku MðsLkLkwt ðuh ðéÞwt nkuðkÚke Ãkqhku ÷kufMk{wËkÞ rðsÞkuL{kËÚke Íq{eÍq{eLku Lk]íÞ fhu Au. «kík:fk¤u çkfhkLkku çkr÷ [Zkðe nqhkLke

MÚkkÃkLkk fhu Au.

rËðk¤e

rËðk¤e suðk ÄkŠ{f «Mktøku þºkwLku {khðku yu ÃkwÛÞLkwt fkÞo yLku çkuøkýwt

ðuh ðéÞwt yuðwt {kLkðk{kt ykðíkwt nkuðkÚke MðsLkkuLku ðuh ÷uðk W~fuhðk {kxu ‘økwshktLkku yhu÷ku’ suðwt {nkfkÔÞ økkðk{kt ykðu Au.

LkkLke LÞkík yLku {kuxe LÞkík: ÷kuf{nkfkÔÞkuLkk WËT¼ð yLku ½zíkhLkwwt Mkºk

¼e÷ Mk{ks{kt ‘LkkLke LÞkík’ yLku ‘{kuxe LÞkík’ yu Mkk{qrnf heíku {hýku¥kh r¢Þkyku fhðkLkk «Mktøkku Au. fký fu çkkh{k ÃkAe ÔÞÂõíkøkík fu økk{ Mk{Mík yLÞ økk{Lkkt Mkøkkt-MktçktÄeLku yk{tºkeLku LkkLke LÞkík fhu Au. íkuLku ‘n¾kZku¤’ (þt¾kZku¤) Ãký fnu Au. {hýku¥kh rðrÄyku Mk{ksLkku MkkÄw fhkðu Au.

{kuxe LÞkík ‘Ãkèk’ (yLkuf økk{kuLkku Mk{qn) Mk{Mík fhu Au. ¾uíkeLke árüyu ð»ko Mkkhwt Lkeðzu íÞkhu yLkuf økk{ Mk{qn{kt {¤e {kuxe LÞkík fhu Au. ßÞkt rðÃkw÷ ðLkhkrs yLku ÃkkýeLke Mkøkðz nkuÞ íÞkt økk{ ykøkuðkLkku {kuxe LÞkík fhðkLkwt MÚk¤ ÃkMktË fhu Au. økk{kuLke MktÏÞk «{kýu Mkk{qrnf heíku 200 {ý yLkks yufXwt fhu Au. hMkkuE çkLkkððk yuLkk «{ký{kt [ku¾k, ½e, økku¤ yLku Ëk¤ ¾heËe ÷kðu Au. Ãkqðo íkiÞkheÚke ykht¼e 15 Úke 25 rËðMk [k÷íkk yk {hýku¥kh Mkºk {kxu ykht¼u Ëhuf økk{Lkk {w¾e, {íkkËkh, Ãkt[, ¼kuÃkk, MkkÄw yLku íku{Lke rþ»Þ{tz¤e ¼uøke {¤u Au. rËðMku «MktøkLke íkiÞkhe fhu Au yLku hkºku swËe swËe {tz¤eyku h[e MkkÄw yLku íku{Lkk rþ»Þku íktçkqh yLku {tShkLke Mktøkík{kt ¼sLk, ¼sLk-ðkhíkkyku (÷kuf{nkfkÔÞku - ÷kufkÏÞkLkku) økkÞ Au. Mkðkhu LkSfLkkt økk{kuLke †eyku {]íkfkuLku ÞkË fhe {hrMkÞk økkÞ Au. íkuLku ‘Yøkkt’ fu ‘hkøkhk’ fnu Au. ‘hkøkhk’ þçË MktøkeíkLkk hkøkLkwt Mkq[Lk fhu Au. su Mðh - hkøk - ÷ÞçkØ økðkÞAu. ÃkhtÃkhk{kt yLkuf ð»kkuoÚke [kÕÞk ykðíkk yk Mk{qn©kØ-{u¤k{kt yLkuf økk{Lkk økwhw, MkkÄw yLku rþ»Þku ¼uøkk ÚkkÞ Au. ykÚke Ãkqðofk¤{kt ½rxík ½xLkkLkk ykÄkhu h[kíke ðkhíkkykuyu økwhw «{kýu (÷kufkÏÞkLkku-÷kuf{nkfkÔÞku) r¼LLk r¼LLk YÃk ÷eÄwt nþu. yk ÃkAe Mk{ksLkwt SðLkËþoLk - Ä{oËþoLk yu{kt ¼éÞwt nþu. swËe swËe Ãkkt¾zeyku (½xLkk-«Mktøkku) yLkuf MkkÄw yLku rþ»ÞkuLkk ftX{ktÚke ÃkMkkh ÚkE yuf Mk¤tøk ÷kuf{nkfkÔÞLkwt MðYÃk ÄÞwO nþu. ykLkwt Ãkøkuhwt ¾uzçkúñk íkk÷wfkLkk økwý¼kt¾he økk{u MðsLkkuLkkt Vq÷ (yÂMÚk) ÃkÄhkððk nku¤e ÃkAe [kiËMku ¼hkíkku r[ºk-rðr[ºkLkku {u¤ku ykÃku Au. r[ºkðeÞo yLku rðr[ºkðeÞoLkk {Lk{kt {kíkkLke Mkuðk {kxu yufktík{kt hnuíkk ykuh{kLk ¼kE økktøkuÞ (økøkeðh - r¼»{rÃkíkk{n) yLku yÃkh{kíkk MkíÞðíke({åAøktÄk)Lkk [krhºÞ Ãkh MktþÞ òøku Au. ykÚke çktLku ¼kE Ëku»kkhkuÃkýLkwt «kÞrù¥k fhðk ynª ykfw¤-ÔÞkfw¤ yLku Mkkçkh{íkeLkk rºkðuýe Mktøk{u ykðu Au. yk MÚk¤u íkuyku Sðík Mk{krÄ ÷u Au. yk Ãkkt¾zeyku hkºku swËk swËk økk{Lke MkkÄw–{tz¤eyku økkÞ Au yLku

y{kMkLke Mkðkhu †eyku {]ík ðeh MðsLkkuLkk ÞþkuøkkLkLkk {hrMkÞk økkÞ Au. yk ÃkAe Ãkwhw»kku Vq÷(yÂMÚk) ÃkÄhkðu Au. ykðk «Mktøku fkuE økkuºkLkwt ðuh ðéÞwt Lk nkuÞ íkku ðehíð çkíkkððk yLku þºkwLku {khðk yLÞ økkuºkLkk {kýMkku Ãkh ‘[huíkhkt’ ([zkE) Ãký fhðk{kt ykðu Au. fkuE MksoLk-«rík¼k Ähkðíkk MktðuËLkþe÷ ÔÞÂõíkLkk r[¥k{kt ykðk fhwý yLku ykusÃkqýo ðkíkkðhý ðå[u ðehíkk«ÄkLk ÷kuf{nkfkÔÞLke fÚkk(ðkhíkk)Lkk WËT¼ðLkkt çkes hkuÃkkíkkt nþu. ¼e÷Mk{ks{kt fkuE Ãký

÷kuf{nkfkÔÞ fu ÷kufkÏÞkLk økkihûkk {kxu çkr÷ËkLk ykÃkLkkh ðehLke fÚkk íkhefu WËT¼ÔÞwt LkÚke. rþfkh, yLÞLkk Ãkk¤u÷k ÃkþwLkku rþfkh fhðku, íkuLkk fkhýu ðuh çktÄkðwt, økkuºkeÞ ðuh Ëh ÃkuZeyu Qíkhðwt suðkt ykrËðkMke Mk{ksLke heíkLkkt

SðLk{qÕÞku{ktÚke ‘hkXkuhðkhíkk’ yLku ‘økwshktLkku yhu÷ku’ suðkt ÷kuf{nkfkÔÞku íkÚkk ‘nrÃkÞkËu nkì¾÷e’ yLku ‘nkuLkku÷ nkuxe’ suðkt ÷kufkÏÞkLkku WËT¼ÔÞkt Au. ¼e÷

Mk{ks{kt [huíkhkt suðkt ÞwØku yLku ðtþ fu økkuºk rðLkkþLke ½xLkkyku{kt Ëiðe ík¥ðku

W{uhkíkkt yLku ÷kufLke Mkk{qrnf ÄkŠ{f ©Øk ¼¤íkkt ykðe ½xLkkyku ÃkwhkfÚkkLkwt

ÄkŠ{f YÃk ÷E yLkwckLk Mkt÷øLk çkLku Au. ykðe ÃkwhkfÚkkykuLkwt çknw{w¾e ½zíkh

Úkíkkt ‘hkì{-Mkeíkk{k’ yLku ‘¼khÚk’ suðkt Ëe½o-ÄkŠ{f ÷kuf{nkfkÔÞkuLkwt MðYÃk

Äkhý fhu Au.

ykðkt {nkfkÔÞku ykht¼u ¼÷u yuf ÔÞÂõíkLkwt MksoLk nkuÞ yk{ Aíkkt

Äq¤kLkk Ãkkx yLku fkìçkrhÞk Ãkkx suðk ÄkŠ{f WíMkðku, Mk{krÄ, nqhku, LkkLke LÞkík, {kuxe LÞkík suðk {hýku¥kh «Mktøkku{kt y÷øk y÷øk økwhw yLku yu{Lke

rþ»Þ-{tz¤e MkkÚku økkE-fÚkeLku ÃkuZe Ëh ÃkuZe {kir¾f {nkfkÔÞku-ykÏÞkLkkuLkk ÃkkX rLkrùík fÞko nkuÞ Au. Ëh ÃkuZeyu Lkðk Úkíkk ðknf - økkÞfku yk {kir¾f ÃkhtÃkhk{ktÚke fÚkk-fÚkLk, økkLk-ðkËLk, ÷Þ yLku ÃkhtÃkrhík ÃkËkð÷eyku «kÃík fhe ÷u Au. ykÚke íkuLkk r[¥k{kt ÷kuf{nkfkÔÞLkku yuf Mk¤tøk {kLkrMkf ÃkkX ÂMÚkh ÚkkÞ Au. {kuxe LÞkík suðk {hýku¥kh «Mktøku 15 Úke 25 rËðMk MkkÚku hnuðkLkwt çkLkíkwt nkuðkÚke Lkðk ðknf økkÞf-fÚkfLku ÃkkuíkkLkk {kLkMk{kt ÂMÚkh ÚkÞu÷k ÃkkXLke yLÞ MkkÄwyku Mk{ûk «Míkwrík fhðkLkku Ãký yðfkþ {¤u Au. Mkòøk ðknf yk {kLkð-{u¤k{kt ÃkkuíkkLku Úkíke ¼q÷kuLku Ãký MkwÄkhe ÷u Au. økkLk-fÚkLkÚke ÃkkuíkkLkk {kLkrMkf ÃkkXLku Mk{qn ðå[u hsq fheLku {qíko YÃk ykÃku Au. Mktøkeík yLku fÚkLkLkk ykhkun-yðhkun, çkku÷eLke ÷Zýku íkÚkk Lkkxâkí{f ¼kðku MkkÚku ÃkkXLke hsqykík fhðk{kt yu Ãkkuíku fux÷ku MkV¤ hÌkku Au yuLkwt ykí{-Ãkheûký Ãký fhe ÷u Au. yk{ ðkhtðkhLkk {nkðhkÚke ÷kuf{nkfkÔÞLkku yuf Mk¤tøk ÃkkX íkuLkk {kLkMk{kt rLkrùík ÚkE òÞ Au.

÷kuf{nkfkÔÞLkkt rðrðÄ ytøkku {kxu Mk{ksLkwt árü®çkËw

økwhw-ÃkhtÃkhk

økwhw-ÃkhtÃkhk, ðknf fÚkf-økkÞfLkku ðkãku MkkÚkuLkk yktíkhMktçktÄ, ÷kuf{nkfkÔÞkuLkk [rhºkku MkkÚkuLkku yktíkhMktçktÄ, RíÞkrË ytøkkuLku Mk{sðk {kxu íkk.21-6-2016 Úke 23-6-2016 MkwÄeLkk Mk{Þ¾tz{kt W¥kh økwshkíkLkk ¾uzçkúñk íkk÷wfkLkk fux÷kf MkkÄw-¼kuÃkkLke {w÷kfkík ÷eÄe níke. yk rðrðÄ ytøkku {kxu íku{Lkkt árü®çkËw yk «{kýu Au:

“MkkÄw yLku íkuLke {tz¤e MkkÚku hkrøkÞk(çkkrýÞk)Lkku MktçktÄ íÞkhu çktÄkÞ ßÞkhu íkuLku {tz¤e{kt çkuMkLkkh çkeòu MkkÚke hkrøkÞku {¤u. ÃkAe MkkÄw yLku çkeò hkrøkÞk MkkÚku MktçktÄ çktÄkÞ. yk MktçktÄ íÞkhu s ykøk¤ ðÄu ßÞkhu hkrøkÞkLku ¼sLk-{tz¤e{kt çkuMkðkLkku ÓËÞ(nhËk)Úke hMk òøku. ÃkAe MkkÄw Lkðk hkrøkÞkLke Ãkh¾ fhu. MkkÄwLku ÷køku fu ykLku ¼sLk-ðkhíkk{kt Mkwhíkk (÷økLke) ÷køkþu íkku íku hkrøkÞk MkkÚku MkËT¼kð yLku {eXkþÚke ðíkoðk ÷køku. MkkÄw Ãkh ©Øk çkuMku íkku s hkrøkÞkLku ðkhíkk (÷kufkÏÞkLk - ÷kuf{nkfkÔÞ) Ãkh ©Øk çkuMku. ðkhíkk Ãkh ©Øk çkuMku íkku s ¼sLk ÞkË hnu yLku [rhºkku MkkÚku MktçktÄ çktÄkÞ. yk ÃkAe s [rhºkkuLkkt

ËþoLk ÚkkÞ. suÚke hkrøkÞku ¼sLk-ðkhíkkLkku hrMkÞku çkLku. íkuLku økwhw fhðkLke ¼kðLkk òøku. hkrøkÞku rð[khu fu økwhw fhwt íkku MkkÄw çkes{tºk yLku Ãkqhe ðkhíkk ykÃkþu yuðe ¼kðLkkÚke MkkÄw fu ¼kuÃkkLku økwhw çkLkkðu. MkkÄw Ãký hkrøkÞkLke Ãkqhe Ãkheûkk fhu. íkuLku ÷køku fu íku {khk r[¥kLke rðãk Íe÷eLku Shðe þfþu íkku s íku Ãký økwhw çkLkðk hkS ÚkkÞ.

MkkÄw ÃkAe rð[khu fu ÚkLkkh yk {khku [u÷ku (rþ»Þ) {khk ËefhkÚke Ãký yrÄf økýkÞ. {khku Ëefhku íkku {khk ÃkkÃkLkku! yk {khku Äh{Lkku Ëefhku! ÃkAe [u÷kLku ð[LkÚke çkktÄeLku fnu fu yk {khe rðãk økwÃík hk¾eLku ÞkuøÞ {kýMkLku s ykÃkðe. [u÷ku ð[Lk{kt çktÄkÞ íkku s økwhw [u÷kLku çkes{tºkku yLku ¼sLk-ðkhíkk þe¾ððk rðrÄMkh yk{tºký ykÃku. þe¾ÔÞk ÃkAe økwhwLke Äqýe Ãkh yÚkðk ¼kËhðk {kMk{kt ykðíkk Äq¤kLkk Ãkkx ({nk{køkeo Ãkkx) «Mktøku økwhw-[u÷kLke rðrÄ fhe þe¾ðu÷kt ¼sLkku yLku ðkhíkkyku r[¥k-ÓËÞ{kt fkÞ{ ÂMÚkh hnu {kxu þkhËkøkýuþLkku ËqÄLkku rÃkÞk÷ku ÃkkÞ.

rLkÞík rËðMku [u÷ku ÄkuríkÞwt, Lkkr¤Þuh, økku¤, ½e, ÃkwhnuE (÷kux) ðøkuhu

ÃkqòLke Mkk{økúe ÷ELku økwhwLke ÄqrýÞu òÞ. økwhw Ëeðku «økxkðe, Lkkr¤Þuh ðÄuhe, Lkkr¤ÞuhLke ‘þu»k’(Lkkr¤ÞuhLkk xwfzk)Úke ¼økðkLkLkk Lkk{Lkku nku{ fhu. [u÷ku økwhwLku ÄkuríkÞwt ykuZkzu. økwhw ¼økðkLk, þkhËk, økýuþLku ykhkÄu (ykuhkÍ fhu): ‘nu

¼økðkLk ! yk {khku [u÷ku çkLÞku Au yLku {U yuLku ðkhíkk ykÃke Au, {tºk ykÃÞk Au. nu þkhËk {kíkk! nu økkiheLkk økýuþ! {khk [u÷kLkk ÓËÞ{kt çkuMkòu. ¼sLk, ðkhíkk, {tºk MkËk yuLkk ÓËÞ{kt hnu yuðe {khk [u÷k Ãkh f]Ãkk fhòu. yuLkk

ÓËÞ{kt h{òu! ¼qÕÞk çkku÷ Vhe ÓËÞ{kt ÷kðòu. nu ¼økðkLk! ík{khk Lkk{Lkku ËqÄLkku rÃkÞk÷ku {khk [u÷kLku Ãkkô Awt. økwhw-[u÷kLke ÷ßò hk¾òu.’ ÃkAe økwhw [u÷kLku rþ¾k{ý ykÃku Au, ‘íkwt {khku [u÷ku çkLÞku Ãký økwhw[u÷kLke hnuýe-fhýe y÷øk y÷øk. zwtøkhu fufkhð (÷ðíkk) fhíkk {kuh {kheþ Lknª. Ãkt¾e-Ãkt¾uhwtLku {kheþ Lknª. økkÞLke Mkuðk fhsu. {kíkk-rÃkíkk, ¼kE-çknuLk Ãkh nuík hk¾su. økwhwLke fhýe økwhw ¼kuøkðþu. [u÷kLke fhýe [u÷ku ¼kuøkðþu. ÃkkÃkÚke y÷øk Ãkzeþwt. Äh{ fhðk{kt ¼uøkk hneþwt. økwhw økwhwLke ðkxu, [u÷ku [u÷kLke ðkxu. [u÷k, [uíke ò!’ yk ÃkAe økwhw [u÷kLku {tºku÷ku ËqÄLkku rÃkÞk÷ku ÃkkÞ Au. ËqÄLkk rÃkÞk÷kLkk {tºk yk «{kýu Au:

Mk{hwt {kÍe MkkhËk,

Mk{hwt økðheLkk økwýuMkk.

ykxu çkuXe yhíkk÷ Ãkkhu.

{kìøkwt yuíkhk nkMkk MkðË (þçË) MkE (Mkk[k) fhe yk÷u.

Íuíkhk (sux÷k) Íkçk (þçË-{tºk) fýu rfÞk?

økkËe çkuXk økkuh¾LkkÚkLku rfÞk.

økwh fu Mkhý, rÃkÞk÷k fk Íkçk Mku Ãkqhý (Ãkqýo) nqyk.

ÃkAe økwhw [u÷kLku ð[Lk{kt çkktÄeLku fnu Au, ‘yk y{h ðk[k Au, çkúñ ðk[k Au. ðk[k [qfeþ íkku Q¼ku MkwfkE sEþ.’

{krníkeËkíkk: LkkÚkk¼kE ¼qhk¼kE øk{kh, W.ð. 70, økk{: ¾uzðk, íkk÷wfk: ¾uzçkúñk, rsÕ÷k: MkkçkhfktXk, W¥kh økwshkík.

‘íktçkqhku Ëuð fnuðkÞ. yuLkk rðLkk økýÃkík yLku þkhËk òøku Lknª. íktçkqhkLkku íkkh ðkøku íkku s Ëuð ÓËÞ{kt ykðu. íktçkqhkLkk íkkh yLku {tShkLkku yðks–íkkhÚke íkkh {¤u íkku s ðkhíkkLkku hMíkku MkqÍu.’ {krníkeËkíkk: økwshk¼kE ÄLkk¼kE øk{kh, W.ð. 65, økk{: {k÷ðkMk, íkk÷wfk: ¾uzçkúñk, rsÕ÷k:

MkkçkhfktXk, W¥kh økwshkík.

‘þçËku s Ëuð Au. þçËku yLku hkøk {¤u íÞkhu ðkhíkk Qf÷u. ðkòt (ðkãku) MkkÚku Ëuð Au. yu{Lkk Úkfe Ëuð ÓËÞ{kt ykðu. ðkòtLkk fkhýu s ðkhíkk MkkÚku [k÷e Lkef¤eyu. ðkãkuÚke þheh òøku. W{tøk (W{¾) ykðu. Ãkqhe hkík ðkãkuÚke LkðeLk WíMkkn òøku Ãký ftxk¤ku Lk ykðu. «Mktøk «{kýu ¼sLk fu ðkhíkk ÓËÞ{kt ykðu. çkes(Äq¤kLkku Ãkkx){kt sEyu íÞkhu ¼sLk-ðkhíkk ÞkË ykðu. ½ýe çkÄe ðkhíkkyku íkku çkesLke s nkuÞ Ãký ðkýe çkË÷kE òÞ. Mk{qn{kt ðkhíkk ðÄw Qf÷u Lku ykøk¤ Lku ykøk¤ ðÄu.’

{krníkeËkíkk: {LkMkw¾¼kE ðkËe¼kE çkwçkrzÞk, W.ð. 45, økk{: {k÷ðkMk, íkk÷wfku: ¾uzçkúñk, rsÕ÷k: MkkçkhfktXk.

‘ðkã (ðkòt) rðLkk ðkhíkk Qf÷u Lknª. íktçkqhLke Mkkûkeyu ðkhíkk ykðu. íktçkqh rðLkk ðkhíkk hkufkE òÞ. y{khe ðkhíkk ¼ÛÞk rðLkkLkk [kuÃkzk (yý ¼ÛÞk MkkìÃkhk) Au. íktçkqhk rðLkk økkEyu íkku çkeS ðkhíkk Mkk{e ykðu. ðkhíkk{kt yktxe Ãkzu. íktçkqh MkkÚku økkðkÚke yuf ÃkAe yuf ÷exe Qf÷u. íktçkqhku nkÚk{kt ykÔÞk ÃkAe ¼sLk fu ðkhíkk þkuÄðk sðe Ãkzíke LkÚke. ðkhíkk yuLke {u¤u Qf÷u. yuf ÷exe Ãkqhe Úkíkkt s çkeS ÷exe ykðe òÞ. çku {kMk ÃkAe økkEyu íÞkhu Ãký yu s ÷exeyku ÞkË ykðu. þçËku Ãký Lk çkË÷kÞ. òu yu{ þçËku

çkË÷kE òÞ íkku yufkË ð»ko{kt yk¾e ðkhíkk çkË÷kE òÞ. íktçkqh{kt ËuðLkku ðkMk ¾hku. íktçkqh ¼økðkLkLkwt çkkLkwt økýkÞ. yk çkkLkk rðLkk ¼sLk Qf÷u Lknª. þkhËk MkkÚku íktçkqh, ¼sLk yLku Mkwhíkk òuzkE òÞ. ykLkk ÷eÄu çkÄku hkøk yuf ÚkkÞ. hkøk yuf ÚkkÞ yux÷u þçËku Mkkhk ykðu. þçËku yuf ÚkkÞ yux÷u ðkhíkk Mkkhe Qf÷u yuLke {u¤u. hkøk Lk {¤u íkku ðkhíkk Lk Qf÷u. ðkhíkk MðkË rðLkkLke ÚkE òÞ. hkøk Mkkhku ykðu íkku y{khk ÓËÞ{kt Ëuð Ãký ykðu. Ëuð ykÔÞk ÃkAe {Lk ¼sLk{kt síkwt hnu. þkhËk ðÄw ¾q÷u-¾e÷u. {Lk [kuϾwt Lk nkuÞ íkku Ãký ¼sLk ÞkË Lk ykðu.

{tz¤eLkk çku «fkh. yuf Ãkðo-«Mktøk rðLkkLke {tz¤e yLku çkeS Ãkðo«Mktøkðk¤e {tz¤e. «Mktøk rðLkkLke {tz¤e{kt Vhf Ãkzu. MkkÄwLku ¼sLk-ðkhíkk{kt hMk Ãkzu. Ãký ©kuíkkykuLku hMk Lk Ãkzu. Ãkðo-«Mktøku ©kuíkk-Ëþofku ðÄkhu ykðu. yu{Lkku WíMkkn çku økýku ÚkkÞ. «Mktøkðk¤e {tz¤e{kt {]íÞw ÃkAeLkk n¾kZku¤({hýku¥kh r¢Þk - LkkLke LÞkík)Lkk «Mktøku ntMkËuðLke ¼sLk-ðkhíkk

økðkÞ. çkes{kt ‘YÃkkthkìýe’, ‘íkku¤ehkìýe’, ‘MkríkÞku ¾kíkw’ ðøkuhuLke ðkhíkk økðkÞ. yu rMkðkÞLkk çkeò «MktøkLke ¼sLkðkhíkkyku økkEyu íkku Mkkt¼¤Lkkhk [[ko fhu. Ëuðhu [zíkk nkuEyu íÞkhu ËuðhktLke ¼sLk-ðkhíkk yLku Lkk[ðkLkkt ¼sLkku økkðk{kt ykðu. ËuðhktLke økeík-ðkhíkk (økeík-fÚkk) Ãký Lk]íÞ MkkÚku økðkÞ. ÷ktçkk Mk{Þ MkwÄe yuf s ðkýe{kt ¼sLk øk{u Lknª yux÷u ðkýe Vuhðe Lkk¾ðe Ãkzu.’

{krníkeËkíkk: hk{k¼kE ¼k{k¼kE ¾ih, W.ð.50, økk{: ®nøkrxÞk, íkk÷wfk: ¾uzçkúñk, rsÕ÷k: MkkçkhfktXk.

‘ºký íkkhLkku íktçkqhku yux÷u ºký ÷kufLke ¼Âõík. íktçkqhku ðkøku íkku s Lkk[ðk-økkðkLkku W{tøk (W{¾) ykðu. íkLk-{Lk-©Øk yuf ÚkkÞ íkku s ¼Âõík Qf÷u. íktçkqhLkku íkkh ðkøku íkku s ¼økðkLkLkk fkLku yðks (Mktøkeík) Mkt¼¤kÞ. þkhËk, økýuþ, ¼økðkLk–çkÄkt {¤u÷kt nkuÞ. çkÄkt {¤ðk ykðu. ykÚke MkkiÚke Ãknu÷kt íktçkqhkLkwt ¼sLk çkku÷ðwt Ãkzu. íktçkqhkLkwt ¼sLk yk «{kýu Au:

Mk{hwt {kÍe MkkhË hu {k...

ykÍ Mkkíku-¼økíku Ãkqhku nU hu Ãkkx.

MkkhË{k {kt ÍkÍu...

yËý-MkËýLkkt Íkh ðxkðkt (ðZkÔÞkt)...

Lkkìt¾ku nwíkkhLkk fUh (½uh), íkçkqhk {UXkt ({eXwt) çkku÷.

ðkìn÷u-ðììtíkýu fqze fkuMkkðe (fku[kðe)...

Úkkh (íkkhu) ËktzeLke MkíkhkE([íkwhkE), íkçkqhk {utXkt çkku÷.

íkwt y{hík ðkìtýeyu çkku÷...

Ãku¤krMkÞk(fi÷krMkÞk)¼kE, íkçkqhk {UXkt çkku÷.

y¤ðu (n¤ðu) y¤ðu ½kuhe (íktçkqhLke ½kuze) ½hkðe...

Úkkh {uhýkt (ßÞkt íktçkqhLkk íkkh çktÄkÞ Au íku ¾ªxeyku)Lke MkíkhkE, íkçkqhk {UXkt çkku÷.

Lk¾÷u Lk¾÷u íkkh íkýkðk...

Úkkh çkku÷ðkLke MkíkhkE, íkçkqhk {utXkt çkku÷.

Úkwt(íkwt) ½Uhe ½Uhe ðkìýeyu çkku÷...

Ãku¤krMkÞk ¼kE, íkçkqhk {utXkt çkku÷.

Úkwt y{hík ðkìýeyu çkku÷...

Ãku¤krMkÞk¼kE, íkçkqhk {UXkt çkku÷.

‘íktçkqhkLkku MktçktÄ ¼sLk MkkÚku òuzkE òÞ. ¼sLkLkku MktçktÄ Ëuð MkkÚku òuzkÞ. økýuþ-þkhËk MkkÚku òuzkÞ. ËuðkuLke MkkÚku ðkhíkk òuzkÞ. ðkòt (ðkãku) MkkÚku y{khku ykðku MktçktÄ.’

{krníkeËkíkk: LkkÚkk¼kE ¼qhk¼kE øk{kh, W.ð. 70, økk{: ¾uzðk.

‘¼sLk-ðkhíkk{kt yuðwt Au fu økwhw ÃkkMku fMkkuxe fheLku {øks{kt çkuMkkzu÷kt nkuÞ. ðkhíkk yu økwhwLkwt yuf òíkLkwt Mkíkð[Lk Au. yk{tºký {¤u yux÷u íÞktLke ÷økLke ÷køke òÞ. {kLkðeykuLkku {u¤ku W{tøk ykÃku.’

{krníkeËkíkk: økwshk¼kE ÄLkk¼kE øk{kh, W.ð. 60, økk{: {k÷ðkMk.

‘ðkhíkk økwhwLkkt ð[Lk Au. ðkhíkk-¼sLk ¼økðkLk Ãkkuíku s çkku÷u. økwhwLkwt ð[Lk ¾trzík Lk Úkðwt òuEyu. ¾trzík ÚkkÞ íkku rðãk ½xe òÞ. MkkÄwyu ð[LkYÃku hnuðwt.’

{krníkeËkíkk: ¼qhk¼kE Mkøkhk{¼kE zk{kuh, W.ð. 40, økk{: íkkuhrýÞk, íkk÷wfk: Ëktíkk, rsÕ÷k: çkLkkMkfktXk, W¥kh økwshkík.

‘MkkÄw çkk¤ÃkýÚke s ¼sLk{kt ÃkhkuðkE òÞ. {tz¤e{kt çkuMkðk {kxu WíMkkrník ÚkE òÞ. Éíkw yLku «Mktøk «{kýu ¼sLk çkku÷ðwt Ãkzu. ¼kËhðk{kt Äq¤kLkku Ãkkx ykðíkk Ãknu÷kt {Lk{kt ¼sLk-ðkhíkkLkku WíMkkn òøku. W{tøk ykðu. yXðkrzÞk Ãknu÷kt ÃkkxLkwt ðkÞf (yk{tºký) ykðu yLku ¼sLk Qf÷ðk ÷køku.

{Lk{kt ¼sLk-ðkhíkk Ãkkfe ÚkkÞ. ðkÞf {éÞk ÃkAe {ktMk-ËkY yLku †e-Mktøk Akuze

{Lk [kuϾwt fhðwt Ãkzu. {k-çkkÃk-økwhwLku ÞkË fhðkt Ãkzu. yk ÃkAe s {Lk Ãkh ÷køku÷kt MktMkkhLkkt íkk¤kt ¾q÷u yLku ¼økðkLkLkkt ËþoLk ÚkkÞ. Ëuðku MkkÚku y{khku MktçktÄ Au. yuÚke íkku yk ðLk{kt y{khwt SðLk [k÷u Au. ¼sLk çkku÷eyu yux÷u ¼økðkLkLkk Ëefhk çkLke sEyu. ßÞkuík{kt ykðeLku ¼økðkLk ËþoLk Ëu. ËuðLkk Ëefhk yux÷u ¼økðkLkLke ðkhíkk sqXe Lk fhkÞ.

‘þçËku {hkuzkÞ Ãký çkË÷kÞ Lknª. hkì{Lkku hkì{ku ÚkkÞ. hkì{÷ku ÚkkÞ. Ãký «Mktøk (Ãkkt¾ze) çkË÷kÞ Lknª. yuLkk yu hnu. {kuxk ¼køku þçËku yuf MÚkkLku hnu. Lknª íkku çkkÃk çkuxku ÚkkÞ yLku çkuxku çkkÃk ÚkkÞ. Ëhuf [u÷kLkk økwhw y÷øk nkuðkÚke økwhwyu Ãkkt¾ze(«Mktøk) çkË÷e nkuÞ íkku s [u÷kLke ðkhíkk{kt Vhf Ãkzu. økwhw «{kýu ðkhíkk ÷ktçke-xqtfe ÚkkÞ. økwhw y÷øk nkuðkLkk fkhýu ðkhíkk{kt Úkkuzkuf Vhf Ãkzu. ðkhíkk yu swøkðkýe Au. Ãkqhk swøkLke ðkhíkk {tzkÞ.’

{krníkeËkíkk: LkkÚkk¼kE ¼qhk¼kE øk{kh, W.ð. 70, økk{: ¾uzðk,

íkk÷wfk: ¾uzçkúñk, rsÕ÷k: MkkçkhfktXk.

‘fkìçkrhÞku Xkfkuh yu y{khe MkkÚkuu Sðíkku nkshknsqh Ëuð Au. suLkk ½uh yk ËuðLke MÚkkÃkLkk fhe nkuÞ íkuLkk ½uh {nk {kMk{kt fkìçkrhÞk XkfkuhLkku Ãkkx Ãkqhðku Ãkzu. íkuLke yk Mk{Þu Ãkkx ÃkqheLku Ãkqò Lk ÚkkÞ íkku YXu Au yLku íkuLkk ¼kuÃkkLkk {kÚku

Qíkhu Au. nwt fkìçkrhÞk XkfkuhLke ¼kuÃke Awt. {Lku Xkfkuh çkkðS(çkkÃkMke)Lke ðu¤(¼kð) ykðu Au íÞkhu fkìçkrhÞku [kuϾku Ëu¾kÞ Au. ÃkAe nwt s Ëuð çkLke sô

Awt. Mkktøk (Úkk¤e suðwt [{o íkk÷ðkã), íkkr¤Þk ({tShk), þt¾ ðkøku yux÷u ykLktË ÚkkÞ. ÄqýðkLkwt {Lk ÚkkÞ yLku Ëuð {kÚku Qíkhu. Ëuð Qíkhe òÞ íÞkhu çkÄwt Vhíkwt ÷køku.’

{krníkeËkíkk: Ä{eoçknuLk ¼xk¼kE øk{kh, W.ð. 45, økk{: {k÷ðkMk, íkk÷wfku: ¾uzçkúñk, rsÕ÷ku: MkkçkhfktXk.

‘«Mktøku fkìçkrhÞk ËuðLku Lk MkurðÞu íkku Ëuð fkuÃk fhu. {kÚku QíkheLku fnu, nwt YXâku Awt. ík{u {Lku Mkuðþku íkku ík{khwt Ëw:¾ síkwt hnuþu. ík{khwt hk{hkßÞ (hkì{kMkkì{k) yLku ûku{fwþ¤ (¾u{kfnkuh) Úkþu.

MkktøkkuLkkt (fkìçkrhÞk XkfkuhLkkt) ¼sLk Lk fheyu íkku Ëw:¾ ykðu. çke{kh Ãkzeyu. ¼sLk fhðkÚke Mkkhwt ÷køku. ¼sLk-ðkhíkkÚke Ëuð Ãký hkS ÚkkÞ. ËuðLku nku{ {¤u. íkuLkwt M{hý ÚkkÞ yux÷u Ëuð Ãký ¾wþ ÚkkÞ. ËuðLke ¼sLk-ðkhíkkyku Lk fheyu íkku Ëuð Mkqíku÷wt hnu. íkuLku ¾kðk-ÃkeðkLkwt Lk {¤u yux÷u Ëw:¾e ÚkkÞ. yuÚke ¢kuÄu (rfhkuÄ) ¼hkÞ. ËuðLku MkuððkÚke fwxwtçk, økkuºk yLku økk{ Ãký ûku{-fwþ¤ hnu.’

{krníkeËkíkk : hk{k¼kE ¼k{k¼kE ¾ih, W.ð. 50, økk{ : ®nøkrxÞk, íkk÷wfk : ¾uzçkúñk, rsÕ÷k : MkkçkhfktXk. yk{ W¥kh økwshkíkLkk Ëktíkk íkk÷wfk yLku ¾uzçkúñk íkk÷wfkLkkt swËkt swËkt økk{ku{kt Ëqh Ëqh ðMkíkk fux÷kf MkkÄw yLku ¼kuÃkkLke y÷øk y÷øk {w÷kfkíkku ÷E ÃkqAu÷k «&™kuLkk W¥khkuÚke Mk{S þfkÞ Au fu íku{Lkk r[¥k{kt MkwËe½o ÷kuf{nkfkÔÞku fu {æÞ{ fËLkkt ÷kufkÏÞkLkkuLkk ÃkkX ÷øk¼øk ÂMÚkh yLku rLkÞík nkuÞ Au. íkuLkkt fux÷ktf {n¥ðLkkt fkhýku yk «{kýu Au: 1.økwhw-ÃkhtÃkhk{ktÚke rþ»Þ òýfkh økwhw ÃkkMkuÚke ÷kuf{nkfkÔÞ(ðkhíkk)Lkku ÃkkX Mk¤tøk ¢{{kt «kÃík fhu Au. ykÚke ykht¼{kt íkuLkku ÃkkX {kLkrMkf nkuÞ Au.

suÚke ykht¼{kt økwhw íkuLke fMkkuxe fhðk, MkkÄw Mðhðkã íktçkqh fu ¼kuÃkku

íkk÷ðkã Mkktøk rþ»ÞLku ykÃku Au íÞkhu su{ ÞkË ykðu Au íku{ ðkhíkk økkÞ fu fÚku Au.

2.yk ÃkAe MkkÄw fu ¼kuÃkku ð»ko Ëhr{ÞkLk ðkhíkk (÷kuf{nkfkÔÞ yLku ÷kufkÏÞkLk)

Mkt÷øLk Äq¤kLkk Ãkkx fu fkìçkrhÞk ÃkkxLkkt ÄkŠ{f yLkwckLk yLku Mk{krÄ, nqhku(þqhku), n¾kZku¤ (LkkLke LÞkík), {kuxe LÞkík suðe {hýku¥kh Mkk{krsfÄkŠ{f r¢Þkyku ÚkkÞ Au íÞkhu rþ»ÞLku MkkÚku hk¾u Au. suÚke rþ»ÞLkk r[¥k{kt Ãkðo-«Mktøk «{kýu ÷kuf{nkfkÔÞku yLku ÷kufkÏÞkLkkuLke Ãkkt¾zeyku (½xLkk«Mktøkku) økku¾kELku r[¥k{kt Ãkkfe ÚkkÞ Au.

3.ðkhtðkh ÄkŠ{f yLkwckLkku yLku rðrÄ-rðÄkLkku{kt Mkn¼køke ÚkðkÚke WÃkÞkuøk{kt ÷uðkíkkt ðkãku yLku r[¥k{kt ÂMÚkh ÚkÞu÷kt [rhºkku Ëuðíð Ãkk{u Au.

4.yk çkÄe {kir¾f MktÃkËk rþ»Þ r[¥k{kt Äkhý fhe þfþu yuðe ¾kíkhe økwhwLku ÚkkÞ íÞkhu ÞkuøÞ rËðMku þkhËkLkk Lkk{Lkku ËqÄ fu Lkkr¤Þuh Ãkkýe - MkkfhLkku ÃÞk÷ku {tºkeLku ({tºkku yk Ãknu÷kt ykÃÞk Au) rþ»ÞLku ÃkkÞ Au. íkuLku ð[Lk{kt

çkktÄu Au fu ‘yk økwhwLke Mkíkðkýe Au, y{h ðk[k Au, çkúñðk[k Au. íkwt yk

ðkýe [qfeþ (¼q÷eþ-çkË÷eþ) íkku Q¼ku MkwfkE sEþ.’ yk{ r[¥k{kt

Ëuðíð Ãkk{u÷kt ðkãku yLku [rhºkku yLku økwhwLkk ð[Lk{kt çktÄkðkLkk fkhýu Ãký íkuLkk r[¥k{kt hnu÷ku ÃkkX rLkrùík ÚkkÞ Au. ykÚke ÄkŠ{f yLkwckLk Mkt÷øLk ðkhíkkLkk ÃkkX{kt ðknfLku LkðMksoLk fhðkLkku yðfkþ hnuíkku LkÚke.

5.yLkuf ÄkŠ{f yLkw»XkLkku{kt Mkn¼køke ÚkELku rþ»Þ MkkÄw fu ¼kuÃkkLkwt MÚkkLk «kÃík fhe ÷u Au. Éíkw[¢ «{kýu ¼kËhðk {rnLkk{kt Äq¤kLkk XkfkuhLkku [kuϾku Ãkkx ({nk{køkeo Ãkkx) ykðu yu Ãknu÷kt yuf {kMk ©kðý{kt çkes{køkeo MkkÄw ÃkkxLkk MÚkkLkfu ¼økðkLk yLku þkhËkLkk Lkk{Lkku ½eLkku Ëeðku «økxkðe, Lkkr¤Þuh ðÄuhe {Lk{kt ¼sLk-ðkhíkkyku ÞkË fhe økku¾ðk ÷køku Au. ¼kËhðk {kMkLkk «Úk{ MkÃíkkn Ãknu÷kt ðkÞf (yk{tºký) {¤íkkt MkkÄw {ktMk-{rËhk, †e-Mktøk yLku ¾kx÷kLkku íÞkøk fhe yLku r[¥kLku þwØ fhe ðkhíkkLkkt [rhºkku MkkÚku íkÿqÃk çkLkðk ÷køku Au. yk [rhºkku íkuLkk {kxu íkku MkSð nkshk-nsqh Ëuð Au. íku{Lkkt ËþoLk ðkãku fhkðu Au. {kxu íktçkqh suðkt Mðhðkãku yLku Mkktøk suðkt íkk÷ðkãku MkSð Ëuð suðkt Au. Ä{ko©Þe «Mktøku MkkÄwLkwt r[¥k ÄkŠ{f ¼kðLkkykuÚke ¼hkE òÞ Au. ykðk ¼kðku yLkw¼ðíkk

MkkÄwLkwt {kLkðwt Au fu ‘¼sLk fu ðkhíkk çkku÷eyu yux÷u ¼økðkLkLkk Ëefhk çkLke sEyu. ßÞkuík{kt ykðeLku ¼økðkLk ËþoLk Ëu. ËuðLkk Ëefhk yux÷u ¼økðkLkLke ðkhíkk sqXe Lk fhkÞ.’ MkkÄwLke ykðe ¼kðLkkykuLkk ÷eÄu Ãký

MkwËe½o ¼sLk-ðkhíkkykuLkk ÃkkX rLkrùík hnu Au.

6.÷kuf{nkfkÔÞku-÷kufkÏÞkLkku ÄkŠ{f yLkwckLk Mkt÷øLk nkuÞ Au. ykÚke hkrøkÞk - ©kuíkk - Ëþofku yk ðkhíkkykuLke Ëhuf Ãkkt¾zeykuÚke Ãkrhr[ík nkuÞ Au. ykÚke ðknf ¼q÷ fhu fu Ãkkt¾ze ¼q÷e òÞ íkku ©kuíkk-Ëþofku ðknf økkÞf - fÚkfLke ¼q÷ MkwÄkheLku {q¤ «Mktøk r[¥k Ãkh ÃkwLk: ÷kðu Au. ykÚke Ãký MkkÄw fu ¼kuÃkkLkk r[¥k{kt hnu÷ku ÃkkX rLkÞík hnu Au.

7.÷kuf{nkfkÔÞLkku ðknf MkkÄw fu ¼kuÃkku fkuE «Mktøk-½xLkk çkË÷u fu LkðMksoLk fhu íkku òýfkh ©kuíkk Mðefkhíkk LkÚke. ykLkk yLkwMktÄkLku íkk. 6-101983 Úke íkk. 9-11-1983 Lkk hkus rËðk¤eLkk rËðMkku{kt ¾uzçkúñk íkk÷wfkLkk çknurzÞk økk{Lkk Sðk¼kE Ík÷k¼kE øk{kh ÃkkMkuÚke ‘økwshktLkku yhu÷ku’ ÷kuf{nkfkÔÞ æðrLk{wrÿík fhíkku níkku íÞkhu {U ÃkqAu÷k «&™Lkku økkÞfLkku

W¥kh ½ýku Mkq[f Au. su {khk îkhk MktÃkkrËík ‘økwshktLkku yhu÷ku’Lke «Úk{ ykð]r¥k Ãk].20 WÃkh yk «{kýu Au:

Sðkfkfk fnu Au, ‘ÍqLkk yhu÷k{kt ykÃkwt Lkðwt çkLkkðeLku økkEyu íkku fkuE yk

ðkík {kìLkíkwt Lknª. yhu÷ku hkþe (¾hkçk) ÚkE ÍkÞ. yhu÷ku økkðkðk¤kLku ÍqXku nU, ÷wMMkku nU yut{ fUðk{kt ykðU. Íu økðkíkwt yut (nkuÞ) yu Mk (yu s)

økðkÞ. yhu÷kLke ðkìýe (økkðkLke heík) çkË÷kÞ Ãký fkìýe (fnkLke-fÚkk) íkku yu Mk ykððe ÍkuEÍu.’

8.ÃkkX r[¥k{kt ÂMÚkh ÚkÞu÷ku nkuðkÚke ¼sLk-ðkhíkkLkk «Mktøk-½xLkk{kt ¾kMk Vhf Ãkzíkku LkÚke. ðkhíkk ÞkË Ãký fhðe Ãkzíke LkÚke. ykLkk yLkwMktÄkLku MkkÄw hk{k¼kE ¼k{k¼kE ¾ihLkk yk Ãknu÷kt LkkUÄu÷k þçËku Mkq[f Au, ‘íktçkqhku nkÚk{kt ykÔÞk ÃkAe ¼sLk fu ðkhíkk þkuÄðk sðe Ãkzíke LkÚke. ðkhíkk yuLke {u¤u Qf÷u. yuf ÷exe Ãkqhe Úkíkkt s çkeS ÷exe ykðe òÞ. çku {kMk ÃkAe økkEyu íÞkhu Ãký yu s ÷exeyku ÞkË ykðu. þçËku Ãký Lk çkË÷kÞ. òu yu{ þçËku çkË÷kE òÞ íkku yufkË ð»ko{kt yk¾e ðkhíkk çkË÷kE òÞ. þkhËk MkkÚku íktçkqh, Mkwhíkk yLku ¼sLk òuzkE òÞ. þçËku yuf ÚkkÞ yux÷u ðkhíkk Mkkhe Qf÷u. hkøk Mkkhku ykðu íkku y{khk ÓËÞ{kt

Ëuð Ãký ykðu. Ëuð ykÔÞk ÃkAe {Lk ¼sLk{kt síkwt hnu. þkhËk ðÄw ¾q÷u¾e÷u.’

ykLkk yLkwMktÄkLku MkkÄw LkkÚkk¼kE ¼qhk¼kE øk{khLkk yk Ãknu÷kt LkkUÄu÷k þçËku Ãký Mkq[f Au, ‘þçËku {hkuzkÞ Ãký çkË÷kÞ Lknª. hkì{Lkku hkì{ku ÚkkÞ.hkì{÷ku ÚkkÞ. Ãký «Mktøk (Ãkkt¾ze) çkË÷kÞ Lknª. yuLkku yu hnu. {kuxk ¼køku þçËku yuf MÚkkLku hnu. Lknª íkku çkkÃk çkuxku ÚkkÞ yLku çkuxku çkkÃk ÚkkÞ.’

9.ÃkkX ÂMÚkh fhðk{kt {kir¾f ÃkhtÃkhk{kt YZ ÚkÞu÷e fux÷ef ÃkËkð÷eyku Ãký ðknf økkÞf-fÚkfLku MknkÞf ÚkkÞ Au. «kík:fk¤, Mkkts, hksf[uhe, LkkrÞfkLkk ËunLkwt Lk¾rþ¾ ðýoLk, þ]tøkkh ðýo™ ðøkuhuLke ÃkËkð÷eyku {kir¾f ÃkhtÃkhk{kt Ãknu÷uÚke s YZ ÚkÞu÷e nkuÞ Au. yk yufLke yuf ÃkËkð÷eyku

ðknf yLkuf ÷kufkÏÞkLkku yLku ÷kuf{nkfkÔÞku{kt «Þkusu Au. fux÷ktf WËknhýku

yk «{kýu Au:

«kík:fk¤

Ãker¤Þkt Ãkh¼kík ykuÞkt (ÚkÞkt).

½uhw (ðLkLkku) fqfh çkku÷u.

MkuMk (MknMkú) rfhýktLkku Ãkktý (¼ký-Mkqhs) Qøkku.

hkÍk Qøkíkk MkqhwÍ ykìtËU (ðtËu).

{k-çkkÃkLkwt Lkkì{ ÷uÞ.

Mkkts

nqhwÍ (Mkqhs) økku (økÞku) zkðk zwøkhu (yMíkk[¤u).

nqh÷k (Mkqzk) økk nkuðLk (Mkqðk {kxu) {k¤eyu ({k¤k{kt).

nkìtrÍÞk (Mkkts) ðu¤k ykuE (ÚkE).

hksf[uhe

hkÍkLke f÷{-fMkuhe Ífe (¼hkE) nU.

Zk÷ktLke fkìrçkÞu ÷e÷e-Ãke¤e-Ãkxku¤e ÍkÍ{ku hk¤u (ÃkkÚkhu).

nk hu y{÷kt(yVeý)Lkkt Ãkkuíkkt Vhu.

fu¤ðu÷e ¼ktøkkuLkk YÃkLk¤k ykufk (nkufk) Ãkeyu.

ËkYhk Ãkeyu, {khw¤k økkÞ.

økh{e (økðoÚke ¼hu÷e) økh{e ðkíkku fhu.

f÷{ fMkurhÞkt{kt ÄÄ{kxku Qzu.

LkkrÞfkYÃkðýoLk

çkkELkwt {¾({w¾) ÃkqLk{eyku MkkìtËkuh ([tÿ).

LkEýkt (LkÞLk) ¾ktzkLke Äkh.

ykìt¾ ¼{hkLke Ãkkìt¾.

ykìt¾eyu (¼{hu) ¼{hk ÷qtçkk.

Ëkìík zkh{(Ëkz{)Lkkt çkeÍ.

Lkkf ËeðkLke nkuøk (hkøk-ßÞkuík).

ykÚk (nkÚk) ðh÷kLke ðhðkE.

Ãkkìtøk Ëuðku¤ (Ëuð¤) fuhk ÚkktÃk (Míkt¼).

çkkE íkku yhíke (yzÄe) ÃkhÚke(Ãk]Úðe)Lkwt YÃk; YÃk Vq÷Lkku Zøk÷ku.

þ]tøkkhðýoLk

fwtðhe ðk¤u ðk¤u {kuíke nkhu (Ãkhkuðu).

÷U÷kh (fÃkk¤{kt) xe÷he Ãkkhut.

{¾u ({w¾u) {kìt¾ ({k¾e) {kìzU.

ykìtr¾Þu fkͤ (fks¤) hk¤U (½k÷U).

fUhu (f{hu) {u½kzkì{hLkku ({u½ suðk htøkLkku) Mkkhýku ([rýÞku) Ãkuhu.

ykMkku(ykAku) nk¤w (Mkkz÷ku) ykuxu (ykuZu).

ÞkiðLkðýoLk

çkkE íkku ¼Uh ÍkuðLkkt{k ykðe.

çkkELk Ík¤u (Íkz) Ík¤u ÍkuðLk ÍkÞ.

nk hu Vxfu xqxu fkìtMk¤e(ft[wfe)Lkku fUn÷ku (fMk).

{Mkfu ¼køku Zkur÷ÞkLke En (EMk).

W÷k¤e (WAk¤e) Mkhøku (Mðøkuo) ÍkÞ. MkkutÃke ÃkuÞk¤u (Ãkkíkk¤u) ÍkÞ.

Ãkwhw»kYÃkðýoLk

ðkìfr¤Þkt {qMkkuLkku.

¼{rhÞkt Ãkxkt (ÃkktÃkýku)Lkku.

zkçkrhÞkt zku¤kt(ykt¾)Lkku.

ðkxfe {wxk({kuZwt)Lkku.

{qMku zkfkuhk ½k÷u. ({qMkku yk{¤u).

‘økwshktLkku yhu÷ku’Lkwt æðrLk{wÿý íkk.6-10-1983 Úke íkk. 9-11-

1983 Lkk Mk{Þ¾tz{kt rËðk¤eLkk ÄkŠ{f ðkíkkðhý ðå[u, økkÞfk yLku hkrøkÞkLke

íkL{Þíkk yLku Ãkqhk WÕ÷kMk ðå[u hkíkLkk 8-00 ðkøkuÚke {kuze hkíkLkk 3-00

ðkøÞk MkwÄe fhðk{kt ykÔÞwt níkwt. yk Ãknu÷kt íku{Lkk ÃkkMkuÚke Lkkux{kt yk yhu÷ku

÷¾ðkLkku «ÞíLk fhðk{kt ykÔÞku níkku. íkuyku ðkhíkk-fÚkk YÃku økã{kt yk yhu÷ku fne þfíkk Lknkuíkk. Ãkhtíkw, økkELku ÷¾kðe þfíkk níkk. íku{Lkk r[¥k{kt økuÞ yhu÷kLkwt MðYÃk s rLkrùík ÚkÞu÷wt níkwt. fux÷ef Ãkkt¾zeykuLkk Lkkux{kt r÷r¾ík yLku

æðrLk{wrÿík çktLku ÃkkX Mkh¾kðíkkt çknw {kuxku íkVkðík Ãkzâku Lknkuíkku.

‘Äe yurÃkf ykìV ÃkkçkwS’ hksMÚkkLke ÷kuf{nkfkÔÞLkk MktÃkkËf su.ze. ÂM{Úku Ãký ‘yufçkeòLku òýíkk LkÚke yLku Ëqh Ëqh ðMkðkx fhu Au yuðk ¼kuÃkkykuyu ykÃku÷k fux÷kf æðrLk{wrÿík ÃkkX Mkh¾kÔÞk yLku òuÞwt íkku yu{Lkk ÃkkX Mk{kLk níkk. ykLkk ykÄkhu íku{ýu íkkhÔÞwt fu fkuE Ãký fÚkk ßÞkhu rðrÄ-rðÄkLkLkku ¼køk çkLku Au íÞkhu yuLkk ÃkkX{kt fkuE ÃkrhðíkoLk fhíkwt LkÚke. yu{ fhðwt ËuðLkk yÃkhkÄYÃk çkLku Au. ykÚke Ä{o-rðrÄ MkkÚku Mktf¤kíke fÚkkLkku ÃkkX rh{uBçkzo Lknª, Ãkhtíkw {u{kuhkRÍTz nkuÞ Au. ([LkiLke : f]ríkrLkc yÇÞkMk, zkì. nMkw Þkr¿kf, Ãk].,32, «Úk{ ykð]r¥k. 2015)’

yk{ yuf hksMÚkkLke ÷kuf{nkfkÔÞLkk MktþkuÄf-MktÃkkËf zkì.su.ze. rM{Úk yLku çkeò ¼e÷e ÷kuf{nkfkÔÞLkk MktþkuÄf-MktÃkkËf zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u swËk swËk rðMíkkh{ktÚke økkÞfLkk {kLkrMkf ÃkkXLkku yÇÞkMk swËk swËk Mk{Þu fÞkuo níkku. yÇÞkMk Ãkqhku ÚkÞku íÞkhu su{ økkÞfku yufçkeòÚke yÃkrhr[ík níkk íku{ MktÃkkËfku Ãký yufçkeòÚke yÃkrhr[ík níkk. swËkt swËkt MÚk¤ yLku y÷øk y÷øk òríkykuLkk ÄkŠ{f {nkfkÔÞLkk {kir¾f ÃkkXLkkt íkkhý ÃkkuíkkLke heíku fkZâkt íkku çktLkuLkkt íkkhý yLku MÚkkÃkLkk yuf níkkt. suLkku WÕ÷u¾ zkì. Þkr¿kfu 2008{kt «økx ÚkÞu÷ ÃkkuíkkLkwt ÃkwMíkf ‘÷kuf{nkfkÔÞ yLku çkeò ÷u¾ku’{kt fÞkuo Au. yk ÃkAe zkì. nrhðÕ÷¼ ¼kÞkýeLkk {kæÞ{Úke {khku yLku su.ze. ÂM{ÚkLkku Ãkºk-ÔÞðnkh 1991 {kt ÚkÞku níkku. yk Mk{Þu {U {khk îkhk MktÃkkrËík ‘¼e÷ ÷kuf{nkfkÔÞ hkXkuhðkhíkk’ (ÃkkçkwS, hkXkuhðkhíkkLkwt ÃkkXktíkh Au) yLku {khkt çkeòt ÃkwMíkfku {kuf÷e ykÃÞkt níkkt. íkuLkku yÇÞkMk Ãký su.ze. ÂM{Úku fÞkuo níkku. yk ÃkAe 1997 {kt RÂLËhk

økktÄe hk»xÙeÞ f÷kfuLÿLkk WÃk¢{u yuf yktíkhhk»xÙeÞ ÃkrhMktðkË ‘fÚkkðk[Lk ykih fÚkkðk[f’{kt nwt yLku su.ze. ÂM{Úk rËÕne {wfk{u {éÞk níkk. íÞkt yk çktLku {nkfkÔÞkuLkk {kLkrMkf ÃkkX rð»ku øknLk [[ko [k÷u÷e. rLkrùík ÃkkX rð»kuLkkt íkkhýku {¤íkkt ykðíkkt nkuðkÚke çktLkuLke MÚkkÃkLkk yuf s nkuðkÚke çktLkuLku ykLktË ÚkÞku níkku.

zkì. ~Þk{{Lkkunh Ãkktzu îkhk MktÃkkrËík ‘[LkiLke’ yLku ‘÷kurhfe’ suðkt

÷kuf-{Lkkuhtsf ÷kuf{nkfkÔÞkuLku rLkrùík ÃkkXLkk yk rMkØkLíkku fu rLkÞ{ku ÷køkw Ãkzíkk LkÚke. íkuLkwt {n¥ðLkwt fkhý yk Au fu yk f]ríkyku Ä{ko©Þe LkÚke. ykÚke çktLku f]ríkyku fkuE ÄkŠ{f yLkwckLk yLku rðrÄ-rðÄkLk Mkt÷øLk LkÚke. ÷kuf{nkfkÔÞLkk ðknf økkÞf-fÚkfLkku {wÏÞ WÆu~Þ ©kuíkk-ËþofkuLku f]ríkLkwt hMkkMðkËLk fhkðe ykLktË ykÃkðkLkku Au. ykÚke ðknfLku ykð~Þf ÷køku yLku ykLktË ykÃku yuðk ytþkuLkwt LkðMksoLk fhðkLkku Ãkqhíkku yðfkþ nkuÞ Au. suÚke y÷øk y÷øk økkÞfLkk swËk swËk Mk{Þu hsqykík Ãkk{u÷k yk s f]ríkLkk ÃkkX{kt Ãký íkVkðík nkuÞ Au. íkuLke rðøkíku [[ko zkì. ~Þk{{Lkkunh Ãkktzuyu ÃkkuíkkLke MktÃkkrËík f]ríkyku{kt fhe Au. su Mk{ksLkk Lkerík-rLkÞ{ku szçkuMk÷kf nkuÞ, {kir¾f ÃkhtÃkhk Ä{o, ÄkŠ{f yLkwckLk yLku rðrÄ-rðÄkLk Mkt÷øLk nkuÞ íkuLkk ÃkkX{kt ¾kMk fheLku Vhf

Ãkzíkku LkÚke.

yk{ Aíkkt ÷kufLkku {kir¾f ÃkkX ðuËÃkkXLke su{ ftXLkk ykhkun-yðhkun

MkkÚku yûkhMkn fu þçËMkn rLkrùík nkuE Lk þfu. íkuLkkt {n¥ðLkkt fkhýku yk «{kýu Au:

1.ykÃkLkkh økwhwyu ÃkkXLkku fkuE ytþ fu «Mktøk çkËÕÞku nkuÞ íkku rþ»ÞLkk ÃkkX{kt Ãký Vhf Ãkze þfu Au.

2.MkkÄw LkkÚkk¼kE ¼qhk¼kE øk{kh yk {kir¾f MktÃkËkLku ‘Íwøkðkìýe’ (Þwøkðkýe) fnu Au. swËk swËk Þwøk «{kýu ÷kuf{nkfkÔÞku-÷kufkÏÞkLkkuLkk «Mktøkku-½xLkkyku yuLkkt yu nkuðk Aíkkt ðkýe çkË÷kÞ Au. 30 ð»ko Ãknu÷kt nwt su{Lke ÃkkMkuÚke-yu{Lke MkkÚkuLkk MknðkMkÚke ¼e÷e çkku÷e-¼k»kk þeÏÞku níkku yu ¼e÷e ÷kufMkkrníÞLkk ðknfkuLku nwt {¤wt Awt íÞkhu nwt yu{Lke çkku÷e{kt çkku÷ðkLkku «ÞíLk fhwt Awt ßÞkhu íkuyku {khe ¼k»kk{kt çkku÷u Au.

3.½ýe ð¾íku yuf s «fkhLke ðkýeÚke ©kuíkkyku ftxk¤u íÞkhu LkkðeLÞ ÷kððk økkÞf-fÚkf ðkýe çkË÷eLku «Mktøk økkÞ fu fÚku Au.

4.Äq¤kLkku Xkfkuh yu [kuϾku (þwØ) Ëuð Au. íkuLku [kuϾwt [qh{wt [zu Au. fkìçkrhÞk Xkfkuh yu {u÷ku (yþwØ) Ëuð Au. íkuLku Ãkþw çkr÷ [zu Au. yLkwckLkLke rðrÄ Ãký y÷øk nkuðkÚke ðkãku Ãký y÷øk nkuÞ Au. çktLku «Mktøku ðkhíkk yuf Mk{kLk nkuðk Aíkkt hsqykíkLke økkÞfe çkË÷kE òÞ Au. ykÚke ðkhíkkLkk «Mktøkku yuf nkuðk Aíkkt ÃkkX yûkhMkn rLkrùík hne þfíkku LkÚke.

5.økkÞf yLku ©kuíkkLkkt {Lkkuð÷ýkuLkku «¼kð Ãký {nkfkÔÞku yLku ÷kufkÏÞkLkkuLkku

ÃkkX ÂMÚkh hk¾ðk{kt ¼køk ¼sðu Au. ¼sLkðkhíkkLkku økkÞf-ðknf MkkÄw ÃkkuíkkLke ftXMÚk økuÞf¤kLku ©kuíkkykuLke ðå[u hneLku þýøkkhu Au. su íku «Mktøk yLku íku Mk{Þu Þkuòíkkt yLkwckLkkuLkk ðkíkkðhýLke yMkhLke MkkÚku MkkÚku ©kuíkksLkkuLkkt {Lkkuð÷ýkuLkku «¼kð Ãký íkuLke fÚkLkf¤k Ãkh Ãkzu Au. 6.yk WÃkhktík ðkhíkkLkwt MðYÃk ½zðk{kt yLku ðkhíkkLku {q¤ MðYÃku çknkh ÷kððk{kt økkÞfLkkt ÃkkuíkkLkkt {Lkkuð÷ýku Ãký ¼køk ¼sðu Au. MkkÄwLkk SðLkLkk fkuE MkkhkLkhMkk «Mktøkku, çke{khe yLku ô{h Ãký fÚkk fu ðkhíkkLkk YÃkLku ©kuíkkyku MkL{w¾ {qfðk{kt ¼køk ¼sðu Au. òu íku SðLkLkk LkhMkk «MktøkÚke ðþe¼qík ÚkÞku nþu, çke{kh nþu fu íkuLke Wt{h yutMke ð»koLke ykswçkkswLke nþu íkku íkuLkk îkhk hsqykík Ãkk{u÷ ¼sLkðkhíkk({nkfkÔÞ)Lkwt

MðYÃk «¼kðþk¤e hne þfþu Lknª. ykðk fÚkkYÃk{kt rðMíkkh nkuíkku

LkÚke. fÚkk«Mktøkku MktrûkÃík yLku hMkneLk çkLke òÞ Au, yLku fÚkkLkwt MðYÃk f÷kí{f çkLke þfíkwt LkÚke.

7.ÄkŠ{f rLk»kuÄkuLkku «¼kð Ãký ÷kuf{nkfkÔÞLkk f÷kí{f MðYÃkLku ½zðk{kt ¼køk ¼sðu Au. {nk{køkeo suðk ÄkŠ{f yLkwckLk{kt {ktMk, {rËhkLkk WÃkÞkuøkLkku rLk»kuÄ nkuÞ Au. hsMð÷k †e fu økwhw rðLkkLke ÔÞÂõíkLkk «ðuþLke Ãký {LkkE nkuÞ Au. yk rLk»kuÄku fu fkÞËkLkku ¼tøk ÚkkÞ íkkuÃký MkkÄw, hkrøkÞk (çkkrýÞk) yLku ©kuíkksLkkuLkk {kLkMk Ãkh rðÃkrhík yMkh Ãkzu Au yLku ðkhíkkLke hsqykík «¼kðe hne þfíke LkÚke. yk{ ¼sLkðkhíkkLkku MkkÄw yLku ©kuíkk ÞkuøÞ «MktøkLkk ðkíkkðhý ðå[u yufçkeò MkkÚku {kLkrMkf heíku òuzkÞu÷k nkuÞ Au yLku çktLkuLkkt {Lkkuð÷ýku ¼sLkðkhíkk fu {nkfkÔÞLkk f÷kí{f MðYÃkLku ½zðk{kt {n¥ðLkku ¼køk ¼sðu Au. yk{ ðknfLkk {Lk{kt hnu÷e ¼sLkðkhíkk fu {nkfkÔÞLkk «økxefhý yLku «Mkkhý{kt ©kuíkkykuLkku Mkk{krsf Mðefkh yLku «Mkkhý Ãkk{íke fÚkkyku{kt

íku{Lke ÄkŠ{f ©Øk, Mk{ksLke ÃkhtÃkhkyku{kt rðïkMk yLku íku{kt ykðíke ½xLkkyku yLku [rhºkku-ÃkkºkkuLku Mkk[kt s {kLkðkLke ykMÚkkyu s ÷kufMkkrníÞLkk yLÞ MðYÃkkuLke su{ {kir¾f {nkfkÔÞ (¼sLkðkhíkk) yLku íkuLke MkkÚku òuzkÞu÷kt Lk]íÞku

íkÚkk xwfrzÞkt ¼sLkkuLku yíÞkh MkwÄe Sðíkkt hkÏÞkt Au. ¼e÷ ÷kuf{nkfkÔÞLkkt ÷ûkýku zkì. nMkw Þkr¿kf ÞkuøÞ fnu Au fu ‘÷kuf{nkfkÔÞ{kt fÚkkLkwt Ëe½oíð yu yuLkwt {wÏÞ fu «ký¼qík ík¥ð LkÚke’ ([LkiLke f]ríkrLkc ÃkkX, Ãk].34). ÔÞkÃkLke árüÚke òuíkkt íkku yLkuf [{ífkhku yLku {Lkkuhtsf fÚkkykuÚke ¼hu÷k Mkku{Ëuð f]ík fÚkkMkrhíMkkøkhLkwt f÷uðh 24000 &÷kufkuLkwt Au. Ãkhtíkw íkuLku ÷kuf{nkfkÔÞ Lk fne þfkÞ. ÷kuf{nkfkÔÞLkwt «{w¾ ÷ûký íkku ¾uzçkúñk íkk÷wfkLkk ¾uzðk økk{Lkk yLku ‘hkXkuhðkhíkk’ yLku ‘¼khÚk’(¼e÷kuLkwt {nk¼khík)Lkk økkÞf LkkÚkk¼kE øk{kh fnu Au yu «{kýu ‘Íwøkðkìýe’ (Þwøkðkýe) Au. íku{kt {kLkðSðLkLke - Mk{ksSðLkLke Mk{MÞkyku yLku Mk{kÄkLk Mk{uík Ãkqhku Þwøk «rík®çkrçkík ÚkkÞ Au. ¼e÷ {nkfkÔÞkuLkk yLkwMktÄkLku rð[kheyu íkku ykðkt ÷kuf{nkfkÔÞkuLke h[Lkk ¼÷u ¼qíkfk¤{kt ÚkE nkuÞ, Ãkhtíkw íku{Lkku yLkwçktÄ-«íÞûk MktçktÄ ðíko{kLk ¼e÷ Mk{ksSðLk - ÷kufSðLk MkkÚku nkuÞ Au. WËknhý íkhefu ¼kËhðku yu ¼e÷ Mk{ks{kt ¼Âõík fhðkLkku

{rnLkku Au. yk {kMk{kt Äq¤kLkk XkfkuhLkwt ({nk{køkeo ÃkkxLkwt) [kuϾwt (þwØ-Ãkrðºk) yLkwckLk fhðk{kt ykðu Au. yk Ãkrðºk yLkwckLk nkuðkÚke ðkÞf (yk{tºký)

{¤ðkLke MkkÚku ({nk{køkeo) MkkÄw {ktMk-{rËhk yLku †e Mktøk Akuze ¼kUÞ Ãkh MkqELku

ÃkkxLku Mkt÷øLk ¼ÂõíkLke Ãkkt¾zeyku {Lk{kt ÃkwLk: ÞkË fhe ÂMÚkh fhðk ÷køku Au. ¼kËhðk {kMk ÃkAe ykMkku ykðu Au. yk {kMk{kt Lkkìhíkwt, Ëþuhku, rËðk¤e suðk WíMkðku ykðu Au. yk ykLktË fhðkLkk WíMkðku Au. ‘÷kuf’Lkkt Mkk{qrnf {Lk LkkðeLÞ RåAu Au. ykÚke yk {kMk{kt {Lk{kt ò{u÷wt Ãkrðºk ¼ÂõíkLkwt rLkÞtºký íkqxu Au. ËkY ÃkeðkÞ Au yLku ËkYLku Ãkku»kf ‘økwshktLkku yhu÷ku’ suðkt {nkfkÔÞkuLke Ãkkt¾zeyku økkðkLkku ykht¼ ÚkkÞ Au. 1983{kt økwshktLkku yhu÷ku æðrLk{wrÿík fhíkku níkku íÞkhu íkuLkk økkÞf Sðk¼kE Ík÷k¼kE øk{khLku ËkY ÃkeðkLkk yLkwMktÄkLku ÃkqAu÷k «&™Lkku W¥kh {Lku yk heíku ykÃÞku níkku, ‘yhu÷k{kt ËkY MkkuÃku (þku¼u) ¾hku!’ þqhku (nqhku) MÚkkÃkðkLkk «Mktøku økkÞf MkkÄw ‘hkì{-Mkeíkk{kLke ðkhíkk’(¼e÷e hk{kÞý){ktÚke hkðý ðÄ yLku ‘hkXkuhðkhíkk’{ktÚke ¾ª[e yLku hkXkuz økkuºk ðå[u

Ãkk¤u÷k MkqðhLku {khðkLkk fkhýu ÚkÞu÷k ðuhLkk fkhýu Úkíkkt ÞwØkuLke ðehhMk ¼hu÷e

Ãkkt¾zeyku økkÞ Au. ykðkt ÷kuf{nkfkÔÞkuLke Ãkkt¾zeyku økkðkÚke fkuE økkuºkLkwt ðuh

ðéÞwt Lk nkuÞ íkku økkuºkLkk {kýMkkuLku ðuh ÷uðk {kxu W~fuhu Au yLku þºkwLke þkuÄ

ykËhu Au. þºkwLku {kheLku ðuh Mkh¼h fhðwt yu Mk{ksLku {Lk ÃkwÛÞLkwt fkÞo økýkÞ

Au yLku íÞkhu s økkuºkLkk Mkk{qrnf {LkLku þktrík {¤u Au. yk{, ¼e÷ ÷kuf{nkfkÔÞku

Mkkt«ík Mk{ks MkkÚku ykuík«kuík nkuÞ Au. ykðkt {nkfkÔÞku-ykÏÞkLkku fÚkkhMk Ãkku»kðkLkwt MkkÄLk LkÚke Ãkhtíkw ðíko{kLk{kt rsðkíkwt Mk{ksSðLk Au, ÷kufSðLk Au. ykðkt {nkfkÔÞkuLkwt ÔÞkðíkof fu «ký¼qík ÷ûký Éíkw[¢ yLku SðLk[¢ «{kýu ykðíkk Ãkðo-«MktøkkuLkkt ÄkŠ{f yLkwckLkku yLku Mkk{krsf «MktøkkuLku r¢Þkþe÷ fheLku

ÔÞÂõíkSðLkLku Mkk{krsf SðLk{kt økkuXððkLkwt Au. ðíko{kLk ÷kufSðLkLku ÄkŠ{f yLku Mkk{krsf Ãkðo-«Mktøkku MkkÚku òuzðkLkwt Au. ¼e÷ ÷kuf{nkfkÔÞku ¼÷u ¼qíkfk¤{kt h[kÞkt nkuÞ Ãkhtíkw íku{Lkwt fkÞo íkífk÷eLk Mk{ÞÚke ykøk¤ ðÄe Mkkt«íkLkkt SðLk{qÕÞkuLku r¢Þkþe÷ fhe Mk{ksSðLkLku MkthûkðkLkwt Au.

Éíkw[¢ «{kýu økðkíkkt {n¥ðLkkt ykÏÞkLkku-{nkfkÔÞku ¼e÷ ykrËðkMkeyku {nkfkÔÞLku {¤íkk Ëe½o ðkhíkkMðYÃkLku ¼sLkðkhíkk fnu Au. ð»koLkk Éíkw[¢ «{kýu rð[khíkkt ¼kËhðk {kMk{kt íktçkqh yLku {tShkLke Mktøkík{kt økðkíke yLku fnuðkíke íkÚkk {nk {kMk{kt Mkktøk (½uh suðwt Úkk¤e ykfkhLkwt [{oðkã) yLku {tShkLke Mktøkík{kt Võík økðkíke ‘¼sLkðkhíkkyku’Lkku ¼e÷ku ÃkkMku ½ýku s Mk{]Ø ÃkhtÃkrhík ftXMÚk ðkhMkku Au. yk ðkhíkkyku{kt ‘Ähý Lkt {Lk¾kðíkkh’ (Mk]rüLke WíÃkr¥kfÚkk), ‘Lkð÷k¾ Ëuðeyku’, ‘Mkð-yr{Þk’, ‘MkËýhkÍk’, ‘økkuh¾LkkÚk’, ‘MkríkÞku ¾kíkw’, ‘nk÷Ëu nku¤tøke’ suðe «{ký{kt xqtfe yLku ÷kufkÏÞkLkLku {¤íke ¼sLkðkhíkkykuÚke {ktzeLku ‘hkì{Mkeík{k’, ‘¼khÚk’(Ãkkìzð-fkuhð), ‘hkXkuh’,‘økwshkt’, ‘økkuÃkeMkË-¼hÚkhe’ suðe ÷kuf{nkfkÔÞLku {¤íke ytíÞík Ëe½o ¼sLkðkhíkkyku «{w¾ MÚkkLku Au. yk ðkhíkkyku ‘çkes’ yLku ‘fku¤e’ suðkt ÄkŠ{f yLkwckLkku yLku ‘nqhk’ yLku ‘n{kÄ’(Mk{krÄ) suðk Mkk{krsf «MktøkkuLku Ãkku»ku Au yLku «Mktøk «{kýu ðihkøÞ yLku ¼Âõík íkÚkk þqhkíkLkLkk ykusÃkqýo ¼kðku søkðu Au. {kir¾f {nkfkÔÞ fu ¼sLkðkhíkk Éíkw[¢ «{kýu ykðíkk Ãkðo«Mktøku økðkÞ yLku fÚkkÞ Au. íku{kt yLkuf ½xLkk-«Mktøk fu ÃkwhkfÚkkyku nkuÞ

Au. íku ykrË-{æÞ-ytík «{kýu ¢{þ: Mk¤tøk økðkíkwt LkÚke Ãký Ãkðo-«MktøkLku Ãkku»kf nkuÞ íku «Mktøk-½xLkk fu ÃkwhkfÚkk økðkÞ Au. «Mktøk fu ½xLkkLku Vq÷Lke Ãkkt¾ze fnuðkÞ Au.

¼sLk fu {nkfkÔÞ økkðkðk¤k yLku íku{kt ykðíke ðkhíkk fÚkðkðk¤kLku ‘MkkÄ’(MkkÄw) fnu Au. ¼sLk{kt hkøk ÃkwhkðLkkhkykuLku ‘hkrøkÞk’ fu ‘çkkrýÞk’ fnuðk{kt ykðu Au. ðkhíkk fÚkðk{kt nkUfkhk ËuLkkhLku ‘nkUfkrhÞku’ fu ‘xufku fhLkkh’ fnuðk{kt ykðu Au. ßÞkhu ©kuíkk-ËþofkuLku ‘nkìtÃk¤ðkðk¤k’ fnuðk{kt ykðu Au. ykçkk÷-ð]Ø, †e-Ãkwhw»k, yk ©kuíkk-Ëþofku Ãký ðkhíkk fu {nkfkÔÞku økkðk yLku Lk]íÞ fhðk{kt Mkn¼køke çkLk Au.

÷kuf{nkfkÔÞLke MksoLk-«r¢Þk

MkkiÚke Ãknu÷kt ¼sLk, ¼sLkðkhíkk fu {nkfkÔÞ õÞkhu h[kÞwt nþu?

MkkiÚke «Úk{ ykðwt ftXMÚk MðYÃk ÷kufMk{wËkÞu MkkÚku {¤eLku håÞwt nþu íkuLke h[Lkk ÔÞÂõíkøkík heíku ÚkE nþu? íku fÞk fk¤{kt h[kÞwt nþu? ykðk «fkhLkk «&™kuLkk W¥kh ykÃkðkLkwt fk{ ynª {w~fu÷ Au. ¼sLk økkðkðk¤k MkkÄwykuLkwt fnuðwt Au fu ¼sLk Q¼kt ÚkÞu (MkòoÞu) swøk ÃkMkkh ÚkE økÞk. y{u MkíkswøkÚke ¼sLk yLku ¼sLkðkhíkk økkíkk ykðeyu Aeyu. (MkíkÍwøkLke ðkhíkk..., f¤ÍwøkLkkt {kìLkðe ðkìrMkÞu...) «Úk{ ͤwfkh («÷Þ) Mk{Þu #zkYÃke Ãkh{uïhu ð]ûk ðLkhkrs WíÃkLLk fÞkO, íku rËðMkÚke s ¼sLkku Ãký h[kÞkt yu{ yu{Lkwt {kLkðwt Au.

økeíkkuLkk økkÞfLke {kVf ¼sLkLkk økkÞf-MkkÄw-¼kuÃkk ½uh½uh òuðk {¤íkk LkÚke. yk¾k ‘Mkqzk’ (MkkíkÚke ËMk økk{kuLkku Mk{qn){ktÚke yuf Mkkhku ¼srLkf MkkÄw {¤u Au. ykÚke Ãký yuðku íkfo fhe þfkÞ fu MkkiÚke Ãknu÷kt fkuE ½xLkkLkk ykÄkhu, fkuE ÔÞÂõík íkhVLkk ÃkqßÞ¼kðLkk ykÄkhu fu íkuLkkt rðrþü «fkhLkkt fkÞkuoÚke ðþe¼qík ÚkELku ÔÞÂõíkøkík heíku ¼sLk fu ¼sLkðkhíkk h[kE nþu. íku{kt ÷kufLke ÄkŠ{f ©Øk ¼he nþu yLku ÃkAe ykðe ¼sLkðkhíkk fu {kir¾f {nkfkÔÞku Ãkqhk Mk{ks yLku «Ëuþ{kt «MkÞkO nþu.

økwshkíke MkkrníÞLku Mk{]Ø fhLkkhkt ¼e÷e {kir¾f {nkfkÔÞku

÷kufMktMf]rík-÷kufrðãk-÷kufMkkrníÞ-÷kuf{nkfkÔÞ : ÷kufLkku SðLk yLku søkíkLku òuðk-òýðk Mk{sðkLkku yLku yr¼ÔÞõík

fhðkLkku ÃkhtÃkhk ykÄkrhík yr¼øk{ yux÷u ÷kufMktMf]rík. ÷kufMktMf]rík ÷kufrðãk (Vkuf÷kuh) îkhk «økx ÚkkÞ Au. ÷kufMktMf]ríkLke yuf þk¾k yu ÷kufrðãk Au yLku ÷kufrðãkLke yuf «þk¾k yu ÷kufMkkrníÞ Au. ÷kufMkkrníÞLkku yuf «fkh yu

÷kuf{nkfkÔÞ Au. yk «fkhLkwt Ëe½o {nkfkÔÞ su íku Mk{ksLkk ÷kufLkk SðLkËþoLkÄ{oËþoLk{ktÚke YÃk Ähíkwt nkuðkÚke íkuLku ÷kuf{nkfkÔÞ fnu Au. yk fkÔÞ«fkh {kir¾f ÃkhtÃkhk{ktÚke {kir¾f YÃku yr¼ÔÞõík Úkíkku nkuðkÚke Ãkrù{Lkk yk rðãkþk¾kLkk rðîkLkku íkuLku {kir¾f {nkfkÔÞ Ãký fnu Au. ÷kufLkk «ÞkusLk {kxu {kir¾f YÃku h[kíkwt nkuðkÚke ykðwt {nkfkÔÞ Mk{ksLkk Ãkðo-«Mktøku Mk{qn{kt {kýðk{kt ykðu Au.

÷kufMkkrníÞ «rþü MkkrníÞLkku MksoLkMkúkuík

r÷r¾ík ÔÞÂõík MkkrníÞLkku MktçktÄ ËqhLkku Ãký yk «fkhLkk {kir¾f ÷kufMkkrníÞ MkkÚku Au. fkhý fu ÔÞÂõíkLkk SðLkLkku ykht¼ fwxwtçk yLku Mk{ks{kt ÚkkÞ Au. íkuLkwt {kLkMk fwxwtçk yLku Mk{ksLkkt SðLk{qÕÞkuLkk ykÄkhu ½zkÞ Au. ykÚke yòýu Ãký íkuLkk MksoLk{kt ÷kufLkwt SðLkËþoLk f÷kí{f YÃk Ähu Au, yLku «rþü {nkfkÔÞ MkwÄe rðMíkhu Au. yr¼LkðøkwÃík suðku fkÔÞþk†Lkku {nkLk yk[kÞo Ãký

fnu Au fu ‘su ftE ‘÷kuf’{kt Au íkuLkku ‘þk†’{kt Ãkrh»fkh ÚkkÞ Au, íkuLku ÔÞðÂMÚkík fhðk{kt ykðu Au.’

Ãkqðo ÞwhkuÃkLkk r[zrðf çktÄwyku(yuLk.fu. r[zrðf, yu[.yu{. r[zrðf)yu MktÃkqýo MkkrníÞLkk WËÞ yLku rðfkMkLku ykrËðkMke (ykrË{) òríkykuLke økkÞLk ÃkhtÃkhk MkkÚku òuzâku Au. íku{Lke {kLÞíkk níke fu ykÄwrLkf MkkrníÞLkk srx÷ fÚkkðMíkwLku Mk{sðk {kxu ÷kufMkkrníÞ yíÞtík WÃkÞkuøke Au. fkhý fu ÷kufMkkrníÞ{kt íkuLkkt çkÄkt ík¥ðku {¤u Au.1 yk[oh xu÷h suðku ÷kufrðãkrðËT Ãký íkuLkk yuf ÷u¾ ‘÷kufrðãk yLku MkkrníÞLkku rðãkÚkeo’ (yu÷Lk ËtrzMk îkhk MktÃkkrËík ÃkwMíkf The Study of Falk-lore, 1965){kt fnu Au : (1) ½ýe MktMf]ríkyku{kt ÷kufrðãk MkkrníÞÚke yr¼LLk nkuÞ Au, (2) MkkrníÞ{kt ÷kufrðãk{ktÚke WAeLkkt ÷uðkÞu÷kt ík¥ðku nkuÞ Au, yLku (3) ÷u¾fkuyu ÷kufrðãkLkwt yLkwfhý fÞwO nkuÞ Au.2 økwshkíke MkkrníÞLku Mk{]Ø fhLkkhkt ¼e÷e {kir¾f {nkfkÔÞku

Ãkqðo yLku Ãkrù{Lkk rðîkLkkuLkkt {kir¾f yLku r÷r¾ík MkkrníÞ ytøkuLkkt yk {tíkÔÞku Mðefkheyu íkku yk MktþkuÄf-MktÃkkËf îkhk «rMkØ [kh ¼e÷e {nkfkÔÞku

‘hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk’ (¼e÷e hk{kÞý), ‘¼khÚk’ (¼e÷e {nk¼khík), ‘hkXkuhðkhíkk yLku ‘økwshktLkku yhu÷ku’Lku økwshkíke MkkrníÞLku Mk{]Ø fhLkkhkt {nkfkÔÞku íkhefu økýLkk fhe þfkÞ. økwshkíke MkkrníÞ{kt MktÃkqýo fne þfkÞ yuðwt yuf Ãký {nkfkÔÞ Lk nkuðkÚke ¼e÷ ykrËðkMke Mk{ksLkkt yk Mk¥ðþe÷ {nkfkÔÞkuLkk MðefkhÚke økwshkíke MkkrníÞ ðÄw Mk{]Ø Úkþu.

¼k»kk-çkku÷eLkk ykÄkhu h[kÞu÷kt hkßÞkuLkk Mke{kzk f]íkf nkuÞ Au. økwshkíke yLku ¼e÷e–çktLku ¼k»kk-çkku÷e{kt yLkuf þçËkuLkwt ykËkLk-«ËkLk ÚkÞu÷wt s Au. ¼e÷e ¼k»kkLkkt {nkfkÔÞkuLkk MðefkhÚke økwshkíke ¼k»kkLkwt þç˼tzku¤ Au íkuLkk fhíkkt Ãký ðÄw Mk{]Ø Úkþu.

yk[kÞo nu{[tÿ ÃkkuíkkLkk økútÚk fkÔÞkLkwþkMkLkLkk Mkqºk 201 (Mkqºk 8/ 6){kt Ãkã{Þ, {kuxu ¼køku MktMf]ík, «kf]ík, yÃk¼útþ fu økúkBÞ ¼k»kk{kt h[kÞu÷e (MkwËe½o) MkøkoçkØ f]ríkLku {nkfkÔÞ fnu Au yLku økúkBÞ ¼k»kk{kt ÷¾kÞu÷k ‘¼e{fkÔÞ’Lkku Ãký {nkfkÔÞ íkhefu WÕ÷u¾ fhu Au. MkøkoLke su{ Ãkkt¾zeykuÚke çkØ MkwËe½o ¼e÷e {nkfkÔÞkuLkk nðu íkku ®nËe-ytøkúuS{kt yLkwðkË ÚkÞk Au yLku hk»xÙeÞ yLku yktíkhhk»xÙeÞ ûkuºku yk rðãkþk¾kLkk rðîkLkku îkhk rððu[kÞk Ãký Au. ‘¼e÷kuLkwt ¼khÚk’ {nkfkÔÞLkku 23 ¼khíkeÞ ¼k»kk{kt yLkwðkË fhðkLkku rLkýoÞ

furLÿÞ MkkrníÞ yfkËk{e, rËÕneyu ÷eÄku Au. ykÚke økwshkíke MkkrníÞLku ðÄw Mk{]Ø fhLkkhkt {nkfkÔÞku íkhefu Mðefkhðk{kt fkuE çkkÄ Lk nkuðku òuEyu. yk ÷kuf{nkfkÔÞkuLkk MktþkuÄLk-MktÃkkËLkLke MkkÚku MkkÚku Auf 1984 yLku

1987{kt htøkçknkh MktMÚkk MkkÚku yk MktþkuÄfLku ÞwhkuÃkLkk Ëuþku{kt rðï ÷kufrðãk WíMkð(ðzo Vkuf÷kuh VuÂMxð÷){kt Mkn¼køke ÚkðkLkkt yk{tºký {éÞkt níkkt. yk Mk{Þu ykrËðkMke †e-Ãkwhw»kkuLkk MknÞkuøkÚke £kLMk, $ø÷ìLz, RÍhkÞ÷, MÃkuLk, çkuÂÕsÞ{ suðk ËuþkuLkkt yLkuf þnuhku-økk{ku{kt yZe {kMk MkwÄe ÷kufLk]íÞku÷kuf{nkfkÔÞkuLkk rLkËþoLkLkku {kufku {éÞku níkku íÞkhu rðïLkk yk rðãkþk¾kLkk su. ze. ÂM{Úk (furBçkús ÞwrLkðŠMkxe, Þw.fu.), økúuøkúe.ze. yuÕ÷uMk ({uhe÷ìLz fkì÷us, y{urhfk) suðk rðîkLkkuLkwt yk {nkfkÔÞku íkhV æÞkLk ¾U[kÞwt níkwt.

÷kuf{nkfkÔÞLkku Mksof ¼e÷Mk{ksLkk {kir¾f MkkrníÞLku çku {kuxk rð¼køk{kt ðnU[e þfkÞ, Mkk{krsf MkkrníÞ yLku ÄkŠ{f MkkrníÞ. Mkk{krsf MkkrníÞ Mk{ksLkk fkuE «ÞkusLk {kxu fu LkSfLkk ¼qíkfk¤ fu ðíko{kLk{kt çkLku÷e fkuE ÓËÞMÃkþeo ½xLkk-

«MktøkLkk ykÄkhu, MksoLk «rík¼k Ähkðíke fkuE †e fu Ãkwhw»k ÔÞÂõík îkhk {kir¾f

YÃku h[kÞ Au. ykðe ÔÞÂõík ðíko{kLk{kt nÞkík nkuÞ Au yLku Mk{ks íkuLku yku¤¾íkku nkuÞ Au. ykðku ÷kufMksof «rþü r÷r¾ík MksofLke su{ økeík fu f]rík Ãkh ÃkkuíkkLkku

ÔÞÂõíkøkík yrÄfkh MÚkkÃkíkku LkÚke Ãkhtíkw Mkk{krsf «Mktøku ÷kufftX{kt ðnuíkwt {qfu

Au. ykÚke økðkíkwt økðkíkwt Mk{ksLke MktÃkËk çkLke {kir¾f ÃkhtÃkhk{kt ¼¤e òÞ Au. ßÞkhu ÄkŠ{f MkkrníÞ «k[eLkfk¤{kt h[kELku {kir¾f ÃkhtÃkhk çkLke økÞwt nkuÞ Au.

íkífk÷eLk rLk{kuone Mksofu ÃkkuíkkLkkt Lkk{ AkÃk Akuzâkt Lk nkuðkÚke {tºkku, ÃkwhkfÚkkyku, ykÏÞkLkku, {nkfkÔÞku suðk ÄkŠ{f MkkrníÞLkkt {q¤-fw¤-fk¤ þkuÄðkt {w~fu÷ nkuÞAu.

÷kuf{nkfkÔÞLkku Mk{ks MkkÚkuLkku yLkwçktÄ

¼sLk økkðkðk¤k MkkÄwLkwt fnuðwt Au fu ‘‘¼sLk Q¼kt ÚkÞu swøk ÃkMkkh ÚkE økÞk. y{u MkíkswøkÚke ¼sLk yLku ¼sLkðkhíkk økkíkk ykðeyu Aeyu. MkíkÍwøkLke ðkhíkk f¤ÍwøkLkkt {kìLkðe ðkìrMkÞu...’’ {nkfkÔÞku{kt ykðíkkt ½xLkk«Mktøkku-[rhºkku yu{Lkk {ík «{kýu Mkíkswøk{kt çkLÞkt nkuðkÚke Mk{ks íku{Lku MkíÞ {kLku Au. suÚke Ãkðo-«MktøkLkk ÄkŠ{f yLkwckLk MkkÚku òuzkE, ÃkwhkfÚkkLkwt YÃk ÷E Ëuðíð Ãkk{e ÷kufLkk Mkk{qrnf {kLkMk{kt ÂMÚkh ÚkkÞ Au. ykÚke rLkÞík ÚkÞu÷k ÃkkX{kt ½xkzku-ðÄkhku fu LkðMksoLk fhe þfkíkwt LkÚke. fhðk{kt ykðu íkku Mk{ks íkuLku Mðefkhíkku LkÚke. yk ytøku ‘økwshktLkku yhu÷ku’Lkk økkÞf Sðk¼kE øk{khLkkt rðÄkLk

Mkq[f Au, ‘‘ÍqLkk yhu÷k{kt ykÃkwt Lkðwt çkLkkðeLku økkEyu íkku fkuE yk ðkík {kìLkíkwt Lknª. yhu÷ku hkMke (¾hkçk) ÚkE ÍkÞ. økkðkðk¤k Lk ÍqXku nU, ÷wMMkku nU yut{ fUðk{kt ykðu. nkìÃk¤ðkðk¤k yutLkk fLkune QÃkk ÚkELk nUzðk {kìzu. Íu økðkíkwt yut yu Mk økðkÞ. yhu÷kLke ðkìýe çkË÷kÞ Ãkkìý fkìýe (fÚkk) íkku yu Mk ykðýe ÍkuEÍu.’’

÷kuf{nkfkÔÞLkku ðknf-økkÞf

÷kufkÏÞkLkku-÷kuf{nkfkÔÞku-økeíkku{kt þçËku{kt Vhf Ãkzu fu xufÃkËku çkË÷kÞ íkku [÷kðe ÷uðkÞ Au Ãký «Mktøk-½xLkk{kt Vhf Ãkzu íkku yufXku ÚkÞu÷ku Mk{ks Mðefkhíkku LkÚke. ðknf ÃkkMkuÚke Q¼ku ÚkELku [k÷ðk ÷køku Au. ykÚke ÄkŠ{f MkkrníÞLkkt ÃkkXktíkhku {nËT ytþu {¤íkkt LkÚke. LkðMksoLkLku yðfkþ Lk nkuðkÚke ÄkŠ{føkeíkku, ÷kufkÏÞkLkku fu ÷kuf{nkfkÔÞkuLkku ðíko{kLk{kt Lkðku Mksof ÚkE þfíkku LkÚke. ykÚke ¼e÷Mk{ksLkkt ÄkŠ{f ÷kufkÏÞkLkku-÷kuf{nkfkÔÞkuLkk {kir¾f ÃkkX

r÷r¾ík «rþü MksofLke su{ ðknf-økkÞf-fÚkfLkk {kLkMk{kt «{ký{kt rLkÞík-

ÂMÚkh nkuÞ Au. ðknf ykðwt MkkrníÞ {kir¾f ÃkhtÃkhkLkk ðknf-òýfkh ÃkkMkuÚke yLkwfhý îkhk çkkÕÞkðMÚkk-rfþkuhkðMÚkkÚke s {kir¾f YÃku «kÃík fhðk {ktzu Au. yLku {kuxe ðÞu yk Ãkqðofk÷eLk {kir¾f ÃkhtÃkhk íkuLkk Mkk{krsf-ÄkŠ{f Mkt˼o MkkÚku

r[¥k{kt ÷ELku Sðu Au. Ãkðo-«MktøkLkk ðkíkkðhý{kt MknkÞf hkrøkÞkLke {ËËÚke íkuLkk r[¥k{kt hnu÷e f]rík Mk{ksLku yr¼«uík yÚko{kt {kir¾f f÷kí{f YÃk Ähu Au.

÷kufkÏÞkLkku-÷kuf{nkfkÔÞkuLkwt {kir¾f f÷uðh yíÞLík Ëe½ yLku ÷kufðkãku Mkt÷øLk nkuÞ Au. ykðe Ëe½o f]ríkykuLkkt fÚkkLkf r[¥k-M{]rík{kt ytrfík fhe þfu yLku ðkãMktøkeík{kt fkiþÕÞ «kÃík fhe þfu yuðe ÔÞÂõík s ÷kufkÏÞkLkku÷kuf{nkfkÔÞkuLkku ðknf-økkÞf ÚkE þfu Au. ykÚke ÷kufkÏÞkLkku-÷kuf{nkfkÔÞkuLkk ðknf-økkÞfLke MktÏÞk Mk{ks{kt {ÞkorËík nkuÞ Au. {kir¾f ÃkhtÃkhk{ktÚke «kÃík fhe, {kLkMk{kt ðnLk fhe, ÷kufMk{wËkÞ ðå[u su økkÞ Au íku ÔÞÂõík ¼e÷ Mk{ks{kt ‘MkkÄ’-MkkÄw fu ¼kuÃkk (¼qðk) íkhefu yku¤¾kÞ Au. ynªÚke «rþü ðiÞÂõíkf Mksof yLku ÷kuf{nkfkÔÞLkku ðknf-økkÞf y÷øk Ãkzu Au. «rþü ðiÞÂõíkf Mksof ÃkkuíkkLke ÔÞÂõíkøkík yLkw¼qrík{ktÚke f÷kf]rík Mksuo Au ßÞkhu ðknf MkkÄw {kir¾f f]rík ÃkhtÃkhk{ktÚke «kÃík fhe {kLkMk{kt rLkÞík fhu Au. ykÚke Éíkw[¢ «{kýu ykðíkk Ãkðo-«Mktøku ðknfLkk r[¥k{kt økeíkkuLkkt Íhýkt Vqxe Lkef¤u Au, ÷kufkÏÞkLkkuLke

LkËeyku ðnuðk ÷køku Au yLku {nkfkÔÞkuLkk {nuhk{ý QA¤ðk ÷køku Au. ykLkk yLkwMktÄkLku çknurzÞk økk{Lkk økwshktLkku yhu÷ku {kir¾f {nkfkÔÞLkk

økkÞf Sðk¼kE øk{khLkkt rðÄkLkku {n¥ðLkkt Au, ‘‘{khk nhËk{k (ÓËÞ{kt) íkku ðUý ÷¾k (rðLkk ÷ÏÞk) {q¤ku (½ýk) MkkìÃkhk nU. çkkh {ELkk økkô Lkt LkkMkwt (Lkk[wt) yuíkhwt çk¥kwt (yux÷wt çkÄwt) nU. Ãkhçku (Ãkðuo) økkô Lkt LkkMkwt LkU (Lknª) íkku {he Í Íkô!”

ykðk xkýu ðknfLkk r[¥k{kt «Mktøk «{kýu su íku Ëuðe-Ëuðíkk Mkt÷øLk Ãkkt¾zeyku-½xLkk-«Mktøkku Q¼hkðk ÷køku Au. yk «Mktøku Mk{ks ðå[u Ëuðe-Ëuðíkk MkL{w¾ økkÞ Lknª íkku Ëuðe-Ëuðíkk fkuÃku Au yLku {kÚku Qíkhu Au. ÷kuf{nkfkÔÞLkkt [rhºkku MkkÚku Mk{ksLkku yktíkhMktçktÄ yk ÄkŠ{f ykMÚkkLku ÷eÄu ÷kuf{nkfkÔÞ ÃkwhkfÚkkLkwt YÃk ÷u Au. íku{kt ykðíkkt [rhºkku Ëuðíð Ãkk{u Au. yk Ëuð-ËuðeykuLkkt [rhºkku MkkÚku ðknfLkwt yLku fux÷kf «Mktøkku{kt ©kuíkk-ËþofkuLkwt Ãký yux÷e nË MkwÄe íkkËkíBÞ MkÄkÞ Au fu íkuyku

MðÞt su íku Ëuð-Ëuðeyku çkLke òÞ Au yLku íku{Lkk Ëun{kt su íku Ëuð-ËuðeLkku ¼kð

«økxu Au íkÚkk yufXk ÚkÞu÷k ÷kufLku ykþeðkoË Ãký ykÃku Au.

økwshktLkku yhu÷ku yu ÃkwhkfÚkk{ktÚke rðfrMkík ÚkÞu÷wt ÷kuf{nkfkÔÞ Au.

1983{kt çknurzÞk økk{{kt yk {nkfkÔÞ æðrLk{wrÿík fhíkku níkku íÞkhu ½ýk

rËðMkÚke yhu÷kLkkt ÄkŠ{f [rhºkku MkkÚku íkËkfkh çkLku÷k økkÞf Sðk¼kE øk{kh

MðÞt {wÏÞ [rhºkLkkÞf ËuðLkkhkÞý fuðe heíku çkLke økÞk níkk íku «Mktøk ÞÚkkíkÚk ytrfík fhðkLkku ÷ku¼ hkufe þfíkku LkÚke.

yhu÷kLkk W¥khkÄo{kt ËuðLkkhkÞýLkku AuÕ÷ku «Mktøk ykÔÞku. hkºku ykX

ðkøku SðkfkfkLke ykuMkhe{kt ËuðLkkhkÞýLkku yÄqhku yhu÷ku Mkkt¼¤ðk ÷kufMk{qn yufXku ÚkÞku. yk¾e hkík ÷kuf «çk¤ ÄkŠ{f ykMÚkkÚke ÄkŠ{f «Mktøkku MkkÚku zqçkíkkt-íkhíkkt hÌkkt. Mkðkhu MkqÞoLkkt Qøkíkkt rfhýku{kt ÃkkuíkkLkk Mðk{e økwòuhkuLkwt ðuh ÷uðk Lkð÷k¾ økkÞkuLkk xku¤kyu ÷uçkËu hkòLke Lkøkhe zku¤ehký Ãkh nw{÷ku fÞkuo. ðkˤ{nu÷kuLku ®þøkzktÚke Ãkkze LkøkheLku s{eLkËkuMík fhe. økkÞkuy ÃkkuíkkLkk Mðk{eLkwt ðuh ðkéÞwt nkuÞ yu «Mktøk rðïMkkrníÞ{kt Ãký rðh÷ Au. ytíku ËuðLkkhkÞýLkku zku¤ehký ¾uze Lkk¾ðkLkku «Mktøk Ãkqhku ÚkðkLke MkkÚku s økkÞfLkk Ëun{kt yuf ykrļkiríkf ¼kð «økxâku. ykswçkkswLkk hkrøkÞkykuyu nkUfkhk-Ãkzfkhk þY fÞko yLku ðknfLku ÄqýðkLke ðu¤ QÃkze. [rhºk MkkÚku íku{Lkwt yËT¼wík íkkËkíBÞ MkÄkÞwt yLku {wÏÞ økkÞf òýu fu MðÞt ËuðLkkhkÞý çkLke økÞk ! íkuykuLke MkL{w¾ yuf ÃkÚÚkh {qfeLku økE hkºku ÷kðu÷kt Lkkr¤Þuh ðÄuhðk{kt ykÔÞkt. hkrøkÞk ËuðLku ‘fk÷kðk÷k’ fhðk ÷køÞk, ‘‘¾B{k {k÷fktLk, y{kh ¼÷e fhÍu ËuðÍefwtðh ! y{u íkku yðh yut çkku÷eyu Lkt økðh yut çkku÷eyu, Ãkkìý íkwt Mk y{khku çku÷wt (çku÷e) nU ! Úkkh ðUýwt (íkkhk rðLkk) íkku ík¾÷wtÞ (íkhýwt Ãký) íkkuhe nfeyut LkU !’’ Sðkfkfk fu su yíÞkhu ËuðLkkhkÞý çkLke økÞk níkk, ykþeðo[Lkku çkku÷íkk níkk, ‘‘ík{u çk¥kkyu, fUýk (½ýk) rË’ne {khku Mkuðk¼kð fhku nU, Íkì ’÷k, ík{kh çk¥kktLkwt ¾u{kfnkuh (ûku{fwþ¤) ÚkknU ! ÷e÷e ðkhe Vq÷nU !’’ ÃkAe {Lku WÆuþeLku çkkuÕÞk níkk, ‘‘ÚkkhwtÞ hkì{k-Mkkì{k (hk{hkßÞ) ÚkknU !’’ yu rËðMku ÷køÞwt níkwt fu nðu {Lku fkuLkk ykþeðkoËLke sYh níke ?! ÷kuf{nkfkÔÞkuLkkt [rhºkku MkkÚku ðknf-økkÞfLkku yktíkhMktçktÄ

ðiÞÂõíkf Mksof f]ríkLkk MksoLk ÃkAe f]rík yLku íku{kt ykðíkkt Ãkkºkku[rhºkkuLku ¼q÷e síkku nkuÞ Au. rsðkíkk SðLk MkkÚku íkuLkku yLkwçktÄ hnuíkku

LkÚke. ßÞkhu ¼e÷e ÷kufMkkrníÞLkku MkkÄw-ðknf-fÚkf-økkÞf Ãkqhe Mkk{krsfÄkŠ{f {kir¾f ÃkhtÃkhk {kLkMk{kt ÷ELku Sðu Au. íku{kt ykðíkkt [rhºkku-Ãkkºkku

MkkÚku íkuLkku Lkkíkku-MktçktÄ SðLk ÃkÞOík hnu Au. íkuLkk {kxu ykðkt Ëiðe [rhºkku

MkSð {kLkðku suðkt nkuÞ Au. ðknf ykðk ÄkŠ{f [rhºkkuLkk Ëw:¾u Ëw:¾e yLku

Mkw¾u Mkw¾e Úkíkku nkuÞ Au. íkuÚke ðknf ¼sLkðkhíkk Mk¼kLkwt {LkkuhtsLk fhðk fu fÚkkhMk Ãkku»kðk {kxu LkÚke økkíkku. íku rLkòLktË {kxu Ãký LkÚke økkíkku. Ãkhtíkw, Mk{ksLkk ¾kMk ÄkŠ{f Mkk{krsf «ÞkusLk {kxu økkÞ Au. yk çkkçkík ‘¾qíkktLkku hkÍðe : Ëuðku÷ økwÍhý’ çkuXkuhøkeíkLke Mk{krÃík ÃkAe yk MktþkuÄfu økkrÞfk nh{ktçknuLk ¾ktxLku ÃkqAu÷k «&LkLkk W¥kh{ktÚke

Mk{S þfkÞ Au. {U «&Lk fÞkuo níkku, ‘‘ykE ! ík{u ykìtýwt (yk) økeík nËk (nhhkus) Lknª økkíkkt ?’’ nh{ktykE ¼kðwf çkLkeLku çkkuÕÞkt níkkt, ‘‘nËk økkEyut íkku økeíkkt{k ykðíkkt ËuðíkE ÷kufku (fÚkkLkkt [rhºkku) Ë:¾e ÚkkÞ. yutýktLk (íku{Lku) Ë:¾ ÃkhU yu ykÃkwtne (ykÃkýkÚke) Ãkkìý ÍkuÞwt LkU ÍkÞ yuíký ykÃkwt Ãkkìý Ë:¾e ÚkkEyu. Lkt nkìÃk¤ðkðk¤k (©kuíkk) Ãkkìý Ë:¾e ÚkkÞ. økkÄk ÃkuMk (økkÞk ÃkAe) çk¥kku {kìLkðeykuLkku {u¤ku nW nWyktLkk (Mkki MkkuLkk) fUh (½uh) ÍkÞ. ô yu¾÷e Ãkhwt yuíký (yux÷u) {Lkt ËuðíkE ÷kufkuLke Mkuík (ÞkË) ykðU Lkt {khe ykìt¾ku{ktne ðhnkhku (ðhMkkË) ðhnU !’’

MktþkuÄfLku ðknfLkk ftX-ÓËÞ{ktÚke ykðwt {kir¾f MkkrníÞ {u¤ððwt yu ½ýwt fÃkhwt fk{ Au. ðknf Mðefkhe MktþkuÄfLkk {kÚku ðhË nkÚk {qfu íkku s {kir¾f MkkrníÞ «kÃík fhe þfu. yk çkkçkík yk ÃkAeLkkt nh{ktykELkkt rðÄkLkkuÚke ðÄw MÃkü ÚkkÞ Au: yk ÃkAe nh{ktykE ðÄw ¼kðMkçk¤ çkLkeLku {kuf¤k {Lku çkku÷ðk ÷køÞkt níkkt, ‘‘{kh ({khu) ÃkkìMk MkiÞk nU Ãkkìý ykìtýk çk¥kk ÃkkÃke÷k nU. {kh ÃkkÃk{kne ÃkUËk Úkk nU. yuf Úkwt nU Íku {kh Äh{Lkku Ëefhku nU Lkt {kh {Lkt MkíkTLkku MkiÞku nU. ¾uh(¾uzçkúñk)nku ykðU Lkt ykE ! ykE ! fhíkku {kh fLku (ÃkkMku) çkunu. Úkwt ykðu yuíký ðiEhku (ðkÞhku-ÃkðLk) ðkÍU (ðkÞ) Lkt ðhMkkhk{k (ðhMkkË{kt) ÷e÷wt ¾kìh (½kMk) ¾Õ÷kxk (ÃkðLkÚke zku÷u) {khu yut{ {khku nhËku (ÓËÞ) Ãkkìý ¾qMMkenku ¾Õ÷kxk {khu ! ÚkU fô yuíký (yux÷u) {U Ãkhwt (Ãkqhwt) økeík økkÄwt (økkÞwt) Lkfh (Lknªíkh) Ãkhwt økkíke Mk Lknª Lku !’’

ðknf MkkÚkuLkk yk rðh÷ MktçktÄLkk Ãkðo xkýu {Lku {khe Äh{Lke

{nk{Lkk {kLkkt ËþoLk ÚkÞkt níkkt yLku nwt yfÚÞ ykLktËÚke ¼kðrð¼kuh çkLke økÞku níkku.

yk «Mktøk íkku yLÞ Mk{ksLke ÔÞÂõík íkhefu nwt yuf÷ku níkku íÞkhu çkLÞku níkku. Ãkhtíkw, ykLkk yLkwMktÄkLku økwshkík MkkrníÞ yfkË{eLkk {nk{kºk nMkw Þkr¿kfLkk ðzÃký Lke[u 1994{kt ÞkuòÞu÷k ÷kuf{nkfkÔÞ rLkËþoLk ÃkrhMktðkË{kt çkLku÷ku yuf «Mktøk ¾kMk LkkUÄLkeÞ Au:

Ëktíkk íkk÷wfkLkk MkðkuoËÞ yk©{, Mkýk÷e{kt ÷kufMkkrníÞ yLku rþü MkkrníÞLkk {nkhÚkeykuLkk MkktrLkæÞ{kt hkíku nh{ktykE yk s Ëuðku÷-økwÍhýLkwt çkuXkuh-økeík økkíkkt níkkt. «Mktøk «{kýu ‘ykÞku ynkze ËLkhku hu Ëuðku÷he...’ yLku òuíkòuíkk{kt rûkríks{kt Lk¾ suðzkt ðkˤku Ëuð¤ suðzkt çkLkðk ÷køÞkt. $ÿ çkkh {u½ yLku íkuh ðes¤e ÷ELku Ãk]ÚðeLkk {kÚku [zâku. øktøkk{kíkk ‘Qh Lku Ãkqh’ Q{xâkt. økkuðkr¤Þku çkLku÷ku ¾qíkktLkku hkÍðe økkÞku MkkÚku LkËeLkk Mkk{u rfLkkhu hkufkE Ãkzâku. yk s økkuðkr¤ÞkLkk «u{{kt ykftX zqçku÷e Ëuðku÷ ðkˤ{nu÷uÚke økkÞku rðLkk ¼q¾u ‘ð¾ð¾kx’ fhíkkt ðkAhzkt yLku {kÚku ¼kík ÷E øktøkkLkk {æÞs¤{kt ykðe íÞkt íkku økkrÞfkLku WÄhMk [ze. MkkrníÞfkh ¼ku¤k¼kELku ÷køÞwt fu ô{hLkk fkhýu økkrÞfkLku økkðk{kt fü Ãkzu Au. çkkuÕÞk, ‘‘çknuLk, økkðkLkwt çktÄ fhku’’. íÞkt íkku nh{ktykELkku ¢kuÄ ÃkøkLke ÃkkLkeÚke [zeLku ðªAeLkk ÍuhLke su{ Í{Í{ fhíkku [kux÷u ÃknkUåÞku yLku Mkkík{k ykMk{kLku ¼zkfku ÚkÞku, ‘‘nwt ’÷k, Ëuðku÷ fwtðheLk yLku ¼q¾u ð¾ð¾kx fhíkkt ðkMkhkt ÃkqhLke ðMk{kt {u÷wt ? nkì{k Zkufu(rfLkkhu) økuE fk÷Lkk ¼q¾k økkuðkr¤ÞkLkwt nwt ? økeík çkË fhwt Lkt Ãkkìýe fuíkhwt ðÄU, ne ¾Uhkt ÃkkE ! ðUíke øktøkk{kt Ëuðku÷ Lkt ðkMkhkt íkýkE ÍknU íkku ? ðkMkhkt Lkt Ëuðku÷Lk {khðkLkwt Lkt økkÞkune ðkAhkt y¤økkt fhðkLkwt ÃkkÃk Úkkhu {kÚku ykðnU ÃkkE !’’

Mk¼k rLkSoð r[ºk çkLke økE níke. ykLkku W¥kh Mk¼k{k çkuXu÷k rþü-«rþü MkkrníÞLkk {nk{rn{ {nkhÚkeyku ÃkkMku Lknkuíkku. f]ríkLkk [rhºkku MkkÚku ykðku SðLk¼hLkku Sðtík MktçktÄ «rþü MkkrníÞfkhLku LkÚke nkuíkku.

ÓËÞ{kt òuøk ÷køku íkku s ÷kufMkkrníÞLkku MktþkuÄf-MktÃkkËf ÷kuf ¼ýe sE þfu yLku økÞk ÃkAe Ãký ÷kuf Mðefkhu íkku s ÷kufLke WÃkkMkLkk ÚkE

þfu íkÚkk ÷kuf{kLkMkLke {kLÞíkkykuLkk ÏÞk÷ku yLku ð÷ýku Shðe òýu íkku s

MktþkuÄf Mkk{u ÷kuf {Lk {qfeLku ðhMku.

1994{kt MkðkuoËÞ yk©{, Mkýk÷eLkk yk[kÞo ðeh[tË Ãkt[k÷ yLku økwshkík MkkrníÞ yfkË{eLkk MknÞkuøkÚke Mkýk÷e {wfk{ yk ¼e÷e ÷kuf{nkfkÔÞkuLkk rLkËþoLkLkku WíMkð Qsððk{kt ykÔÞku níkku. íÞkhu nMkw Þkr¿kf, ¼ku¤k¼kE Ãkxu÷, fkLkS Ãkxu÷, n»koË rºkðuËe, fLkw¼kE òLke, Ãkw»fh [tËhðkfh, çk¤ðtík òLke, rLkhtsLk hkßÞøkwhw, LkkÚkk÷k÷ økkurn÷ suðk MkkrníÞfkhku yLku ÷kufMkkrníÞrðËkuyu yk {nkfkÔÞku {Lk ¼heLku {kÛÞkt níkkt. íkuLkku ykLktË rzMkuBçkh, 1994Lkk ‘Ãkhçk’{kt ¼ku¤k¼kEyu yk heíku ðnUåÞku níkku :

‘‘¼e÷kuLkwt {nkfkÔÞ ? nk, ¼e÷kuLkwt-yLku íkuÞ yk¾uyk¾wt {kuZu. nku{hLku fu fkr÷ËkMkLku Ãký yËu¾kE ykðu yuðe WÃk{k yk ¼e÷e {nkfkÔÞ{kt [{fe òÞ yLku Ãku÷k ‘ntzÙuz ÞMko ykìV Mkkur÷xâqz’ Lkk{ Lkð÷fÚkkLkk Lkkuçku÷ «kRÍ {u¤ðLkkh ÷ìrxLk y{urhfLk ÷u¾f økúurçkÞ÷ økkŠMkÞk {kfðuoÍLke rðÏÞkík

VuLxMkeykuLku Ãký yktxe ¾ðzkðu íkuðe VuLxMke yk ykrËðkMke {nkfkÔÞ{kt {¤e òÞ... (Ãk]c 1). [k{wtzkËuðeLkwt yuf MkhMk ðýoLk ykÔÞwt – ‘nku¤eLke ßðk¤k suðe yuf †e Lknkíke níke...’ fkr÷ËkMku $Ëw{ríkLku ‘ËeÃkrþ¾k’Lke

WÃk{k ykÃke níke. ÷kuffrð WÃk{k ykÃku Au – ‘nku¤eLke ßðk¤k suðe !’ fkr÷ËkMk ykuðkhe òík.’’

yk MktþkuÄf îkhk MktÃkkrËík ‘÷e÷k {kurhÞk’ ÃkwMíkf{kt yuf ¼e÷ {wøÄk ÃkkuíkkLkk «u{e økkurXÞkLku fnu Au : hkuEhkLkwt Mkkuøkwt ÷¤U ’÷k, fk¤k {khk Íkuíkkt ÍkÞ ’÷k. ykÃkwt çkuXkt yuíký hkuEhku Vq÷Uýku hu, fk¤k {khk Íkuíkkt ÍkÞ ’÷k ! nu «u{e fk¤k ! hkurnzkLkwt ð]ûk nŠ»kík ÚkE, zk¤eyku îkhk AkÞk{kt çkuMkðk yk{tºký ykÃke hÌkwt Au. ykÃkýu AkÞk{kt çkuXkt ykÚke íkuLkkt Ãkw»Ãkku ¾e÷e QXâkt yLku ðkíkkðhý MkwøktÄÚke ¼hkE økÞwt ! 3 (ðÄw rðøkík {kxu swyku «fhý-6)

MktMf]ík MkkrníÞLkk «rþü frðykuLke fÕÃkLkkLke ÞkË ykÃku yuðe hBÞ fÕÃkLkk ! MktMf]ík MkkrníÞ{kt MkkIËÞoþkr÷Lke LkkrÞfkLkk [hý «nkhÚke yþkuf ¾e÷íkku. Ãký yk ykrËðkMke ÷kuffrð íkku MktMf]ík frðLke fÕÃkLkkÚke

Ãký õÞktÞu ykøk¤ Lkef¤e òÞ Au. «u{e Ãkkºkku hkurnzkLke AkÞk{kt çkuMku Au Lku hkurnzkLku Mkkih¼Mk¼h Vq÷ku ykðu Au !

Ãkhtíkw, Võík frðíkk fhðe yu ÷kufLkwt-÷kuffrðLkwt «ÞkusLk nkuíkwt LkÚke. ÷kuf ftXÚke çkku÷u Au; økkÞ Au. nkÚkÚke ðkãku ðøkkzu Au yLku Mkk{qrnf [hýu, Ãkqhe

Qòo MkkÚku W{¤fk¼uh Lkk[u Au. ftX, Mktøkeík yLku Lk]íÞLke rºkrðÄ f¤k{kt ð¤e Ëuð ÃkhLke yx¤ ykMÚkk ¼¤u. ÃkkAk Mkk{qrnf ÓËÞ{kt QA¤íkk rLkÔÞkos ¼kðku. yk ÄkŠ{f yLkwckLkku yLku Mkk{krsf rðrÄrðÄkLkku{kt ÷kufLkk «ÞkusLk «{kýu frðíkk íkku yuf s rnMMkk íkhefu ykðu.

ÔÞÂõíkf]ík r÷r¾ík MkkrníÞ fu suLkwt rþü fu «rþü MkkrníÞ yuðwt Lkk{kr¼ÄkLk fheyu Aeyu íkuLkwt {qÕÞktfLk yk[kÞkuoyu Ëþkoðu÷ hMk{e{ktMkkÚke fheyu Aeyu; f÷kLkk WÃkfhýkuÚke fheyu Aeyu. ykðk MkkrníÞLkwt rððu[Lk ÚkE þfu Au. ßÞkhu ÷kufMkkrníÞ su íku ÷kufLkkt MktMf]rík-Mk{ksLkkt SðLk{qÕÞku{ktÚke ykrð¼koð Ãkk{u Au. ykÚke ykðwt MkkrníÞ Mk{fk÷eLk f÷k fu rððu[LkLkkt WÃkfhýkuÚke {q÷ðe þfkíkwt LkÚke. ykðk MkkrníÞLku {q÷ððk {kxu su íku Mk{ksLku yr¼«uík yÚko{kt ykøkðk fkÔÞþk†Lke ykð~Þfíkk hnu.

÷kufMkkrníÞ-÷kufMktøkeík-÷kufLk]íÞ-÷kufLkkxâ suðe ÷kufrðãk yu Võík hMkþk†Lke su{ fkÔÞ{kt s hMkkLktË ÷uðkLkku rð»kÞ LkÚke. yk íkku yk[kÞkuoLku fkÔÞþk†-MkkIËÞoþk†-hMkþk†Lke h[Lkk{kt MknkÞf ÚkkÞ yuðk ðkMíkð SðLkLkk yLkw¼ðkuLke fkÞoþk¤k Au. íku{ktÚke MkkrníÞ, Mktøkeík, Lk]íÞ, Lkkxâ suðe «rþüþk†eÞ f÷kyku rMkØ ÚkkÞ Au. ykÚke ÷kufrðãk yLku MkkrníÞ-Mktøkeík-Lk]íÞ-Lkkxâ suðe ÷r÷íkf÷kykuLkku MktçktÄ rÃkíkk-MktíkkLk, sLkf-sLÞ suðku Au. rMkØ ÚkÞu÷e yk þk†eÞ f÷kyku{ktÚke ykøk¤ síkkt ÷kufrðãk Ãký Ãkku»ký {u¤ðe Ãkwü ÚkkÞ Au. {nkfkÔÞku™wt ƒkÌkMðYÃk

¼e÷‚{ks{kt ÉŒw[¢ «{kýu ykðŒk fkuE ™u fkuE ÄkŠ{f Wí‚ð y™u Œu™u ‚t÷ø™ y™wck™ fu fkuE ‚k{krsf «‚t„ fu YZ«Úkk™wt yrð¼kßÞ yt„ ƒ™e™u {kir¾f {nkfkÔÞku ykðu Au. Œu {kºk fÚkkh‚ Ãkku»kðk {kxu ™Úke ykðŒkt. ¼e÷Sð™™e fkuE ™u fkuE ÄkŠ{f fu ‚k{krsf «ýk÷e™u r¢Þkþe÷ fhe™u ‚tÃkLLk ƒ™kððk {kxu ykðu Au. ykÚke ykðkt {nkfkÔÞku ¼e÷‚{ks™k fkuE ÄkŠ{f y™wck™, Wí‚ð y™u ‚k{krsf «‚t„™k ¾k‚ «fkh™k ðkŒkðhý™k «¼k𠌤u, „kÞf fu fÚkf™k ftX{ktÚke Ëþofku fu ©kuŒkyku™k ‚nÞku„Úke þçËku îkhk

ÃkkuŒk™wt f÷k{ÞYÃk Ähu Au. ykÚke ykðkt {nkfkÔÞku ¼e÷ku™k ÄkŠ{f y™u ‚k{krsf

ðkŒkðhý{kt su MÚk¤u y™u ‚{Þu fÚk™YÃk Äkhý fhu Au, Œu MÚk¤ y™u fk¤™k ðkŒkðhý™k ‚t˼o{kt s, yk ‚{ks™k ÷kuf ‚kÚku n¤e{¤e™u y™u yk rðrÄyku{kt ‚n¼k„e ÚkE™u s Ãkk{e-{kýe þfkÞ ŒÚkk æðr™{wrÿŒ fhe ‚tÃkkrËŒ fhe þfkÞ.

«‚t„«{kýuykðkŒkðhýy™u Œu™k fkhýu‚òoŒe ÷kuf‚{wËkÞ™e{™:ÂMÚkrŒ r¼LLk r¼LLk «fkh™e nkuÞ Au. ƒes suðk «‚t„u ÷k÷ fkÃkz Ãkh ‚k{k ™k{™k Œ]ýÄkLÞ™k ‚VuË ËkýkÚke h[ðk{kt ykðŒwt {tz¤ y™u Œu{k {ktzðk{kt ykðŒk [tÿ, ‚qhs, Ãkkt[ Ãkktzðku, n™w{k™, ðk‚wrf™k„, Ãkkzkuh „kÞ, s¤Ãk„e ½kuzku ð„uhu™e ÄkŠ{f ykf]rŒyku, r‚Œhe ßÞkuŒ, [qh{k™kt fqtzkt y™u „whw-[u÷k ƒ™kððk ÚkŒe rðrÄ™k fkhýu yuf rðþu»k «fkh™wt ÄkŠ{f ðkŒkðhý ‚òoÞ Au. ‚{krÄ, ÷kufkE fu ™k™e{kuxe LÞkŒ suðk {hýku¥kh ‚k{krsf «‚t„kuyu Mðs™ku™ku þkuf y™u hwË™ yuf rðrþü «fkh™wt ðihkøÞ¼ÞwO ðkŒkðhý ‚suo Au. ßÞkhu nqhku {ktzŒe ðu¤kyu ‚k{wt ðuh ðkéÞwt nkuðk™k ÷eÄu ËkY ÃkeÄu÷k ÷kufku™k {k™‚{kt rðsÞ™ku WL{kË sL{kðu Au. yk™k fkhýu

Wí‚krnŒ ÚkÞu÷k ÷kufku yk™tË™e rfrfÞkheyku Ãkkzu Au. suÚke yuf ÷kûkrýf «fkh™wt ykusÃkqýo ðkŒkðhý ‚òoÞ Au. ykÚke yufXku ÚkÞu÷ku ÷kuf‚{wËkÞ ‘hkXkuhðkhŒk’ fu ‘¼khÚk’ suðkt ðuhÚke ¼hu÷kt {nkfkÔÞku fu ðkhŒkyku ‚kt¼¤ðk y™u „kðk {kxu ykŒwh ƒ™e òÞ Au. ÷kuf‚{qn™e {™:ÂMÚkrŒ Ãkkh¾e™u ¼s™ðkhŒk „kðk{kt ‚kÚk ykÃk™kh nkutfkrhÞku y™u ƒkrýÞk ‚kÄw™e ykswƒksw „kuXðkE òÞ Au. {nkfkÔÞku „kðk™e ÃkØrŒ

„kðk{kt ‚nkÞf ƒkrýÞk ykswƒksw „kuXðkE òÞ yk ÃkAe ‚kÄw MÚkk™fu sE Œtƒqh™u ™{™ fhe Œu™u {™kððk™ku {tºk ƒku÷u Au.* yk ÃkAe Œtƒqh™u

*íktçkqh {LkkððkLkku {tºk : økkÍ ðkÍ, fwykhkMkku ðxkEyku, ðkìn÷kMkku ½heyku.

rðíkýkMkku fkuMkkÞku, Mkwíkkheyu ½heyku.

Mkh íkçkqhk xkuMke Mkwíkku.

ðøkh Íkçkku, ðøkh ¼uËku íkçkqhku Mkhkðu, Ãkz Ãkhu, ÃkÕ÷u ÍkÞ.

yuíkhk Íkçk fUýu rfÞk ?

økkËe çkuXk økhw økkuh¾LkkÚkLku rfÞk.

MÚkk™fuÚke WXkzðk™ku {tºk+ ƒku÷u Au. «‚t„ Ãkqhku ÚkÞu Œu™u Ãkw™: MÚkkÃkŒe ðu¤kyu

™kr¤Þuh [zkðu Au.

{q¤ MÚkk™u yk‚™ ÷E Œtƒqh™u ytf{kt ÷E ‚kÄw Mðh™wt ‚tÄk™ fhu Au. yk Mðhku s r[¥k ‚kÚku ykuŒ«kuŒ ÚkE ‚kÄw ƒkrýÞk y™u ©kuŒkyku™u {nkfkÔÞ{kt ykðŒkt Ëiðe [rhºkku™kt Ëþo™ fhkðu Au. ykÚke ¼e÷‚{ks{kt Œtƒqh™wt MÚkk™ Ãký

SðtŒ «íÞûk Ëuð suðwt s Au. Mðhku™wt r[¥k ‚kÚku ‚tÄk™ ÚkŒkt s ‚kÄw ¼s™ „kðk™ku ykht¼ fhu Au. yk ‚{Þu ÷kuf‚{qn Ãkqhe ÄkŠ{f ykMÚkkÚke ¼s™ y™u ¼s™{kt ykðŒe ðkhŒk ‚kt¼¤ðk ykŒwh ƒ™u Au. «‚t„™u ÞkuøÞ ðkhŒk™ku ykht¼ fhŒkt Ãknu÷kt ‚kÄw þkhËk y™u „ýÃkrŒ™wt ¼s™ „kÞ Au. ‚kÄw ‚kiÚke Ãknu÷kt þkhËk™u «kÚkoŒkt „kÞ Au fu ‘‘nu þkhËk {kŒk ! Œwt {khe {tz¤e{kt h{ðk ykð. Œwt {khk ÓËÞ{kt ¼s™™e ÷nuh {qf y™u {khk ƒkrýÞk™k ftX™kt Œk¤kt ¾ku÷. {khk ƒkrýÞk™k ÓËÞ{kt ykð. Œkhk ™k{™ku {u¤ku ¼hkÞku Au. nu {kŒk ! Œwt ‚kÄw™k {u¤k{kt h{ðk ykð.’’k þkhËk ÃkAe „ýÃkrŒ™u «kÚkoŒkt Œu „kÞ Au fu ‘‘nu „kihe™k „ýÃkrŒ ! nwt Œ{khk ™k{™e y„hƒ¥ke y™u nku{ fhwt Awt, Œ{u {khk {™{trËh{kt h{Œk h{Œk ÃkÄkhku.’’i yk{ ‚kÄw ¼s™™k «Úk{ [hý™ku ykht¼ fhu Au fu ŒhŒ s ƒkrýÞk Œu [hý™k ytrŒ{ þçËku Ãkfze™u

+ íktçkqh WXkððkLkku {tºk : yku økhwÍe, økkÍ Lkt ðkÍ, ÃkðLk fk Ãkkx.

nh÷e zktze Íh{heyk fkìLk.

Ííkhk Íkçk Íkìýe íkçkqhku WXkðU, ÷uE fheyk y{hkÃkh íkhu.

ðøkh ¼uËku íkçkqhku WXkðu, Ãkz Ãkhu ÃkÕ÷u ÍkÞ.

fku {kËuðÍe, Mkwýku ÃkkhðíkeÍe, Mkkíkktfk Mkhý{k, íkçkqhk fk Íkçk MkuÃkwhý nwyk.

k {qf ÃkÍLkLke ÷uh, MkkhË{k, {kt ÍkÍu...

íkwt {kh {z÷e{k h{ýk ykð, MkkhË{k, {kt ÍkÍu... {kh çkkìrýÞktLkkt íkk¤kt ¾ku÷, MkkhË{k {kt, ÍkÍu...

íkwt {kh çkkìrýÞktLk yuðhu ykð, {kt ÍkÍu...

Úkkh Lkkì{Lkku {u¤ku ¼hktýku, MkkhË{k {kt ÍkÍu...

i nkì{ Lkt fhwt, yøkhçk¥ke, {Lk {tËuh{kt h{íkk Ãkíkkhku økýÃkrík...

Ëe½o fu ÿwŒ ÷Þu hk„ Ãkwhkðu Au.

Ëuðe-ËuðŒkyku™wt M{hý „kðkÚke yuf rðrþü «fkh™wt ÄkŠ{f ðkŒkðhý ‚òoÞ Au. yk ÃkAe ‚kÄw ‚t„eŒ, h‚ y™u «‚t„ «{kýu™k rðrþü ðkŒkðhýÚke ‚¼h fÚkk (ðkhŒk) òuzkÞu÷e nkuÞ Au, Œuðe ¼s™ðkhŒk fu {nkfkÔÞ™e Ãkkt¾ze „kðk™ku ykht¼ fhu Au. yk™k fkhýu ƒkrýÞk y™u ©kuŒkyku Ãkqhe ÄkŠ{f ©ØkÚke ðkhŒk™kt Ãkkºkku ‚kÚku ŒkËkíBÞ ‚kÄe™u «‚t„-½x™k fu Ãkkt¾ze™u „kÞ Au y™u

‚kt¼¤u Au. ðå[u ‚kÄw™u ÄkŠ{f {n¥ð ykÃkðk ©kuŒkyku îkhk fhðk{kt ykðŒk þt¾½ku»kÚke Œu™u fÚkk „kðk™wt ‘ŒuÍ’ (þqh) [zu Au. ykÚke ðkhŒk™k «‚t„ku™u ‚t„eŒ{Þ Mðhku{kt hsq fhe™u ©kuŒkyku™u ðkhŒk™k h‚{kt ̓ku¤e h‚r™{ø™ fhu

Au. ©kuŒkyku Ãký ðkhŒk™k Ãkkºkku ¼qŒfk¤{kt ‚k[u s ÚkE „Þu÷kt nkuðk™e Œu{™e yŒqx {kLÞŒk™k ÷eÄu, Ãkqhe ÄkŠ{f ykMÚkkÚke Ãkkºkku MkkÚku íkkËkíBÞ MkkÄeLku fÚkkLku

økkÞ Au yÚkðk íkku Mkkt¼¤u Au.

ðkhŒk {nkfkÔÞ sux÷e Ëe½o nkuðkÚke, ßÞkhu ƒkrýÞk™u fÚkk „kðk{kt Úkkf ÷k„ðk {ktzu fu Œuyku yufh‚Œk™ku y™w¼ð fhðk {ktzu Au íÞkhu ‚kÄw ‚¼k™u ‚tƒkuÄe™u ytŒu ‘ÍeðŒk...!’ þçË ƒku÷e™u ¼s™™ku «‚t„ Q¼ku hk¾u Au y™u

ðkhŒk fnuðk ÷k„u Au. yk ðkhŒk ‚kÄw su «‚t„™u ¼s™ YÃku „kÞ Au Œu «‚t„™u yÚkðk Œku yk„¤ ykðŒk «‚t„™u fu ½x™k™u ÷Þkí{f „ã{kt ŒtƒqhLkk Œkh™u

ÍýÍýkðe™u fÚku Au. nkutfkrhÞku ‚kÄw™e AuÕ÷e ÃktÂõŒ Ëkunhkðe™u y™u fux÷ef

ð¾Œu «‚t„™u y™wYÃk ÷ÞƒØ yðks{kt LÞkhe ÃktÂõŒ ƒku÷e™u nkutfkhku ¼ýu Au. „kÞf, ƒkrýÞk, nkutfkrhÞku y™u ©kuŒks™ku™e ‚n¼kr„Œk

÷kuf‚krníÞ™kt ƒeòt MðYÃkku™e {kVf {nkfkÔÞ Ãký „kÞf y™u fÚkf

‚kÄw îkhk hsqykŒ fhðk™wt ÃkhtÃkrhŒ ftXMÚk f÷kí{f MðYÃk Au. ‚kÄw™k {k™‚{kt ðkhŒk (fÚkk) ÃkhtÃkrhŒ heŒu Ãknu÷uÚke s Ãkzu÷e nkuÞ Au, AŒkt ‚kÄw ÃkkuŒk™k ‚{ks™k ©kuŒkyku™u ‚t¼¤kððk ðkhŒk „kŒku y™u fÚkŒku nkuÞ Au. ykÚke fÚkk ÷ktƒwt fu xqtfwt MðYÃk ÷uþu y™u Œu fuðku f÷kí{f ykfkh Äkhý fhþu yu ƒkƒŒ ©kuŒkyku™kt {™kuð÷ýku Ãkh ykÄkh hk¾u Au. ©kuŒkyku™u fÚkk ‚kt¼¤ðk{kt y™u ƒkrýÞkyku™u hk„ Ãkwhkððk{kt h‚ Ãkzu Œku Œuyku ‚kÄw™u ‘ðuhk„e’, ‘yrh’, ‘¾{k {k÷fkt™ !’ suðk ÄkŠ{f {n¥ð ykÃkŒk Wí‚knðÄof þçËku ƒku÷e™u ‚kÄw™u fÚkk „kðk {kxu ðÄw ™u ðÄw Wí‚krnŒ fhu Au. Œu™ku ‚k{krsf y™u ÄkŠ{f Mðefkh fhe™u ©kuŒkyku™ku Ãký Wí‚kn s¤ðkE hnu, y™u Œuyku™wt ‚k{krsf „kihð ÚkkÞ

Œu {kxu ‚kÄw Ãký «íÞw¥kh{kt ‘¾{k!’ ‘ÍeðŒk!’ ‘ÍeðŒk ¼÷kE!’ suðkt ðkõÞktþku ¼s™ „kŒkt „kŒkt ðå[u ƒku÷u Au. ykÚke Œuyku ðÄw Wí‚krnŒ ÚkE™u hk„ ÃkwhkðuAu. ÃkkuŒk™k r[¥k{ktÚke ðkhŒk (fÚkk) ƒnkh ÷kððk™e «r¢Þk yu ‚k{qrnf s Au Œu ‚kÄw ƒhkƒh òýu Au. ykÚke ðkhŒk™k ykht¼u s yufXk ÚkÞu÷k ÷kuf‚{wËkÞ™ku ‚k{krsf Mðefkh fhŒkt rðÄk™ fhu Au, “yuf rËð‚™e ðkhŒk ƒku÷wt Awt (fnwt Awt) y™u ¼he ‚¼k ‚kt¼¤u Au.”* «k[e™ y™u ÄkŠ{f ðkhŒk™wt ‚q[™ fhŒkt ‚kÄw yk„¤ fnu Au, “‚ŒÞw„™e ðkhŒk ðkt[eyu Aeyu y™u f¤Þw„™k {k™ðe ‚kt¼¤u Au.’’ + ynª fkuE ÔÞÂõŒ ™nª Ãký yufXku ÚkÞu÷ku ‚{„ú ÷kuf‚{wËkÞ ðkhŒk™ku ¼k„eËkh Au. ¼u„ku ÚkÞu÷ku ÷kuf‚{qn, ‚ŒÞw„™e ðkhŒk ðkt[u Au. yk{ yufXk ÚkÞu÷k ‚{„ú ÷kuf‚{wËkÞ™ku ÄkŠ{f y™u ‚k{krsf Mðefkh Úkðk™e ‚kÚku ‚kÚku ðkhŒk™ku {kr÷f fkuE yuf ÔÞÂõŒ ‚kÄw s ™nª Ãký ‚{„ú ‚{ks nkuðk™k fkhýu ¼u„ku ÚkÞu÷ku ÷kuf‚{wËkÞ y™wck™™e rðrÄ y™u Œu™e ‚kÚku òuzkÞu÷e ðkhŒk{kt ‚n¼k„e Úkðk ykŒwh ƒ™e òÞ Au.

‚kÄw yu Ãký òýu Au fu Œu™k r[¥k{ktÚke ðkhŒk™u ƒnkh ÷kððk {kxu

nkìtfkrhÞk™e {ËË s WÃkÞku„e ÚkkÞ Au. ykÚke Œu™u ykþeðo[™ku ykÃkŒkt y™u

Wí‚krnŒ fhŒkt rðÄk™ku fhu Au, “ƒkrýÞk rð™k ¼s™ ™ ƒku÷kÞ y™u nkìtfkrhÞk rð™k ðkŒ ™ {tzkÞ. Vkus{kt ™„kh[e y™u ðkŒ{kt nwtfkh[e.’’• ‚kÄw™kt ykðkt Wí‚knðÄof rðÄk™kuÚke nkutfkrhÞku WÕ÷k‚{kt ykðe òÞ Au y™u ÚkkõÞk fu ftxkéÞk rð™k Wí‚knÚke nkutfkhku Ëu Au. yk nkutfkrhÞk™ku Wí‚kn s ðkhŒk™u ÞkuøÞ „rŒ y™u rËþk ykÃku Au. ‚kÄw™e ‚L{w¾ nt{uþkt Œu™k ©kuŒk hnu Au. Œuyku ðkhŒk(fÚkk)™wt ©ðý fhu Au, „kÞ Au, ™k[u Au y™u ðkhŒk fnuðk{kt ‚kÄw™u {ËË Ãký fhu Au. ƒkrýÞk, nkutfkrhÞku y™u ©kuŒks™ku {nkfkÔÞ(¼s™ðkhŒk){kt ykðŒkt ½x™k «‚t„ku, ðýo™ku y™u Œu{kt AŒe ÚkŒe ‚{ks™e ÃkhtÃkhkykuÚke Ãkrhr[Œ nkuÞ Au. yk fÚkkyku fu ðkhŒkyku{kt ykðŒkt [rhºkku-Ãkkºkku ‚kÚku Œu{™e ÄkŠ{f ©Øk òuzkÞu÷e nkuÞ Au. Œu{™k {k™‚{kt yk Ãkkºkku-[rhºkku y™u ½x™k-«‚t„ku™wt ŒkËkíBÞefhý ÚkÞu÷wt

* MkkÄw-yufk ËLkuhe ðkhíkk çkku÷u..., ¼he MkÃkk nkìtÃk¤u... nkìtfkrhÞku-nktìÃk¤u ’÷k...

+ MkkÄw-ðkhíkk ðkìrMkÞu Mkík ÍwøkLke Lkt f¤ÍwøkLkkt {kìLkðe nkìtÃk¤u ’÷k. nkìtfkrhÞku-nkìtÃk¤u...

• çkkìrýÞk ðuýwt ÃkÍLk LkU økðkÞ, ôfkrhÞk ðUýe ðkík LkU {zkÞ. VkuÍ{kt LkøkkhMke, ðkík{kt ôfkhMke.

nkuÞAu. ykÚke {wÏÞ ‚kÄw yk ÃkhtÃkrhŒ ðkhŒkyku{kt ¼¤Œwt fu swËwt ftE Ãký òuzu fu ÃkkuŒk™e fÕÃk™kÚke fkuE ™ðku «‚t„ fu ¼s™ ƒ™kðu Œku ©kuŒkyku™wt {k™‚ Œu ƒkƒŒku MðefkhŒwt ™Úke y™u Œu{™u ¼s™ fu ðkhŒk ‚kt¼¤ðk{ktÚke h‚ Qze òÞ Au. ¼s™™k þçËku{kt Vhf Ãkzu Œku [÷kðe ÷uðkÞ Au, ÃkhtŒw fÚkk(ðkhŒk){kt Vhf Ãkzu Œku yufXku ÚkÞu÷ku ‚{ks MðefkhŒku ™Úke. ykÚke ƒkrýÞk fu hkr„Þk ‚kÄw™u hk„ Ãkwhkððk{kt ‚nkÞf ÚkŒk ™Úke y™u ƒkrýÞk rð™k fÚkk yk„¤ ðÄe þfŒe ™Úke. ƒkrýÞk s ‚kÄw™k r[¥k{ktÚke fÚkk ƒnkh ÷kð™kh ÞkuøÞ ƒkýkðk¤e Au, suyku ÃkkuŒk™k hk„Úke ‚kÄw™k {{oMÚk¤u ƒký (Œeh) {khu Au, y™u ‚kÄw™u ¼s™ðkhŒk „kðk{kt ‘‚whŒk’ ÷„kzu Au.z

™kxâ, ‚t„eŒ y™u ™]íÞ{Þ hsqykŒ

YÃkkhkýe, Œku¤ehkýe, ¼khÚk™e Ãkktzðku ¼ÂõŒ ÷uðk ÃkkŒk¤{kt òÞ Au Œu Ãkkt¾ze, hkXkuhðkhŒk™e fuþhe hkXkuz™e Ãkkt¾ze ð„uhu {nk{k„eo Ãkkx (Äq¤k™ku Ãkkx) suðkt ÄkŠ{f y™wck™ku ‚kÚku òuzkÞu÷e nkuðkÚke ©kuŒkyku ÄkŠ{f yk{LÞk Ãkk¤u Au. ykÚke ÄkŠ{f ðkhŒkyku™e hsqykŒ yíÞtŒ ¼kðkí{f, «¼kðþk¤e ŒÚkk ‚Sð nkuÞ

Au. ©kuŒk ÄkŠ{f ¼kðkuÚke ðþ ÚkÞu÷k nkuðkÚke ‚kÄw ðkhŒk™k ¼kðku «{kýu ðÄw ™kxfeÞ ƒ™e™u «‚t„ku™u rðMŒkhe™u ¼s™ „kÞ Au; y™u fÚkk fÚku Au. ‚kÄw ÃkhtÃkhk™ku ðknf, ÷kuf‚t„eŒ™ku ‚kÄf ŒÚkk yuf ™x nkuðk™k fkhýu Œ ÄkŠ{f [rhºkku™wt „kihð ò¤ðe™u «‚t„™k h‚ «{kýu ÷kuf‚t„eŒ™e {ËËÚke «‚t„ fu ½x™k™u ƒnu÷kðu Au fu rðrþü yr¼™Þ îkhk fÚkk™u fnu Au. WËknhý Œhefu ‘hkXkuhðkhŒk’{kt [ktËkuS

ÃkkƒwS™u sUËhk ¾U‚e îkhk ¼k„rýÞku ¼u¤e ™kÏÞk™k {kXk ‚{k[kh ykÃku Au íÞkhu ÃkkƒwS ykðuþ{kt ykðe™u ykusÃkqýo ¼kðku y™w¼ðu Au. ykÚke yÄqhk ÷ø™u [kìhe ðå[u ™ððÄq ‚kÚku òuzkÞu÷ku ÷ø™™ku Auzku(økXçktÄLk) f{h{ktÚke fxkh fkZe™u fkÃku Au, y™u ¾U‚eyku™ku ‚k{™ku fhðk fqËe™u ½kuzk WÃkh ‚ðkh ÚkkÞ Au. yk «‚t„™u {wÏÞ ‚kÄw ykusÃkqýo ðkýe{kt „kE™u y™u ÃkkƒwS™wt [kìhe{ktÚke Q¼k ÚkE sðwt, f{h{ktÚke fxkh fkZðe, ÷ø™™ku Auzku fkÃkðku, fqËe™u ½kuzk Ãkh ‚ðkh Úkðwt ð„uhu «‚t„ku™u yr¼™Þ îkhk hsq fhu Au. ¼k„rýÞku ¼uéÞk™k {kXk ‚{k[kh ßÞkhu Ëuðku÷™u {¤u Au, Œu «‚t„ fu ͤhku fwtðh ‚q™kt Ãkzu÷kt ƒkÃkwfkt hks®‚nk‚™ òuE™u þkuf™k ¼kðku y™w¼ðu Au, Œu z “y{kh nhËk{k íkku yý¼ýk, MkkìÃkhk nU. çkkìrýÞk çkkìý fhu íkku Mk yk MkkìÃkhk Wf÷kðk {kìtzu. çkkìrýÞk Mk y{ktLk ÃkÍLk{k Mkwhíkk ÷økkhu.” Mð. MkkÄw ¾ktx Ëuðk¼kE ÷k÷k¼kE, økk{: ÃktÚkk÷

«‚t„™u {wÏÞ ‚kÄw ykt‚w ‚khðk™ku yr¼™Þ fhe™u hsq fhu Au.

yk yr¼™Þ™e y‚h ©kuŒkyku WÃkh Ãký Ãkzu Au. ykÚke ©kuŒkyku

„kÞf™k ðehh‚«Äk™ «‚t„™e hsqykŒÚke ykus™k ¼kð y™w¼ðu Au. yux÷wt s ™nª ÃkhtŒw fkuE™wt ðuh ðéÞwt ™ nkuÞ Œku ðuhe™u {khðk Ãký «uhkÞ Au. fkuE ðkh {wÏÞ ‚kÄw™e yk yr¼™Þf¤k ‘ðuþ’ {kt Ãkrhý{e™u Ãkhkfkck Ãkh Ãknkut[u Au. ‚{krÄ suðk «‚t„u ©kuŒkyku Ãkqhe hkŒ ò„hý fhu Au. ykðk «‚t„u {wÏÞ ‚kÄw hkðý, ‚eŒk fu n™w{k™ suðkt ÄkŠ{f [rhºkku™k ðuþ fkZe™u «‚t„™u ƒnu÷kðu Au. ykðk «‚t„u ƒkrýÞk Ãký ðuþ fkZðk{kt y™u ‚tðkËku ƒku÷ðk{kt ‚n¼k„e ÚkkÞ Au. suÚke «{w¾ ‚kÄw yufXk ÚkÞu÷k ÷kuf‚{qn™u ðuþ™k yr¼™Þ îkhk «‚t„ku™wt «¼kðþk¤e h‚kMðkË™ fhkðu Au.h ƒes suðk ÄkŠ{f y™wck™ ‚{Þu rðrÄyku{kt ‚n¼k„e ‚¼k („Œ) ÄkŠ{f rþMŒ y™u „t¼eh ðkŒkðhýÚke ykƒØ nkuÞ Au. AuÕ÷u y™wck™ ‚tÃkLLk ÚkÞk ÃkAe ðkŒkðhý™u n¤ðwt fhðk ©kuŒk ‘ð™hku’ (ðk™hku) y™u ðýòhkuðýòhe suðk nkMÞ ‚kÚku {™kuhts™ Ãkqhwt ÃkkzŒk ðuþku fkZu Au. ykÚke ÷kuf‚{wËkÞ ™kxf, ‚t„eŒ y™u fÚkk™ku rºkrðÄ yk™tË ÷qtxu Au. {wÏÞ ‚kÄw ÃkhtÃkrhŒ ÷kuf‚t„eŒ™ku {knuh nkuÞ Au. ðMŒwŒ: ÷kuf{nkfkÔÞ fu ¼s™ðkhŒk{kt yk ÷kuf‚t„eŒ s Œu{kt «ký Vqtfe™u Sð™ ¼h Au. hkXkhkuðkhŒk, ¼e÷ku™wt ¼khÚk fu hkì{ ‚eŒ{k™e ðkhŒk ¼s™ YÃku „ðkÞ Au. Œu{kt fnuðk{kt ykðŒe ðkhŒk Ãký „uÞ „ã{kt fÚkðk{kt ykðu Au. ‚kÄw îkhk ‘nk..hu,’ ‘nkhu... {nkhkÍ !’ suðk fÚk™™k ykht¼u ykðŒkt ðkõÞktþ fu þçËku™u ÷tƒkððkÚke y™u fÚk™™k ytŒu Mðh™u ÷tƒkððkÚke ðkhŒk{kt „uÞkí{f ÷Þ™wt ‚t„eŒ{Þ ðkŒkðhý ‚òoÞ Au. nkutfkrhÞku ‚kÄw™wt AuÕ÷wt fÚk™ Ãkfze ‚t„eŒ{Þ „ã{kt ÷tƒkðe™u nkUfkhku ¼ýu Au. yk¾e ðkhŒk „uÞkí{f „ã{kt „rŒ Ãkk{e™u yk„¤ ðÄu Au. ðkhŒk™k yk s «‚t„™u ‚kÄw ÿwŒ fu rð÷trƒŒ Zk¤u „kÞ Au. ykÚke ðkhŒk™ku «‚t„ ‚t„eŒÚke ðÄw h‚{Þ ƒ™u Au. yk ‚t„eŒ ƒkrýÞk rð™k r‚Ø ÚkE þfŒwt ™Úke. ƒkrýÞk xufÃkËku fu ÄúwðÃktÂõŒyku™wt Ãkw™hkðŒo™ fhe™u fÚkk™u ðÄw ™u ðÄw h‚{Þ ƒ™kðu Au. h økwshkík yLku hksMÚkkLkLke MkhnË WÃkh ykðu÷k nhkhksÃkh økk{Lkk MðøkoMÚk MkkÄw Ãkkh½e LkkÚkk¼kE ¼U{k¼kE ykðk ðuþ fkZðkLkk yuf fwþ¤ Lkx níkk.

ðkMŒð{kt ykðe ðkhŒkyku, fÚkkyku fu {nkfkÔÞku su Œu òrŒ™k ÷kuf™e ¼k»kk fu ðkýe{kt nkuÞ Au. ykðe fÚkkyku Œu{™k ÄkŠ{f y™u ‚k{krsf Sð™{ktÚke ykrð¼koð Ãkk{u Au.

ðkMŒð{kt ykðe fÚkkyku su Œu ‚{ks™e ÃkhtÃkhk{ktÚke ykðŒe ‚t„eŒ{Þ ðkýe s nkuÞ Au. ykÚke su Œu ‚{ks™ku „kÞf fu fÚkf Œu{kt Œu™k ‚{ks™e ÃkhtÃkhkyku™u ðÄw ™u ðÄw áZ ƒ™kððk ‚t„eŒ îkhk r¢Þkþe÷ fhu Au. yk fkÞo Œu ÷kufðkãku îkhk r‚Ø fhu Au. hkXkuhðkhŒk{kt Œtƒqh, {tShk, þt¾ y™u Ík÷h îkhk „kðk{kt ykðŒk «‚t„ku yuf rðþu»k «fkh™wt ykusÃkqýo ðkŒkðhý ‚suo Au. hkXkuz, ¾U‚e y™u [khýku™e ÷zkE™k «‚t„ku Œtƒqh WÃkh ÿwŒ„rŒyu „kðk{kt ykðu Au. ykÚke ‚t„eŒ{Þ ðkŒkðhý ðÄw ykusMðe ƒ™u Au.

hkXkuhðkhŒk ¾q™ fÞko ÃkAe nqhku (þqhku) {ktzŒe ðu¤kyu „ðkŒe nkuðk™k fkhýu, su «‚t„ ‚kÚku ™]íÞ òuzkÞu÷wt nkuÞ (yk «‚t„ hkXkuhðkhŒk™ku Ãký nkuE þfu yÚkðk Œku hkì{ ‚eŒ{k™e ðkhŒk fu ÃkkìtzððkhŒk™ku Ãký nkuE þfu Au. Ãký ykðk «‚t„ ‚kÚku ykusÃkqýo ½x™k nt{uþkt òuzkÞu÷e nkuÞ Au) Œuðku «‚t„ „kðk{kt ykðu Au íÞkhu ‚kÄw Ãký yuf ykðuþ ‚kÚku Q¼ku ÚkE ™]íÞ fhðk ÷k„e òÞ Au. Œu™e ‚kÚku Ãkqhku ÷kuf‚{qn rðsÞkuL{kË{kt Q¼ku ÚkE ™]íÞ fhu Au y™u ™]íÞ™k Úkufk ‚kÚku òuhòuhÚke rfrfÞkheyku Ãkkzu Au. ykðk rsðkŒk Sð™ ‚kÚku òuzkÞu÷e ½x™k ‚kÚku su Œu «‚t„™e hsqykŒ SðtŒ ƒ™e Ãkhkfkckyu Ãknkut[u Au. {kxu ykðe ðkhŒkyku fu ÷kuf{nkfkÔÞku su Œu ‚{ks™k ÷kuf™u s ðÄw ™u ðÄw h‚r™{ø™ fhu Au. ðkMŒð{kt ¼s™ðkhŒkyku{kt ‚n¼k„e ÚkE™u ©ðý fhðkÚke s Œu{™k f÷k{Þ MðYÃk™wt h‚kMðkË™ ÚkE þfu Au y™u Œu{™e {n¥kk ‚{S þfkÞ Au.

{nkfkÔÞku™wt yktŒhMðYÃk

‚]rü‚so™™e ÃkwhkfÚkk

ðŒo{k™ ‚tMf]rŒ VõŒ ðŒo{k™ ‚{Þ™ku ÔÞðnkh y™u ®[Œ™™e «Úkk s ™Úke, Œu ÃkhtÃkhk Ãký Au. yk ÃkhtÃkhk{kt ½ýwt ƒÄw «k[e™ ‚[ðkÞu÷wt nkuÞ Au. ¼e÷ku{kt «[r÷Œ Ãkqðofk÷e™ ÃkwhkfÚkk ‚]rü™e WíÃkr¥kfÚkk – ‘Ähý ™u {™¾k yðŒkh™e ðkhŒk’ ÉŒw[¢ «{kýu ykðŒk Ãkðo-«‚t„u {kir¾f {nkfkÔÞku™k ykht¼u {tºk YÃku „ðkÞ Au, y™u fÚkkÞ Au. Œu{™kt rðrðÄ ÷kuf{nkfkÔÞku™e su{ yk ðkhŒk (fÚkk) Œu{™k ÄkŠ{f y™u ‚k{krsf Sð™™e

ykMÚkk™wt {n¥ð™wt Ãkrhƒ¤ Au. ¼e÷ku™e yíÞkh™e rsðkŒe Sð™herŒ{kt yk fÚkk™ku «¼kð «„kZ heŒu ðhŒkÞ Au. yk WÃkhktŒ Œu{™k sq™k heŒrhðkòu™kt {q¤ yk fÚkk{kt òuE þfkÞ Au, su{™wt Ãk„uhwt Auf r™»kkË ‚tMf]rŒ ‚wÄe sðk ‚t¼ð Au.4

ÉøðuË, yÚkðoðuË, þŒÃkÚk ƒúkñý, ƒ]nËkhÛÞf, yiŒheÞ WÃkr™»kËT, {íMÞÃkwhký ð„uhu ¼khŒeÞ r÷r¾Œ ‚krníÞ{kt ‚]rüh[™k y™u «÷Þ™e ÃkwhkfÚkkyku «kÃŒ ÚkkÞ Au. yk Ãkqðofk÷e™ ÃkwhkfÚkkyku r™»kkË-¼e÷ suðe ykÞuoŒh ‚ÇÞŒk{ktÚke ðuËku{kt «ðuþe Au. ¼e÷ku™k ðkr[f ‚krníÞ{kt «fkrþŒ ‚ku™k™k #zk{ktÚke ykrð¼koð Ãkk{u÷k ͤwfkh ¼„ðk™u y™u Œu{™k {w¾{ktÚke Aqxu÷k y{]Œ{ktÚke «kËw¼qoŒ Wr{Þkyu ‚]rü y™u Ëuð-Ëuðe ŒÚkk {k™ð™wt ‚so™ fÞwO Œu ÃkwhkfÚkk «{w¾ Au. ÉŒw[¢ «{kýu ykðŒk Ãkðo«‚t„kuyu Œu{™e ©Øk™k «ký ‚{e yk ÃkwhkfÚkk Œu{™k ÷kune™k ÷Þ{kt ¼hu Au y™u ‚t„eŒ™k rðrðÄ hk„-Zk¤ ‚kÚku ™]íÞ™kt y™uf YÃk Ähu Au. ÂMxÚk ÚkkuB™™k {kuxeV RLzuõ‚yu Ëþkoðe ykÃÞwt Au f ‚]rü™e h[™k, «÷Þ ŒÚkk Ãkw™: ‚so™™e ÃkwhkfÚkkyku y™u „eŒku rðï™e ƒÄe s òrŒyku{kt Au. yk ð„o™e fÚkkyku{kt ‚kBÞ nkuðk™wt {n¥ð™wt fkhý Ãkqðofk÷e™ òrŒyku™k {nkrð™kþfkhe «÷Þ™kt Ëþo™ y™u ykrË{ {k™ðeÞ y™w¼ð Au. su fÚkkyku rðrðÄ òrŒ-«òrŒyku™e {kir¾f ÃkhtÃkhk{kt Au Œu s fÚkkyku ÃkkA¤Úke h[kÞu÷kt Œu{™kt {nkfkÔÞku y™u Ä{o„útÚkku{k «ðuþe Au. ykÚke ‚]rüh[™k y™u «÷Þ™e fÚkkyku ¼khŒeÞ Ãkwhkýku r‚ðkÞ Ãký rnçkúq (ÞnqËe ‚krníÞ), ƒurƒ÷kur™Þk, ‚w{uh, „úef, Ërûký y{urhfk, ykr£fk, ykìMxÙur÷Þk ð„uhu™k ÷kuf‚krníÞ y™u r÷r¾Œ ‚krníÞ{kt «[r÷Œ Au. ™krÞfk«Äk™ {nkfkÔÞku ykrËðk‚e ÷kuf{nkfkÔÞku™k ‚so™ y™u MðYÃk™k y™w»kt„u rð[khŒkt Ãkwhw»k „kÞf fu fÚkf™u fÚk™ îkhk f]rŒ™wt f÷k{ÞYÃk Äkhý fhkððk{kt †e™e ‚n¼k„eŒk Ãkwhw»k sux÷e s nkuÞ Au. Œu nkUfkhku ¼ýe™u «{w¾ „kÞf™u ðkhŒk fnuðk ÷k÷krÞŒ fhu Au. ƒkrýÞk Œhefu ð[™™kt ƒký {khe™u ðkhŒk™u {q¤ YÃku r[¥k{ktÚke ƒnkh ykýðk{kt Ãký †e ‚n¼k„e ÚkkÞ Au, y™u ™]íÞ îkhk «‚t„-½x™k™u ðÄw ™u ðÄw «¼kðe ƒ™kðu Au. ð¤e, †eyku™k ‚ktr™æÞ{kt ðknf ‚eÄe „rŒyu s ðkhŒk fnuðk™wt ð÷ý Ähkðu Au. ykÚke ykðkt

{nkfkÔÞku{kt Ãkwhw»kku îkhk MÚkkÃku÷k ykËþkuo™wt ¼khý nkuŒwt ™Úke. ykrËðk‚e ‚krníÞ{kt rÃkŒ]‚¥kkf ‚{ks™k ykËþkuo, ÏÞk÷ku y™u {kLÞŒkyku™k «¼kð rð™k †e™k ÔÞÂõŒíð™ku ‚ns rðfk‚ ÚkÞku Au Œu™wt {n¥ð™wt fkhý {kŒ]‚¥kkf {nk{k„eo Sð™Ëþo™ y™u †e™e ‚krníÞ y™u Sð™{kt ‚n¼krøkŒk Au. ykÚke s ‘hkì{-‚eŒ{k™e ðkhŒk’™e ‚eŒk, ynÕÞk, fifuÞe y™ ‘¼khÚk’™e ÿkiÃkËe, fwtŒe, ‚w¼ÿk ð„uhu †e[rhºkku ðkÕ{erf y™u ÔÞk‚™k Ãkwhw»k‚¥kkf

Sð™Ëþo™Úke y÷„ Ãkzu Au.

{k™ðþk†eyku™wt {k™ðwt Au fu Sð™™k ykht¼u {k™ð‚{ks {kŒ]‚¥kkf nŒku. ykÚke ¼e÷ku™e ykht¼™e ‘Ähý ™t {™¾k yðŒkh’ (‚]rü™e WíÃkr¥k fÚkk) y™u ‘Ëuðhk™e ðkhŒk’ suðe ÃkwhkfÚkkyku{kt Wr{Þk, ytƒkð, fwtðkhfk suðe ËiðeYÃk Ãkk{u÷e Ëuðeyku Au. hkXkuhðkhŒk y™u „wshkt™ku yhu÷ku suðkt ûkkºkÄ{eo {nkfkÔÞku{kt ykðŒe y¤¾w, Œu{k, Ëuðku÷, Íu¤w suðe †eyku{kt ðuh¼kð™k y™u hks¾xÃkxku™k ÷eÄu AÈ y™u fwrx÷Œk™ku rðfk‚ ‚rðþu»k ÚkÞku Au. hkì{-‚eŒ{k™e ðkhŒk{kt Ëhuf †e-Ãkkºkku ÔÞÂõŒ Au. Ãkwhw»k r÷r¾Œ Ãkwhw»k‚¥kkf rþü {nkfkÔÞku™e su{ †eyku™wt ynª Ãkwhw»k™e ‚tÃkr¥k Œhefu r[ºký ÚkÞwt ™Úke. Œuyku rLks™k MðŒtºk ÔÞÂõŒíðÚke rð¼qr»kŒ Au. Ãkwhw»k™k fkuE Ãký ÏÞk÷ku-RåAkyku-¼kð™kyku hkì{-‚eŒ{k fu ¼khÚk™kt †eÃkkºkku™wt rðÄkÞf ƒ¤ ™Úke. ¼khÚk{kt ‚{„ú hksfeÞ, ÄkŠ{f y™u ‚k{krsf ‚¥kk fwtŒe-ÿkiÃkËe suðe ÔÞðnkh y™u ðneðxfwþ¤ †eyku™k nkÚk{kt Au. †eyku ynª ™krÞfkLkk MÚkk™u Au. Ãkwhw»kku™k Sð™™e {k„oËþof Œuyku ynª ÃkkuŒk™k MðŒtºk y™u hksfeÞ, ÄkŠ{f y™u ‚k{krsf ÔÞÂõŒíð™k ƒ¤u ‚þõíkefhý ‚kÚku «„xu Au. yk yÚko{kt ‘¼khÚk’ †e™k ‚{„ Sð™™u «„xkðŒwt y™u „kihð fhŒwt rðï™wt rðh÷ {kir¾f {nkfkÔÞ Au. 5 {nkfkÔÞku™ku Sð™ƒkuÄ-Þw„ƒkuÄ hkXkuhðkhŒk, ¼khÚk, hkì{-‚eŒ{k™e ðkhŒk fu „wshkt™ku yhu÷ku yu ðkhŒkh‚ ‚tŒku»kðk {kxu™e yuf÷-Ëkuf÷ ÔÞÂõŒyku™e fÚkkyku ™Úke Ãký yufÚke ðÄw ÃkuZeyku™e fÚkkyku Au. fwhw, hkXkuz fu „wsoh suðk fw¤™e fu Ãkqhk ðtþ™e fÚkkyku Au. ykðe fÚkkyku fu ðkhŒkyku yuf Ãkqhe òrŒ™k «k[e™fk¤Úke {ktze™u ‚kB«Œ ‚{ksSð™™u ‚kÚku ÷E™u [k÷u Au. “fkuE yuf ðtþ y™u yu ‚kÚku s yu{™ku yk¾ku Þw„ y™u «ò fuðe heŒu Wíf»ko-rðfk‚ ÃkkBÞkt, [h{kuíf»ko

Ãkh ÃknkUåÞkt y™u ytŒu yu{™ku rð™kþ fuðe heŒu ÚkÞku, Œu Ëþkoððk™ku nuŒw nkuÞ Au... yuf ðtþ fu fw¤™e fÚkk r™r{¥ku yu{kt {k™ðSð™™k ‚tMf]rŒRrŒnk‚™kt Ãk]üku {tzkÞ Au... ykðk ðtþ™ku ÃkAe™k hkòyku™k Ãkwhw»kkÚkuo, «Þí™u y™u ðehíðu Wíf»ko ÚkkÞ. ÃkhtŒw ðå[u™e ÃkuZe{kt fkuEf yuðe ¼q÷ fhkðu su ÃkkuŒk™k {kxu Œu{s y™w„k{e ÃkuZe {kxu rð™kþf ƒ™u.” 6 ynª hkXkuhðkhŒk{kt hkXkuzku™k Wíf»ko™wt fkhý ÷k¾k ðýòhk™e ÷qtxu÷e ‚ku™kÍðuhkŒÚke ¼hu÷e ÃkkuXku y™u Mð„o™e nehkÃkÚk yÂhk Au. ¼khÚk{kt Ãkktzðku™k Wíf»ko™wt fkhý ÿkiÃkËe-fwtŒe suðe ÔÞðnkh y™u ðneðxfwþ¤ †eyku™wt {k„oËþo™

Au ßÞkhu „wshkt™k yhu÷k{kt „wòuhku™k Wíf»ko™wt fkhý ‚ku™k™ku ÚkE „Þu÷ku

‚Ãkw™kÚk Mðk{e y™u ÃkkŒk¤{ktÚke ykðu÷e rËÔÞ ™ð÷k¾ „kÞku Au. ¾ª[e y™u hkXkuzðtþ™ku rð™kþ Ãkk¤u÷k ‚qðh™k rþfkhÚke ƒtÄkÞu÷k ðuh, ËkY y™u Œu{k ŒÚkk y¤¾w suðe fwrx÷ †eyku™e W~fuhýe™k ÷eÄu Au. Ãkktzð-fkihðku™e ÃkzŒe™wt fkhý y‚{k™ ¾tz-ðnU[ýe Au. ßÞkhu „wòuhku™wt ÃkŒ™ yntfkh, ËkY, ‚kZw ¾rŒÞkýe y™u h¾{k hkXkuzý suðe ¼rð»ÞËþeo †eykuyu ykÃku÷e ‚÷kn™e yð„ý™k ŒÚkk zku¤ehký™k hkò ÷uƒËu™e hkýe Íu¤w™u ½h{kt ½k÷ðkÚke ÚkÞwt Au. yntfkh, yÄ{ f]íÞku y™u y‚tÞr{Œ ð÷ý fw¤, ðtþ, òrŒ, hkßÞ y™u hk»xÙ™ku ytŒu ™kþ fhu Au yuðku Œ¥ðƒkuÄ-Sð™ƒkuÄÞw„ƒkuÄ ykðkt ‚{Úko {kir¾f {nkfkÔÞku ykÃku Au. {nkfkÔÞku™ku ykÄkhMkúkuík

¼khŒ y™u rðï™kt {kuxk ¼k„™kt {nkfkÔÞku ðehŒk«Äk™ Au. Œu™kt {q¤ RLÿ, {hwŒ, yÂø™ suðkt «kf]rŒf Œ¥ðkuLkwt Ëiðefhý y™u {k™ðefhý Ãkk{u÷e ÃkwhkfÚkkyku{kt Au. yk ÃkwhkfÚkkyku ‘÷kuf’{ktÚke s ðuËku{kt «ðuþe Au y™u {nkfkÔÞku Œhefu r‚Ø ÚkÞu÷e Au.

hkì{ ‚eŒ{k™e ðkhŒk{kt RLÿ (yutËh) þçË {u½™k yÚko{kt «ÞkuòÞku Au. ðuËku{kt Ãký RLÿ™ku yuf yÚko ‘„so™k ‚rnŒ ðh‚kË YÃku Ãk]Úðe Ãkh ykð™kh’7 ÚkkÞ Au. {u½™u òuE™u ÉøðuË™k frð fÕÃk™k fhŒk nŒk fu Œu QzŒk Ëw„o Au. $ÿu Œu{™u Œkuzâk (8.1.28). ðkˤku™k Ëw„o Œkuzðk™k fkhýu $ÿ™u ‘Ðê<|¢Î’ Ãkwh Œkuzðkðk¤ku ‘ÐéÚæÎÚ’ fnuðk{kt ykÔÞku Au. yk{ $ÿ yu ð»kko™ku Sð™ËkÞf «kf]rŒf Ëuð nkuðkÚke ðkˤku fu ðkˤku™k Ãkwh™u Œkuz™kh Œhefu ðuË™k frðyu ðýoÔÞku Au. yk {u½™k W„ú YÃkf{ktÚke RLÿ™wt ðeh (65)(66)

Œhefu™wt [rhºk rðfr‚Œ ÚkÞwt Au. ÉøðuË{kt fnuðkÞwt A çã ±èÚ¢ „ñ‹²:, RLÿ

ðeh Au y™u Œu ‚iLÞ Au, ÞkuØku Au, ‚u™k™e ‚kÚku Au (1.81.2). Ãkð™ suðk «kf]rŒf Œ¥ð™e Ãký ÉøðuË{kt ðeh Œhefu™e fÕÃk™k fhe Au. }¢L¼ RLÿ™k ‚nkÞf Au, {ëc±²: ±èÚ¢:, yíÞtŒ þÂõŒþk¤e ðeh Au (1.85.1.). ‘¼e÷ku™wt

¼khÚk’{kt yr¼{LÞw ‚kÚku™k ÞwØ{kt Ãkð™Ëuð (}¢L¼) RLÿ™e ‚nkÞ{kt ykðu Au. yÂø™™u ±èÚ ç±àÐ¼ï ¥xÝï fne™u ‚tƒkuÄðk{kt ykÔÞku Au (8.23.14).

ÉøðuË{kt su ðeh ÞwØ{kt rðþu»k ðehŒk Ëk¾ðŒk nŒk, Œu™k Ãkh „eŒ h[ðk{kt ykðŒkt nŒkt. {hwŒku™u frð fnu Au, “{nk™ RLÿ™kt „eŒ „kyku. su „eŒ „ðkþu, Œu Ï¢ír¢ Au.’’ ÉøðuË{kt ƒúñ™ku yuf yÚko fkÔÞ ÚkkÞ Au. “ƒúñ {q¤YÃk{kt fkuE ðeh™e «þt‚k{kt h[u÷wt fkÔÞ Au. yk Ï¢ír¢ s ‚k[k yÚko{kt ðeh„kÚkk Au.”8 y™u yk ðeh„kÚkkyku ÷kuf{ktÚke s ÉøðuË{kt «ðuþe Au. yÚkðoðuË{kt RrŒnk‚, Ãkwhký, „kÚkk y™u Úñ|¢è-Ý¢Ú¢à¢æ„è- yk [kh ÷kufr«Þ rðÄkyku™ku WÕ÷u¾ fhðk{kt ykÔÞku Au. yk{ktÚke RrŒnk‚™ku ‚tƒtÄ yŒeŒ ‚kÚku, Ãkwhký™ku ÃkwhkfÚkk yÚkðk y÷kirff ð]¥k ‚kÚku y™u Úñ|¢è-Ý¢Ú¢à¢æ„è „kÚkk™ku ‚tƒtÄ ‚{fk÷e™ {™w»ÞSð™ ‚kÚku Au. ðirËfÞw„{k „kÚkkyku™wt yux÷wt ƒÄwt {n¥ð nŒwt fu Úñ|¢è y™u Ý¢Ú¢à¢æ„è9 suðe {k™w»ke „kÚkkyku™e y÷„ h[™k fhðk{kt ykðe. rððkn fu yLÞ yð‚h Ãkh swËe swËe rðrÄyku™k

‚{Þu su fÚkk„eŒku fu ðeh„kÚkkyku „kðk{kt ykðŒe Œu ðirËf ‚krníÞ{kt Úñ|¢è y™u Ý¢Ú¢à¢æ„è „kÚkk™k ™k{Úke «r‚Ø Au. Ëuðku ²¢…S±‹¼¢ï Ý ±èÚ¢: ÐÝS²±:, þÂõŒþk¤e ÃkkŠÚkð ðehku ‚{k™ MŒwrŒyku™e fk{™k fhu Au (10.77.3). “ynª yu fnuðk{kt ykÔÞwt Au fu ykfkþ™k Ëuð Ãk]Úðe™k ðehku™e su{ ÃkkuŒk™e «þt‚k fhkððk RåAu Au. yk rðÄk™Úke yu ‚tfuŒ {¤u Au f yk frð y™w‚kh ÃkkŠÚkð ðehku™kt «þÂMŒ fkÔÞku Ãknu÷kt ykht¼kÞkt, Œu™k y™wfhý{kt Ëuðku™e MŒwrŒyku fhðk{kt ykðe.”10 suLkku WÕ÷u¾ yk Ãknu÷kt Ãký fÞkuo Au.

«þÂMŒ þçË™ku ‚eÄku yÚko Au «þt‚k yÚkðk «þt‚kí{f fkÔÞ. Ú¢…¢Ý¢ï Ý Ðíà¢çS¼ç|¢:, hkò «þÂMŒÚke þkur¼Œ ÚkkÞ Au (9.10.3). ÉøðuË™wt ‚qõŒ 1/32 y™u þwõ÷ ÞswðuoËeÞ hwÿkükæÞkÞe™ku Œ]ŒeÞ yæÞkÞ RLÿMŒwrŒðeh «þt‚k™ku Au. su ÷kuf{kt «[r÷Œ «þÂMŒyku{ktÚke h[kÞk™e þõÞŒk Au. rðsÞe y™u {]Œ hkò™e «þÂMŒ h[ðk™e ÃkhtÃkhk Ãkqðofk¤Úke ykht¼e™u ™Sf™k ¼qŒfk¤ ‚wÄe [k÷w hne Au. ¼khÚk y™u hkXkuhðkhŒk{kt {wÏÞ ‚kÄw îkhk fÚkkŒkt SrðŒ y™u {]Œ ðehku™kt «þt‚kí{f fÚk™ku «kÃŒ ÚkkÞ Au. su{

fu ‘Ãkktzðku Ãk]Úðe Ãkh™k «Úk{ Ëuð Au.’ ‘hkXkuz Ëuþ™k Ëeðk nŒk; Ãk]Úðe™k «Äk™. Œu{™k {hýÚke ykfkþ{ktÚke „whw™ku Œkhku zqƒe „Þku.’ nqhku {ktzŒe ðu¤kyu {h™kh™k „wý-„k™ y™u ðehŒk¼ÞkO fkÞkuo™k „kðk{kt ykðŒk ykðk {hr‚Þk{ktÚke Œu ‚{Þu „ðkŒkt hkXkuhðkhŒk suðkt {kir¾f {nkfkÔÞku r‚Ø ÚkÞkt Au. suLkku WÕ÷u¾ yk Ãknu÷kt Ãký fÞkuo Au. ykðe Ëe½o ‚t„eŒ«Äk™ Ãkã-„ã™k ‚kÞwßÞðk¤e fÚkk {kxu ®nËe y™u hksMÚkk™e ÷kuf‚krníÞ{kt ‘÷kuf„kÚkk’ fu ‘{nk„kÚkk’ þçËku «ÞkuòÞk Au. ðuË, Ãkwhký, ƒúkñý „útÚkku, ƒkiØ ‚krníÞ ð„uhu{k „kÚkkyku™k WÕ÷u¾ku {¤u Au. ÉøðuË{kt „kðkðk¤k™k yÚko{kt ‘x¢¢çƒÝ’ þçË™ku «Þku„ ÚkÞku Au. ðirËf ‚krníÞ{kt ykÏÞk™, RrŒnk‚ ŒÚkk Ãkwhký «kÃŒ ÚkkÞ Au. ÄkŠ{f ‚tMfkhku ŒÚkk Þ¿kku™k yð‚hu ‘yirŒnkr‚f’ ŒÚkk ‘Ãkkihkrýf’ yk ykÏÞk™ku fnuŒk nŒk. yk ykÏÞk™ku™k „ã™e ‚kÚku su Ãkã fnuðkŒwt Œu™u ‘„kÚkk’ fnuðk{kt ykðŒe. yk rðMŒkh™k ¼e÷ku{kt Ãký ykðe „kÚkk, ykÏÞk™ fu {nkfkÔÞ™u {¤Œe ykðŒe Ëe½o ‚t„eŒ«Äk™ fÚkkyku ÃkhtÃkrhŒ heŒu «[r÷Œ Au. Œuyku{kt ykðe fÚkkyku fnuðk™wt fu „kðk™wt fk{ ðirËfÞw„™k yirŒnkr‚f y™u Ãkkihkrýfku™e su{ Œu{™k ‚kÄw (‚kÄ) y™u ¼qðk (¼kuÃkk) [kuϾkt-{u÷kt ÄkŠ{f y™wck™ku ‚{Þu fhu Au. yk Ãknu÷kt Ãký LkkUæÞwt Au fu ¼e÷ ‘÷kuf’™k ‚k{krsfÄkŠ{f «Þkus™ fu ÷kufk™whts™ nuŒw fhðk{kt ykðŒkt ÷ktƒkt Ãkã-„ã-‚t„eŒ™k ‚kÞwßÞðk¤kt fÚkk-MðYÃkku {kxu ‘ðkhŒk’, ‘ÃkÍ™’ fu ÃkÍ™ðkhŒk (¼s™ðkhŒk) suðk þçË fu þçË‚{qn «ÞkuòÞ Au. su{ fu ‘hkXkuhðkhŒk’, ‘Ãkkìzðkt™wt ÃkÍ™’, ‘nh‚™hkÍk™e ÃkÍ™ðkhŒk’ ð„uhu. “fÚkk™k {q¤{kt ‘fÚk’ yux÷u ‘fnuðwt’ Au y™u ðkhŒk™k {q¤{kt ‘ð]Œ’ yux÷u ƒ™u÷ Au. yk{ su ƒLÞwt Au Œu™wt fÚk™ fhðwt Œu fÚkk fu ðkhŒk.”11 yk{ fÚkk y™u ðkhŒk yÚko™e heŒu ÷„¼„ ‚{k™ Au. ¼e÷ {kir¾f ‚krníÞ{kt ‘fÚkk’ þçË «[r÷Œ ™Úke Ãký ‘ðkhŒk’ þçË «[r÷Œ Au. ¼e÷‚{ks™e {kLÞŒk «{kýu su ¾hu¾h ¼qŒfk¤{kt ƒ™u÷wt Au Œu™u yíÞkhu ðkhŒk YÃku fnuðkÞ Au. ðkhŒk {ktzðk™k ykht¼{kt ‚kÄw fnu Au, “ðkhŒk ðkt[eyu Aeyu ‚Œsw„™e y™u f¤sw„™kt {k™ðe ‚kt¼¤u Au.” {kxu ykðk ‚t„eŒ «Äk™ Ëe½o Ãkã-„ã fÚkk-MðYÃk™e [[ko fhŒe ð¾Œu ‘ðkhŒk’ þçË y™u Œu™ku yÚko Ãký æÞk™{kt ÷uðku òuEyu. (ykLke [[ko yk Ãknu÷kt Ãký fhe Au.)

‚{„ú Sð™™wt Ëþo™

ykðk MðYÃk{kt ƒu-[kh ÃkuZeyku™e fÚkk-ðkhŒk{kt ½x™k f «‚t„™e y™uf Ãkkt¾zeyku nkuÞ Au su fÚkf™k „uÞ fÚk™ îkhk r¼LLk r¼LLk [rhºkku™ku

rðfk‚ fhŒe y™u y™wck™ku™k ‚ktr™æÞ{kt ÄkŠ{f ykMÚkkÚke «¼krðŒ ©kuŒkËþofku™u h‚k™tË ykÃkŒe rðf‚u Au y™u «k[e™ y™u ‚kB«Œ ‚{ks™k herŒrhðkòu, rðrÄ-rðÄk™ku, ÄkŠ{f ykMÚkkyku ŒÚkk ‚k{krsf ÃkhtÃkrhŒ

rðïk‚ku™u «MŒwŒ fhe™u su Œu òrŒ™k ðŒo{k™ ÷kufSð™™u Mkr¢Þ fhu Au. {kxu ykðk ‚{„ú Sð™™u ÷E™u [k÷Œk MðYÃk {kxu Sð™™k yufkË ytþ™u «MŒwŒ fhŒk ÷kufkÏÞk™, „kÚkk fu fÚkk„eŒ suðk þçËku «Þkusðk™k ƒË÷u ‘÷kuf{nkfkÔÞ’ ™k{kr¼Äk™ ÞkuøÞ „ýkÞ. ¼e÷ ÷kuf‚krníÞ™k ‚t˼o{kt rð[khŒkt Œuyku{kt Ëe½o ÃkhtÃkhkÚke «[r÷Œ ykðk MðYÃk {kxu ‘ðkhŒk’ fu ‘¼s™ðkhŒk’ ™k{fhý Ãký ‚kÚkof „ýkÞ. ‚krnÂíÞf {nkfkÔÞku™ku ykÄkhMkúkuŒ : ¼khŒeÞ ÷kuf‚krníÞ™k ‚t˼o{kt Ëe½o Ãkã-„ã™k ‚kÞwßÞðk¤e ‚t„eŒ«Äk™ ðkhŒk(fÚkk)™u ykÃkýu ‘Ãkðkzk’, ‘¼khÚk’, ‘{nk„kÚkk’ fu ‘÷kuf{nkfkÔÞ’ ™k{kr¼Äk™Úke yku¤¾kðeyu Aeyu yu™u Ãkrù{™k ÷kufrðãk (Folklore)™k yÇÞk‚eyku {kir¾f {nkfkÔÞ (Oral Epic) ™k ™k{Úke yku¤¾kðu Au. ‘÷kuf’{kt «[r÷Œ nkuðk AŒkt ykðwt MðYÃk ¾k‚ «fkh™k ðknf™k r[¥k{kt ÃkhtÃkhkÚke ÂMÚkh ÚkÞwt nkuÞ Au y™u {w¾ îkhk hsqykŒ Ãkk{Œwt nkuðkÚke rðï™e yk «fkh™e rðãkþk¾k™k y™w‚tÄk™u yÇÞk‚ fhðk {kxu ÷kuf{nkfkÔÞ™k MÚkk™u yÚkðk ÃkÞkoÞ Œhefu ‘{kir¾f {nkfkÔÞ’ þçË‚{qn Ãký «ÞkuS þfkÞ. ykðe yíÞtŒ Ëe½o fÚkk-fÚk™kí{f ‚t„eŒ«Äk™ Ãkã„ã-™]íÞ™k ‚kÞwßÞðk¤e {kir¾f h[™k{kt ‚krnÂíÞf {nkfkÔÞ (Literary Epic)™kt ½ýkt ÷ûkýku Au Œu™wt {wÏÞ fkhý r÷r¾Œ ‚krnÂíÞf f rþü {nkfkÔÞ™kt ÷ûkýku {kir¾f {nkfkÔÞ™kt ÷ûkýku™k ykÄkhu ƒtÄkÞk Au. ¼k{n (Aêe þŒkçËe), Ëtze (7{e þŒkçËe), hksþu¾h (11{e þŒkçËe), rðï™kÚk (14{e þŒkçËe) ð„uhu ‚tMf]Œ yk[kÞkuoyu r÷r¾Œ ‚krnÂíÞf {nkfkÔÞ™kt ÷ûkýku, suðkt fu ÏÞkŒ yirŒnkr‚f fÚkk™f, ÄehkuËk¥k ™kÞf, ykht¼u ËuðeËuðŒk M{hý, ‚„oƒØŒk, ‚tæÞk, hkrºk, «kŒ:fk¤, rððkn, hksËhƒkh, ËqŒ, yk¢{ý, ÞwØ ð„uhu™wt ðýo™, ðeh, þ]t„kh, þkLŒ{ktÚke yuf h‚™wt

«kÄkLÞ, Ä{o, yÚko, fk{ y™u {kuûk{ktÚke yuf™e V¤«kÂÃŒ suðkt ÷ûkýku

ynª ‚tÃkkrËŒ ¼e÷ {kir¾f {nkfkÔÞku{kt Ãký «rŒ®ƒrƒŒ ÚkkÞ Au. hksþu¾h Œku ‘÷kuf’{kt «[r÷Œ Œtºkk™wck™12™u Ãký MðefkÞwO Au su yksu Ãký ¼e÷ {nkfkÔÞku™e hsqykŒ™wt ƒkÌk MðYÃk Au. ¼kus™k fnuðk «{kýu, “ykÏÞk™, WÃkkÏÞk™ Ãký yr¼™Þ, ÃkkX y™u „kÞ™ ‚kÚku «MŒwŒ fhðk™ YÃk Au.” 13 yr¼™ð„wÃŒ suðk {nk™ r‚ØkLŒfkhu Ãký fÌkwt Au fu su ftE ‘÷kuf’{kt Au Œu™ku ‘þk†’{kt Ãkrh»fkh ÚkkÞ Au, Œu™u ÔÞðÂMÚkŒ fhðk{kt ykðu Au. su ftE þk† fu rþü{kt Au Œu õÞkhuf ÷kuf™e MðŒ: MVwrhŒ ‚nsŒk{ktÚke ykðu÷wt nkuÞ Au.14 ykÚke s {kir¾f {nkfkÔÞ™k ½ýk „wýku y™u h[™krðLÞk‚™e ½ýe ‚qû{ ƒkƒŒku ‚krnÂíÞf {nkfkÔÞku{kt ¼he Au. ‘÷kuf’™e {kir¾f ÃkhtÃkhk{kt su ÂMÚkh ÚkE r‚Ø ÚkE [qõÞwt nŒwt yu{ktÚke ¼khŒ™kt ‘yurÃkf ykìV „úkuÚk’ y™u f÷kr‚f yurÃkf-«rþü {nkfkÔÞku sLBÞkt Au y™u yk {kir¾f {nkfkÔÞku™k ykÄkhMkúkuŒ{ktÚke s fk¤¢{u ðkÕ{erf, ÔÞk‚, nku{h ð„uhu™kt Sð™ƒkuÄÞw„ƒkuÄËþeo rðï™kt ‚{Úko r÷r¾Œ rþü {nkfkÔÞku r‚Ø ÚkÞkt Au.

“÷uhe nkuLfku {nkfkÔÞ™k 1. ‚krnÂíÞf 2. yÄo‚krnÂíÞf yÚkðk ÃkhtÃkhk ‚t÷ø™ (xÙurzþ™ ykurhyuLxuz) y™u 3. þwØ YÃk{k {kir¾f yuðk ºký ð„o{kt ðnU[u Au. ‚krnÂíÞf {nkfkÔÞku{kt r{Õx™™k ‘ÃkuhuzkRÍ ÷kìMx’™ku ‚{kðuþ ÚkkÞ Au, ÃkhtŒw ykðe ‚krnÂíÞf ÃkhtÃkhkyku™ku WËT¼ð, rðfk‚ Ãký ftXÃkhtÃkhk{ktÚke s ÚkÞu÷ku Au. r{÷{u™ Ãkuheyu ËþkoÔÞwt fu „úef {nkfkÔÞku {kir¾f ÃkhtÃkhk{ktÚke s r‚Ø ÚkÞu÷kt Au.”15 yk÷ƒxo ÷kìzo yk s ¼qr{fk Ãkh Þw„kuM÷krðÞk™e {kir¾f ÃkhtÃkhk{kt «[r÷Œ ÷kuf{nkfkÔÞku™ku yÇÞk‚ fhe rð»kÞ™e árüyu ºký ð„kuo{kt ðnU[u Au: 1. ÃkhtÃkhk„Œ {nkfkÔÞku 2. ÄkŠ{f {nkfkÔÞku, 3. hku{kt[f {nkfkÔÞku.16 r÷r¾Œ rþü {nkfkÔÞku™k ‚so™™ku ykÄkh-‚úkuŒ ÷kuf™e {w¾ ÃkhtÃkhk{ktÚke ÂMÚkh ÚkÞu÷kt ÷kuf{nkfkÔÞku Au. rðï™kt fÚk™kí{f ðehŒk«Äk™ ykÏÞk™ku{kt fÚkk fu ðkhŒk™wt MðYÃk ƒtÄkÞwt nŒwt Œu{ktÚke s rþü {nkfkÔÞku r‚Ø ÚkÞkt Au. {kir¾f {nkfkÔÞku{kt fÚk™f¤k ‚ku¤u f¤kyu ¾e÷ Au. su™u yk rð»kÞ™k yÇÞk‚eyku Epic of Growth™e ‚t¿kkÚke yku¤¾kðu Au, Œu ‘{nk¼khŒ’™kt {kuxk ¼k„™kt Ãkkºkku fÚk™f¤k (ðõŒ]íð){kt fwþ¤ Au. yk fkiþÕÞ hk{kÞý{kt Ãký Au. {nk¼khŒ ÷kuf‚tMf]rŒÚke ½ýwt ™Sf hÌk Au y™u

yu{ktÚke Œu™ku ®Ãkz ƒtÄkÞku Au. ‚t¼ð Au fu ÔÞk‚u Ãknu÷e ðkh ÷kuf™e {kir¾f ÃkhtÃkhk{ktÚke {nk¼khŒ™wt ‚tÃkkË™ fÞwO nkuÞ íÞkhu ykrË-{æÞ y™u ytŒ™wt æÞk™ hkÏÞwt nkuÞ. frðyu ðehh‚«Äk™ Ëw:¾kLŒ {nkfkÔÞ™e fÕÃk™k fhe nkuÞ y™u ÷kuf{kt «[r÷Œ ‚k{„úe™k ykÄkhu Œu™u ‚t„rXŒ YÃk ykÃÞwt nkuÞ. ÃkhtŒw ‚{Þu ‚{Þu y™uf y«„x frðyku îkhk rðf‚Œwt hÌkw nkuðkÚke {nk¼khŒ™wt yk f÷kí{f rþÕÃk y™uf WÃkkÏÞk™ku y™u ÷kuffÚkkyku òuzkðkÚke «„x hÌkwt ™Úke. yÇÞk‚eykuyu Œkhðe ykÃÞwt Au fu ðkÕ{erf, ÔÞk‚, fkr÷Ëk‚, ËkLŒu, nku{h îkhk r‚Ø ÚkÞu÷kt r÷r¾Œ rþü {nkfkÔÞku y™u ™kxfku™ku ‚so™ ‚úkuŒ ÷kufrðãk{ktÚke ÂMÚkh ÚkÞu÷kt ÷kuf{nkfkÔÞku, ÷kufkÏÞk™ku y™u ÷kufðkhŒkyku Au. fkr÷Ëk‚, {k½ ykrË™kt h½wðtþ, rþþwÃkk÷ ðÄ ð„uhu «rþü {nkfkÔÞku™k ‚so™™ku ykÄkh hk{kÞý-{nk¼khŒ Au; y™u yk «rþü {nkfkÔÞku™k ykÄkhu Ëtze, hwÿŒ suðk yk[kÞkuoyu r÷r¾Œ rþü {nkfkÔÞku™kt

÷ûkýku ƒktæÞkt Au. {nkfkÔÞ™ku r™ÞŒÃkkX

{kir¾f {nkfkÔÞku [ku¬‚ ¼ki„kur÷f rðMŒkh y™u òrŒ™e ftXMÚk ‚tÃkËk nkuÞ Au. yk {nkfkÔÞku ‚kÄw fu ¼kuÃkk (¼qðk) ‚ktMf]rŒf ÃkhtÃkhk y™u „whw Ãkk‚uÚke «kÃŒ fhu Au. yk„¤ ËþkoÔÞwt Au yu «{ký ykðkt {nkfkÔÞku ÄkŠ{f y™wck™ku™kt rðrÄ-rðÄk™ku y™u {tºkku ‚t÷ø™ nkuÞ Au. Œu{kt ykðŒkt «‚t„-½x™k-[rhºkku™u Ãkqhku ‚{ks ‚íÞ {k™Œku nkuðkÚke y™u Œu{™k ŒhV yŒqx ÄkŠ{f ykMÚkk nkuðkÚke ykðkt «‚t„-½x™k-[rhºkku Ëuðíð «kÃŒ fhe ÃkwhkfÚkk™wt YÃk ÷E su Œu ‚{ks™k ÷kuf™k ‚k{qrnf {k™‚-r[¥k-ÓËÞ{kt y™u ÷kune{kt ¼hu Au. ykÚke {nkfkÔÞku™ku ðknf fu „kÞf ‚kÄw-¼kuÃkku Œu{kt fkuE ‚wÄkhku-ðÄkhku-½xkzku fu ™ð‚so™ fhe þfŒku ™Úke. „whw™kt yx¤ ð[™ suðkt yk {nkfkÔÞku{kt ðknf fkuE VuhVkh fhu Œku ‚{ks MðefkhŒku ™Úke.+ Œu fkuE ½x™k fu «‚t„™u rðM{]Œ fhu Œku ©kuŒks™ku Œu™u Ãkw™: M{]rŒ{kt ykýu Au.* ykÚke ¼e÷ {nkfkÔÞ {w¾ ÃkhtÃkhk™e h[™k nkuðk AŒkt Œu™wt + ðk[k ðk[k, y{h ðk[k, çkúñ ðk[k, ðk[k [qfwt íkku Q¼ku Mkwfkô. *1983{kt çknurzÞk økk{{ktÚke økwshktLkku yhu÷ku æðrLk{wrÿík fhíke ðu¤kyu økkÞf Sðk¼kE øk{khu yuf Ãkkt¾ze økkðk{kt ¼q÷ fhe. íku{Lkku çke{kh Ãkwºk hkÞ[t˼kE yk yhu÷ku Mkqíkku Mkqíkku Mkkt¼¤íkku níkku. hkíkLkk çku ðkøku ÃkÚkkhe{ktÚke Q¼k ÚkELku yk Ãkkt¾ze MkwÄhkðe íÞkhu s íkuLkk {LkLku þktrík {¤e.

yktŒhƒkÌkMðYÃk yuftËhu r™ÞŒ nkuÞ Au. Œu™ku {™ku„Œ ÃkkX (Mental Text) y™u hsqykŒ ‚wr™rùŒ nkuÞ Au. yk yt„u™e rð„Œu [[ko yk Ãknu÷kt fhe Au.

{kir¾f {nkfkÔÞ™k yÇÞk‚e ÷uhe nkuLfku (Lauri Honko) ÃkkuŒk™e {™ku„Œ ÃkkX y™u ƒnwYÃkŒk™e rð¼kð™k{kt yu ‚{òððk™ku «Þí™ fhu Au fu yuf s {nkfkÔÞ™k swËk swËk „kÞfku y÷„ y÷„ fÚkkŒtŒw fu ½x™k-«‚t„ku ÄhkðŒk nkuÞ Au.17 ÃkhtŒw ¾hu¾h ykðwt ƒ™Œwt nkuŒwt ™Úke. yk ÷kufrðãkrðËT‚tÃkkËfu 1984 Úke 1987™k ‚{Þ¾tz{kt ‘¼khÚk’ y™u ‘hkì{‚eŒ{k™e ðkhŒk’™wt æðr™{wÿý fhŒe ðu¤kyu W¥kh „wshkŒ™k ¾uzƒúñk-ËktŒk Œk÷wfk™k swËk swËk

„k{™k Ë‚ ‚kÄw „kÞfku™e {w÷kfkŒ ÷E Œu{™k {™ku„Œ ÃkkX™u ŒÃkk‚ðk™ku

«Þí™ fÞkuo nŒku. yk ‚{Þu «íÞuf ‚kÄw ðknf™u «íÞuf {nkfkÔÞ™k fÚkk™f™k ƒÄk «‚t„ku {kir¾f ™nkuŒk. ÃkhtŒw yuf s «fkh™k sux÷k «‚t„ku ftXMÚk nŒk Œu{kt ƒku÷e r‚ðkÞ ¾k‚ ŒVkðŒ sýkÞku ™nkuŒku. yk WÃkhktŒ 1983{kt ¾uzƒúñk

Œk÷wfk™k ƒnurzÞk „k{™k ðŒ™e „{kh Sðk¼kE Ãkk‚uÚke yk ÷kufrðãkrðËu ‘„wshkt™ku yhu÷ku’ æðr™{wrÿŒ fhŒkt Ãknu÷kt ™kUÄÃkkuÚke{kt ÷¾e ÷eÄku nŒku. yk ÃkAe rËðk¤e™k Ãkðo xkýu Œu™u ykìrzyku fì‚uxku Ãkh æðr™{wrÿŒ fhe ÷eÄku nŒku. yk {nkfkÔÞ™ku ÃkkX ŒiÞkh fhe r÷r¾ŒYÃk y™u æðr™{wrÿŒYÃk™e Œw÷™k fhŒkt yuf s ÔÞÂõŒ™k swËk swËk ‚{Þ™k ÃkkX{kt fkuE {n¥ð™ku VuhVkh sýkÞku ™nkuŒku. 1991{kt «r‚Ø fhu÷ ‘The epic of Pabuji’ ™k ‚tÃkkËf su.ze. ÂM{Úku {kir¾f {nkfkÔÞ™k {™ku„Œ ÃkkX™ku rð„Œu yÇÞk‚ fÞkuo Au. õÞkhuÞ ÃkhMÃkh ™ {¤u÷k ÃkkƒqS™k ‚kŒ „kÞfku™k æðr™„Œ ÃkkX™e Œw÷™k fhe Œkhðe ƒŒkÔÞwt fu ƒÄu {q¤¼qŒ ÃkkX yuf s Au. suLke [[ko yk Ãknu÷kt Ãký fhe Au.

fÚkk „kÞf ÞkË ykðu yu{ fÚkk fnuŒku ™Úke Ãký ÃkkX Œu™k r[¥k{kt ÃkhtÃkhk{ktÚke y„kWÚke s ÂMÚkh-r™rùŒ ÚkÞu÷ku nkuÞ Au. ykÚke fÚkkðknf ÉŒw[¢ «{kýu ykðŒk Ãkðo™k ðkŒkðhý «{kýu ykð~Þf ½x™k-«‚t„™u „kÞ fu fnu Au. yk ytøku rðøkíku [[ko yk Ãknu÷kt fhe Au.

ykÚke MÃkü ÚkkÞ Au fu ¼e÷ku™kt {nkfkÔÞku {kir¾f nkuðk AŒkt Œu™ku ÃkkX ‚krnÂíÞf {nkfkÔÞku™e su{ s ÂMÚkh y™u r™rùŒ nkuÞ Au; y™u ‚krnÂíÞf {nkfkÔÞku™ku {kir¾f {nkfkÔÞku ‚kÚku ™Sf™ku ‚tƒtÄ Au. {nkfkÔÞku™k ‚tþkuÄ™-‚tÃkkË™™ku ykht¼

rðï{kt {kir¾f {nkfkÔÞku™k ‚tþkuÄ™-‚tÃkkË™-yÇÞk‚™ku ykht¼ E.‚.

1835{kt rV™÷ìLz™k yur÷Þk‚ ÷ku™hkux™k ‘fk÷uðk÷k’ hk»xÙeÞ ÷kuf{nkfkÔÞ™k ‚tÃkkË™Úke ÚkkÞ Au. „wshkŒ{kt yk ÷kufrðãkrðËu 1983 Úke 1987™k ‚{Þ ¾tz{kt 750 ykìrzyku fì‚uxTMk æðr™{wrÿŒ fhe™u y™u ÉŒw[¢ «{kýu ykðŒk Ãkðo-«‚t„ku™k {q¤„k{e ‚k{krsf-ÄkŠ{f ðkŒkðhý™u 10 ðerzyku fì‚uxku Ãkh ytrfŒ fhe (1) ¼e÷ ÷kuf{nkfkÔÞ : hkXkuhðkhŒk, 1992 (2) zwt„he ¼e÷ku™ku „wshkt™ku yhu÷ku, 1993 (3) hkì{-‚eŒ{k™e ðkhŒk, 1995 y™u (4) ¼e÷ku™wt ¼khÚk, 1997{kt ‚tÃkkrËŒ-«r‚Ø fhe {kir¾f {nkfkÔÞ™k ‚tþkuÄ™-‚tÃkkË™ y™u yÇÞk‚™ku ÃkkÞku ™kÏÞku.

ykht¼{kt ÷ku™hkuxu hk»xÙ™e «ò™e yÂM{Œk s„kzðk y™u xfkððk™k yuf ‚{Úko {kæÞ{ Œhefu WÃkÞku„{kt ÷uðk ‘fk÷uðk÷k’™u ÷kuf{ktÚke ‚tÃkkrËŒ fÞwO nŒwt y™u nuŒw™u Ãkqýo fhðk fux÷ef ÃktÂõŒyku òŒu h[e™u òuze nŒe. ßÞkhu ¼e÷ {nkfkÔÞku™k ‚tÃkkË™{kt yk ÷kufrðãkrðËT-‚tþkuÄfu ykðe fkuE Œzòuz fhe ™Úke. yk {nkfkÔÞku™k yÇÞk‚e zkì. n‚w Þkr¿kf fnu Au, “ynª su fÚkkyku (÷kuf{nkfkÔÞku) ‚tÃkkrËŒ ÚkE Au Œu™k ÷„¼„ ‚ðkOþ Ãkqýo y™u W¥k{ YÃk{kt Au... yËT¼wŒ ‚k™tË ykùÞo™e yk ƒkƒŒ {kºk ‚tÃkkËf Ãkh™k s ™nª, „wshkŒ™e ÷kufrðãk Ãkh™k ykþeðkoË suðe Au. ykðwt WËknhý ¼khŒ{kt s ™nª, rðï{kt yLÞºk þkuÄðwt Ãkzu, AŒkt ™ {¤u ! ykx÷e ÷ktƒe y™u Ãkqýo ‚t½uzkWŒkh f]rŒyku yk ‚Ëe™k ytrŒ{ Ë‚fkyku{kt õÞktÞ {¤e nkuÞ, æðr™{wrÿŒ ÚkE nkuÞ, ‚tÃkkrËŒ ÚkE nkuÞ, yuðwt áüktŒ òý{kt ™Úke. ‘fk÷uðk÷k’™k ‚tÃkkË™{kt Ãký ‚tÃkkËf™u ðå[u™e ¾qxŒe fzeyku W{uhðe Ãkze Au. ynª ‚tÃkkË™{kt ƒnkh™ku yuf þçË Ãký W{uhðku ÃkzŒku ™Úke. fkuE yuf s ‚úkuŒ ys{kðe™u õÞkhuÞ ƒ]nífÚkk™wt ÃkqýoYÃk {¤e þfŒwt ™Úke.”18

ðe‚{e ‚Ëe™k ykX{k ËkÞfk ‚wÄe Ãkrù{{kt ‘ðehÞw„ y™u hk»xÙ™e yku¤¾’™k r‚ØktŒ™k ykÄkhu s ÷kuf{nkfkÔÞku ŒÃkk‚ðk{kt ykðŒkt nŒkt. ykrËðk‚e {nkfkÔÞku™ku ‚tƒtÄ Au íÞkt ‚wÄe ykðkt {kir¾f {nkfkÔÞku™k yÇÞk‚{kt ‘ðehÞw„ y™u hk»xÙeÞ yku¤¾’ r‚ØktŒ fkh„Œ ™eðzu Œu{ ™Úke. ykrËðk‚eyku™u {™ hk»xÙ yux÷u Œu{™ku ¼ki„kur÷f «Ëuþ y™u Œu{™e òrŒ Au. ykÚke ykðkt {nkfkÔÞku{kt hk»xÙ «íÞu™e ™nª ÃkhtŒw Œuyku ßÞkt ð‚u Au Œu ¼ki„kur÷f «Ëuþ y™u sL{ ykÃk™kh [ku¬‚ ‚{ks «íÞu™e-„kuºk «íÞu™e fwxwtƒ «íÞu™e ‚¼k™Œk Ëu¾kÞ Au.

1980Úke Ãkrù{™e yk rðãkþk¾k{kt ÷kuf{nkfkÔÞku™k yÇÞk‚{kt

yuf rðþu»k ð¤ktf ykðu÷ku òuE þfkÞ Au. yÇÞk‚eyku™wt æÞk™ „kÞf fu fÚkf™k {k™‚{kt hnu÷k {™ku„Œ ÃkkX ŒhV „Þwt Au y™u Œu™ku ‚ðkO„e yÇÞk‚ ÚkÞku Au. yu.xe.nkèku (A.T.Hatto) îkhk ‚tÃkkrËŒ ‘xÙuzeþ™ ykìV nehkuEf yìLz yurÃkf ÃkkuyuxÙe’ y™u ÷uhe nkuLfku îkhk ‚tÃkkrËŒ ‘rhr÷rsÞ™, r{Úk yìLz Vkuf÷kuh R™ Ä ðÕzo yurÃkf’ y™u su.ze. ÂM{Úk îkhk ‚tÃkkrËŒ ‘Ä yurÃkf ykìV ÃkkƒqS’ yk rðãkþk¾k™k {n¥ð™k „útÚkku Au.

zkì. n‚w Þkr¿kf sýkðu Au, “÷kuf{nkfkÔÞ Ãkh™ku yÇÞk‚ yíÞkhu

„rŒ{kt Au. rðï{kt 70 sux÷k Vkuf÷kuh Vu÷ku ykuh÷ yurÃkf Ãkh fk{ fhu Au. ÞwhkuÃk, yurþÞk, ykr£fk, y{urhfk ð„uhu Ëuþku{kt hne™u su ‚tþkuÄfku fk{ fhu Au, Œu{™u ÃkkhMÃkrhf rð[khýk™ku {t[ Ãkqhku Ãkkzðk {kxu E.‚. 1993 Úke 1996™k „k¤k{kt s [kh fkìLVhL‚ ƒku÷kððk{kt ykðe.”19 yk ÃkAe Ãký yk fkÞo «„rŒ{kt Au. 1997{kt RÂLËhk „ktÄe hk»xÙeÞ f÷kfuLÿ, rËÕne™k WÃk¢{u ŒÚkk Þw™uMfku™k ‚nÞku„Úke ‘fÚkkðk[™ ykih fÚkkðk[f’ - ‘yuõ‚Ã÷u®™„ [i™uxuz ™uhurxð’ rð»kÞ Ãkh yuf yktŒhhk»xÙeÞ „kuce™wt ykÞkus™ fhðk{kt ykÔÞwt nŒwt. yk{kt ¼khŒ WÃkhktŒ y{urhfk, $ø÷ìtz, £kL‚, LÞqÍe÷ìtz, s{o™e, Rxk÷e, RLzku™urþÞk, ™uÃkk¤, ©e÷tfk y™u ÃkkrfMŒk™™k rðîk™ku ‚n¼k„e ÚkÞk nŒk. „wshkŒ{kt yk ÷kufrðãkrðËT (zkì. ¼„ðk™Ëk‚ Ãkxu÷) y™u zkì. ƒ¤ðtŒ ò™e ‚n¼k„e ÚkÞk nŒk. yk ÷kufrðãkrðËu ‘¥¢çα¢ç„²¢ïæ ÜïU

H¢ïÜU}¢ã¢ÜU¢Ã²¢ïæ ÜUè ÐíS¼éç¼’ rð»kÞ Ãkh ÃkkuŒk™ku ÷u¾ «MŒwŒ fÞkuo nŒku.

Œk. 27 Úke 29 {k[o-2004™k hkus hk»xÙeÞ MkkrníÞ yfkË{e, rËÕne ¾kŒu ÞkuòÞu÷k yktŒhhküÙeÞ Ãkrh‚tðkË Mahabharata : Texts, Contexts, Readings{kt, yk ÷kufrðãkrðËu ‘|¢èH¢ïæ ÜU¢ |¢¢Úƒ’ ¥¢ñÚ }¢ã¢}¢¢x¢èü …è±Ý Îà¢üÝ’ Ãkh ÔÞkÏÞk™ ykÃÞwt nŒwt.

Œk. 6 Úke 9 rz‚uBƒh-2007™k ‚{Þ¾tz{kt ‚kfo hkRx‚o yìLz r÷xhu[h îkhk yktŒhhk»xÙeÞ SAARC FOLKLORE FESTIVAL™wt ykÞkus™ fÞwO nŒwt. yk{kt ¼khŒ, ©e÷tfk, ÃkkrfMŒk™, ™uÃkk¤, ¼qŒk™, ƒt„÷kËuþ, yV½krLkMŒk™ y™u {k÷Ëeð – ykX ‚kfo Ëuþku™k ŒsT¿kku y™u ÷kuff÷kfkhku ‚n¼k„e ÚkÞk nŒk. „wshkŒ{ktÚke zkì. „ýuþ Ëuðe y™u ¼„ðk™Ëk‚ Ãkxu÷ ‚n¼k„e ÚkÞk nŒk. yk ÷kufrðãkrðËu ¼e÷ ‚kÄw-{tz¤e îkhk hr[Œ ‘{nk{k„eo

Ãkkx’™e {ktzýe™k ‚ktr™æÞ{kt ‘¼e÷kuLkwt ¼khÚk’™ku «íÞûk ÃkkX «MŒwŒ fhkðe {kir¾f {nkfkÔÞ™kt ÷ûkýku MÃkü fÞkO nŒkt.

Œk. 2 Úke 5 òLÞwykhe, 2008™k hkus ¼k»kk fuLÿ, ðzkuËhk™k ‚nÞku„Úke RÂLËhk „ktÄe hk»xÙeÞ f÷k fuLÿ, rËÕne ¾kŒu A Conference on Indigenous Peoples in the Post-Colonial World {kt ‘ykrËðk‚e ‚krníÞ’ rð»kÞ WÃkh yuf yktŒhhk»xÙeÞ Ãkrh‚tðkË™wt ykÞkus™ fhðk{kt ykÔÞwt nŒwt. yk Ãkrh‚tðkË{kt 22 Ëuþku™k 120 ykrËðk‚e ‚krníÞ™k ŒsT¿kku ‚n¼k„e ÚkÞk nŒk. yk Ãkrh‚tðkË{kt yk ÷kufrðãkrðËu yæÞûk MÚkkLkuÚke ‘LOKA’ rðþu™wt ƒes «ð[™ WÃkhktŒ ‘Bhil Epics in Gujarat’ ÔÞkÏÞk™ ykÃÞwt nŒwt. íkk. 5 sw÷kE,09 Lkk hkus MkkrníÞ yfkË{e, rËÕneyu yk MktþkuÄf îkhk MktÃkkrËík ‘¼e÷ {nkfkÔÞku’ Ãkh yuf ÃkrhMktðkËLkwt ykÞkusLk fÞwO níkwt. {kir¾f {nkfkÔÞku rð»kÞf ykðk Ãkrh‚tðkËku{kt «íÞûk r™Ëþo™ îkhk ‚n¼krøkŒkÚke „wshkŒ™kt ¼e÷ {nkfkÔÞku™kt ÷ûkýku™e MÃküŒkÚke yktŒhhk»xÙeÞûkuºku ‘{kir¾f {nkfkÔÞ’™kt ÷ûkýku Œkhððk™wt ‚h¤ ƒLÞwt Au yLku íkuLkwt MðYÃk ÂMÚkh ÚkÞwt Au.

‚t˼o‚qr[

1.¼e÷e {nkfkÔÞku: yuf {qÕÞktfLk, MktÃkkËf: ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷, Ãk].III , «fkþf: MkkrníÞ yfkË{e, Lkðe rËÕne-1, «Úk{ ykð]r¥k 2007

2.÷kufMkkrníÞ-yk÷kuf, sþðtík þu¾zeðk¤k, Ãk].20, «Úk{ ykð]r¥k 2007, «fkþf : Ãkkï ÃkÂç÷fuþLk, y{ËkðkË-1

3.ðÄw rðøkík {kxu swyku ÷e÷k {kurhÞk, MktÃkkËf: ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷, Ãk].25, rîíkeÞ ykð]r¥k 1988, «fkþf : íkkhk{íke Ãkxu÷, {w.Ãkku. ò{¤k, íkk. rnt{íkLkøkh

4.ykrËðk‚e yku¤¾, zkì. ¼„ðk™Ëk‚ Ãkxu÷, Ãk]. 186, «Úk{ ykð]r¥k 1999, {krníke ¾kíkwt, økktÄeLkøkh

5.ðÄw rð„Œ {kxu swyku ÃkwMŒf ‘ykrËðk‚e, ò™ÃkË y™u rþü {nkfkÔÞku{kt ™khe’, zkì. ¼„ðk™Ëk‚ Ãkxu÷, 2005, LkÞLk MkqÞkoLktË ÷kuf«ríkckLk, {wtçkE

6.÷kuf‚krníÞ : rð¼kð™k y™u «fkh, zkì. n‚w Þkr¿kf, Ãk]. 256, 2002, økqsoh økútÚkhíLk, y{ËkðkË

7.¼„ðËTøkku{tz÷

8. |¢¢Ú¼è² „æSÜëUç¼ ¥¢ñÚ çã‹Îè ÐíÎïà¢-1, Ú¢}¢ç±H¢„ à¢}¢¢ü, Ðë. 50, 1999, çÜU¼¢Ï¢Í¢Ú,

ݧü çÎÌè

9.ykrËðk‚e, ò™ÃkË y™u rþü {nkfkÔÞku{kt ™khe, zkì. ¼„ðk™Ëk‚ Ãkxu÷, Ãk]. 13, «Úk{ ykð]r¥k 2005, LkÞLk MkqÞkoLktË ÷kuf«ríkckLk, {wtçkE

10. |¢¢Ú¼è² „æSÜëUç¼ ¥¢ñÚ çã‹Îè ÐíÎïà¢-1, Ú¢}¢ç±H¢„ à¢}¢¢ü, Ðë. 51

11.÷kufrðãkrð¿kk™, zkì. n‚w Þkr¿kf, Ãk]. 40, 2001, ÞwrLkðŠMkxe økútÚkrLk{koý çkkìzo, y{ËkðkË

12. H¢ïÜU„¢çãy² ÜU¢ ¥Š²²Ý, Ç¢õ. ç~¢H¢ï™Ý Т‡Çï², Ðë. 47, 1978, H¢ïÜU|¢¢Ú¼è, §H¢ã¢Ï¢¢Î

13. ÜUƒ¢ „æSÜëUç¼, „æТÎÜU : ÜU}¢HïEÚ, Ðë. 56, 2006, |¢¢Ú¼è² ¿¢¢ÝÐèÆ, ݧü çÎÌè

14. }¢ÇG§ü-2000, ‘H¢ïÜU’ ÜïU Ðíç¼ Î¢ï ç|¢ó¢ ÎëçC²¢¡... ¥¢Hï¶, ÜU}¢HïࢠΜ¢, Ðë. 2

15.÷kuf{nkfkÔÞ : MðYÃk-«ðkn-‚tþkuÄ™ árüyu, zkì. n‚w Þkr¿kf™ku ÷u¾, Ãk]. 22

16. H¢ïÜU„¢çãy² ÜU¢ ¥Š²²Ý, Ç¢õ. ç~¢H¢ï™Ý Т‡Çï², Ðë. 258, 1978, H¢ïÜU|¢¢Ú¼è, §H¢ã¢Ï¢¢Î

17. Male Madeshwara, A Kannada Oral Epic Translated by C.N. Ramachandran & L.N. Bhatt, Introduction.

18.‘„wshkt™ku yhu÷ku’ ykrËðk‚e ÷kuf{nkfkÔÞ, zkì. n‚w Þkr¿kf™ku ÷u¾, Ãk]. 253

19.÷kuf{nkfkÔÞ : MðYÃk-«ðkn-‚tþkuÄ™ árüyu, zkì. n‚w Þkr¿kf™ku ÷u¾, Ãk]. 23. * * *

Ãkkihkrýf ÷kuf{nkfkÔÞku

(1) hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk

3hkìBk-MkeíkBkkLke ÔkkhíkkLkku MkkBkkrsf, ækkŠBkf yLku yiríknkrMkf MktËÇko

1.

hkìBk-MkeíkBkkLkeÔkkhíkkLkku

MkkBkkrsf, ækkŠBkf yLku yiríknkrMkf MktËÇko

zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷

ÇkeÕk rÔkMíkkhBkkt hkBkfÚkk Éíšåk¢ «BkkÛku ykÔkíkk çku swËkswËk BkkMkBkkt

økkÔkkBkkt yLku fnuÔkkBkkt ykÔku Au. yuf íkku ÇkkËhÔkk BkkMkBkkt ækq¤kLkku Ãkkx1 Bkktzíke

Ôku¤kyu hkBkfÚkk økkÔkkBkkt yLku fnuÔkkBkkt ykÔku Au ßGkkhu BknkBkkMkBkkt fkìçkrhGkk

XkfkuhLke fku¤e (òBkku) fhíke ÔkÏkíku Mkktøkku (ÎkuhÚke LkkLšt Úkk¤e suÔšt íkk÷ åkBkoÔkkã)

Ãkh hkBkfÚkk Lk]íGk MkkÚku Vfík økkÔkkBkkt ykÔku Au. çktLku «Mktøkku íkuBkLkk ækkŠBkf yLšckLk MkkÚku òuzkGkuÕkk Au. ækq¤kLkku Ãkkx åkkuÏÏšt yLku ÃkrÔkºk yLšckLk Au ßGkkhu fkìçkrhGkk XkfkuhLke fku¤e BkuÕšt yLšckLk Au. ÃkrhÛkkBku çktLku «Mktøku økÔkkíke hkBkfÚkkLšt ækkŠBkf ÔkkíkkÔkhÛk LkkuÏšt-LkkuÏšt nkuGk Au. ynª Võík ykÃkÛkku WÃk¢Bk Bknk BkkMkBkkt fkìçkrhGkkLke fku¤e ÔkÏkíku hkBkfÚkk fuÔkk ækkŠBkf ÔkkíkkÔkhÛk Ôkååku økÔkkGk Au íkuLke Bkkrníke ykÃkÔkk Ãkqhíkku s Au.

ÇkeÕkkuLkk ÇkkuÃkk fkìçkrhGkk XkfkuhLke2 fku¤eLkk yLšMktækkLku yuf fÚkk fnu Au : Ãkkíkk¤Bkkt økGkuÕkku ÔkifwtXÚheLkku Îkkuzku fkìçkrhGkku Xkfkuh çkLku Au. Ãkkíkk¤Bkkt íkuLke WÃkkMkLkk ÔkkMšrfLkkøk (ÔkkMktøkLkkøk) fhíkku níkku. ÃkËBkLkkøkrÛkGkku ÔkkGkhku Zku¤íke níke. Ãkkíkk¤Bkkt MkkuLkkLke sBkeLk níke.

s¤wfkh ÇkøkÔkkLk yLku WrBkGkkyu MkkÚku Bk¤e ~krLkÔkkhu ækhíkeLke håkLkk fhe

4¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

níke. yk rËÔkMku çkes (fkìçkrhGkk XkfkuhLke fku¤e) ÃkuËk ÚkE. fkìçkrhGkk XkfkuhLke yk fku¤e MkkiÚke ÃknuÕkkt ÔkkMšrfLkkøku ÃkËBkLkkøkrÛkGkku MkkÚku Bk¤eLku fhe. ~krLkÔkkhu ÔkkMšrfLkk Îkuh Ãkkíkk¤Bkkt fku¤eLkku òBkku (WíMkÔk) òøGkku. ÃkÔkLk (ÚhwÃk ËuMkLkku ÃkÔkLkËuÔk), $ÿ (yUËh) yLku s¤òuøkÛke Ãkkíkk¤Bkkt yk òBkku òuÔkk òGk Au.

«Ôku~kîkhBkkt òBkkLšt hûkÛk fhíke AÔÔkeMk LkkøkrÛkGkku íkuBkLku hkufu Au. íkuyku Lkqøkhkt (økwhw rÔkLkkLkkt) nkuÔkkÚke fkìçkrhGkkLkk ÃkkxÚke Úkkuzuf Ëqh çkuMkkzu Au.

fkìçkrhGkk XkfkuhLke fku¤e Ífe Au.økík (MkÇkk) ÇkhkE Au. fku¤eLke rÔkræk åkkÕku Au. ƒúkñ Bšnqíko ÚkGšt Au. hktækuÕkk åkkuÏkk(ynwhe)Lkk Bkuhw-MšBkuhw (Bkuh-rMkBkuh) yLku

ækqLkkøkh ÃkÔkoíkkuLke håkLkk fhÔkkBkkt ykÔke Au. Ãknkzku ÃkhyBkh ßGkkuíksÕkuAu. økwhwåkuÕkk çkLkkÔkÔkkLkku MkBkGk ÚkGkku Au. LkqøkhktLku nqøkhkt (økwhwÔkk¤kt) çkLkkÔkÔkkBkkt ykÔke hÌkkt Au. s¤òuøkÛke fnu Au, nwt Lkqøkhe Awt. BkLku åkuÕke çkLkkÔkku.” yk MkBkGku ÔkkMšrfLkkøk zkçkksBkÛkk fkLk Vqtfe, çkknwBkktÚke ÇkMBkfktfÛk ËkÏkÕk fhe, BkkÚkk Ãkh nkÚk Bkqfe, yk~keÔkkoË ykÃke, s¤òuøkÛkeLku åkuÕke çkLkkÔku Au. yk ÃkAe çkk¤ku ÔkkMšrf Bkkíkk ÃkËBkÛkeLku ÃkqAu Au, “Bkkíkk, BkU s¤òuøkÛkeLku åkuÕke fhe Au. åkuÕkeLku ~kkt ËkLk ykÃkÔkkt Ãkz~ku ?” Bkkíkk fnu Au, “fku¤eLke åkuÕke íkku ykÃkÛke Ëefhe ÚkE. íkuLku Ãkqhíkkt ËkLk ykÃkÔkkt Ãkzu. ËefheLku s¤Ãkrík Îkkuzku, Ãkkzkuh økkGk, ÔkkAhzwt, ~ktÏk yLku ÍkÕkh ËkLkBkkt ykÃkku.” ÔkkMšrf BkkxeLkku s¤Ãkrík Îkkuzku, Ãkkzkuh økkGk, ~ktÏk yLku ÍkÕkh ykÃkíkkt fnu Au, “çkkE, íšt MkíkswøkBkkt s¤ WÃkh hBksu yLku f¤swøkBkkt BkLkÏkeyÔkíkkh MkkÚku åkkÕksu.”

ÔkkMšrf VheLku rÔkåkkhu Au, “yufÕke åkuÕke íkku Ïkkuxe Ãkzu, åkuÕkku ÃkÛk fhÔkku Ãkzu.”

RLÿ Lkqøkhku níkku. RLÿLku åkuÕkkufheLku BkkíkkLku ÃkqAu Au, “Bkkíkk, BkURLÿLku åkuÕkku fGkkuo Au. íkuLku ~kkt ËkLk ykÃkÔkkt Ãkz~ku?” Bkkíkk fnu Au, “çkuxk, ykÏke hkík íšt fuxÕkkt åkuÕkkt fGkko fhe~k? ÃkÛk nÔku Mkík åkqfu íkku QÇkku MšfkE~k! RLÿ nÔku íkku ykÃkÛkku çkuxku ÚkGkku. íkuLku ÃkÛk ËkLk ykÃk.”

ÔkkMšrf RLÿLku økks-Ôkes yLku yBkhËeÔkku (Mkqhs) ykÃku Au. ÃkAe fnu Au, “íšt ÃkÔkLk (økkuíkBkhÏke, Ôktxku¤) MkkÚku ykfk~kBkkt åkze~k íGkkhu fk¤e Ôkkˤe ÃkuËk Úk~ku, íkuh Ôkes¤eyku ÃkuËk Úk~ku. íšt fk¤e Ôkkˤe MkkÚku hBkík Bkktzsu yLku åkkh BkkMk Mšæke åkkh ÏktzBkkt ÔkhMksu. ÃkÛk çkuxk, åkkh BkkMkÚke ykøk¤ Ôkæke~k Lknª. Lknª íkku íkuhBkk Ãkkíkk¤Bkkt íkkhku Çkus ykÔk~ku yLku Ãkkíkk¤Bkkt xfe ~kfe~št Lknª.” RLÿ fnu Au, “økwhw, nwt íkBkLku ÔkåkLk ykÚt Awt fu åkkh BkkMkÚke ykøk¤ Ôkæke~k Lknª. åkkh BkkMku Bkkhwt òuh Îkxe s~ku.”

nqøkhkt çkLkeLku s¤òuøkÛke, ÃkÔkLk yLku RLÿ Ãk]ÚÔke Ãkh ykÔku Au. RLÿ

5hkìBk-MkeíkBkkLke ÔkkhíkkLkku MkkBkkrsf, ækkŠBkf yLku yiríknkrMkf MktËÇko

yBkhËeÔkku (MkqGko) Ãk]ÚÔke Ãkh Bkqfu Au. Ãk]ÚÔke Ãkh «fk~k VuÕkkGk Au. Ãkkíkk¤Bkkt ytækkhwt ÚkGšt Au. fkìçkrhGkk XkfkuhLku Ãkkíkk¤Bkkt økkuXíšt LkÚke. ykÚke íku MkkuLkk-YÃkkLkkt ÃkøkrÚkGkkt åkzeLku ËurÔkGkkÔkk¤kBkkt ykÔku Au. yk MkBkGku Mkki ÃknuÕkkt Ãkktåk ÃkktzÔkkuyu íkuLke WÃkkMkLkk fhe níke.

ËurÔkGkkÔkk¤ku (Mkíkswøk) Ãkqhku ÚkGkk ÃkAe BkLkÏkeÔkk¤ku (f¤swøk) ykÔku Au. íkktçkk, rÃk¥k¤ yLku ÕkkuZkLkkt ÃkøkrÚkGkkt åkzeLku fkìçkrhGkku Xkfkuh BkLkÏkeyÔkíkkhBkkt ykÔku Au. yk MkBkGkÚke ÇkeÕkku íkuLke WÃkkMkLkk fhu Au.

Bknk yu zwtøkhe ÇkeÕkkuLkku fkìçkrhGkk Xkfkuh yLku ËuÔkhkLkk XkfkuhLke BkqŠíkyku

ÕkkÔkeLku MÚkkÃkLkk fhÔkkLkku yLku íkuykuLku rÔkrÔkæk Çkkuøk ækhkÔkÔkkLkku BkrnLkku Au.

suÕkkufkuåkkuhefhufunhkBkLštÕkqtxeÕkuíkuLkufkìçkrhGkkuXkfkuhÔk¤økuAu,yLkuíkuBkLkkt Ãk~šyku yLku Mkøkkt-MkøktækeykuLku BkkheLku Çkkhu LšfMkkLk fhu Au. ÃkrhÛkkBku íkuLkku WÃkkMkf ÇkkuÃkku åkkuhLke ÃkkA¤ åkkuhe ÃkkAe Ôkk¤Ôkk fkìçkrhGkku Xkfkuh Bkqfu Au.3

fkìçkrhGkk XkfkuhLku WXkzíke ÔkÏkíku ÇkkuÃkku çkkuÕku Au, “nu Bkkhk fkìçkrhGkk Xkfkuh, BkU íkkhe Ïkhe MkuÔkk fhe nkuGk íkku åkkuhkE økGkuÕkku BkkÕk ÃkkAku Ôkk¤eLku íkkhk MÚkkLkfu ÃkkAku ykÔksu !” yk ÃkAe fkìçkrhGkku Xkfkuh åkkuhLke ÃkkA¤ òGk Au, yLku íkuLkk ÎkhLkkt Ãk~šykuLku çkeBkkhÃkkzeLku BkkhÔkk Bkktzu Au. ykÚke ÃkÛk åkkuhLku Ïkçkh Lk Ãkzu íkkuíkuLkk ÎkhBkkt

BkkÛkMkkuLku çkeBkkh ÃkkzeLku BkkhÔkk Õkkøku Au. yLkuf ËÔkkyku fhÔkk Aíkkt BkkÛkMk Mkkòt Lk

ÚkkGk íkku åkkuhLku Ïkçkh Ãkzu Au fu fkuEyu fkìçkrhGkku Xkfkuh íkuLke ÃkkA¤ WXkzâku Au. ykÚke

ÇkGkLkku BkkGkkuo íku MkBkks MkkBku åkkuheLkku BkkÕk fçkqÕk fhu Au. ÇkkuÃkkLke yk¿kkÚke fwxwtçkLke

çkeBkkhe Ëqh fhÔkk fkìçkrhGkk XkfkuhLkku Ãkkx Ãkqhu Au. yk rÔkrækLku fkìçkrhGkk ÃkkxLke ‘fku¤e` fnu Au. yk rÔkræk fhÔkk ÃkkÕkLkÚh fu WËGkÚhÚke fkìçkrhGkk XkfkuhLke rÃk¥k¤Lke BkqŠíkyku ÕkkÔku Au.

ßGkkhu fkuEÃkÛk WÃkkGku fwxwtçkLšt Ëw:Ïk Ëqh Úkíšt Lk nkuGk íkku ÇkkuÃkkLku çkkuÕkkÔku Au. òuÇkkuÃkkuækqÛkeLkufnufuykËw:ÏkfkìçkrhGkkXkfkuhuQÇštfGšOAu,yLkuíkuLkeÎkhBkktMÚkkÃkLkk fhÔkkÚke Bkxe s~ku íkku Bknk BkkMkBkkt fkìçkrhGkk ÃkkxLke fku¤e fheLku XkfkuhLku MÚkkÃku Au. yk MkBkGku Çkqíkfk¤Bkkt fkuE åkkuhe suÔkku øšLkku ÚkGkku nkuGk íku fçkqÕkeLku åkkuheLkku BkkÕk ÃkkAk ykÃku Au.

fkìçkrhGkk XkfkuhLke BkqŠíkyku ÕkkÔkÔke fku¤e fhÔkk Bkkxu MkkiÚke ÃknuÕkkt fkìçkrhGkk XkfkuhLke rÃk¥k¤Lke BkqŠíkyku ÕkkÔkÔke Ãkzu Au. yk Bkkxu MkkiÚke ÃknuÕkkt fwxwtçkesLkkuLku Çkuøkkt fhÔkkBkkt ykÔku Au. yk MkBkGku

6¼e÷e

“Mkktøkku`Lkk ÇkkuÃkkLku ykBktºkÔkkBkkt ykÔku Au. ÇkkuÃkku ækqÛkeLku fnu íku rËÔkMku ÎkhLkkt BšÏGk

†e-ÚÁ»kku íkÚkk LkSfLkkt fwxwtçkesLkku fkìçkrhGkk XkfkuhLke BkqŠíkykuÕkuÔkk òGk Au. Mkktøkku, ÍkÕkh, íkkr¤Gkk, ~ktÏk yLku Mkkhtøke suÔkkt MkktøkkuLkk ÃkkxLkkt Ôkk®sºkku ÃkÛk MkkÚku ÕkE òGk

Au. íkuBkLke MkkÚku ÃkkxÔke ÇkkuÃkku nkuGk Au. ÇkkuÃkk ÃkkMku BkkuhÃkªALkku BkqXku yLku

ËkuhkækkøkkLke yuf ÕkkÕk Íku¤e nkuGk Au. yk WÃkhktík ÕkkÕk htøkLšt yuf fu çku Bkexh ÕkktçštÃknku¤wt hu~kBke fkÃkz ÃkÛk MkkÚku Õku Au. Úkkuzkt Ôk»kkuo ÃknuÕkkt zwtøkhe ÇkeÕkku Ãkøku åkkÕkeLku

WËGkÚh fu ÃkkÕkLkÚh Mšæke síkk Ãkhtíš, yíGkkhu çkMkLkku yk©Gk Õku Au. Úkkuzkt Ôk»kkuo ÃknuÕkkt

hMíkkBkkt òíku hktækeLku s{íkk. yíGkkhu íkku “Õkkìs`(nkìx÷)Lšt ÃkÛk s{u Au.

Bkq¤ MÚk¤u ÃknkUåGkk ÃkAe ftMkkhkLke ËwfkLku BkqŠíkyku Lkffe fhu Au. Úkkuzkt Ôk»kkuo

ÃknuÕkkt ÃkåkkMk YrÃkGku yuf BkqŠík Bk¤íke níke. yíGkkhu ËkuZMkkuÚke çkMkku YrÃkGkk ÚkkGk Au.

fkìçkrhGkk XkfkuhLke BkqŠíkyku ftMkkhkLkk íGkktÚke WÃkkzÔkkBkkt ykÔku Au, íGkkhu

MkktøkkuLkkt ÇksLkku økkÔkkBkkt ykÔku Au. ©eV¤ ÔkækuhÔkkBkkt ykÔku Au, yLku ~ktÏk íkÚkk ÍkÕkh ÔkøkkzÔkkBkkt ykÔku Au. ÇkkuÃkku ækqÛkeLku yk¿kk ykÃku íGkkhu yk çkæke BkqŠíkykuLku ÕkkÕk fÃkzkBkkt ÔkªxeLku Íku¤e çkLkkÔku Au. sGkkt Mšæke ÃkkxLšt MÚkkÃkLk Lk ÚkkGk íGkkt Mšæke yk BkqŠíkykuLku sBkeLk Ãkh BkqfÔkkBkkt ykÔkíke LkÚke. ËeÔkkÕkLke Ïkªxeyu Íku¤e ¼hkðu Au. hMíkkBkkt ykÔkíkkt økkBkkuBkkt økkBkLke fkuE çknuLk-Ëefhe ÃkhÛkkÔke nkuGk íku “fwtÔkkMke`Lkk økkBkBkktÚke ÃkMkkh ÚkÔkkBkkt ykÔku íkku yk çknuLk fu Ëefhe yk BkqŠíkyku yLku rÃkGkh ÃkûkÔkk¤kykuLšt “nkìBkuhwt` (MkkBkiGšt) fhu Au. yk «Mktøku yuf çkfhkLšt çkrÕkËkLk ykÃku Au, yLku íkuLkk ÕkkuneÚke hkìrxGkk Xkfkuh ‘çkkÔkMke`Lku åkktÕÕkk fhu Au. hktxk ÃkøkÔkk¤k

Îkkuzk Ãkh çkuXuÕkku nkuÔkkLkk fkhÛku fkìçkrhGkk XkfkuhLku ‘hkìrxGkku Xkfkuh` ÃkÛk fnu Au. íGkkh ÃkAe yk XkfkuhLke Íku¤eLku, MkktøkkuLkkt ÇksLkku økkíkkt økkíkkt Ãkktåk Îkh Mšæke VuhÔku Au. ÎkhLkkt MkÇGkku ©Øk MkkÚku ©eV¤ ÔkækuheLku åkkuÏkk yLku ®MkËqhÚke BkqŠíkykuLku Ãkqsu Au.

BkqŠíkykuÔkk¤k BkkÛkMkkuLku ÃkÛk åkktÕÕkk fheLku ykÔkfkhu Au. hkíkLkk MkBkGku ykswçkkswLkk ÎkhÔkk¤k hkuxÕkk ÕkkÔku Au. yk hkuxÕkk yLku çkfhkLšt hktækuÕštBkktMkXkfkuhçkkÔkSLkku«MkkËBkkLkeLkuykhkuøkuAu.økkBkBkktyufXktÚkGkuÕkkt BkkÛkMkku Bkkuze hkík Mšæke MkktøkkuLkkt ÇksLkku yLku Lk]íGkkuLke hBkÍx çkkuÕkkÔku Au. ²keÚhw»kku yLku çkk¤fku MkktøkkuLkkt ÇksLkku MkkÚku Lkkåku Au. økkBk ÇkÛke fkìçkrhGkk XkfkuhLku ÕkELku síkkt hMíkkBkkt ykðíkkt Ãkktåk økkBkkuBkkt MkkBkiGšt fhu Au. fkìçkrhGkk XkfkuhLke BkqŠíkyku ÕkELku ÃkkuíkkLkk økkBkBkkt «Ôku~kíkkt s økkBksLkku íkuBkLšt MkkBkiGšt fhu Au. BkqŠíkyku MkLBšÏk ÎkeLkku ËeÔkkufheLkuåkkuÏkkyLkuftfwÚkeÔkækkÔku Au.çkfhkLkkÕkkuneLkkuåkktÕÕkkuMkkiÚkeÃknuÕkkthkìrxGkk Xkfkuh(fkìçkrhGkk Xkfkuh)Lku fhu Au. yk ÃkAe Íku¤e ÕkELku økkBkBkkt Vhu Au. ÇkeÕkku ÎkÛke

7hkìBk-MkeíkBkkLke ÔkkhíkkLkku MkkBkkrsf, ækkŠBkf yLku yiríknkrMkf MktËÇko

©Øk MkkÚku hkìrxGkk XkfkuhLku ®MkËqh-åkkuÏkkÚke Ãkqsu Au, yLku ©eV¤ Ôkækuhu Au. AuÔkxu Íku¤eLku Îkuh ÕkkÔkeLku Ÿåku Ïkªxeyu ÇkhkÔku Au. ßGkkt Mšæke ËuÔkkuLke MÚkkÃkLkk Lk ÚkkGk íGkkt Mšæke Íku¤eLku Ÿåku ÇkhkGkuÕke hkÏku Au.

fkìçkrhGkk XkfkuhLke fku¤e

ÇkkuÃkku fnu íku rËÔkMku hkìrxGkk XkfkuhLke fku¤e fhu Au. fku¤e fhÔkk Bkkxu MkkBkkLGk heíku ~krLk, hrÔk fu Bktøk¤ÔkkhLke hkík ÃkMktË fhu Au. yk hkíku çkeò økkBkkuBkkt ÔkkGkf (ykBktºkÛk)BkqfeLkufkìçkrhGkkXkfkuhLkeBkqŠíkykuLkkÃkktåkÃkkÕkÏkkçkkuÕkkÔkuAu.fwxwtçkesLkku, Mkøkkt-Mktçktækeyku yLku ÇkkuÃkkykuLku ÃkÛk ykBktºku Au. yuf Ãkkzku, çku BkÛk åkkuÏkk, ftfw, Lkkr¤Gkuh, yøkhçk¥ke, fwtÔkkhe Bkkxe, fwtÔkkhe økkGkLšt AkÛk Ôkøkuhu ÔkMíšyku yøkkWÚke yufXe fhu Au.

hkíkLkk MkBkGku fku¤eBkkt MknÇkkøke ÚkÔkk yLkuf BkkÛkMkku yufXkt ÚkkGk Au. yk

MkBkGku Mkktøkku, Mkkhtøke, ÔkktMk¤e yLku BktShkLke MktøkíkÚke ÇksLkku økkGk Au. yk ÇksLkkuBkkt MkkiÚke ÃknuÕkkt fkìçkrhGkk XkfkuhLke Míšrík økkE, ykhíke fhu Au. íGkkh ÃkAe s MkktøkkuLkktçkeòt ÇksLkku økkGk Au. Mkktøkku, Mkkhtøke yLku ÔkktMk¤e Úhw»kku Ôkøkkzu Au ßGkkhu

BktShkLke BkËËÚke ²keyku MktøkeíkBkkt MkqhÚhkÔku Au. MktøkíkLkk yLku ÇksLkkuLkk MÔkhku MkkÚku ykçkkÕkÔk]Ø ²ke-Úhw»kku LkkåkÔkk Õkkøku Au. yk ÇksLkkuLkku ÕkGk rÔkr~kü nkuGk Au. ÃkrhÛkkBku ÇkkuÃkkyku ækqÛkÔkk Bkktzu Au. Ôkååku Ôkååku ~ktÏkÎkku»k yLku ÍkÕkhLkku yÔkks Çk¤u Au, yLku

nkfkuxk-ÃkzfkhkLke Ôkååku ykÔku~kBkkt ykÔkuÕkk ÇkkuÃkkykuLkku ækqÛkÔkkLkku Ôkuøk Ôkæku Au. ÃkrhÛkkBku yuf ykrËBk ÔkkíkkÔkhÛk Ôkååku ykrËÔkkMkeykuLkku MkkBkqrnf ykLktË Ãknkze

«Ëu~kBkkt ÔGkkÃke òGk Au.

Bkkuze hkíku fkìçkrhGkk XkfkuhLke økkËe çkLkkÔku Au. fwtÔkkhe økkGkLšt AkÛk yLku ßGkkt n¤Lšt VÛšt Lk yzâwt nkuGk yuÔke fwtÔkkhe Bkkxe ÕkkÔke ÏkkuÕkhkLkku yuf ÏkqÛkku ÕkªÃku Au. yk

MÚkkLkLku fkìçkrhGkk XkfkuhLke økkËe fnu Au. ÔknuÕke MkÔkkhu åkkh ÔkkøGkkLkk MšBkkhu

BkqŠíkykuLku AkÛkBkkxeÚke ÕkªÃkuÕke økkËe Ãkh ÕkkÔku Au, yLku íGkkt ÃkækhkÔku Au. rÃk¥k¤Lke yk BkqŠíkykuBkkt fkìçkrhGkku Xkfkuh, ËuÔke, ÇkuhÔk Ôkøkuhu BšÏGk ËuÔk-ËuÔkeyku nkuGk Au. yk

rMkÔkkGk yufçku rÃk¥k¤Lkk Îkkuzk nkuGk Au.

ƒúkñ BšnqíkoBkkt fkìçkrhGkkLke MkLBšÏk MkkBkkLkk ËkÛkkÚke ÕkkÕk fÃkzk Ãkh ækq¤kLkk Ãkkx (çkesLkk Ãkkx) suÔkk Bktz¤Lke håkLkk fhu Au. ÃkÛk yk MkBkGku çkesLkk suÔkk Bktºkku çkkuÕkÔkkBkkt ykÔkíkk LkÚke. yk Bktz¤Lke MkLBšÏk ÇkkuÃkk hktækuÕkk åkkuÏkk(ynwhe)Lkk Bkuhw-MšBkuhw (Bkuh-MšBkuh) yLku ækqLkkøkh ÃkÔkoíkkuLke håkLkk fhu Au. ÃkÔkoíkku Ãkh MÚkkLk MÚkkLk Ãkh fkurzGkkt suÔkkt

“ÏkktBkÛkkt` (Ïkkzk) fhe åkkuÏÏšt Îke Ãkqhe, yLkuf ßGkkuíkku Mk¤økkÔku Au. ÃkÕkk~k (ÏkkÏkhku)Lkk ÃkkLkLke ÔkååkuÚke “˪x` MkBkuík LkMk fkZe, íkuLku MkqíkhLkku Ëkuhku çkktæke ÇkkuÃkk ÇkMBkfktfÛkLke håkLkk fhu Au. yk MkBkGku íkuyku fkìçkrhGkku, YÃkkthkìÛke, íkku¤ehkìÛke, nhMkLkhkÍk, MkríkGkku MkËÛk, MkríkGkku Ïkkíšt, nrhykuBk hkÍk suÔke MkktøkfÚkkyku økkGk

Au. ykhtÇkBkkt yk fÚkkyku çkuMkeLku økkÔkkBkkt ykÔku Au. íGkkh ÃkAe Lk]íGk MkkÚku økkÔkkBkkt ykÔku Au. ÃkkzkLkk çkrÕkLkku MkBkGk LkSf ykÔku Au íkuBkíkuBk ÇkkuÃkk ykusÃkqÛko ykÔku~k yLšÇkÔku Au yLku ‘ÇkkhÚk`(Ãkktzð-fkihðkuLkwt ÞwØ) yLku ‘hkìBk MkeíkBkkLke Ôkkhíkk`BkktÚke MkeíkknhÛkÚke ykhtÇke hkÔkÛkÔkæk yLku yBkh ßGkkuíkLke ÔkehhMk «ækkLk ÃkktÏkzeyku Mkktøkku Ãkh økkÔkk Õkkøku Au, yLku çkkfeLkku ÕkkufMkBšËkGk ÔkktMk¤e, Mkkhtøke, BktShk suÔkkt ÕkkufÔkkãku îkhk Mktøkík ykÃke hkøk ÚhkÔku Au :

yu’Õkk fkìtGk Úkk¤eykuBkk ÃkkuÍLk ÕkuGk hu,

ÕkÏkBkÛk Mkíke Íku nku...nku..nty...nt...

yu’Õkk hkÍk hkÔkÛkLkkt BkUÕkkt hu,

ÕkÏkBkÛk Mkíke Íku nku..nku...nty..nt..

yu’Õkk fkìtGk ÃkkuÍrLkGkktLk ykÕkkt hu,

ÕkÏkBkÛk Mkíke Íku nku...nku...nty...nt..

yk ÃkAe ÇkkuÃkk hkÔkÛkÔkækLke ykusÃkqÛko ÃkktÏkze økkGk Au, yLku ÕkkufMkBšËkGk

QÇkku ÚkELku MkktøkkuLkk Lk]íGkBkkt òuzkGk Au. ÃkøkLkk ÚkufkLkku Ôkuøk Ôkæku Au. hkÔkÛkÔkæk ÃkAe

çkkÔkkLkk Ôku~kBkkt hnuÕkk nLšBkkLk BkqŠåAík ÕkûBkÛk Bkkxu yBkhßGkkuík ÕkuÔkk Bkuhw-rMkBkuhw ÃkÔkoík íkhV Ëkux Bkqfu Au, yLku åkkuÏkkLkku Ãknkz ykhkuøkÔkk Õkkøku Au. Lk]íGk, Mktøkeík yLku

çkkÔkkYÃku hnuÕkk nLšBkkLkLkk Ôku~kÚke fkìçkrhGkkLkk ÇkkuÃkk Ôkæš Lku Ôkæš ykÔku~k yLšÇkÔku Au. òuhòuhÚkeÃkkuíkkLke ÃkeX ÃkhÕkkuZkLke Mkktf¤ yLku“økwhwÍ` (ÕkkuZkLkkfktxkÔkk¤wt økËk suÔšt MkkækLk) Bkkhu Au. íkuBkLkkBkkt fkìçkrhGkk XkfkuhLšt yÔkíkhÛk ÚkGšt nkuGk íkuÔšt yLkw¼ðu

Au. ÃkrhÛkkBku çkknw yLku çkøkÕk ÔkååkuÚke ÇkMBkfktfÛk fkZeLku åkuÕkkåkuÕke çkLkkÔku Au. Ëhuf åkuÕkku yÚkÔkk åkuÕke XkfkuhS MkLBšÏk yuf yuf Lkkr¤Gkuh Ôkækuhu Au. yk MkBkGku ÇkkuÃkk çkeBkkh BkkÛkMkLku BkkÚku íkkÃk ËE, yk~keÔkkoË ykÃku Au. yk ÃkAe Mkktøkku Ãkh ÇkkuÃkk çkrÕkÇksLkku økkGk Au. Lk]íGkLke økrík Ôkæš íkeðú çkLku Au. ÕkkufkuLkkt BkLk ykrËBk ykLktËÚke LkkåkÔkk Õkkøku Au. «kík:fk¤u MkqGkoLkkt «økxíkkt «ÚkBk rfhÛkkuLke Ôkååku yufkË çku Ôk»koLkk ÃkkzkLku ÃkkxLkeMkLBšÏk ÕkkÔkÔkkBkktykÔku Au.ÇkkuÃkk ækqÛku Au yLku çkrÕkÇksLkku økkÔkkLkku Ôkuøk Ôkæku Au : fkìçkrhGkku nU ËuÔk

9hkìBk-MkeíkBkkLke ÔkkhíkkLkku MkkBkkrsf, ækkŠBkf yLku yiríknkrMkf MktËÇko

Mkxfíke Lk¤eykuLkk MkÕkk ÕkuÔkÛkkÔkk¤ku..., hkìBk Íku...nku..(2)

ÃkkzkLku ®MkËqhLšt ríkÕkf fhu Au yLku çkrÕk ykÃku Au. fkìçkrhGkkLke BkqŠíkyku

ÕkkuneÚke LkÔkzkÔku Au. çkfhk-ÃkkzkLkk çkrÕk ykÃkðkLku Õkeæku fkìçkrhGkk ÃkkxLku BkuÕkku Ãkkx fnuÔkkBkkt ykÔku Au.

ÇkeÕkku rBk© yknkhe nkuÔkkÚke r~kGkk¤kLke Xtze ÉíšBkkt BkuÕkkt yLšckLk ~kkherhf Ãkku»kÛk ykÃkuAu yLku Lk]íGkÇksLkku íkuBkLku rÔk»kBk Xtze Éíš MkkBku ÍÍqBkÔkkLšt çk¤ ykÃku Au.

ækq¤kLkku Ãkkx yLku fkìçkrhGkkLke fku¤e ÔkÏkíku økÔkkíke yLku fnuÔkkíke hkBkfÚkkLšt MðYÃk

ykøk¤ LkkUæÞwt Au yu «BkkÛku ÇkeÕk rÔkMíkkhBkkt hkBkfÚkk çku yÕkøk-yÕkøk BkkMk, ÇkkËhÔkku yLku ykMkku BkkMkBkkt rÇkLLk-rÇkLLk «Mktøkkuyu økkÔkkBkkt ykÔku Au. yk

rÔkMíkkhLke hkBkfÚkkLke Bkq¤ ÎkxLkkyku yuf nkuÔkk Aíkkt BkkMk yLku «Mktøk çkËÕkkíkkt íkífkÕkeLk ækkŠBkf ÔkkíkkÔkhÛk ÃkÛk çkËÕkkGk Au. suÚke ÕkkufMkBšËkGkLke BkLk:rMÚkríkBkkt ÃkÛk

ÃkrhÔkíkoLk ykÔku Au.

ÇkkËhÔkk BkkMkBkkt LkËeLkk¤kt s¤Úke QÇkhkGk Au. Mkkhk ÃkkfÚke Õkkufku ÃkÛk

Mktík]Ãík ÚkkGk Au. yk çkæke MkBk]rØ ÃkhBkkíBkk yLku fwËhíkLke yMkeBk f]ÃkkLku Õkeæku ykÔke

nkuÔkkLkk fkhÛku íkuBkLkkt MkkBkqrnf BkLk f]ík¿kÇkkÔkÚke ÇkhkE òGk Au. ækeBkuækeBku

ÔkLk«ktíkhkuBkkt yæGkkíBk yLku ÇkrfíkLšt ÔkkíkkÔkhÛk VuÕkkGk Au. ÃkrhÛkkBku ÇkeÕkku fwxwtçkLke

MšÏkkfkhe Bkkxu ÇkkËhÔkk BkkMkBkkt ækq¤kLkku Ãkkx Ãkqhu Au.

Bknk BkkMkLke Xtze ÉíšBkkt fkuE ÏkkMk ÔGkrfíkÚke ÚkGkuÕkk yLGk ÔGkrfíkLkk yÃkhkækLkk rLkÔkkhÛk yÚkuo yLku fkìçkrhGkkLkk fkuÃkÚke çkåkÔkk Bkkxu Mkktøkku fu fkìçkrhGkkLkku

Ãkkx Ãkqhu Au.

ykBk ækq¤kLkk Ãkkx MkkÚku ækq¤kLkk Xkfkuh fu ÃkhBkkíBkk íkhVLkku f]ík¿kÇkkÔk yLku Çkrfík òuzkGkuÕkkt nkuGk Au. ßGkkhu fkìçkrhGkkLkk Ãkkx MkkÚku ÔGkrfík fu fwxwtçkLkku ÇkGk yLku fkìçkrhGkk XkfkuhLkku fkuÃk òuzkGkuÕkku nkuGk Au. ÃkrhÛkkBku çktLku «Mktøkkuyu hkBkfÚkkLkk Ôkknfku ÃkÛk yÕkøk yÕkøk nkuGk Au. ækq¤kLkk ÃkkxLkk yLšckLk «Mktøku hkBkfÚkk íktçkqh yLku BktShkLke MktøkíkÚke ÇkeÕkMkkæš îkhk økÔkkGkAu yLku fÚkkGk Au ßGkkhu fkìçkrhGkkLkk ÃkkxLkk «Mktøku hkBkfÚkk Mkktøk, Mkkhtøke, ÔkktMk¤e yLku BktShk îkhk ÇkkuÃkk îkhk Võík økkÔkkBkkt s ykÔku Au, fÚkÔkkBkkt ykÔkíke LkÚke.

ækq¤kLkkuXkfkuhyuåkkuÏÏkkuËuÔkAußGkkhufkìçkrhGkkuXkfkuhyuBkuÕkkuËuÔkAu.ykÚke

10¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

çktLkuLke WÃkkMkLkk ÃkØrík ÃkÛk rÇkLLk rÇkLLk «fkhLke nkuGk Au. ækq¤kLkk ÃkkxLkk yLšckLk MkBkGku ækq¤kLkk XkfkuhLku økku¤, ÎkôLkku Õkkux yLku ÎkeBkktÚke çkLkkÔkuÕšt åkqhBšt çkesLkk Bktºkkuååkkh MkkÚku åkzkÔkÔkkBkkt ykÔku Au. ßGkkhu fkìtçkrhGkk XkfkuhLku hktækuÕkk åkkuÏkk MkkÚku Ãkkzk yLku çkfhkLkku çkrÕk åkzkÔkÔkkBkkt ykÔku Au. yk rÔkræk MkBkGku Bktºkkuååkkh Úkíkku LkÚke.

ækq¤kLkk ÃkkxLkk ÃkrÔkºk yLšckLk «Mktøku ËkY yLku BkktMk ykhkuøkÔkkLkku rLk»kuæk nkuGk Au ßGkkhu fkìçkrhGkkLkk BkuÕkk yLšckLkBkkt ËkY yLku BkktMk AqxÚke ÔkÃkhkGk Au. ykÚke yuf s MkBkksLkkÕkkufMkBšËkGkLkktråk¥kçktLku LkkuÏkkLkkuÏkk«Mktøkkuyu swËeswËe BkLk:rMÚkrík

ækhkÔku Au. suÚke çktLku «Mktøku økÔkkíke ftXMÚk hkBkfÚkkLke hsqykík yLku MÔkYÃkBkkt ÎkÛkku

íkVkÔkík nkuGk Au. ækq¤kLkk ÃkkxLkkÃkrÔkºk yLšckLk «Mktøku ©kuíkkykuLkkt råk¥k ~kkLíkhMkÚke

íkhçkku¤ çkLku Au. ßGkkhu fkìçkrhGkk XkfkuhLkk yLšckLk «Mktøku ©kuíkkykuLkkt råk¥k BkkusÚke

ÇkhuÕkkt nkuGk Au.

ækq¤kLkk Ãkkx MkBkGku ÇkrfíkLšt ÔkkíkkÔkhÛk nkuÔkkÚke íktçkqh Ãkh su hkBkfÚkk økÔkkGk

Au íku ÏkkMk fheLku çkuXrfGkk ÇksLk íkhefu rÔkÕktrçkík MÔkhu økÔkkGk Au. Mkkæš fu çkkrÛkGkk(hkrøkGkk)Lkk BkkÚku ËuÔk Qíkhíkku Lk nkuÔkkÚke íkuyku ÏkkMk fheLku hkBkLkk ÃkqÔko

SÔkLkLkk «MktøkkuLku ~kkLík råk¥ku rÔkMíkkheLku økkGk Au. ÃkrhÛkkBku ÇksLkLkk MÔkhk

LkkrÇkBkktÚke Vqxíkk Õkkøku Au.

ßGkkhu fkìçkrhGkk ÃkkxLke fku¤e ÔkÏkíku hkBkfÚkk ÇkkuÃkkykuLkk ykÔk~kBkktÚke sLBku

Au. ËkY yk ykÔku~kLku Ôkæš Ãkku»ku Au yLku ykÔku~k ¢kuæk yLku ËÃkoBkkt çkËÕkkGk Au. Mkktøk suÔkkt åkBko Ôkkãku, Mkkhtøke suÔkkt íktíšÔkkãku, ÔkktMk¤e yLku ~ktÏk suÔkkt Mšr»khÔkkãkuLke

Mktøkík yk ¢kuæk yLku ykÔku~kLku Ôkæš MknkGkf yLku Ãkku»kf çkLku Au, yLku Lk]íGkLkk ÚkufkLku Ôkæš çk¤ ykÃku Au. ykBk ÕkkufÔkkãkuLke MktøkíkÚke hkBkfÚkk Lk]íGk MkkÚku ÿwík MÔkhku ækkhÛk fhu Au. yk fÚkk ÍzÃke yLku ykÔku~kÃkqÛko nkuÔkkÚke MkeíkknhÛk, hkÔkÛkÔkæk yLku yBkhßGkkuíkLkk «MktøkkuLke MkkÚku MkkÚku hkBkLkk W¥kh SÔkLkLkk ÔkehhMk MkÇkh «Mktøkku ykusÃkqÛko MÔkhkuBkkt økkÔkkBkkt ykÔku Au. yk «Mktøkkuyu ƒúkñBšnqíkoBkkt fhÔkkBkkt ykÔkíke rÔkrækyku Ôkæš MknkGkf LkeÔkzu Au. hktækuÕkk åkkuÏkk(ynwhe)Lkk Bkuhw-MšBkuhw (Bkuh-rMkBkuh) yLku ækqLkkøkh ÃkÔkoíkkuLke håkLkk, Ãknkzku Ãkh fkurzGkk suÔkkt ÏkkBkÛkkt (Ïkkzk) fhe Îke Çkhe yLkuf ßGkkuíkkuLke håkLkk, hkÔkÛkÔkækLke MkkÚku BkqŠåAík ÕkûBkÛk Bkkxu yBkhßÞkuík ÕkuÔkk síkk çkkÔkkLkk Ôku~kBkkt hnuÕkk nLšBkkLkLke Bkuh-rMkBkuh íkhV Ëkux BkqfÔke yLku hktækuÕkk åkkuÏkkLkku Ãknkz ykhkuøkÔkku, ÇkMBkfktfÛkÚke çkknw VkzeLku åkuÕkk-åkuÕke çkLkkÔkÔkkt, ©eV¤ ÔkækuhÔkkt, yk MkkÚku Mkktøk, Mkkhtøke, ÔkktMk¤e, BktShkLke Mktøkík yLku ~ktÏkÎkku»k ÇkhÔkku, ÇkkuÃkkLkk ËunBkkt ykrækËirðf

11hkìBk-MkeíkBkkLke ÔkkhíkkLkku MkkBkkrsf, ækkŠBkf yLku yiríknkrMkf MktËÇko

ík¥Ôk-fkìçkrhGkkLšt yÔkíkhÛk ÚkÔšt yLku ÃkeX Ãkh økwhws yLku Mkktf¤ku BkkhÔke- ykÔkk rÔk~ku»k ækkŠBkf ÔkkíkkÔkhÛk Ôkååku hkBkfÚkk yuf ÕkkûkrÛkf LkkxGkkíBkf YÃk ækkhÛk fhu Au yLku Lk]íGk yLku MktøkeíkÚke íkuLke hsqykík Ôkæš ÿwík yLku çk¤ÔkkLk çkLku Au.

øšshkíkLkk Ïkuzƒúñk-Ëktíkk íkkÕšfkLkk ÇkeÕk ykrËÔkkMke yLku ÇkkhíkÔk»koLkk yLGk ykrËÔkkMkeykuLke hkBkfÚkkLšt Mkká~Gk

øšshkíkLkk Ïkuzƒúñk yLku Ëktíkk íkkÕšfkBkkt ÔkMkíkk ÇkeÕk ykrËÔkkMkeykuBkkt

ftXMÚkYÃku «åkrÕkík hkìBk-MkeíkBkkLke ÔkkhíkkLke suBk ÇkkhíkLkk yLGk hkßGkkuBkkt ÔkMkíkk ykrËÔkkMkeykuBkkthkBkfÚkk«åkrÕkíkn~kuÃkÛkÇkkhíkLkeykyíGkLík«kåkeLkòríkykuLke ftXMÚk ÃkhtÃkhkLke hkBkfÚkk ytøku fkuEyu MkÎkLk ûkuºkfkGko fhe rÕkrÏkík YÃk ykÃGšt Lk nkuÔkkÚke yuf Mk¤tøk hkBkfÚkk «kÃík Úkíke LkÚke. ykBk Aíkkt ÇkkhíkLkk yLGk hkßGkkuBkkt ykrËÔkkMkeyku ytøku ÚkGkuÕkkt fuxÕkktf MkBkks~kk²keGk yLku Lk]Ôkt~k~kk²keGk Mkt~kkuækLkkuLkk yLšMktækkLku ÏkÃk Ãkqhíkk MÃk~koÔkkBkkt ykÔkuÕkk ftXMÚk ÃkhtÃkhkLkk MkkrníGk yLku hkBkfÚkk ytøkuLkk ÚkGkuÕkk «feÛko ÕkuÏkkuLkk ykækkhu ykÃkÛku òÛke ~kfeyu Aeyu fu yk rÔkMíkkhLke ÇkeÕke hkBkfÚkkLke suBk s ÇkkhíkLkk yLGk hkßÞkuBkkt ÔkMkíke fuxÕkef ykrËÔkkMke «òykuBkkt ÃkÛk ÃkhtÃkrhík ftXMÚk hkBkfÚkkLkk «Mktøkku MkBkkLk heíku «åkrÕkík Au.4

MkeíkkLke ~kkuæk fhíke ÔkÏkíku rÏkMkfkuÕkeyu hkBkLku MkeíkkLke Çkk¤ ykÃke ykÚke íkuLkk ~kheh Ãkh yk~keÔkkoËYÃku yktøk¤eykuÚke MkkuLkk suÔke huÏkkyku fhe. yk «Mktøk øšshkíkLkkÇkeÕkkuLkesuBk srçknkhLkkrçknkuoh,çktøkk¤Lkk MktÚkkÕkyLkuAkuxkLkkøkÚhLkk yMšh ykrËÔkkMkeBkkt MkBkkLk ÎkxLkkYÃku «åkrÕkík Au.

çkøkÕkkyu MkeíkkLke Çkk¤ Lknª ykÃkíkkt hkBk yLku ÕkûBkÛkLkku ríkhMfkh fGkkuo. ykÚke øšMMku ÚkGkuÕkk hkBku íkuLke zkuf ÏkUåkeLku Õkktçke fhe. ÇkeÕke hkBkfÚkkBkkt çkøkÕkkLkk MÚkkLku ykÔk¤ yLku Ïkkxe LkUçkku (åkkuBkkMkkBkkt Úkíke yuf støkÕke ÔkuÕk) Au. íkuyku ÃkÛk hkBkLku ykÃkuÕkk WÃkkÕktÇkLkk fkhÛku ÕkøLk MkBkGku s fhBkkE sÔkkLkku ~kkÃk ÃkkBGkkt. nLšBkkLk MkBšÿLke BkæGkBkkt hkBk îkhk åkÕkkÔkuÕkk çkkÛk Ãkh rÔk©kBk fheLku Õktfk ÃknkUåku Au. yk ÎkxLkk ÇkeÕkkuLke suBk rçknkuoh yLku MktÚkkÕk ykrËÔkkMkeykuBkkt ÃkÛk «åkrÕkík Au.

ÕkûBkÛk îkhk hkÔkÛkLku BkkhÔkkLke ÎkxLkk ÇkeÕk yLku rçknkuoh ykrËÔkkMkeykuBkkt «åkrÕkík Au. hkìBk MkeíkkBkkLke Ôkkhíkk «BkkÛku hkÔkÛkLkku SÔk MkqhsLkk hÚkBkkt hnuÕkk ÇkBkhkBkkt níkku. ÕkûBkÛk Qf¤íkk íkuÕkBkkt ÇkBkhku ÃkkzeLku hkÔkÛkLku Bkkhu Au ßGkkhu rçknkuoh ykrËÔkkMkeykuLke ÎkxLkk «BkkÛku hkÔkÛkLkku SÔk íkuLkk BknuÕkBkkt hnuÕke yuf Bktsq»kkBkkt níkku. ÕkûBkÛk yLku nLšBkkLk çktLku MkkÚku Bk¤eLku Bktsq»kk ÏkkuÕkeLku hkÔkÛkLkk SÔkLku Bšfík

fhe hkÔkÛkLkku Ôkæk fhu Au.

ÔkirËf MkkrníGkBkkt ÔkŠÛkík MkeíkkLke suBk BkæÞ«Ëu~kLke çkiøkk yLku ÇkqrBkGkk íkÚkk

øšshkíkLkk Ïkuzƒúñk yLku Ëktíkk íkkÕšfkLkk ÇkeÕk ykrËÔkkMkeykuLke Mkeíkk f]r»kLke

yrækckºke ËuÔke MkkÚku Mktçktæk ækhkÔku Au. çkiøkk yLku ÇkqrBkGkk ykrËÔkkMkeykuLke fÚkk

«BkkÛku MkeíkkLku A yktøk¤eyku níke. yuf fkÃkeLku sBkeLkBkkt hkuÃke. íkuLkku ÔkktMk ÚkGkku. íkuLke økktXku(fktz)Bkkt çkækk «fkhLkkt çkes níkkt. ¾uzçkúñk rÔkMíkkhLke hkBkfÚkk «BkkÛku

ÃkÛk Mkeíkk rÃkíkk ÃkkMkuÚke Vfík VqÕk-AkuzLkkt çkesLke s BkkøkÛke fhu Au, su ÔkLkBkkt hkuÃke nrhGkku çkkøk çkLkkÔku Au.

rçknkuoh ykrËÔkkMkeykuLke hkBkfÚkk «BkkÛku hkÔkÛkLkk çk¤kífkhÚke çkåkÔkk MkeíkkLku òËwÚke ÃkkuíkkLkk ~kheh Ãkh VkuÕÕkk WíÃkLLk fGkko. ßGkkhu ÇkeÕkefÚkk «BkkÛku Mkeíkk çk¤kífkhÚke çkåkÔkk yLku MkíkeíÔk ò¤ÔkÔkk LkkrÇk Mšæke ÃkÚÚkh økkuXÔke íkuBkkt MkBkkGk Au.

ÇkeÕkkuLke hkìBk-MkeíkBkkLke ÔkkhíkkLke suBk çkiøkk yLku ÇkqrBkGkk ykrËÔkkMkeykuLkk

nLšBkkLk r~kÔkLkk ÔkeGkoÚke WíÃkLLk ÚkGkk níkk.

ÔkkÕBkerf hkBkkGkÛk yLku ÇkeÕke hkBkÔkkhíkkLšt Mkká~Gk

rÕkrÏkík ÃkhtÃkhkLke MkkiÚke «kåkeLk ÔkkÕBkerf hkBkkGkÛk yLkuf Ôk»kkuoÚke ftXMÚkYÃku

MkåkÔkkGkuÕke ÇkeÕkkuLke hkìBk-MkeíkkBkkLke ÔkkhíkkLkk ÎkÛkk çkækk «MktøkkuLke MkBkkLkíkk yktÏku QzeLku Ôk¤øku yuÔke Au.

hkìBk MkeíkBkkLke ÔkkhíkkBkkt ykhtÇku ykÔkíke RLÿ yLku økkiíkBkLke ÃkktÏkzeLke suBk ÔkkÕBkefeGk çkkÕkfktz yLku W¥khfktzBkkt ynÕGkkLke WíÃkr¥k íkÚkk RLÿ yLku økkiíkBkLkk rÔk»kGkBkkt yuf ík]¥kktík «kÃík ÚkkGk Au :

ƒúñkyu çkeòt «kÛkeykuLkkt MkÔko©uc ytøkku ÕkELku yuf yuÔke †eLšt rLkBkkoÛk fGšO suBkkt nÕk(fwYÃkíkk)Lkku MktÃkqÛko yÇkkÔk níkku. ykÚke íkuLšt LkkBk ynÕGkk hkÏGšt. ÇkeÕke hkBkfÚkkLke ÃkktÏkzeBkkt ynÕGkkLku ‘nrÕkGkkËu hkìÛke` fne Au. yk WÃkhktík íkuLkku “MkíGkLke hkÛke` íkhefu ÃkÛk WÕÕkuÏk ÚkGkku Au. su ~kçË íkuLke rLkBko¤íkkLkku Mkqåkf Au. RLÿLke ynÕGkkLku «kÃík fhÔkkLke yrÇkÕkk»kk yLku håkuÕkk íkhfxLke fÚkk çktLkuBkkt MkBkkLk ÎkxLkkYÃku ykøk¤ åkkÕku Au.

ÔkkÕBkerfLkk çkkÕkfktzLkk Ôk]¥kktíkBkkt yrøLk suÔkk íkusMÔke (ËeÃGkBkkLkt EÔk yLkÕkt) økkiíkBk RLÿLkuLkÚtMkfçkLkÔkkLkku~kkÃk ykÃku Au.yk ~kkÃkÚke RLÿLštÔk]»kÛk ÇkqrBk Ãkh Ãkzâwt. (Mkøko-48)5 ÇkeÕke hkBkfÚkkLkk ÔkÛkoLk «BkkÛku sBkeLkBkkt Ÿzu Qíkhíkk RLÿLku 12¼e÷e

13hkìBk-MkeíkBkkLke ÔkkhíkkLkku MkkBkkrsf, ækkŠBkf yLku yiríknkrMkf MktËÇko

økkiíkBk yøkLkÃkAuze ÍkÃkxu Au. íkuLke çkæke RLÿe çk¤e òGk Au. íku fk¤ku Ãkze òGk Au. ßGkkt RLÿ Ãkzâku Au íGkkt ykøk¤Lke RLÿe (øšóktøk) Ëqsu Au. òhfBko fhÔkk çkËÕk ynª

RLÿ fu nrÕkGkkËu Ér»kLkku ~kkÃk ÃkkBkíkktLkÚke. RLÿLku ÃkÛk ËkÔkku (ÃkkfuÕkk yLkksLkku åkkuÚk

Çkkøk) ÕkELku økkiíkBk Bšfík fhu Au. ynª ynÕGkk WØkhLkku «Mktøk yuxÕkk Bkkxu LkÚke fu ÇkeÕke fÚkkBkkt hkBkLku ûkrºkGk Ôkeh fwBkkh rMkÔkkGk rÔk»ÛšLkk yÔkíkkh íkhefu BkkLkÔkkBkkt ykÔGkk LkÚke. ÔkkÕBkerfLkk çkkÕkfktzLkk håkLkkfk¤ Mšæke hkBkLku ÃkÛk rÔk»ÛšLkk yÔkíkkh BkkLkÔkkBkkt ykÔGkk LkÚke.

çktLku hkBkfÚkk hkBk-ÕkûBkÛkLkkt çkk¤ÃkÛk, ækLšŠÔkãk fuçkk¤ÕkeÕkk ytøku ÕkøkÇkøk BkkiLk Au.

ÔkkÕBkerf hkBkkGkÛkLkk yhÛGkfktzBkkt ÕkûBkÛkLku MÃkü ~kçËkuBkkt yrÔkÔkkrník fÌkku Au.6 hkìBk-MkeíkBkkLke ÔkkhíkkBkkt yk yrÔkÔkkrník ÕkûBkÛku 12 Ôk»ko Mšæke ƒúñåkGkoLšt ÃkkÕkLk fGšO níšt. Bkkxu íku hkÔkÛkLku BkkhÔkk MkBkÚko çkLGkku níkku.

çktLku hkBkfÚkkBkkt Mkeíkk MÔkGktÔkh yLku ækLšÇkOøkLkk «Mktøkku «kÃík ÚkkGk Au.

ÔkkÕBkerf hkBkkGkÛkLkk W¥khfktz(Mkøko-17)Bkkt ÔkuËÔkíkeLke fÚkk yLku ÇkeÕkeLke

ÃkÈò MkeíkBkk yLku ËMkBkk „únLke hkÔkÛk MkkÚku Ôkuh ÕkuÔkkLke fÚkkBkkt MkBkkLkíkk Au.

yftÃkLk hkÔkÛkLke ÃkkMku sELku hkBk îkhk Ïkh hkûkMkLkk ÔkækLkk MkBkkåkkh MkktÇk¤u Au, yLku MkeíkkLkk MkkIËGkoLke «~ktMkk fhe íkuLšt nhÛk fhÔkk Bkkxu «uhu Au. yk fkBk ÇkeÕke fÚkkBkkt ËMkBkku „ún fhu Au.

ÇkeÕke hkBkkfÚkkLke suBk ykrË hkBkkGkÛkBkkt7 ~kqÃkoÛkÏkkLkk rÔkYÃkÛkLkku «Mktøk LkÚke.

hkìBk-MkeíkBkkLke ÔkkhíkkLke suBk ykrË hkBkkGkÛkBkkt Mkeíkk-ÕkûBkÛk Mktçktæk yíGkLík ÃkqßGk ÇkkÔk rMkÔkkGkLkk MÔkkÇkkrÔkf BkkLkÔkeGk Mktçktækku Au. çktLkuBkkt hkBk-ÕkûBkÛk yLku Mkeíkk rLkMktfkuåk Ôkkíkåkeík íkÚkk ÔGkÔknkh fhu Au. yhÛGkfktzBkkt yuf MÚkkLku hkBk ÕkûBkÛkLku yk¿kk fhu Au fu íku MkeíkkLku ŸåkfeLku LkkÔk Ãkh åkzkÔku (Mkeíkkt åkkhkuÃkGkkLÔkûkt Ãkrhøk]Ìk BkLkrMÔkLkeGk).

ÇkeÕke hkBkfÚkkLke suBk ykrË hkBkkGkÛkBkkt ÃktåkÔkxe(ÇkeÕke fÚkkBkkt ÔkLkLkku s WÕÕkuÏk Au, ÃktåkÔkxeLkku LkÚke.)Bkkt yuf s ÃkÛko~kkÕkk çkLkkÔkÔkkLkku WÕÕkuÏk Au. suBkkt ºkÛku MkkÚku rLkÔkkMk fhu Au.

MkeíkknhÛk MkBkGkLšt ÔkkíkkÔkhÛk çktLku fÚkkBkkt MkhÏšt Au. çktLku fÚkkBkkt ÕkûBkÛk

14¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

MkeíkkLkk yuf s «fkhLkk fxw ~kçËku MkktÇk¤eLku hkBkLke MknkGkíkk fhÔkk òGk Au.

ynª hkBk-ÕkûBkÛk yLku nLšBkkLkLke GkurhGkk ÔkkLkhk MkkÚkuLke ÕkzkE hkBk-ÔkkrÕk

GšØLke GkkË ykÃku Au. hkBk-ÔkkrÕk GšØ yu GkurhGkk-ÔkkLkhk yLku nLšBkkLkLke ÕkzkELšt

rÔkfrMkík YÃk Õkkøku Au. Mš„úeÔkLkk åkrhºkLšt ynª nLšBkkLkBkkt yLku ÔkkrÕkLkk åkrhºkLšt ynª GkurhGkk ÔkkLkhkBkkt YÃkktíkh ÚkGšt nkuÔkkLke MktÇkkÔkLkk Au.

çktLku hkBkfÚkkykuBkkt nLšBkkLkLke Mkeíkk ~kkuækLkk yLšMktækkLku MkhÏšt ÔkÛkoLk «kÃík ÚkkGk Au. ÔkkÕBkerf hkBkkGkÛkBkkt nLšBkkLku BšÏGk hkûkMkkuLkk BknuÕkkuBkkt íkÚkk hkÔkÛkLkk yLík:ÚhBkkt MkeíkkLke rLk»V¤ ~kkuæk fhe níke. (Mkøko-6,10,11). ÇkeÕkefÚkk «BkkÛku nLšBkkLk hkÔkÛkLkk ÔkkˤBknuÕkLkku ÏkqÛkuÏkqÛkku, yøkkMke-yøkkMke yLku çkkheçkkhe òuE Ôk¤u Au ÃkÛk fkuE MÚkkLku íkuLku Mkeíkk ËuÏkkíke LkÚke. MkeíkkLke ~kkuækBkkxu yufBknuÕkÚke çkeò BknuÕku yLku çkeò BknuÕkÚke ºkeò BknuÕku Çkxfe ÇkxfeLku Úkkfu Au.

çktLku hkBkfÚkkBkkt Bšrÿfk yÃkoÛk yLku ÕktfkËnLkLkk ÔkÛkoLkBkkt ÏkkMk íkVkÔkík LkÚke.

ÇkeÕke hkBkkGkÛkLke suBk ykrË hkBkkGkÛk ÃkÛk BktËkuËhe rÔkÕkkÃk, MkeíkkLke yrøLk-Ãkheûkk yLku Ú»Ãkf rÔkBkkLkLke ÎkxLkk Bkkxu BkkiLk Au. yu. Ôkuçkh suÔkk rÔkîkLkku ykÎkxLkkykuLku ÃkkA¤ÚkeWBkuhÕkeBkkLkuAu.ÔkkÕBkerff]íkykBkq¤²kkuíkBkktMkeíkkíGkkøkLkku fhwÛk «Mktøk Lknkuíkku. hkBkfÚkk MšÏkkLík níke. ÇkeÕkefÚkk ÃkÛk MšÏkkLík Au. ÇkeÕke hkBkfÚkkBkkt hkBkMkuLkk ÔkifwtXÚheBkktÚke ykÔkuÕkk Ëzk Ãkh çkuMkeLku ÕktfkBkkt ykÔku Au, yLku síke ÔkÏkíku “s¤Lkku òuækku` (nLšBkkLk Úºk) ÃkkuíkkLke ÃkeX Ãkh çkuMkkze hkBkLke MkuLkkLku MkBšÿ Ãkkh fhkÔku Au.

ÇkeÕke hkBkfÚkkBkkt MkeíkkLkkuíGkkøk yGkkuæGkkBkktykÔGkk ÃkAeBkkíkk fki~kÕGkk yLku

Mkeíkk(MkkMš-Ôknw)Lkk frsGkkLkk fkhÛku ÚkkGk Au. BkkíkkLkk ykËu~kÚke hkBk MkeíkkLkku íGkkøk fhu Au, yLku ÕkûBkÛk íkuLku ÔkLkBkkt Bkqfe ykÔku Au. ÔkkÎk Ôk¤e íkuLku Mkkík Ér»k(MkÃíkŠ»k)Lke ækqÛkeyu Bkqfe ykÔku Au. hkBk MkeíkkLke ~kkuæk ÔkLkBkkt çku Îkkuzk BkkufÕkeLku fhu Au. hkBkkGkÛkLkk

W¥khfktzBkkt ÔkŠÛkík yïBkuækLkku «Mktøk ÇkeÕke fÚkkLkk çku ÎkkuzkLkk «MktøkBkktÚke rÔkfkMk ÃkkBGkku nkuGk íkuÔke ~kfGkíkk Au. yk çku ÎkkuzkLkk «MktøkLkk ytíku hkBkLšt ÃkkuíkkLkk ÃkrhÔkkh MkkÚku ÚLkŠBkÕkLk ÚkkGk Au yLku Mkeíkk ÕkkufMkBšËkGk MkkÚku ÔkLkBkktÚke fkGkBk Bkkxu Ôkksíkuøkksíku øk]nÃk«Ôku~k fhu Au. ynª íkkzfk, BktÚkhk, ~kqÃkoÛkÏkk, rÔkïkrBkºk, ÔkkrÕk, Mš„úeÔk, ytøkË, Bkkheåk, Mšçkknw, yftÃkLk, BkuÎkLkkË suÔkkt ~krfík~kk¤e åkrhºkkuLke rÔkr~kü Mk]rüLkku

15hkìBk-MkeíkBkkLke ÔkkhíkkLkku MkkBkkrsf, ækkŠBkf yLku yiríknkrMkf MktËÇko

yÇkkÔk Au. ynª sxkGš yLku hkÔkÛk fu hkBk-hkÔkÛkLkk GšØLšt frÔkfÕÃkLkk«åšh ÇkGkkLkf yLku yËTÇkwík ÔkÛkoLk LkÚke. LkÚke íkku Ë~khÚkLkku Úºkurü Gk¿k fu LkÚke íkku hkBkLkku yïBkuæk Gk¿k.

ÃkhÔkíkeo hkBkfÚkk yLku ÇkeÕke hkBkfÚkkLšt Mkká~Gk

ÔkkÕBkerf hkBkkGkÛkLke suBk ÃkqÔko-yrøLk yur~kGkk Mšæke rÔkMíkhuÕke íkuLke rÕkrÏkík ÃkhtÃkhkLke hkBkkGkÛkkuBkkt ÃkÛk ÇkeÕke hkBkfÚkkLkk fuxÕkkf «MktøkkuLšt Mkká~Gk òuE ~kfkGkAu.

ÚkkEÕkìLzLke “hkBkrfGkuLk` yLku “MkuhehkBk`Lkk ÃkkíkkLke ÃkkXBkkt ÃkÈò MkeíkkLku hkÔkÛk ÃkÈ Ãkh çkuXuÕke swyu Au yLku ÃkkuíkkLkk íGkkt ÕkE òGk Au. yuf ÕkûkÛk¿k Bktºke íkuLku MkkÔkæk fhu Au fu íku fLGkk íkuLkk Bk]íGšLšt fkhÛk çkLk~ku. yk rÔkækkLk MkktÇk¤íkkt s hkÔkÛk íkuLku MkBšÿBkkt VUfkÔke Ëu Au. fLGkk çkåke òGk Au yLku sLkfLku «kÃík ÚkkGk Au.

ynª òu~keyku hkÔkÛkLkk Mkeíkk MkkÚku “ÎkhÔkkMkku`Lšt ÇkrÔk»Gk fÚkLk fhu Au. ykÚke hkÔkÛk íkuLku Bkkhe LkkÏkÔkkLkku ykËu~k ykÃku Au. ÃkÛk MkirLkf íkuLku ÃkkhÛkk MkBkuík s LkËeBkkt ÔknuÔkzkÔku Au; su sLkfLku «kÃík ÚkkGk Au.

16Bke ~kíkkçËeBkkt håkkGkuÕkk yufLkkÚkLkk ÇkkÔkkÚko hkBkkGkÛkLkk yhÛGkfktzLkk ykXBkk yæÞkGk «BkkÛku hkBk fkuE yuf rËÔkMku MkeíkkLku ÕkûBkÛkLke hûkkBkkt AkuzeLku çknkh økGkk níkk. MkeíkkLku rLkÿk ykÔke òGk Au. yk MkBkGku MkeíkkLkkt fÃkzkt yMík-ÔGkMík ÚkE òGk Au. suÚke íkuLšt ~kheh yLkkÔk]ík ÚkE òGk Au. MkkækLkkBkkt ÕkeLk ÕkûBkÛku íku íkhV æGkkLk s ykÃGšt Lknª. ÃkkAk VhuÕkk hkBk ÕkûBkÛkLku ÃkqAu Au, “†eLšt YÃk òuELku fkuLšt BkLk rMÚkh hne ~kfu?” ÕkûBkÛk W¥kh ykÃku Au, “hkBkÇkõíkLšt BkLk ykLkkÚke «ÇkkrÔkík Úkíšt LkÚke.”

ÇkeÕke hkBkfÚkk «BkkÛku hkBk ßGkkhu ÔkLkV¤ ÕkuÔkk Bkkxu òGk Au íGkkhu BkZe çkLkkÔkíkkt ©rBkík ÚkGkuÕkkt Mkeíkk yLku ÕkûBkÛk ~kheh Ãkh MkkøkLkkt ÃkkLk ykuZeLku Mkqyu Au. çktLku ÇkhrLkÿkBkkt ÃkkuZâkt Au. ÃkqÔko rË~kkLkku ÃkÔkLk ÔkkGk Au yLku MkkøkLkkt ÃkkLk Qze sÔkkLkk fkhÛku çktLku yLkkÔk]ík ÚkE òGk Au. hkBk ykÔku Au. hkBkLkk ÃkøkhÔkÚke Mkeíkk ÍçkfeLku òøku Au. hkBk ÕkûBkÛkLku BkkhÔkk ækMku Au. åkíšh Mkeíkk hkBkLku ~kkLík Ãkkzíkkt fnu Au, “íšt yuf nkÚkuíkk¤eyLkuyufÕkkfzuykøkÃkkz.``hkBkyufnkÚkuíkk¤eÃkkzÔkkLkkuyLkuyufÕkkfzu ykøk «økxkÔkÔkk Ôk]Úkk «GkíLkku fhu Au. Mkeíkk íkuLku ¿kkLkLke ÔkkÛke MkBkòÔkíkkt fnu Au, “hkBk, yuf nkÚku íkk¤e Lknª Ãkzu; íkuBk yuf ~khehÚke ftE Lknª ÚkkGk!``

“BkihkÔkÛk åkrhíkBkT` «BkkÛku ÕktfkËnLk ÃkAe MkBšÿBkkt MLkkLk fhíkk nLšBkkLkLkku

MÔkuË ÃkeÔkkÚke BkkAÕke økÇkoÔkíke ÚkE yLku yk heíku nLšBkkLkLku yuf Úºk WíÃkLLk ÚkGkku.

ykÔke ÎkxLkk ÇkeÕke hkBkfÚkkBkkt MkBšÿ yku¤tøkíkkt çkLku Au. BkækËrhGku nLšBkkLk Úkkfu Au

íGkkhu hkBkLkk AkuzuÕkk çkkÛk Ãkh rÔk©kBk fhu Au. yk MkBkGku nLšBkkLkLke RLÿe “ÏkÕku` Au yLku ÔkeGko MkBšÿBkkt Ãkzu Au. MkBšÿBkkt ÃkzuÕk ÔkeGko yuf BkkAÕke øk¤e òGk Au yLku íkuLkku

s¤Lkku GkkuØku sLBku Au. “BkihkÔkÛk åkrhíkBkT`Bkkt íku BkíMGkhks íkhefu yku¤ÏkkGk Au.

fÚkkMkrhíMkkøkh (MkkuBkËuÔk f]ík, 11Bke ~kíkkçËe,), hkBkrfGkuLk (ÚkkRÕkìLzr~kGkkBk hkBkkGkÛk, 17Bke ~kíkkçËe) yLku ftXMÚk ÃkhtÃkhkLke ÇkeÕke hkBkkGkÛkBkkt

ÃkkhÛkkBkkt çkk¤fLku Lknª òuÔkkÚke Ér»kyu fw~k LkkBkLkk ÎkkMkBkktÚke Bktºkku îkhk çkk¤f

WíÃkLLk fhÔkkLke ÎkxLkk ykÔku Au. yk çkk¤f MksoÔkkLke MkBkkLk ÎkxLkkBkkt fÚkkMkrhíMkkøkhBkkt ÔkkÕBkerfLkku WÕÕkuÏk Au ßGkkhu ÇkeÕkeBkkt Mkkík Ér»k(MkÃíkŠ»k)Lkku

WÕÕkuÏk Au.

åkkiËBke ~kíkkçËeBkkt håkkGkuÕkk “r~kÔkBknkÚhkÛk`Lke ~kíkÁÿMktrníkk (yæGkkGk20) «BkkÛku rÔk»ÛšLku BkkurnLkeLkk YÃkBkkt òuELku r~kÔkLšt ÔkeGkoÃkíkLk ÚkGšt. MkóŠ»kyu yk ÔkeGkoLku økkiíkBkÚºke ytsLkkLkk fkLkBkkt ËkÏkÕk fGšO suÚke ytsLkkyu nLšBkkLkLku sLBk ykÃGkku. ykÔke s ÎkxLkk ynª ÇkøkÔkkLk yLku r~kÔk, ÃkktÏkze-2Bkkt çktLku Ãk]ÚÔkeLke «ËrûkÛkk fhu Au íGkkhu yuf çkeòLke Ãkheûkk Õkuíkkt çkLku Au. ÇkøkÔkkLk MštËh †eLšt YÃk Õku

Au. “yzæke Ãk]ÚÔkeLkk YÃk` suÔke †eLku ÔkLkBkkt yufÕke òuELku fkBkkMkõík r~kÔk íkuLku Ôkhu

Au. ÔkGkko ÃkAe nkÚkBkkt ÍeÕkuÕšt ÔkeGko r~kÔk åkuÕke çkLkkÔkÔkkLkk çknkLku ytsLkkLkk fkLkBkkt

ËkÏkÕk fhu Au. ykÚke nLšBkkLkLkku sLBk ÚkkGk Au.

ÇkeÕke hkBkfÚkkLkku yiríknkrMkf MktËÇko ykBk øšshkíkBkktÚke ftXMÚk Ãkht5hkLke MkÔko «ÚkBk ÇkeÕk ykrËÔkkMkeykuLke hkBkfÚkkLkku Mkt~kkurækík ÃkkX «kÃík ÚkkGk Au íGkkhu yLku íkuLšt ÇkkhíkLkkt yLGk hkßGkkuBkkt ÔkMkíkk ykrËÔkkMkeykuLke ftXMÚk ÃkhtÃkhkLke hkBkfÚkkLkk Bk¤íkk fuxÕkkf «Mktøkku fu ÎkxLkkyku MkkÚku íkÚkk rÕkrÏkík ÃkhtÃkhkLke ÔkkÕBkerf hkBkkGkÛk yLku ÃkhÔkíkeo rÕkrÏkík MkkBk„úe MkkÚku íšÕkLkkíBkf rÔkntøkkÔkÕkkufLk fheyu Aeyu íGkkhu ÇkeÕke ‘hkìBk-MkeíkBkkLke Ôkkhíkk`Lkk ÎkÛkk çkækk «Mktøkku yLku ÎkxLkkykuLšt MkkÆ~Gk ÇkkhíkÚke Bkktze ÃkqÔko yrøLk yur~kGkk Mšæke VuÕkkGkuÕke hkBkfÚkkykuBkkt ÃkÛk òuE ~kfkGk Au. ÇkeÕk, MktÚkkÕk, çkiøkk, ÇkqrBkGkk yLku yMkqh suÔke ÇkkhíkBkkt ÔkMkíke yíGkLík «kåkeLk ykrËÔkkMke «òríkykuBkkt «åkrÕkík ftXMÚk ÃkhtÃkhkLke hkBkfÚkk ytøku yÕÃk «BkkÛkBkkt ÚkGkuÕkkt Mkt~kkuækLkku ÃkÛk yuxÕkku íkku Mkkækkh rLkËuo~k ykÃku Au fu ÔkkÕBkerfyu E.Mk. ÃkqÔkuo çkeS-ºkeS MkËeBkkt håkuÕke rÕkrÏkík ÃkhtÃkhkLke hkBkkGkÛk ÃknuÕkkt ÃkÛk hkBkfÚkkytøku ‘hkìBk-MkeíkBkkLkeÔkkhíkk`suÔkktçkeòtftXMÚkÃkhtÃkhkLkktÕkkufkÏGkkLkkuyLkuÕkkufBknkfkÔGkku 16¼e÷e

17hkìBk-MkeíkBkkLke ÔkkhíkkLkku MkkBkkrsf, ækkŠBkf yLku yiríknkrMkf MktËÇko

ÇkkhíkLkk swËkswËk «Ëu~kkuBkkt «åkrÕkík níkkt.8 yk ykÏGkkLkku fu ÕkkufBknkfkÔGkku nS Mšæke ykrËÔkkMkeykuLkk yksLkk SÔkkíkk SÔkLkLkkt BkuÕkkt - åkkuÏÏkkt ækkŠBkf yLšckLkku yLku rÔkræk-rÔkækkLkku MkkÚku òuzkGkuÕkkt nkuÔkkÚke BktºkkuLke suBk íkuBkLkk MÔkYÃkBkkt ÏkkMk ÃkrhÔkíkoLk ykÔGšt Lknª nkuGk. ÔkkÕBkerfLkk ykrË hkBkkGkÛkLke yLku ÇkeÕke ‘hkìBkMkeíkBkkLke Ôkkhíkk`Lkk ÎkÛkk-çkækk «Mktøkku yLku ÎkxLkkykuLke MkBkkLkíkkLkk ykækkhu yLšBkkLkfhe ~kfeyufuíkuykuÕkkufBkkt«åkrÕkík ftXMÚkÃkhtÃkhkLkkthkBkrÔk»kGkf yLkuRLÿ yLku økkiíkBk suÔkkt ykÏGkkLkku yLku BknkfkÔGkkuÚke Ãkrhråkík n~ku yLku íkuykuyu ÃkkuíkkLke rÕkrÏkík ÃkhtÃkhkLke ykrË hkBkkGkÛkBkkt ÎkÛke-çkæke ÎkxLkkykuLkku rÔkrLkGkkuøk fGkuo n~ku. hkBkkGkÛkLkk ËrûkÛkkíGk ÃkkXBkkt yuÔkku WÕÕkuÏk fhÔkkBkkt ykÔGkku Au fu LkkhË ÃkkMku fÚkkÔkMíš MkktÇk¤eLku ÔkkÕBkerfyu hkBkfÚkkLšt Mkt~kkuækLk (yLÔku»kÛk) fGšO. (ÔGkfíkBkLÔku»kíku ÇkqGkku GkËT Ôk]¥kBk) çkkÕkfktzLkk åkíšÚko MkøkoLkk ykækkhu çšÕfu LkkUæku Au fu “ÔkkÕBkerfLšt ykrË hkBkkGkÛk fw~keÕkðku(økkGkfku) îkhk ÃknuÕkkt sLkíkkBkkt Õkkufr«Gkíkk «kÃík fhÔkk ÕkkøGšt yLku ÃkkA¤Úke hksËhçkkhkuBkkt íkuLkku «Ôku~k ÚkGkku.”9 yk çkkçkík ÃkÛk íku MkBkGku «åkrÕkík ftXMÚk ÃkhtÃkhkLke hkBkfÚkk yLku yLGk ÕkkufkÏGkkLkku íkhV ytøšrÕkrLkËuo~k fhu Au. yk~khu 2500 Ôk»ko yøkkW ÕkÏkkGkuÕkk yk „útÚkBkkt yks rËLk Mšæke (Auf Bkkuhkrh çkkÚLke hkBkkGkÛk Mšæke) yLkuf Mšækkhk-Ôkækkhk ÚkGkuÕkk Au. MkGkkShkÔk økkGkfÔkkz GšrLkÔkŠMkxeLku ÔkkÕBkerf hkBkkGkÛkLkk Bkq¤ÃkkXLku Mkt~kkurækík fhÔkk Bkkxu su sqLkkBkkt sqLke ÃkkuÚke Bk¤e Au íku yLku hkBkkGkÛkLkk Bkq¤ „útÚk Ôkååku ÃktËhMkku ÔkhMkLkku økk¤ku Au.10

ykÔkk MktòuøkkuBkkt yLkuf Ôk»kkuoÚke SÔkLke BkkVf síkLk fhuÕke hkìBk-MkeíkBkkLke ÔkkhíkkLšt BkqÕGk yLkuføkÛšt Ôkæke òGk Au yLku ÇkrÔk»GkBkkt hkBkfÚkkLkk Bkq¤økkBke Mkt~kkuækLkLke rLkrùík rË~kk çkLke ~kfu íkuBk Au.

yLkuf Ôk»kuoÚke ÇkeÕkkuLkkt BkuÕkkt-åkkuÏÏkkt yLšckLkku MkkÚku òuzkGkuÕke ÇkeÕke hkBkfÚkk fuxÕke ÃkqÔkofkÕkeLk n~ku íku íkku yk ytøku Ôkæš Mkt~kkuækLkku s fne ~kfu. ykBk Aíkkt ynª ÔkŠÛkík fuxÕkef ÎkxLkkyku-fÚkkyku, fuxÕkef «kåkeLk ÎkxLkkyku MkkÚku òuzkGkuÕkkt LkkBkku yLku ækkŠBkf yLšckLkkuLkkt rÔkræk-rÔkækkLkku yk fÚkk «kåkeLk nkuÔkkLkk rLkËuo~kku ykÃkuAu.

ykGkkuo ykÔGkk (òu fu íkuykuLkk ykøkBkLkLkk Lk¬h Úhkíkkr¥Ôkf ÚhkÔkk ÚhkÔkMíšrÔkËkuLku «kÃík ÚkGkk LkÚke) íku ÃknuÕkkt ÇkkhíkÔk»koBkkt Ïkuíke «åkrÕkík níke. ykÚke ykGkkuo Bkkxu su MÚkkLk økkuÃkkÕkLkLšt níšt íku MÚkkLk ynªLkk Bkq¤ rLkÔkkMkeyku Bkkxu ÏkuíkeLšt níšt. ÚhkÔkMíšrÔkËkuLšt BkkLkÔšt Au fu ËMkÚke ykX nsh Ôk»ko ÃknuÕkkt ÇkkhíkBkkt rLk»kkË «ò

ÔkMkíke níke. ze.ze. fkuMkkBçke rLk»kkËLku s ÇkeÕk «òrík BkkLku Au. ÇkkhíkeGk

MkÇGkíkkLkk rÔkfkMkBkkt yk ykrË-ÇkeÕk ÕkkufkuLkku LkUækÃkkºk Vk¤ku Au. åkkuÏkk, fÃkkMk yLku

LkkøkhÔkuÕkLkk ÃkkLkLke Ïkuíke, MšíkhkW fÃkzkt ÔkÛkÔkkt, fkuze(ÔkeMk)Lkk rnMkkçkÚke

økÛkíkhe fhÔke Ôkøkuhu çkkçkíkku yk ÇkeÕk MktMf]ríkLšt s «ËkLk BkLkkGk Au.

ÇkeÕkkuLke ËMk nòh Ôk»ko Ãk]ÔkofkÕkeLk ækkŠBkf Ãkqò-rÔkrækyku yLku yk MkBkGku

økkÔkkBkkt yLku fÚkÔkkBkkt ykÔkíke Ãk]ÚÔkeLke WíÃkr¥k fÚkk, fqBko-BkåA suÔke yÔkíkkhfÚkk, økkuíkBkhÏke Lkt RLËhLke fÚkk suÔke f]r»k MkkÚku Mktçktæk ækhkÔkíke fÚkkykuLkku «ÇkkÔk íkuykuLkk MkkBkkrsf yLku ækkŠBkf SÔkLkBkkt yíGkkhu ÃkÛk yuxÕkku s «çk¤ Au.

ÇkeÕkkuLke hkìBk-MkeíkBkkLke ÔkkhíkkBkkt ykÔkíkkt fuxÕkktf LkkBk rÔk~ku rÔkåkkhÔkkBkkt

ykÔku íkku ÃkÛk íkuBkLšt Ãkºkwt Auf ÔkirËf-«kfT-ÔkirËf Gšøk Mšæke òGk Au.

ÇkeÕke fÚkkBkkt RLÿ ~kçË (RLËh, yUËh) BkuÎkLkk yÚkoBkkt «GkkuòGkku Au. ÔkuËkuBkkt

ÃkÛk RLÿLkku yuf yÚko øksoLkk Mkrník ÔkhMkkË YÃku Ãk]ÚÔke Ãkh ykÔkLkkh ÚkkGk Au.11

ÇkeÕkeBkkt økkuíkBk hÏke12 (økkiíkBk Ér»k) Ôktxku¤Lkk ÃkGkkoGk íkhefu ÔkÃkhkGk Au. yk

WÃkhktík hÏkeLkku yuf yÚko hûkf ÃkÛk ÚkkGk Au. økkuíkBk hÏke yksu ÃkÛk f]r»kLkk hûkfËuÔk

íkhefu ÃkqòGk Au. økkuíkBk hÏkeLke fÚkk ©ÔkÛkLkk ykLktË Bkkxu s LkÚke ÃkÛk yLkks Õkuíke ÔkÏkíku Ïk¤kBkkt økkuíkBk hÏkeLke Ãkqò Lknª fhÔkkBkkt ykÔku íkku Ôktxku¤YÃku ykÔkeLku Ïk¤kLšt çkæšt yLkks WXkÔke s~ku íkuÔke yksu ÃkÛk íkuykuLke «çk¤ BkkLGkíkk Au. ykÚke ßGkkhu yLkks ÕkuÔkkBkkt ykÔku Au íGkkhu Ïk¤kBkkt BkkxeLke hÏkeLke BkqŠík çkLkkÔku Au. íkuLku åkqhBkkLšt LkiÔkuãåkZkÔkuAu, yLkuhkíkLkkMkBkGkuhÏkeyLkksLšthûkÛkfhuyuxÕkk BkkxuÔkktMkLkeLkkLke fkBkXe yLku çkuºkÛk íkeh Bkqfu Au. suÚke økkuíkBkhÏke åkkuhkuÚke yLkksLšt hûkÛk fhe ~kfu. íkuLke BkkxeLke BkqŠík ÃkkMku «íkefYÃku çkuºkÛk BkkxeLke LkkLke fkuXeyku ÃkÛk Bkqfu Au. ÇkeÕkku yuÔšt ÃkÛk BkkLku Au fuLkiÔkuãÚke Ïš~k ÚkGkuÕkku økkuíkBkhÏke (Ôktxku¤)yLkksLkeçkæke fkuXeyku Çkhe Ëu~ku.

ÔkuËkuBkkt MkeíkkLku f]r»kLke yrækckºke ËuÔke økÛkÔkkBkkt ykÔke Au. hkìBk-MkeíkBkkLke ÔkkhíkkBkkt Mkeíkk f]»kfkuLku Mktík]Ãík fhíke yLLkÃkqÛkkoLšt fkBk fhu Au. fLGkkËkLkBkkt ÃkÛk íku Vfík ækhíke Ãkh ‘nrhGkku çkkøk` çkLkkÔkÔkk rÃkíkk ÃkkMku VqÕk-AkuzLkkt çkesLke BkkøkÛke fhuAu.

ÔkirËf-«kfT-ÔkirËfGšøkLkesuBkÇkeÕkkuLkkËuÔkkuLkkurÔkfkMkÃkÛk«f]ríkLkkík¥ÔkkuBkktÚke ÚkGkku Au.

ykøk¤ ÔkÛkoÔkÔkkBkkt ykÔke Au yuBk fkìçkrhGkkLke fÚkkBkkt ykÔkíkk fku¤eçkesLkk yLšckLkLkk WíMkÔkBkkt MkkiÚke ÃknuÕkkt Çkkøk ÕkuLkkh ÃkÛk RLÿ, s¤òuøkÛke,

19hkìBk-MkeíkBkkLke ÔkkhíkkLkku MkkBkkrsf, ækkŠBkf yLku yiríknkrMkf MktËÇko

ÔkkMšrfLkkøk, ÃkÿBkLkkøkÛkeyku yLku ÃkÔkLkËuÔk suÔkkt «kf]ríkf ík¥Ôkku s níkkt. hkìBkMkeíkBkkLke ÔkkhíkkBkkt ykÔkíkk RLÿ yLku økkiíkBkLkk îLîGšØLšt ÔkÛkoLk ÃkÛk W„úÔktxku¤ suÔšt s Au.

ÔkirËf MkkrníGkBkkt ykÏGkkLk, RríknkMk íkÚkk ÚhkÛk «kÃík ÚkkGk Au. ækkŠBkf MktMfkhku íkÚkk Gk¿kkuLkk yÔkMkhu yiríknkrMkf íkÚkk ÃkkihkrÛkf yk ykÏGkkLkku fnuíkk níkk. yk ykÏGkkLkkuLkk økãLke MkkÚku su Ãkã fnuÔkkíšt íkuLku økkÚkk fnuÔkkBkkt ykÔkíke. yk økkÚkkMkkrníGkLkk håkrGkíkk íkÚkk hûkf Mkqík níkk. yk WÃkhktík çkeò yLGk økkGkfku (fw~keÕkð) ÕkkufBkkt yk økkÚkk yLku økeíkkuLkku «åkkh fhíkk níkk.13

zwtøkhe ÇkeÕkkuLkkt BkuÕkkt-åkkuÏÏkkt ækkŠBkf yLšckLkkuBkkt Bktºkku yLku ykÏGkkLkku fnuÔkkLšt fu økkÔkkLšt fkBk ÔkirËfGšøkLkk yiríknkrMkf yLku ÃkkihkrÛkfkuLke suBk íkuBkLkk Mkkæk (Mkkæš) yLku ÇkkuÃkk (ÇkqÔkk) fhu Au. ykLkku WÕ÷u¾ yk Ãknu÷kt Ãký fÞkuo Au.

ÇkkhíkBkkt ÔkirËf ækBko çkLke økGkku. ÔkuËkuyu ækBkoLšt r~kü YÃk «Míšík fGšO. ÔkuË yuf ÔkøkoBkkt çktækkE økGkk. Õkkirff Bktºkku yLku ÚhkfÕÃkLkfÚkkyku (rBkÚk) ÃkkuíkkLšt MÔkíktºk yrMíkíÔk ò¤Ôke hÌkkt yLku íku yuÔkk BkkLkÔkMkBkqnLkk nkÚkBkkt hÌkkt su MkkækkhÛk heíku r~kü fnuÔkkíkk MkÇGk ÔkøkoÚke Ëqh yLku yÕkøk hÌkk. yk Õkkirff ækkŠBkf yLšckLkkuLkkt rÔkræk-rÔkækkLkku, Õkkirff Bktºkku yLku fÚkkykuLke ÚkkÃkÛk suBkÛku MktÇkk¤e yLku ÔknLk fhe íkuyku zwtøkhe ÇkeÕkkuBkkt ‘Mkkæk` yLku ‘ÇkkuÃkk` fnuÔkkGkk. yk ækkŠBkf yLšckLk fhkÔkLkkhk íkÚkk økqZ ~krfíkykuLke yMkhku Bktºkku îkhk Ëqh fhLkkhk ykÔkk Mkkæš yLku ÇkkuÃkk ÃkkuíkkLke ykswçkksw LkkUækÃkkºk yuÔkk BkkLkÔkMkBkks MkkÚku «økkZ heíku Mktf¤kGkuÕkk nkuGk Au yLku yLkuf ækkŠBkf yLšckLkkuLkk fíkko nkuGk Au. zwtøkhe ÇkeÕkkuBkkt «åkrÕkík fkìçkrhGkk XkfkuhLke fku¤eLšt yLšckLk, ækq¤kLkk ÃkkxLšt yLšckLk, ËuÔkhkLkk hkíkesøkkLšt yLšckLk suÔkkt ækkŠBkf yLšckLkku ÔkÏkíku íkkò ytøkkhk ÚkkÃk¤kLke ÔkuËe Ãkh BkqfeLku Õkkux, åkkuÏkk fu åkqhBkkLkku nkuBk (søkLk) fhÔkkLke ÃkhtÃkrhík rÔkræk Au. yk MkBkGku hkìBk-MkeíkBkkLke Ôkkhíkk, Ãk]ÚÔkeLke WíÃkr¥k, RLÿ yLku økkiíkBk Ôkøkuhu ÚhkfÚkkyku økkÔkkBkkt yLku ÕkGkkíBkf økãBkkt fnuÔkkBkkt ykÔku Au. yk fÚkkykuBkkt ykÔkíkk rÃkÃÃkÕkkËÉr»k (ÃkeÃk¤ hÏke), ækkiBGkÉr»k (ækqBk hÏke), MkÃíkŠ»k (Mkkík YrÏkGkk) Ôkøkuhu Ér»kLkk WÕÕkuÏkku ykÔku Au. yk rÔkræk-rÔkækkLkkuLšt Ãkøkuhwt Auf íkk{úk~Bkfk¤Lke MktMf]rík, yk~khu ºkÛk nòhÚke A nòh Ôk»ko MšækeLkk MkBkGkÏktzLke MktMf]rík Mšæke sÔkk MktÇkÔk Au. økkuhLkk WíMkÔk «Mktøku fhÔkkBkkt ykÔkíke ‘®ÕkøkÃkqò`, ËuÔkhkLke BkqŠíkyku MÚkkÃkíke ÔkÏkíku fhÔkkBkkt ykÔkíke ‘MkÃkoÃkqò` yLku Bkkuxe LGkkíkLke MkBkkrÃík MkBkGku fhÔkkBkkt ykÔkíke ‘Ôk]ûkÃkqò`Lkkt Bkq¤ íkk{úk~Bkfk¤Lke MktMf]ríkÚke ÃkÛk

20¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

ykøk¤ sÔkk MktÇkÔk Au.

‘÷kufrðãk’ íkku ‘÷kuf’Lkk WËT¼ð MkkÚku Ãkwü Úkíke ykðíke yLku yLkuf þk¾k«þk¾k MkkÚku ðnuíke {wÏÞ {nkÄkhk Au. íku s ‘÷kuf’ yLku ‘rþü’Lkwt ‘SðLkk{]ík’ fu ‘SðLk-hMkkÞý’ Au. ykÃkýe ¿kkLk ykí{MkkíkT fhðkLke «k[eLk ÃkØrík ‘©wrík’ yLku

‘M{]rík’Lke Au. yk yÚko{kt ðuËkuLku Ãký ©wrík fnu÷k Au. íkku ÃkAe {kir¾f ÃkhtÃkhkÚke r÷r¾ík ÃkhtÃkhk Ãký «¼krðík ÚkkÞ yu Mðk¼krðf çkkçkík Au. ykðk Mktòuøkku{kt ¼e÷ ykrËðkMke Mk{ks{kt ÃkhtÃkrhík heíku «[r÷ík ‘hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk’ íkuLkk yiríknkrMkf Mkt˼o{kt ðkÕ{erfÚke Ãký Ãkqðofk÷eLk nkuðkLke þõÞíkkLku Lkfkhe þfkÞ Lknª. ykÚke ðkÕ{erfyu ÃkkuíkkLke hk{kÞýLke h[Lkk fhíkkt Mk{Þu ÷kuf{kt «[r÷ík hk{kÞýLkk «Mktøkku yLku ÷kufçkku÷eLkku Ãký WÃkÞkuøk fÞkuo nkuðkLkku Mkt¼ð Au. yk çkkçkíkLkku ykÄkh ðkÕ{erfLkk hk{kÞýLkkt MkeíkkLkkt yLku ÷û{ýLkkt Mkns, rLkËo¼ yLku MÃkü fÚkLkku ykÃku Au. su ÷kufçkku÷eLkwt yuf ÷ûký Au.

ðLkøk{Lk ð¾íku hk{ MkeíkkLke yLkw{rík ÷uðk ykðu Au. Mkeíkk Ãký íku{Lke MkkÚku ðLk{kt ykððk nX ÷u Au. “yk Mk{Þu hk{ Ãkqhk yêkðeMk{k Mkøko{kt ðLk{kt Ãkzíkkt Ëw:¾ku yLku òu¾{ku Mk{òðu Au yLku MkeíkkLku MkkÚku ÷E sðk Lkk ¼ýu Au. íÞkhu

Mkeíkk fnu Au, {khu þwt fhðwt, Lk fhðwt yu çkkçkík{kt {Lku fkuEyu fþe rþ¾k{ý ykÃkðkLke sYh LkÚke. (LkkÂMík Mkt«rík ðõíkÔÞkðíkeoÔÞt ÞÚkk {Þk. 2 : 27 : 10)...

ðLk{kt sðkLkwt nkuÞ íkku nwt íkku íkkhe MkkÚku ykøk¤ [k÷e Lkef¤eþ yLku ykðeþ s !’ VheLku hk{ MkeíkkLku MkkÚku ÷E sðkLke Lkk Ãkkzu Au íÞkhu MkeíkkLkku ¢kuÄ ¼¼qfe QXu Au. hk{Lku Íkxfíkkt fnu Au, ‘ðLkLkkt òu¾{ku ytøku hkuËýkt þwt hzðkLkkt ? {khk çkkÃku hk{ s{kE økkuíÞku íÞkhu fkuE Ãkwhw»k ËunÄkhe òuzu {Lku Ãkhýkðe ËeÄe Au ? (hk{t ò{kíkht «kÃÞ†eÞtÃkwÁ»krðøkúnnt. 2: 30 :3) Lkx-¼ðkÞkLke {kVfíkwt {LkuçkeòLkk nkÚk{kt MkkUÃke Ëuðk RåAu ? (þi÷w»kt Rð{kt hk{ ÃkhuÇÞku Ëkíkwt RåAMke. (2:30:8) suLkk fkhýu hkßÞ økÞwt íkuLkk ËkMk ÚkELku hnuðwt nkuÞ íkku íkwt hnusu. (íð ¼ð ð~Þ: [. 2:30:9) nwt rð»k Ãkeþ Ãký Ëw~{LkLke íkkçkuËkh ÚkELku fËe hnuðkLke LkÚke. (rð»kt yÄuð ÃkkMÞkr{ {k ðþtrî»kíkkt øk{t. 2:30:19) MkeíkkLkwt yk YÃk òuÞk ÃkAe íkuLku hkufðkLke hk{Lke íkkfkík LkÚke. (ðÄw rðøkík {kxu swyku, hk{kÞýLke ytíkhTÞkºkk, LkøkeLkËkMk Mkt½ðe, Ãk]. 57, ºkeswt ÃkwLk{woÿý : 2001, «fkþf : ykh. ykh. þuXLke ftÃkLke, {wtçkE400002, y{ËkðkË-380001) yk †e-MðkíktºÞ yLku ¼k»kk-ðkýe ykrËðkMke fu økúk{eý ÷kufLke Au. hk{Lkk ðLkøk{Lk rðþu ÷û{ýu MkkiÚke Ãknu÷kt òÛÞwt. yu hk{Lke MkkÚku fkiþÕÞkLkk {nu÷u ÃknkUåÞku. “Mk{k[kh Mkkt¼éÞk ÃkAe ÷û{ý ‘çkkÃk’Lkk çkË÷u nt{uþkt

21hkìBk-MkeíkBkkLke ÔkkhíkkLkku MkkBkkrsf, ækkŠBkf yLku yiríknkrMkf MktËÇko

‘hkò’þçËsðkÃkhuAu.fkiþÕÞkLkenkshe{kts÷û{ý ¼¼qfe QXuAu,‘hkò½hzku

ÚkÞku Au, ðnwLkwt ðuý WÚkkÃke þfu íku{ LkÚke, çkk¤f ð]rØ çkLke økÞku Au (ÃkwLk: çkkÕÞt ©Ðï²é¯:) ðLkðkMkLke ðkík nsw çknkh Vu÷kE LkÚke, íkux÷k{kt ykÃkýu fçkòu s{kðe ÷EyuyLku hkòLkeMkkLkXufkýuLk ykðuíkkuíkuLku {khe Lkk¾eyuyÚkðkfuË fhe÷Eyu. (rðæÞíkkt, çkæÞíkkt yrÃk) sYh Ãkzu íkku nwt yk¾e yÞkuæÞk {kýMk rðLkkLke fhe Lkk¾eþ. (rLk{oLkw»Þkt R{kt yÞkuæÞkt frh»Þkr{.) fifuÞe{kt ykMkõík yk ð]ØLku òLkÚke {khe Lkk¾eþ. (ð]ؼkðuLk økŠníkt Ãkeíkht nrLk»Þu. 2:21:19) hk{Lkku ðktf íkku íkuLkk Ëw~{Lkku Ãký çkíkkðe þfu íku{ LkÚke.” (2:21:5) (hk{kÞýLke ytíkhTÞkºkk, Ãk]. 55)

Mkeíkk yLku ÷û{ýLkkt yk fÚkLkku Lkkøkh Mk{ksLkk ÷kufLkkt LkÚke. ykrËðkMke fu økúk{eý Mk{ksLkk ÷kufLkkt Au. ykÚke ykÃkýu Mknus yLkw{kLk fhe þfeyu Aeyu fu ðkÕ{erfLku hk{kÞýLke h[Lkk fhíkkt Mk{Þu ÷kufLke {kir¾f ÃkhtÃkhk{ktÚke Ãký fux÷wtf ÷kæÞwt Au. ð¤e, ‘hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk’ fÚkk-©ðý, Lk]íÞ fu MktøkeíkLkku ykLktË «kÃík fhðkLkwt MkkÄLk {kºk s LkÚke. Ãký Ãkqðofk¤Úke yks rËLk MkwÄe ¼khík ð»koLke yuf «k[eLk «òrík MkkÚku yrðLkk¼kðu òuzku÷e ÄkŠ{f SðLkherík Au. {kxu íkku íku ¼rð»ÞLkk hk{fÚkkLkk {q¤økk{e yLku ík÷MÃkþeo MktþkuÄLkLke yuf Lkðe yLku Lk¬h rËþk W½kze ykÃku Au.

{kir¾f ÃkkXLkwt MktÃkkËLk :

‘÷kuf’ fu ‘ykrËðkMke ÷kuf’ ftXÚke çkku÷e fÚkkyku fÚku Au; økeíkku økkÞ Au. nkÚkÚke ðkãku ðøkkzu Au yLku Mkk{qrnf [hýu, Ãkqhe Qòo MkkÚku W{¤fk¼uh Lkk[u Au. ftX, Mktøkeík yLku Lk]íÞLke rºkrðÄ f¤kLku r÷rÃkLkk yûkhku{kt fE heíku Íe÷e-çkktÄe þfkÞ? rÍ÷kÞ íkku fux÷e rÍ÷kÞ ? ð¤e, yu{kt ÃkðoLkwt ðkíkkðhý yLku Ëuð ÃkhLke yx¤ ykMÚkk. ÃkkuíkkLke ¼qr{Lke MkwøktÄ. ÃkkAk ÷kufLkk Mkk{qrnf ÓËÞ{kt QA¤íkk rLkÔÞkos¼kðku!íkuÚkeyLkw¼ðkíkkuyðýeoÞykLktË!yk{kir¾f-yktrøkfÃkhtÃkhkLkk Mkk{krsf-ÄkŠ{f yLkuf Mkt˼kuo. íkuLkk ykLktËLke yk ðkýe MktÏÞkíkeík Äkhkyu ðhMku Au - ðnu Au.Mkn¼køkeÚkELku ykrLkðkos ykLktËLkuÓËÞ-{Lk-«ký{kt {kýe þfkÞ. f]ríkLkku ÃkkX «kÃík fhðk æðrLkÃkèe Ãkh ytrfík fheyu Aeyu íÞkhu {kir¾f fÚkk-ðkhíkk, íkuLku Mkt÷øLk Mktøkeík, Lk]íÞLkk Úkufk, n»kkoðuþLke rfrfÞkheyku yLku Ëw:¾Lkk r[ífkhku æðrLk{wrÿík ÚkkÞ Au. ßÞkhu yk Mkk{økúeLku fkøk¤ WÃkh r÷ÃÞLíkh fheyu AeyuíÞkhur÷rÃkLkkLkÞLkøkBÞyûkhkuLkkÃkkX rMkðkÞ su íku òríkLkkuMkktMf]ríkf Mkk{krsf Mkt˼o - íkuLku Mkt÷øLk ÄkŠ{f yLkwckLk, Mkk{krsf rðrÄ-rðÄkLk, Lk]íÞ,

22¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

Mktøkeík, RíÞkrË ½ýwt-çkÄwt Aqxe òÞ Au.

økkÞf-fÚkf MkkÄw-¼kuÃkku ÷kufkÏÞkLkku ÷kuf{nkfkÔÞku «Mktøk-½xLkkLkk yLkw¢{{kt Lknª Ãkhtíkw su íkuÃkðoLkk yLkwMktÄkLku ykðíkkt «Mktøk-½xLkk s økkÞ-fÚku Au. Ãkqhk {kir¾f ykÏÞkLk fu {nkfkÔÞ{kt yufÚke ðÄw Ãkkt¾zeyku nkuÞ Au. «íÞuf Mðíktºk Ãkkt¾ze(«Mktøk)Lkwt Lkk{fhý Ãký fhíkku LkÚke.

fìMkuxku ÃkhLkk æðLÞktfLk WÃkhÚke r÷ÃÞLíkh fhðk yufkË Ëe½o ÷kufkÏÞkLk÷kuf{nkfkÔÞnkuÞíkkuxìÃkhufzoh÷EA{kMkfuyufð»koÃk÷ktXeðk¤eçkuMkðwtÃkzíkwtnkuÞ Au. MkwËe½o {nkfkÔÞ økkíkkt-Mkkt¼¤íkkt hkrøkÞk-©kuíkk ftxk¤u íÞkhu ¾wþ fhðk økkÞf ðå[u ðå[u su íku {kir¾f f]rík rMkðkÞLkkt Ãký nkMÞ-{LkkuhtsLk ykÃkíkkt ‘xku¤fkt’ (xw[fk)økkíkkunkuÞAu.ykWÃkhktíkÃkýÃkqhehkíkøkðkíke÷kufkÏÞkLk-÷kuf{nkfkÔÞLke Ãkkt¾zeykuMk{ÞuhkrøkÞk-©kuíkk-ËþofkuLku Ÿ½ykððk ÷køku íÞkhuLk]íÞfhkðeLkuŸ½ Wzkzðk xwfrzÞkt Lk]íÞ-¼sLkku Ãký økkíkku nkuÞ Au. WÃkhktík, æðrLk{wÿý Mk{Þu ykrËðkMke½hLkwtðkíkkðhýMkq[ðíkkfqíkhk-fqfzk-çkfhk-økkÞ-¼UþðøkuhuLkkçkku÷ðkht¼kðkLkkyðksÃkýøkkðk¼uøkk¼¤íkknkuÞAu.ynªr÷ÃÞLíkh{ktÚke÷kufkÏÞkLkku÷kuf{nkfkÔÞLkku þk†eÞ ÃkkX íkiÞkh fhðk yk çkÄe çkkçkíkku xk¤ðk{kt ykðe Au.

økkÞf-fÚkf su íku Ãkðo-«MktøkLku sYhe s Ãkkt¾zeyku økkÞ Au. yuf s MÚkkLku

çkuMke yuf s Ãkðo«Mktøk{kt Ãkqhe ðkhíkk-fÚkk økkíkku-fÚkíkku LkÚke. ykÚke MktþkuÄfMktÃkkËfu ð»koLkk Éíkw[¢ «{kýu ykðíkk Ëhuf Ãkðo-«Mktøk{kt Mkn¼køke ÚkE «MktøkLku Mkt÷øLk Ãkkt¾zeyku æðrLk{wrÿík fhe, r÷ÃÞLíkh fhe, ðkhíkkLke ykrË-{æÞ-ytík

«{kýuÃkkt¾zeykuøkkuXðe÷kufkÏÞkLkku-÷kuf{nkfkÔÞkuMktÃkkrËíkfÞkOAu.þk†eÞÃkkX yÇÞkMkûk{ çkLku íkuÚke Ãkkt¾ze («Mktøk) «{kýu rð¼ksLk fhe, Ãkkt¾zeykuLkkt Lkk{þe»kofyLku¢{ykÃÞkAu.fzeykuLkkyLku÷Þkí{føkã(yÚkkoð)Lkk¢{ÃkýykÃÞk Au. ðkhíkk{kt hMkíkhçkku¤ ÚkE hkrøkÞk, ©kuíkk-Ëþofkuyu n»kkoðuþ{kt Wå[khu÷k WËTøkkhkuLkk ¢{ Ãký ynª ykÃkðk{kt ykÔÞk Au. ‘ÃkÍLk’ (økkð) yLku ‘ðkhíkk’ (yÚkkoð)Lkk ¾tz Ãký y÷øk Ãkkzâk Au.

æðrLk{wÿýLku ðkhtðkh Mkkt¼¤eLku økkÞf-fÚkf su heíku fÚkk-ðkhíkk økkÞku Au, ÷Þkí{f økãLkkt fÚkLk fÞkO Au íku heíku æðrLk{wÿý ytrfík fÞwO Au.

ÄkŠ{fyLkwckLkfuMkk{krsfrðrÄ-rðÄkLkMkkÚkuÃkkXòuzkÞu÷kunkuÞAuíÞkt MkwÄe ÃkkX ðknf fÚkf-økkÞfLkk r[¥k{kt ÂMÚkh nkuÞ Au. ÄkŠ{f yLkwckLk yLku Mkk{krsf rðrÄ-rðÄkLk çktÄ Ãkzðk ÷køku Au íÞkhu ðknf økkÞf-fÚkf fÚkkMkqºk

23hkìBk-MkeíkBkkLke ÔkkhíkkLkku MkkBkkrsf, ækkŠBkf yLku yiríknkrMkf MktËÇko

M{]rík{kt hk¾u Au yLkuÃkkX su{ su{ÞkË ykðu íku{ íku{ fÚkkMkqºkLkk ykÄkhu ykÏÞkLk fu {nkfkÔÞLkku ÃkkX økkÞ Au, fÚku Au. ÄkŠ{f-Mkk{krsf Ãkðo-«Mktøk-çktÄ Úkíkkt s «ÞkusLk Lk hÌkwtnkuðkÚke ykÏÞkLk fu {nkfkÔÞLkku ÃkkX Äe{uÄe{u M{]ríkþu»k Úkðk ÷køku Au. yk çkkçkík ÃktÚkk÷ økk{Lkk ðíkLke LkðS¼kE Ëuðk¼kE ¾ktx ÃkkMku 2018Lkk òLÞwykhe-Vuçkúwykhe{kMkLkkMk{Þ¾tz{ktíku{LkeVwhMkËLkkMk{ÞuçkuMkeLkkuYÃkkthkìýe, íkku¤ehkìýe, MkríkÞku ¾kíkw, nk÷ku-nqhku suðkt ykÏÞkLkkuLke Ãkkt¾zeyku fkøk¤ Ãkh ytrfík fheLku íkuLke íkw÷Lkk fhðkÚke yÇÞkMkeLku Mknusu Mk{òÞ Au. yk ykÏÞkLkkuLke Ãkkt¾zeyku Ãkrhrþü YÃku ¼e÷ ykrËðkMke {kir¾f ykÏÞkLk, ¾tz-1{kt ytíku ykÃkðk{kt ykðe Au. ykÚke r÷r¾ík YÃk Ãkk{u÷k yk þk†eÞ ÃkkXku ¼rð»ÞLke Mkkûkh ykrËðkMke ÃkuZe ÃkkuíkkLke ftXâ-MktÃkËk {kir¾f heíku økkÞ fu fÚku íkuðku ÏÞk÷ nkuðkÚke økkÞfu økkðk{kt yLku fÚkðk{kt su Mkqhku ÷tçkkÔÞk Au íÞkt ®çkËwyku ËþkoðeLku ÃkkX ytrfík fÞkuo Au.

ðknf økkÞf-fÚkfLkku {q¤ ÃkkX yûkík-yûkwÛý hnu {kxu MktþkuÄf-MktÃkkËf {q¤{kir¾ff]rík{ktÚkefþwtfkZâwt,W{uÞwOfuÃkkuíkkLkk íkhVÚkeçkËÕÞwtLkÚke.økkÞf-fÚkf íkhVÚke «Mktøk fnuðk{kt ftE ûkrík hne økE nkuÞ fu fÚkk-ðkhíkk MkkÚku MkwMktøkík Lk nkuÞ yuðwt W{uhýfÞwOnkuÞ, M{]rík{ktÚkefþwtf [qfeøkÞku nkuÞ,fÚkkLkku¢{W÷xkÞkunkuÞ–ykðe çkÄe rðMktøkríkyku íkuLke ÃkkMku çkuMkeLku-[[ko fheLku MkwÄkheLku ÃkkXLku þk†eÞ YÃk ykÃkðk{kt ykÔÞwt Au.

økkÞf-fÚkfLku rðhk{ ykÃkðk, M{]rík Mktfku¤ðk yLku Ëe½o fÚkk-ðkhíkk økkðk-fÚkðk{kt WíMkkrník fhðk nkUfkrhÞku hkøkkí{f økã{kt fÚkfLkwt ytrík{ rðÄkLk Ãkfze, íkuLkwt ÃkwLkhkðíkoLk fhe nkUfkhku ¼ýu Au. su{ fu :

MkkÄ (Mkkík-MkkÄw) : íkku...{hkÍ...

nkUfkrhÞku (fÚkk{kt xufku fhLkkh) : íkku...{hkÍ...

MkkÄ : yuíký fhe (½ze) ËLk (rËðMk) {kuèku....

nkUfkrhÞku : {kuèku ’÷k....

rçkLksYhe÷tçkkýxk¤ðknkUfkrhÞkLkktykrðÄkLkkuynªxk¤ðk{ktykÔÞkt Au. nkUfkrhÞkLkkt yk rðÄkLkku xk¤ðkÚke {q¤ {kir¾f f]ríkLku fkuE Ãký «fkhLke ûkrík ÃknkU[e LkÚke.

su íku çkku÷e{kt r÷ÃÞLíkhøkík þk†eÞ ÃkkX íkiÞkh ÚkÞk ÃkAe MktÃkkËf Mkk{u íkuLkku yLkwðkË Ãkzfkh çkLkeLku ykðu Au. f]ríkLku su íku Mk{ksLkk Mkt˼o{kt Mk{sðk

24¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

MktÃkkËf Mkk{u MkkiÚke Ãknu÷kt çkku÷eøkík yÚkkuo, yÚkoAkÞkyku yLku Mkt˼kuo ykðu Au. su íku Mk{ksLkk ‘÷kuf’Lke çkku÷eLkwt YÃk Ãký ykøkðwt nkuÞ Au. rððu[f-MktÃkkËfLke ÃkkuíkkLke çkku÷eLkkuð¤økkzÃký½ýeð¾íkuçkkÄfçkLkesíkkunkuÞAu.¼e÷eçkku÷eLkkMkt˼o{kt ‘zkune’Lkku yÚko ÃkíLke, ‘çkkðk’Lkku yÚko MkMkhku, ‘çkkçkk’Lkku yÚko çkkðku, ‘ËkËk’ yux÷u rËÞh,‘MkeMkku’þçˆeLkksLkLkytøkyLku ‘neíkheyktf{kh’yux÷u r¼íkrhÞktLknª Ãkhtíkw fkçkh[eíkhkt su sLkLkytøk WÃkhLke hku{kðr÷Lkk yÚko{kt «ÞkuòÞ Au. yLku ‘f{kh’Lkku yÚko ÞkurLk ÚkkÞ Au. f]ríkLkku yLkwðkË fhíkkt çkku÷eøkík ykðk yÚkkuo, yÚkoAkÞkyku yLku Mkt˼kuo Ãký æÞkLk{kt hk¾ðk{kt ykÔÞk Au.

yLkwðkËLke çkkçkík{kt çkeS ÷ûÞ{kt ÷uðk suðe çkkçkík yu Au fu rþü MkkrníÞLke f]ríkLke Lknª Ãký yLkwðkË ÷kuff]ríkLke ðÄw LkSf nkuðku òuEyu. íku{kt su íkuMktMf]rík-Mk{ks-«ËuþLke{kxeLkeMkwøktÄnkuðeòuEyu.su{fu‘QzeQzeøkwòuh½kuzu Mkðkh ÚkkÞ Au’ yLkwðkË{kt yríkþÞkuÂõík¼Þkuo ÷kuffÕÃkLkkLkku su {wõík ði¼ð Au (su ykrËðkMke rðMíkkh{kt Ãkûkeyku MkkÚkuLkk Mkkn[Þo{ktÚke ykÔÞku Au) yu økwòuh A÷tøke ½kuzu MkðkhÚkkÞAu’yLkwðkË{kt LkÚke.yríkþÞkuÂõík yu ÷kufMkkrníÞLkk MðYÃkLkwtyuf {n¥ðLkwt ÷ûký Au. Vq÷ ðeýðk síke {k¤ýLke Akçk ðktMkLke Lknª Ãkhtíkw MkkuLkkLke s nkuÞ. Vq÷ ÃkkzðkLke ytfkuze ÷kuZkLkk íkkhLke Lknª Ãký YÃkkLke s nkuÞ.

{q¤ ¼e÷e ÃkkXLke fÚkk-ðkhíkkLkwt økãYÃk

ynª su {kLÞ økwshkíke{kt {kir¾f {nkfkÔÞku yLku yLÞºk {kir¾f ykÏÞkLkkuLke fÚkk ykÃkðk{kt ykðe Au, íku {q¤ økuÞ(økkð) ¼sLk yLku hkøkkí{f økã(yÚkkoð)Lkwt økã{kt YÃkkLíkh Au. yLÞ Mk{ksLkk ¼kðf-ðk[fLku {q¤ ¼e÷e çkku÷e-¼k»kkLkk ÃkkXLkku ÏÞk÷ ykðu yu árüyu yk fÚkk ykÃkðk{kt ykðe Au. økuÞ fÚkkLkwt økã{kt YÃkkLíkh fhíke ð¾íku {q¤ ¼e÷e fÚkkLkk ÃkkXLku s æÞkLk{kt hk¾ðk{kt ykÔÞku Au. yLÞ Mk{ksLkku ¼kðf-ðk[f {q¤ f]ríkLku Mk{S þfu íkuÚke ytíku þçËkÚko Mkqr[ Ãký ykÃkðk{kt ykðe Au.

÷kuff]rík æðrLk{wrÿík fhíkkt Ãknu÷kt çkeò çku-ºký ðknfkuLkk ftX{kt hnu÷e f]ríkLke [fkMkýe fhe ÞkuøÞ {krníkeËkíkk þkuæÞku Au. ykht¼u ¼e÷e Mk{ksLke {kir¾f f]rík ykÏÞkLkLkku Mkk{krsf-ÄkŠ{f Mkt˼o, MÚkkrLkf Mkt˼o, {krníkeËkíkk økkÞf, hkrøkÞk yLku nkutfkrhÞkLke {krníke RíÞkrË ykð~Þf çkkçkíkku ykÃke Au. suÚke yLÞ Mk{ksLkku ðk[f-¼kðf {q¤ ÷kuff]rík {kýe þfu yLku yæÞÞLk fhe þfu.

25hkìBk-MkeíkBkkLke ÔkkhíkkLkku MkkBkkrsf, ækkŠBkf yLku yiríknkrMkf MktËÇko

¼e÷e ÷kuf{nkfkÔÞkuLke MktÃkkËfeÞ rðþu»kíkkyku

yk Ãknu÷kt Ãký LkkUæÞwt Au fu ¼e÷Mk{ks{kt Éíkw[¢ «{kýu ykðíkk fkuELku fkuE ÄkŠ{f WíMkð yLku íkuLku Mkt÷øLk yLkwckLk fu fkuE Mkk{krsf «Mktøk fu YZ«ÚkkLkwt

yrð¼kßÞytøkçkLkeLku{kir¾f{nkfkÔÞkufu÷kufkÏÞkLkkuykðuAu.íku{kºkfÚkkhMk Ãkku»kðk {kxu LkÚke ykðíkkt ¼e÷SðLkLke fkuE Lku fkuE ÄkŠ{f fu Mkk{krsf «ýk÷eLku

r¢Þkþe÷fheLkuMktÃkLLkçkLkkððk{kxuykðuAu.ykÚkeykðkt{nkfkÔÞku¼e÷Mk{ksLkk fkuE ÄkŠ{f yLkwckLk, WíMkð yLku Mkk{krsf «MktøkLkk ¾kMk «fkhLkk ðkíkkðhýLkk «¼kð ík¤u, økkÞf fu fÚkfLkk ftX{ktÚke Ëþofku fu ©kuíkkykuLkk MknÞkuøkÚke þçËku îkhk ÃkkuíkkLkwtf÷k{ÞYÃkÄhuAu.¼uøkkuÚkÞu÷ku÷kufMk{wËkÞyLkwckLkLkerðrÄyLkuíkuLkeMkkÚku òuzkÞu÷e ðkhíkk{kt Mkn¼køke ÚkkÞ Au. MkkÄw fu ¼kuÃkkLke MkL{w¾ nt{uþkt íkuLkk ©kuíkkËþof hnu Au. íkuyku ðkhíkkLkwt ©ðý fhu Au, økkÞ Au, Lkk[u Au yLku ðkhíkk fnuðk{kt MkkÄwLku fu¼kuÃkkLku{ËË fhuAu.ykÚke÷kufkÏÞkLk-÷kuf{nkfkÔÞMkkÄwfu ¼kuÃkkufÚkuAu Ãkhtíkw ðkhíkk fkuE yuf ÔÞÂõíkLke Lknª Ãkhtíkw íkuLke {kr÷fe ðkhíkk Mkkt¼¤ðk ¼uøkk ÚkÞu÷k÷kufMk{qnLkeMktÞwõíkøkýkÞAu.íkuLkku¼køkeËkhyufXkuÚkÞu÷kuMk{wËkÞøkýkÞ Au.hkrøkÞkyLkunkUfkrhÞkLkk÷ÞLkkykhkun-yðhkun,Mk{qnLk]íÞLkeytøk-¼trøkyku yLku ðkhíkk{kt hMkíkhçkku¤ ÚkE ©kuíkk-Ëþofkuyu n»kkoðuþ{kt økkÞfLkwt økkihð fhíkk

Wå[khu÷k WËTøkkhku s økkÞfLkk r[¥k{kt hnu÷e ðkhíkk þçËku îkhk f÷kí{f MðYÃk ÄkhýfhuAu.ykÚke‘økwshktLkkuyhu÷ku’LkkøkkÞfSðk¼kEøk{khfnuAu,“hkrøkÞk yLkuMkkt¼¤ðkðk¤krðLkky{uÃkkt¾rðLkkLkkÃkt¾esuðkAeyu.”yk{Mkk{wËkrÞfíkk yLku Mkn¼køkeíkkLkk ÷eÄu s ÷kufkÏÞkLk-÷kuf{nkfkÔÞLkwt fÚkLk MkkIËÞo yLku MðYÃk Mkku¤u f¤kyu ¾e÷u Au. ykÚke ykðkt ÷kufkÏÞkLkku-÷kuf{nkfkÔÞku ¼e÷ Mk{ksLkku ÄkŠ{f yLku Mkk{krsf ðkíkkðhý{ktsu MÚk¤uyLkuMk{Þu fÚkLkf¤kYÃk Äkhý fhuAu, íkuMÚk¤ yLkufk¤Lkk ðkíkkðhýLkk Mkt˼o{kt s, yk Mk{ksLkk÷kufMkkÚku n¤e{¤eLku yLku yk rðrÄyku{kt Mkn¼køke ÚkELku s Ãkk{e-{kýe þfkÞ íkÚkk æðrLk{wrÿík fhe, þk†eÞ ÃkkX MktÃkkrËík fhe þfkÞ.

suíku«ËuþLkk MÚk¤-fk¤ yLku«MktøkLkwtðkíkkðhýíkÚkk íkuLkk fkhýuMkòoíke su íkuMk{ksLkk ÷kufMk{wËkÞLke {Lk:ÂMÚkrík r¼LLk r¼LLk «fkhLke nkuÞ Au. ¼kËhðk {kMkLkk çkes ({nk{køkeo fu Äq¤kLkku Ãkkx) suðk «Mktøku ÷k÷ fkÃkz Ãkh Mkk{k Lkk{Lkk ík]ýÄkLÞLkk MkVuË ËkýkÚke h[ðk{kt ykðíkwt {tz¤ yLku íku{kt {ktzðk{kt ykðíkk [tÿ, Mkqhs, Ãkkt[ Ãkktzðku, nLkw{kLk, ðkMkwrfLkkøk, Ãkkzkuh økkÞ, s¤Ãkøke ½kuzku ðøkuhuLke

ÄkŠ{f ykf]ríkyku, rMkíkhe ßÞkuík, [qh{kLkkt fwtzkt yLku økwhw-[u÷k çkLkkððk Úkíke

rðrÄLkkfkhýuyufrðþu»k«fkhLkwtÄkŠ{f¼ÂõíkLkwtðkíkkðhýMkòoÞAu.suLkkfkhýu {nk{køkeo MkkÄwLkk {kLkMk{ktÚke íkku¤ehkýe, YÃkkhkýe, hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk suðkt ÷kufkÏÞkLkku-÷kuf{nkfkÔÞkuLke ¼Âõík «ÄkLk Ãkkt¾zeyku Mkknrsf heíku «økxu Au.

Mk{krÄ,÷kufkEfuLkkLke-{kuxeLÞkíksuðk{hýku¥khMkk{krsf«MktøkkuyuMðsLkkuLkku þkuf yLku hwËLk yuf rðrþü «fkhLkwt ðihkøÞ-rLkðuo˼Þwo ðkíkkðhý Mksuo Au. ykÚke

økkÞfLkkr[¥k{ktÚkeøkkuÃke[tË-¼hÚkheLkeðkhíkkfu¼khÚkLkeÃkktzðkurn{k÷ÞLkkÃktÚku suðe Ãkkt¾zeyku Mkns heíku ykrð¼koð Ãkk{u Au. ßÞkhu nqhku (þqhku) {ktzíke ðu¤kyu Mkk{wtðuhðkéÞwtnkuðkLkk÷eÄuËkYÃkeÄu÷k÷kufkuLkk{kLkMk{ktrðsÞLkkuWL{kËsL{kðu Au. ykLkk fkhýu WíMkkrník ÚkÞu÷k ÷kufku ykLktËLke rfrfÞkheyku Ãkkzu Au. suÚke yuf ÷kûkrýf «fkhLkwt ykusÃkqýo ðkíkkðhý MkòoÞ Au. ykÚke ¼uøkku ÚkÞu÷ku ÷kufMk{wËkÞ ‘hkXkuhðkhíkk’fu‘¼khÚk’suðktðuhÚke¼hu÷kt{nkfkÔÞkufuðkhíkkykuMkkt¼¤ðkyLku økkðk {kxu ykíkwh çkLke òÞ Au. ykðk Mkns yLku {q¤¼qík ðkíkkðhý ðå[u s økkÞfLkk {kLkMk{kt su íku «MktøkLku yLkwYÃk fÚkkLkk ¼kðku ykrð¼koð Ãkk{u Au yLku þçËku îkhk MkðkOøk YÃk{kt f¤kí{f heíku su íku ÷kufkÏÞkLk fu ÷kuf{nkfkÔÞ MðYÃk Ähu Au. su íku «MktøkLkk ðkíkkðhý{kt su íku Mk{ksLkk ÷kufMk{wËkÞLke ðå[u sELku f]rík æðrLk{wrÿík fhe ÃkkX

MktÃkkrËíkfhðk{ktLkÚkeykðíkkuyuLkusuíkuMk{ksLke«ríkrLkrÄf]ríkfneþfkÞLknª. {U {kuxk ¼køkLkkt ÷kufkÏÞkLkku-÷kuf{nkfkÔÞku yLku yLÞ ¼e÷e ykrËðkMke {kir¾f

MktÃkËkMÚk¤-fk¤-«Mktøku¼e÷Mk{ksLkk÷kufMk{wËkÞLkeðå[usELku1500ykìrzÞku yLku 50 rðrzÞku fuMkuxTMk Ãkh ytrfík fhe f]ríkykuLkk ÃkkX MktÃkkrËík fÞko Au.

{khkîkhkW¥khøkwshkíkLkk¾uzçkúñk-Ëktíkkíkk÷wfkykuLkk¼e÷ykrËðkMke rðMíkkh{ktÚke MktÃkkrËík ‘hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk’ (¼e÷e hk{kÞý), ‘¼e÷kuLkwt ¼khÚk’ (¼e÷e {nk¼khík), ‘økwshktLkku yhu÷ku’, ‘hkXkuhðkhíkk’ suðkt s ÷kuf{nkfkÔÞku,‘YÃkkthkìýeLkeðkhíkk’,‘íkku¤ehkìýeLkeðkhíkk’,‘økkuÃke[t˼hÚkheLke ðkhíkk’ suðkt 21 ÷kufkÏÞkLkku, 4 økeíkfÚkkyku, yLkuf ÃkwhkfÚkkyku-÷kuffÚkkyku, ÷kuf{tºkku, 800 ÷kuføkeíkku yLku yLÞ ÷kufMktÃkËk ð»koLkk Éíkw[¢ yLku SðLk[¢ «{kýuykðíkkMkk{krsf-ÄkŠ{fÃkðo-«MktøkuøkðkÞAuyLkufnuðkÞAuíkuMk{ÞuyLku íku MÚk¤u ¼e÷ Mk{ksLke ðå[u sELku ÃkðoLkk ðkíkkðhý{kt æðrLk{wrÿík fÞkO Au yLku

MktÃkkrËíkfÞkOAu.ykMk{Þuçkkfehnu÷eÃkkt¾zeyku-½xLkk-«Mktøkku¼e÷MkkÄw-¼kuÃkk 26¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

27hkìBk-MkeíkBkkLke ÔkkhíkkLkku MkkBkkrsf, ækkŠBkf yLku yiríknkrMkf MktËÇko

yLku Mkn¼køke hkrøkÞkykuLkk VwhMkËLkk Mk{Þu íku{Lkk yk{tºkýÚke íku{Lku {¤eLku íku{Lkkøkk{Lkk¼kiøkkur÷fyLkuMkk{krsfðkíkkðhýðå[uæðrLk{wrÿíkfÞkOAu.ykÚke økkÞf yLku hkrøkÞk ÃkkuíkkLkk MÚkkrLkf ðkíkkðhý ðå[u økkðk {kxu ykíkwh çkLke Ãkqhk Ãkqhk WÕ÷kMk-Qòo MkkÚku ¾qÕÞk Au; ¾eÕÞk Au yLku {kir¾f ÷kuff]ríkykuLkwt æðrLk{wÿý fhkÔÞwt Au. yk ÃkØríkyu MktÃkkrËík fhu÷kt ÷kuf{nkfkÔÞku-÷kufkÏÞkLkku fu yLÞ ÷kufMktÃkËk su íku Mk{ksLkwt «ríkrLkrÄ {kir¾f ÷kufMkkrníÞ økýe þfkÞ. yk ÃkØríkyu

MktÃkkrËík fhu÷wt ÷kufMkkrníÞ 40 økútÚkku{kt «fkrþík ÚkÞwt Au. ‘¼khÚk’, ‘hkXkuhðkhíkk’ suðkt ÷kuf{nkfkÔÞkuLkk íkku ytøkúuS, ®nËe yLku çktøkk¤e ¼k»kk{kt yLkwðkË ÚkÞk Au. ‘¼e÷kuLkwt ¼khÚk’Lku íkku 23 ¼khíkeÞ ¼k»kkyku{kt «økx fhðkLkku rLkýoÞ fuLÿeÞ MkkrníÞ yfkË{e, rËÕneyu ÷eÄku Au. su íku «ËuþLkk MÚk¤-fk¤ Ãkðo-«MktøkLkk ðkíkkðhý, íkuLku Mkt÷øLk ÄkŠ{f yLkwckLk-Mkk{krsf rðrÄ-rðÄkLk yLku ÷kufMk{wËkÞLkk MknÞkuøkÚke ðknf økkÞfLkk {kLkMk{ktÚke ykrð¼qoík ÷kufkÏÞkLkku-÷kuf{nkfkÔÞku yLku yLÞ ÷kufMktÃkËkLkk ÃkkX ÷øk¼øk rLkÞík nkuÞ Au. ykðk rLkÞík ÃkkXLkkt ÃkkXktíkhku Ãký ¾kMk {¤íkkt LkÚke. ÷øk¼øky«kÃÞnkuÞAu.yksLkkçkË÷kÞu÷kÞwøkMkt˼o{ktíkku÷kufMktÃkËkþtfxøkúMík Au. su{Lkk ftX{kt yk ÷kufMktÃkËk níke yu íkku ðÞLku ÷eÄu fk¤Ä{o ÃkkBÞk Au. Lkðe ÃkuZe yk ftXMktÃkËkÚke rð{w¾ çkLke Au. yu çkkçkík Ãkrhrþü{kt {qfu÷k Ãkkt¾zeykuLkk økãYÃkkuLke Ãkqðuo MktÃkkrËík f]ríkyku MkkÚku íkw÷Lkk fhðkÚke Mknusu Mk{òÞ Au. ykðk çkË÷kÞu÷kÞwøkMkt˼o{ktynªþk†eÞheíkuÃkwLkoMktÃkkrËík÷kufkÏÞkLkku-÷kuf{nkfkÔÞkuLkk ÃkkX s ¼e÷ Mk{ksLkkt «ríkrLkrÄ ÷kufkÏÞkLkku-÷kuf{nkfkÔÞ çkLke hnu Au.

hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk (2020), MktÃkkËf : zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷, Ãk]. 1 Úke 27, økwshkíkMkkrníÞyfkË{e,økktÄeLkøkh Mkt˼o

1.ækq¤kLkk ÃkkxLke Bkkrníke Bkkxu swyku, íkku¤ehkìÛkeLke Ôkkhíkk, zkì. ÇkøkÔkkLkËkMk ÃkxuÕk

2.ækq¤kLkku Xkfkuh yLku fkìçkrhGkk XkfkuhLke W¥Ãkr¥kfÚkk Bkkxu swyku, íkku¤ehkìÛkeLke Ôkkhíkk, zkì.ÇkøkÔkkLkËkMk ÃkxuÕk

3.ËuÔkhkLkku Xkfkuh, ækq¤kLkk ÃkkxLkku Xkfkuh, øšÛkfku (økÛkÃkrík) yLku BkkÛkufLkkÚk suÔkk íkuykuLkk åkkuÏÏkk ËuÔk Au ßGkkhu fkìçkrhGkku Xkfkuh, Bkkíkk, íštçkhks yLku ÇkktÏkhËuÔk

28¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

suÔkk íkuykuLkk BkuÕkk ËuÔkku Au.

4.hkBkfÚkk (WíÃkr¥k ykih rÔkfkMk), Vkækh fkrBkÕk çšÕfu, Ãk].225-226

5.hkBkfÚkk (WíÃkr¥k ykih rÔkfkMk), Vkækh fkrBkÕk çšÕfu, Ãk].300

6.yusLk, Ãk].343

7.çkkÕkfktz yLku W¥khfktz rMkÔkkGkLke hkBkfÚkkLku rÔkîkLkkuyu ykrËhkBkkGkÛk LkkBk ykÃGšt, Au. su ÔkkÕBkerfyu MÔkGkt håGšt nkuÔkkLšt BkLkkGk Au.

8.ykrËÔkkMke rMkÔkkGkLkk Ôkæš yÇGkkMk Bkkxu swyku “ÕkkuføkeíkkuBkkt hkBkåkrhík yLku ÃkktzÔkfÚkk`, zkì.nMš Gkkr¿kf

9.hkBkfÚkk (WíÃkr¥k ykih rÔkfkMk) çšÕfu, Ãk].134

10.hkBkkGkÛkLke ytíkhGkkºkk, LkøkeLkËkMk MktÎkÔke, «ÚkBk ykÔk]r¥k, sqLk, 1986, Ãk].37

11.ÇkøkÔkËTøkkuBktz¤

12.~kíkÃkÚk ƒúkñÛkÚke BkktzeLku ÔkirËf MkkrníGkLkk yLkuf „útÚkkuBkkt RLÿ, økkiíkBk yLku ynÕGkkLkk Ôk]¥kktíkLkkt çkes «kÃík ÚkkGk Au (ÔkurËf RLzufMk, BkufzkLkÕk-feÚk)

13.hkBkfÚkk WíÃkr¥k ykih rÔkfkMk çšÕfu, Ãk].133

2.

‘hkìBk MkeíkBkkLke Ôkkhíkk’ yLku BknkÃktÚke SÔkLkË~koLk zkì. LkkÚkkÕkkÕk økkurnÕk

ÇkkhíkeGk çku BknkfkÔGkku ÔkkÕBkerff]ík ‘hkBkkGkÛk’ yLku ÔkuËÔGkkMkf]ík ‘BknkÇkkhík’ r~kü MkkrníGkLke f]ríkyku Au. yk r~kü MkkrníGkÚke Ôktråkík yLku Ëqh hÏkkGkuÕkku yhÛGkÔkkMke ykrËÔkkMke MkBkks Au. yk MkBkks rLkhûkh, ~kk†¿kkLkÚke y¿kkík yLku ykŠÚkf heíku økheçk hÌkku Au. íkuBk Aíkkt íkuLke ÃkkMku BkkirÏkf-ftXkuÃkftXâ ÃkhtÃkhkLšt yZ¤f, yÛkBkkuÕk MkkrníGk Ãkzâwt Au. íkuBkLkk yk ÕkkufMkkrníGkBkkt fÚkkøkeíkku, ykÏGkkLkku, BknkfkÔGkku yLku ÕkkuffÚkkyku, ÇksLkfÚkkyku, ÕkkufLk]íGkøkeíkkuLšt ÔkirÔkæGk òuÔkk Bk¤u Au. íkuÔke s íkuBkLke ykøkÔke ækkŠBkf MktMf]rík Lku MktMfkh Au. W¥kh øšshkíkLkk Ïkuzƒúñk íkÚkk Ëktíkk íkkÕšfkBkkt yhÔkÕÕkeLke røkrhBkk¤kBkkt ÔkMkíkku ykrËÔkkMke MkBkks Au. yk ykrËÔkkMke MkBkksLšt ftXMÚk ÃkhtÃkhkLšt ÕkkufMkkrníGk ÕšÃík ÃkkBku íku ÃkqÔkuo çkåkkÔke ÕkuÔkkLkku ÇkøkehÚk MktfÕÃk zkì. ÇkøkÔkkLkËkMk ÃkxuÕku fGkkuo. ~kk¤kLkku yuf r~kûkf rÔkãkËuÔkeLke Mkkåkk yÚkoBkkt WÃkkMkLkk fhu Au. ÃkkuíkkLke òíkLku ykrËÔkkMke MkBkksLkku MkÇGk BkkLkeLku yk MkBkksLkk ÕkkufMkkrníGkLku æÔkrLkBšrÿíkLku „útÚkMÚk fhu Au. yk MkkrníGkBkkt ‘hkìBk MkeíkBkkLke Ôkkhíkk’ (hkBkkGkÛk) yLku ‘ÇkeÕkkuLšt ÇkkhÚk’ (BknkÇkkhík) ÕkkufBknkfkÔGk íkhefu íkuBkLke LkkUækÃkkºk f]ríkyku Au. ‘ÇkeÕkkuLšt ÇkkhÚk’ Lku BknkÃktÚk, ‘ÇkeÕkkuLšt ÇkkhÚk yLku nrhsLkkuLke øšÃík ÃkkxWÃkkMkLkk’ rÔk~ku Bkkhk ÕkuÏkku «økx ÚkE åkqfGkk Au. swyku, ‘MktíkMkkrníGk Mkt~kkuækLk yLku MkBkeûkk’, (‘ÔkLkMÔkh’). Bkkhku ynª WÆu~Þ ykrËÔkkMke : ÕkkufBknkfkÔGk ‘hkìBkMkeíkBkkLke Ôkkhíkk’Bkkt «økx Úkíšt BknkÃktÚke SÔkLkË~koLk ykÕkuÏkÔkkLkku Au.

30¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

hkìBkMkeíkBkkLke Ôkkhíkk :

BknkfkÔGk hkBkkGkÛkLke fÚkkÔkMíšLkku ÃkrhåkGk Mš¿k ÇkkhíkeGksLkkuLku ykÃkÔkkLkku Lk nkuGk. yk hkBkkGkÛkLke fÚkk ykrËÔkkMke ÇkeÕkeMkBkksBkkt økkLk, íkkÕk, Lk]íGk MkkÚku

økÔkkGk Au; fÚkkGk Au. hkBkkGkÛkLkk BknkLkkGkf hkBk ÃkhBkkíBkkLkku yÔkíkkh Au.

BknkMkíke Mkeíkk, ÃkÔkLk Mšík nLšBkkLkS Ôkøkuhu ykhkæGk ËuÔkku Au. yk Ãkkºkku ËiÔke ~kÂõík ækhkÔku Au. ÇkkhíkeGksLkkuLkku SÔkLk SÔkÔkkLkku ykækkh Au. ßGkkhu ykrËÔkkMke

‘hkìBkMkeíkBkkLke Ôkkhíkk’Bkkt hkBk, Mkeíkk, ÕkûBkÛk, nLšBkkLkS MkkBkkLGk sLk

MkBšËkGkLkkt, BkkLkÔkMkns BkGkkoËkyku ækhkÔkíkkt Ãkkºkku Au. çkeswt, íkuBkLke yk fÚkkLkk BknkLkkGkf hkBk Lknª ÃkÛk ÕkûBkÛk Au. hkBk BkGkkoËk Ãkwhw»kku¥kBk Au Lku ÕkûBkÛk sríkƒúñåkkhe Ãkwhw»k Au. ynª ÇkøkÔkkLkËkMk ÃkxuÕk îkhk MktÃkkrËík ‘hkìBk MkeíkBkkLke Ôkkhíkk’Lkk ykækkhu «ÚkBk ÇkeÕke hkBkfÚkkLke Ôkkík fhe~k.

‘hkìBk MkeíkBkkLke Ôkkhíkk’Bkkt «ÚkBk økkiíkBkÉr»k yLku RLÿLke fÚkk fnuÔkkBkkt ykÔke Au. økkiíkBkÉr»k yLku RLÿ MkíGkÉr»kLkk r~k»Gkku níkk. økwhwyu økkiíkBkÉr»kLku

yrík MkwtËh fLGkk ynÕGkk ykÃke. ykÚke RLÿ fkBkkíšh ÚkE åktÿLku MkkÚku ÕkkÔke økkiíkBkÉr»kLkk yk©Bku ykÔku Au. Bkkuze hkºku åktÿ fqfzkLšt YÃk ÕkE çkkuÕku Au. ykÚke økkiíkBkÉr»k ÔknuÕke MkÔkkh ÚkGkkLšt BkkLke MLkkLk fhÔkk yk©BkLke çknkh LkËeyu òGk

Au. íGkkhu RLÿ ynÕGkk MkkÚku hMkÇkkuøk BkkÛku Au. økkiíkBkÉr»k MLkkLk fhe ÃkkAk

ykÔGkk íGkkhu yk ÇkuË òÛke åktÿLke AkíkeBkkt ÕkeÕkku ÃkAuzku Íkxfe fkGkBke fÕktf ÕkøkkzTGšt. RLÿLke RrLÿGkku çkk¤e íkuLku nhÛkLke ®~køkzeBkkt fuË fGkkuo. RLÿLke økuhnksheBkkt çkkh Ôk»ko Ãk]ÚÔke WÃkh BkuÎkÔk»kko ÚkE Lknª, Ëw»fk¤ Ãkzâku. ÔkifwtXBkkt ÇkøkÔkkLkLku òÛk Úkíkkt RLÿLku Bšõík fhkÔke ÔkhMkkË ÔkhMkkÔke, Ãk]ÚÔke LkÔkÃkÕÕkrÔkík fhe.

ÇkøkÔkkLk yLku r~kÔkS Ãk]ÚÔkÕkkufBkkt ÕkkufkuLkkt MšÏkËw:Ïk òÛkÔkk Lkef¤u Au. Ãk]ÚÔke ÃkhLke «f]rík òuE ykLktËBkkt ykÔke rÔkåkkh fhu Au fu Ãk]ÚÔkeLkku Mksof-Ãkku»kfMktnkhf ÇkøkÔkkLk Au íkku Bkkhu yk rÔk»Ûš ÇkøkÔkkLkLšt MkíkLšt ÃkkhÏšt ÕkuÔšt òuEyu. yk Bkkxu r~kÔkS MštËh økækuzeLšt YÃk ækhu Au. ÇkøkÔkkLk rÔk»Ûš ÃkkMku ÃkqAze ÃkxÃkxkÔkíke økÄuze YÃku QÇkk hnu Au. rÔk»Ûš MštËh økÎkuze òuE Bkkunktæk ÚkGkk, økækuzeLku MktÇkkuøkÔkk økGkk, suÔšt ®ÕkøkBkktÚke ÔkeGko Aqxâwt yuxÕku r~kÔkS Bkq¤ YÃkBkkt ykÔke økGkk. yk AqxuÕšt ÔkeGko Ãkkíkk¤ÕkkufBkkt Lkkøkhks ÔkkMšrfLkk çkøkeåkkBkkt ÃkqÛko rÔkfrMkík fBk¤VqÕk WÃkh Ãkzu Au. ÔkkMšrfLke BkkLkíke hkÛke fifGke (ffkÃkËBkÛke) ÔkkMšrf hkòLke økuhnksheBkkt ykÔkuÕkk íkuBkLkk rBkºk yGkkuæGkkLkk hkò Ë~khÚkLšt MÔkkøkík fhÔkk Bkkxu VqÕk ÕkuÔkk

31‘hkìBk MkeíkBkkLke Ôkkhíkk’ yLku BknkÃktÚke SÔkLkË~koLk

ÔkkzeBkkt òGk Au íGkkt hkÛke ÃkuÕšt fBk¤VqÕk Mkqt½u Au, íkuLke MkkÚku s fBk¤Bkkt hnuÕšt rÔk»Ûš ÇkøkÔkkLkLšt ÔkeGko hkÛkeLkk økÇkoBkkt ÃknkUåku Au.

hkò Ë~khÚk Ãkkíkk¤Bkkt rBkºk ÔkkMšrfLke hkÛke fifGke íkuLkk «uBke økkurXGkk

çkktrzGkkLkkøk MkkÚku «uBk fhíke swyu Au. hkÛkeLku ÚkGšt fu Bkkhk yk «uBkLke Ôkkík Ë~khÚk

íkuLkk rBkºk ÔkkMšrfLku fnu~ku s íkuÚke íku Ôkkík fnu íku ÃkqÔkuo fifGkehkÛke rÔkÕkkÃk fhíke

ÔkkˤBknuÕkBkkt hkòLku VrhGkkË fhu Au fu íkBkkhk rBkºk Ë~khÚku Bkkhe MkkÚku yk®ÕkøkLk

ÕkE MkBkkøkBk fGkkuo Au. ÔkkMšrf Ë~khÚkLke yrøLkÃkheûkk fhu Au, Mk¤økíkk MíktÇkLku yk®ÕkøkLk ÕkuÔkkLšt. íkuBkkt Ë~khÚk ÃkrÔkºk Mkkrçkík ÚkkGk Au yuxÕku ¢kuæku ÇkhkGkuÕkku ÔkkMšrf fifGkeLku Ë~khÚkhkòLke hkÛke íkhefu MkkUÃke Ëu Au. Ë~khÚk hkÛke fifGkeLku ÕkE yGkkuæGkk ykÔku Au.

hkÛke fifGke MkkuÔkLk fxkheÚke økÇko åkeheLku BkkxeLkk fwtÇkBkkt Bkqfu Au. yu fwtÇk íkÃk fhíkk MkÃíkŠ»kykuLku MkkUÃkÔkkBkkt ykÔGkku. íku MkBkGku ÕktfkøkZBkkt hkò hkÔkÛkLšt hks níšt. hkòLkk MkirLkfku íkÃk fhíkk MkÃíkŠ»kyku ÃkkMku ykÔke hksLku ÇkhÔkkLkku fh Bkktøku Au. Ér»kyku ÃkkMku fkuE MktÃkr¥k níke Lknª yuxÕku fhLkk çkËÕkkBkkt ÃkuÕkku fwtÇk ykÃku Au. hkÔkÛk yu økÇkofwtÇk ÏkkuÕku Au íkku íkuBkktÚke YÃkYÃkLkk ytçkkh suÔke fwtÔkhe «økxu Au. hkÔkÛku íkÃk MkkækLkkyu LkÔk„únLku Ôk~k fhe íkuLkk ZkurÕkGkkLku ÃkkGku çkktæke hkÏGkk níkk. yk Ë~kBkku „ún fwtÔkhe Mkeíkk MÔkYÃku ykÔGkku. òu~keykuyu òu~k òuE fÌšt fu nu hkò hkÔkÛk ! yk fwtÔkhe MkkÚku íkkhku ÎkhÔkkMkku ÕkÏGkku Au! ykÚke hkÔkÛku fwtÔkhe MkeíkkLku øktøkk LkËeBkkt zwçkkze BkkhÔkk nwfBk fGkkuo. Ôknuíšt ÃkkhÛšt MLkkLk fhíkk sLkfLku òuÔkk Bk¤u Au. rLk:MktíkkLk hkò sLkf Ïš~k ÚkE MkeíkkLku ÃkkuíkkLke Ëefhe fhe WAuhu Au.

yGkkuæGkkLkøkheBkkt hkò Ë~khÚkLku hkBk yLku ÕkûBkÛk çku Úºkku Au. hkÛke fifGkeLkk fnuÔkkÚke Ë~khÚkhkò yk çktLku ÚºkkuLku çkkh Ôk»koLkku ÔkLkÔkkMk ykÃku Au. hkBk, ÕkûBkÛk fˤeÔkLkBkkt ÔkLkV¤ ÏkkELku SÔkLk SÔku Au. yu Vhíkk Vhíkk sLkfhkòLkk hkßGkLke MkeBkkLkk ÏkuíkhBkkt ykÔku Au. íGkkt íkuyku íkuBkLšt çkkÛk Lku ækLš»Gk ÇkqÕke òGk Au. sLkfhkòLke Úºke Mkeíkk Ïkuíkhu fkBk fhíkk ÏkuzqíkkuLšt Çkkík ÕkELku ykÔku Au. ÏkuíkhBkkt ÃkzuÕšt ækLš»Gk çkkh çk¤ËLke òuzeÚke ÏkUåkkGšt Lknª íku MkeíkkSLke ykuZÛkeyu ÇkhkE BknuÕku ykÔku Au. Mkeíkkyu yk ækLš»Gk ÃkkÕkÔkuÚke Akuze BkkÛkufåkkufBkkt BkqõGšt. nÔku hkòLku ÚkGšt fu Bkkhe Ëefhe ÕkøLk ÕkkGkf ÚkE Au. MkeíkkSLkku MÔkGktÔkh ÞkusðkBkkt ykÔGkku. nkÚkÛke hkò-Bknkhkò Akuze Ëqh Wfhzk WÃkh çkuXuÕkk hkBkLkk øk¤kBkkt ÔkhBkk¤k ÃknuhkÔku Au. hkòykuyu rÔkhkuæk fGkkuo yuxÕku nkÚkeLku çkeS ÔkÏkík

BkkufÕkÔkkBkkt ykÔGkku íkku VheLku nkÚke hkBkLku nkh ÃknuhkÔku Au. Aíkkt hkòykuLku

Mktíkku»k Lk ÚkGkku yuxÕku ÎkLš»Gk ŸåkfÔkkLke ~khík Bkqfe. yk ækLš»Gk hkÔkÛkÚke ŸåkfkGšt Lknª, íkuLke yktøk¤eyku åkeÃkkÛke. íku ækLš»Gk hkBk hBkfzkLke suBk Ÿåkfe, ÃkÛkA ÏkUåke xtfkh fÞkuo. sLkfhkò Ïš~k ÚkE MkeíkkLkkt ÕkøLk hkBk MkkÚku fhu Au.

hkBk-MkeíkkLkkt ÕkøLk ykrËÔkkMkeykuLkk rhÔkks «BkkÛku ÔkÛkoÔkÔkkBkkt ykÔGkkt Au. MkeíkkS fLGkkËkLkBkkt sLkfhkò ÃkkMkuÚke ÔkLkÏktzBkkt hkuÃkÔkk sqE, òMkqË, fuíkfe, fuÔkhk, BkhÔkk, BkkuøkhkLkkt çkes Bkktøku Au. ÔkLkÔkkMkeykuLkku yk «f]rík«uBk. ÔkLGk«f]rík íkuBkLku Bkkxu BkkLkku Ïkku¤ku. Mkeíkk hkBk-ÕkûBkÛk MkkÚku ÔkLkBkkt òGk Au. MkeíkkS nÔku rËGkh ÕkûBkÛkLku fnu Au, “nÔku nwt øk]rnÛke ykÔke Awt Bkkxu hnuÔkk Bkkxu

BkZe çkLkkÔkÔke Ãkz~ku. òuøke çkLke çkuMke hnuÔkk~ku Lknª.’ ÔkLkÏktzBkkt rËGkh-ÇkkÇke BkZe çkLkkÔku Au. fqÔkku ÏkkuËu Au. ÔkLkçkkøk çkLkkÔku Au. yuf rËÔkMk ÚkkõGkkt-ÃkkõGkkt Mkeíkk Lku ÕkûBkÛk MkkøkLkkt ÃkkLk ykuZeLku MkqE økGkkt. yu rLkÿkBkkt níkkt íGkkhu ÃkÔkLk ykÔGkku Lku MkkøkLkkt ÃkkLk Qze økGkkt. çkLLku yÄo yLkkð]ík ÚkE økGkkt. hkBk ÔkLkV¤ ÕkELku ykÔku Au. rËGkh-ÇkkÇkeLku yÄo yLkkð]ík òuE Mkt~kGk ÚkGkku Lku hkBk ÕkûBkÛkLku BkkhÔkk Ëkuzu Au. MkeíkkS fnu Au: “ÇkhÚkkh, yuf nkÚku íkk¤e Ãkkz yLku yuf Õkkfzwt ÎkMke ykøk «økxkÔk !’’ hkBk fnu Au, “yu ~kõGk LkÚke.” Mkeíkk fnu Au, “íkuBk yuf ~khehÚke ftE Lknª ÚkkGk ! yBku çkLLku ÇkkE- çknuLk suÔkkt ÃkrÔkºk Aeyu. ÇkkE SÔkíkku n~ku íkku íkBkLku õGkkhuf çkåkkÔk~ku.’’ yk ÇkrÔk»GkfÚkLk rLkËuo~k Au.

©ÔkÛk yktæk¤k Bkkíkk-rÃkíkkLke MkuÔkk fhíkku fkÔkzBkkt çkuMkkze íkeÚkkoxLku

LkeféGkku Au. fˤeÔkLkBkkt ©ÔkÛk íkhMGkkt Bkk-çkkÃkLku çkuMkkze ÃkkÛke ÕkuÔkk MkhkuÔkhu økGkku. íGkkt hkò Ë~khÚk ËqhÚke íkuLku støkÕke òLkÔkh BkkLke çkkÛk Bkkhu Au. Bkhíkku ©ÔkÛk Ë~khÚkhkòLku ~kkÃk ykÃku Au, “su çkkÛkÚke íkU BkLku BkkGkkuo yu çkkÛkÚke s íkkhwt Bkkuík Úk~ku. Ë~khÚku yu çkkÛkLku ÎkMke LkkÏGšt Lku LkkLkku xwfzku hÌkku íku ËrhGkkBkkt VUfe Ëeækku. yu xwfzku BkkAÕke øk¤e økE. yu BkkAÕke ò¤Bkkt ÃkfzkE. íkuLku åkehÔkkBkkt ykÔke íkku øksÔkuÕk-ÕkkuZkLkku xwfzku LkeféGkku. yu xwfzkBkktÚke nòBku y†ku çkLkkÔGkku. yu y†kÚke nòBk Ë~khÚkhkòLkk LkÏk fkÃkíkkt yktøk¤e fÃkkE, íkuBkkt Ãkkf ÚkGkku Lku rhçkkE rhçkkELku hkò BkGkko. hkÔkÛku LkÔk„únku Ôk~k fGkko níkk. Ë~kBkku „ún Bk]ík rÃkíkkLšt YÃk ÕkE hkÔkÛkLku W~fuhu Au fu ‘íšt ÕktfkøkZLkku hksÔke Aíkkt MštËh MkeíkkLku Ér»k suÔkku hkBk ÇkkuøkÔku Au. MkeíkkLku nhe ÕkkÔku íkku s nwt BkkLšt fu íšt Bkkhku ÔkehÚºk Au.’ hkÔkÛk 32¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ

33‘hkìBk MkeíkBkkLke Ôkkhíkk’ yLku BknkÃktÚke SÔkLkË~koLk

MkeíkkLšt nhÛk fhÔkk çku BšÏkku nhÛk çkLkkÔku Au íku MkeíkkSLkk çkkøkLkku MkíGkkLkk~k

Ôkk¤e LkkÏku Au. MkeíkkS Ëw:Ïke ÚkE fnu Au, “ÎkhBkkt çku BkhË çkuXk Aku Lku Bk]økLku

Bkkhe ~kõíkk LkÚke’. ¢kuæku ÇkhkGkuÕkk hkBk Bk]økLku Bkkhe íkuLke ÏkkÕkBkktÚke MkeíkkSLke

fktåk¤e rMkÔkzkÔkÔkkLšt fnu Au. Bk]øk ÔkªækkGkku ÃkÛk ‘ÕkûBkÛk...çkåkkÔkku’ fne çkqBk Ãkkzu

Au. MkeíkkSLku ÚkGšt fu Bkkhk Ãkrík hkBk Bš~fuÕkeBkkt Au Bkkxu ÕkûBkÛkLku sÔkkLšt fnu Au. ÕkûBkÛk fnu Au fu “íkBku ynª yufÕkkt hnku íkku íkBkLku fkuE nhe òGk íkuÔkku BkLku ÇkGk Õkkøku Au.” MkeíkkS fnu Au : “rËGkh, íkU BkLkBkkt Çkqtzwt ækkGšO. íkLku yuBk fu ÇkkE Bkhu

íkku BkLku ÇkkÇke Bk¤~ku.” ÕkûBkÛkÚke yk rÔkækkLk MknLk Lk ÚkGšt yuxÕku ÕkûBkÛkhuÏkk Ëkuhe, íkuLke çknkh Lk sÔkkLke MkqåkLkk ykÃke hkBkLke BkËËu òGk Au.

hkÔkÛk òuøkeLkku Ôku~k ækhe Lkkåkíkku, økkíkku, BkZeyu rÇkûkk ÕkuÔkk ykÔku Au. ÕkûBkÛkhuÏkkLke ykøkBkkt çk¤e Lk sÔkkGk yuxÕku hkÔkÛk MkeíkkLku hkBkLkk LknkÔkkLkk ÃkkxÕkk WÃkh Ãkøk Bkqfe rÇkûkk ykÃkÔkkLšt fnu Au. MkeíkkS íkuBk fhÔkk økGkkt Lku hkÔkÛk íkuBkLku Ÿåkfe, rÔkBkkLkBkkt çkuMkkze ÕktfkøkZ ÕkE økGkku.

ÃkqÔkuo r~kÔkSyu økækuzeLšt YÃk ækhe rÔk»ÛšLku ÕkÂßsík fGkko níkk íku «Mktøk òuE økGkk. íkuLkku çkËÕkku ÕkuÔkk rÔk»Ûš MštËh †eLšt YÃk ækhe fˤeÔkLkBkkt r~kÔkS ÃkkMku ykÔku Au. r~kÔkS yk BkkurnLkeLku òuE Bkkurník ÚkGkk. íkuLku MktÇkkuøku Au. suÔšt ®ÕkøkBkktÚke ÔkeGko Aqxâwt íkuÔkk rÔk»Ûš Bkq¤ YÃkBkkt ykÔGkk. yk ÔkeGko r~kÔkS nÚk¤eBkkt ÍeÕke

økkiíkBkÉr»kLke Úºke ytsLke ÃkkMku òGk Au. ytsLkeLkk rÔkækkíkkLkk ÕkuÏk fwtÔkkhe

Bkkíkk çkLkÔkkLkk níkk. yk ÕkuÏk Ïkkuxk ÃkkzÔkk ytsLke ÃkkuíkkLkk BkMíkfLku çknkh

hkÏke çkkfeLšt ytøk fk¤{ªZ r~kÕkkykuBkkt ZktfeLku hnuíke níke. r~kÔkS íkuLke ÃkkMku

økGkk Lku ytsLkeLku fÌšt : ‘íšt økBku íkuxÕke MkkækLkk fhe~k íkkuÃkÛk økwhw ækkhÛk fGkko rÔkLkk

BšÂõík Bk¤~ku Lknª. nwt íkLku økwhwBktºk ykÃkÔkk ykÔGkku Awt.’’ yuBk fne r~kÔku ÃkkuíkkLšt

ÔkeGko fkLkBkkt økwhwBktºkLke Vqtf Bkkhe ÃkuxBkkt ÃknkUåkkze Ëeæšt. ytsLkeLku çkºkeMku fkuXu ËeÔkk ÚkGkk.

ytsLke fwtÔkkhe Bkkíkk çkLke Au. LkÔk BkkMku çkk¤f BkMíkfBkkt fkÛšt Ãkkze sLBku Au. su nLšBkkLkS fnuÔkkGkk. nLšBkkLkS støkÕkLkk hkò çkLku Au. ÞurhGkk LkkBkLkku ÔkkLkh nLšBkkLkSLke ÃkíLkeLku ÍqtxÔke økGkku. ÃkíLkeLkk rÔkGkkuøkBkkt nLšBkkLkS åkkuækkh yktMšzu hzu Au. yu yktMšLšt ÏkkçkkuråkGšt ÇkhkGšt. yktMšLku s¤ BkkLke ÕkûBkÛk hkBkLku ykÃku Au. hkBk fnu Au yk s¤ LkÚke ÃkÛk yktMš Au. hkBk MkBkËw:rÏkGkk nLšBkkLkSLku Bk¤u Au.

«ÚkBk hkBk-ÕkûBkÛk GkurhGkk ÔkkLkh ÃkkMkuÚke nLšBkkLkSLke ÃkíLkeLku AkuzkÔku

Au. íku ÃkAe nLšBkkLkS hkBkLke ÃkíLke MkeíkkLku þkuÄÔkk Mkkøkh Ãkkh fhe Õktfk sÔkk

QÃkzu Au. Mkkøkh Ôkååku íku Úkkfu Au yuxÕku hkBk íkeh Akuzu Au. yu íkeh WÃkh nLšBkkLkS rÔkMkkBkku Õku Au. íGkkt ÔkeGkoMÏkÕkLk ÚkGšt. yu ÔkeGko MkkøkhBkkt Ãkzâwt su BkkAÕke øk¤e økE.

nLšBkkLkS ÃkhÕktfk íkuLke BkkMke ÇktsLke hnuíke níke íGkkt òGk Au. MkeíkknhÛkLke Ôkkík BkkMkeLku fnu Au. ÇktsLke hkÔkÛkLkk Ãkhk¢BkLku òÛkíke níke. hkBk-nLšBkkLk íkuLku Bkkhe ~kf~ku Lknª. nLšBkkLkLšt yrÇkBkkLk WíkkhÔkk fkåkk MkqíkhLkk íkkhÚke ÇktsLke nLšBkkLkLku çkktæku Au. nLšBkkLk ÎkÛkk ÄBkÃkAkzk fhu Au Aíkkt íkkh íkqxíkku LkÚke. íku ÃkAe ÇktsLke íkuLku Õktfk BkkufÕku Au. MkeíkkSLku hkBkLke Bšrÿfk ykÃke, ÕktfkËnLk fGšO. MkeíkkS nLšBkkLkSLku ÇkkÛkus fnu Au. hkÔkÛkLkk MkirLkfku nLšBkkLkSLku Bkkhe ~kfíkk LkÚke. yuBkÛku rÔkhkxYÃk ækGšO. AuÔkxu ÇkÇkeÏkktLk (rÔkÇke»kÛk) yLku fwÃkÏkktLk(fwtÇkfÛko)Lku søkkzÔkk BkkÚkkBkkt ÕkkuÏktzLkk ÎkÛkLkk çkkh Vxfk Bkkhu Au. nLkBkkLkS ÕktfkËnLk fhe, çk¤íke ÕktfkLku Lk òuÔkkLšt Bkkíkk ytsLkeyu fÌšt níšt Aíkkt íkuBkLkkÚke òuÔkkE sÔkkGk Au Lku Õktfk MšÔkÛkoLkøkhe çkLke òGk Au. hkBk-ÕkûBkÛk MkiLGkˤ MkkÚku ÔkifwtXBkktÚke ÕkkÔkuÕkk Bkkuxk Ëzk WÃkh çkuMke Õktfk ÃknkUåku Au. hkÔkÛkLku BkkhÔkk ÕkûBkÛk hkÛke BktËkuËheLkkt Ôk†ku, ÎkhuÛkkt Ãknuhe BktËkuËheLšt

YÃk Ähu Au. BktËkuËhe YÃku ÇkkusLkLkku Úkk¤ hkÔkÛkLku ækhe, †eåkrhºkÚke ÕkûBkÛk

hkÔkÛkLkk Bk]íGšLšt hnMGk òÛku Au fu : ‘‘MkqhsLkk hÚkBkkt rÔkhksíkk ÇkBkhkBkkt hkÔkÛkLkku

SÔk Au. òu fkuE yk ÇkBkhkLku Ôkªæke íkuLku Qf¤íkk íkuÕkBkkt Ãkkzu íkku ¼úBkh Bk]íGš ÃkkBkþu, íkuLke MkkÚku hkÔkÛk Bk]íGš ÃkkBk~ku.” ßGkkhu hkÔkÛkLku Ïkçkh Ãkze fu ÕkûBkÛk

BktËkuËhe çkLke Bk]íGšLšt hnMGk òÛke økGkku íGkkhu íkuLku ÎkÛkku ykÎkkík ÕkkøGkku. ÕkûBkÛk Ãk]ÚÔke WÃkh íkuÕkLke Qf¤íke Bkkuxe fZkE Bkqfu Au. MkqGko çkhkçkh BkæGkknTLku ykÔGkku. MkqGkoLkk hÚkBkkt rÔkhksíkk ¼úBkhLšt «rík®çkçk fZkELkk íkuÕkBkkt Ãkzâwt íGkkhu GkkuøGk Gkkuøk Mkækkíkkt ÕkûBkÛk íkeh Akuzu Au. ¼úBkh ÔkªækkGkku. íkuÕkBkkt Ãkzâku, Bk]íGš ÃkkBGkku Lku hkÔkÛk- ‘yntfkh’ nÛkkGkku. ÃkÛk MkqGkoBkktÚke s íkusrÕkMkkuxku ÚkGkku yLku ÕkûBkÛkLku BkqŠAík fGkkuo.

MkqGkoçkkÛkÚke BkqråAoík ÕkûBkÛkLku ÇkkLkBkkt ÕkkÔkÔkk ytsLke ÃkkuíkkLkk Úºk nLšBkkLkLku MšBkuhw-ækqLkkøkh ÃkÔkoík ÃkhÚke yBkhßGkkurík ÕkkÔkÔkkLšt fnu Au. yk ÃkÔkoíkLke Ëhuf ÔkLkMÃkrík «fk~k ykÃkíke níke. íkuBkktÚke Mkkåke ßGkkurík Bku¤ÔkÔkk ytsLke MkÕkkn ykÃku Au fu, “yu ÃkÔkoíkBkk¤kLku Ÿåkfe MkBšÿBkkt VUfu. yBkh ßGkkuík n~ku íku nkuÕkÔkk~ku Lknª.” nLšBkkLkS fnu Au fu “ÃkÔkoíkBkk¤kLku Ÿåkfe MkBšÿBkkt VUfÔkkLke 34¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ

Bkkhe íkkfkík LkÚke.’’ íGkkhu ytsLke ÃkkuíkkLke fktåk¤e Ÿåke fhe MíkLk ËçkkÔke ËqækLke

ækkhk ÃkÔkoík Ãkh VUfu Au. íGkkt íkku ÃkÔkoíkBkkt fkÛkkt Ãkze økGkkt. ytsLke fnu Au, “yk

ækkÔkÛk ÄkÔkeLku su {khku Ãkwºk Bkkuxku ÚkGkku nkuGk íku yk ÃkÔkoíkkuLku Ÿåkfe ~kfu s.”

yBkhßGkkuík ÷kÔke ÕkûBkÛkLku ò„úík fhu Au.

hkBk-ÕkûBkÛk yLku nLšBkkLkS MkeíkkSLku ÕkuÔkk nrhGkkçkkøkBkkt økGkk. MkeíkkS ÃkkuíkkLkk ~keÕkLšt hûkÛk fhÔkk LkkrÇk Mšæke ÃkÚÚkhBkkt MkBkkELku hnuíke níke. MkeíkkSLku MkkÚku ÕkELku ËrhGkku Ãkkh fhÔkk Mkuíš çktækkíkku níkku íGkkt ykÔGkk. ynª rËÔkMku Mkuíš çktækkíkku Lku hkºku ËrhGkkLkku Bkkuxku BkåA–BkfhæÔks íkuLku íkkuze LkkÏkíkku. yk BkfhæÔksu rÃkíkkS nLšBkkLkSLku òÛGkk íGkkhu hkBkLku MknkGk fhu Au. hkBkLkk ˤLku ÃkkuíkkLke ÃkeX WÃkh çkuMkkze ËrhGkku Ãkkh fhkÔku Au.

hkBk, ÕkûBkÛk, MkeíkkS, nLšBkkLkS yGkkuæGkk ykÔGkk íkuLšt ÇkÔGk MÔkkøkík ÚkGšt. MkeíkkS fki~kÕGkkLkk åkhÛkBkkt Ãkze íGkkt íkku fki~kÕGkk fnu Au: “Çkqtzkfw¤Lke Lkxze, hktz íkkhu hkÔkÛk MkkÚku sÔšt níšt Bkkxu Bkkhk çkLLku ËefhkLku çknkh BkkufÕke íšt hkÔkÛkLku økE.’’ hkBkLku fnu Au : “íkkhe Ôknw BkLku Ôk]Øk, rÔkækÔkk yk sLkBk BkkÚku Ãkze fnu Au. yk MkeíkkLku íšt ÔkLkBkkt Bkqfe ykÔk Lku íkuLku Bkkhe íkuLke yktÏkku BkLku ykÃk. nwt BkMk¤e LkkÏke~k. íGkkhu Bkkhe heMk nkuÕkÔkk~ku.”

hkBk MkeíkkLku ÕkûBkÛkLku ykËu~k ykÃke ÔkLkBkkt BkkufÕku Au. MkeíkkLku ÔkLkBkkt Bkqfe nhÛkLke yktÏkku ÕkkÔke fki~kÕGkkLku ykÃke suLku íku BkMk¤e LkkÏku Au. fnu Au : ‘‘hktz Çkqtzk fw¤Lke níke, Mkkhwt ÚkGšt.’’

ÔkLkBkkt yufÕke yxwÕke Mkeíkk Ëw:Ïke ÚkE ÇkBku Au. ÔkkÎk íkuLku ækBkoLke çknuLk çkLkkÔke, ÃkeX WÃkh çkuMkkze MkÃíkŠ»kLkk yk©Bku ÕkE òGk Au. hkBku ykÃkuÕšt hkBkV¤ Mkeíkk ÏkkGk Au Lku íku ÚºkLku sLBk ykÃku Au. su ‘ÕkÔk’ fnuÔkkGkku. MkeíkkS A rËÔkMkLkk ÕkÔkLku ÃkkhÛkkBkkt ÃkkuZkze yktÏkku çktæk fhe íkÃk fhíkk Ér»kLku MkkUÃke LkËeyu LknkÔkk òGk Au. íGkkt ÔkktËhe íkuLkk çkååkkLku Akíkeyu åkktÃke ykBkíkuBk fqËíke nkuGk Au. íkuLku òuE MkeíkkS çkååkkLku ò¤ÔkÔkkLšt fnu Au yuxÕku ÔkktËhe BkkLkÔkÇkk»kkBkkt fnu Au, “Bkkhwt çkååšt Bkkhe Akíkeyu Au íkkhwt íkku íšt yktÏkku çktæk fhe çkuXuÕkkLku MkkUÃkeLku ykÔke Au íkuLšt fh Lku !’ MkeíkkS ÕkÔkLku ÃkkuíkkLke ÃkkMku ÕkkÔku Au. Ér»k yktÏk ÏkkuÕke ÃkkhÛkkBkkt Úºk Lk òuíkkt ®åkíkkíšh ÚkE fw~k(Ëkçk)BkktÚke fwtÔkh ‘fw~k’Lšt MksoLk fhu Au. MkeíkkS ykÔke, MkíGk òÛke çkLLku ÚºkLku WAuhu Au. yGkkuæGkkLkk hkò hkBkLkk rÔksuíkk Îkkuzk Vhíkk Vhíkk fˤeÔkLkBkkt ykÔke ÃknkUåGkk. ÕkÔk-fw~k yk íkusMÔke Îkkuzk çkktæke Bkkíkk MkeíkkS ÃkkMku ÕkkÔku Au. Mkeíkk 35‘hkìBk MkeíkBkkLke Ôkkhíkk’ yLku BknkÃktÚke SÔkLkË~koLk

36¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

hkBkLkk ÎkkuzkLku yku¤Ïke síkkt íkuBkLkk MÔkkBke ykÔk~ku íkuBk BkkLku Au. hkBk MkiLGkˤ

MkkÚku ykÔGkk. çkLLku Úºkku MkkÚku hkBk GšØu åkzu Au. MkeíkkS yhMkÃkhMk yku¤Ïk fhkÔku Au. MkeíkkS yk MkíkLkk Úºkku ÚkGkkLšt sÛkkÔku Au. ytíku hkBk, ÕkûBkÛk, Mkeíkk, ÕkÔk, fw~k yGkkuæGkk ykÔku Au. fki~kÕGkkBkkíkk Mkeíkk, ÚºkkuLku MÔkefkhe MkkuLkøkhku

Úkk¤{kt ÏksqrhGkk¤k ËeÔkk ÕkE MÔkkøkík fhu Au. MkeíkkSLku fnu Au: ‘nu Bkkhe ÚºkÔkækq, Bkkhkt fzÔkkt ÔkuÛk økkËe Lkeåku åkktÃk Lku íkkhkt BkeXkt ÔkuÛk Bkkhk WÃkh ÔkhMkkÔk!’

Mkeíkk VheLku ÔkLkBkktÚke hksBknuÕku ykÔGkkt.

Çkhík yLku ~kºšÎLk hkBkLke åkhÛkÃkkËwfk hkò®MknkMkLk Ãkh Bkqfe hksÔkneÔkx åkÕkkÔkíkk níkk. íku hkBkLku fnu Au : “nÔku ykÃk yGkkuæGkkLke økkËe

MktÇkk¤ku’’. hkBk fnu Au, ‘‘yGkkuæGkkLšt hks íkku íkBkkhu s åkÕkkÔkÔkkLšt Au. Bkkhu Ëw:rÏkGkktLkkt Ëw:Ïk Ëqh fhÔkkt Au. Lkqøkhk Bkkhe ÇkÂõík fhu Lku nqøkhkLku MšÏk ykÃkÔšt Au. yBku íkku Ëw:ÏkeykuLkkt Ëw:Ïk xk¤Ôkk åkkh Ïktz yLku åkkiËÇkÔkLkBkkt yk åkkÕGkkt.

ykrËÔkkMke ftXkuÃkftX ÃkhtÃkhkBkkt MkåkÔkkGkuÕke yk ÕkkufhkBkkGkÛk yÇGkkMkeykuLku r~kü hkBkkGkÛk MkkÚku íšÕkLkkíBkf yÇGkkMk fhÔkkLšt yknTðkLk ykÃku Au. yk fÚkkLku Lk]Ôkt~keGk, yiríknkrMkf, MkktMf]ríkf, ÇkkiøkkurÕkf yLku ækBkoÃkhtÃkhkLkk árüfkuÛkÚke

BkqÕkÔkÔkkBkkt ykÔku íkku ÎkÛkkt hnMGkku ÏkkuÕkÔkkLke ûkBkíkk Au. yk ykrËÔkkMke ÕkkufhkBkkGkÛk íšÕkMkef]ík ‘hkBkåkrhíkBkkLkMk’ íkÚkk ÔkkÕBkerf f]ík hkBkkGkÛkÚke rÇkLLk òuÔkk Bk¤u Au. ynª fifGke ÔkkMšrfLkkøkLke ÃkíLke Ë~kkoÔke Au su Ë~khÚkLku ykÃkÔkkBkkt ykÔke níke. Ë~khÚkLšt Bk]íGš hkBkLkk rÔkGkkuøkÚke Lknª ÃkÛk

©ÔkÛkLkk ~kkÃkÚke, íkuLku BkkhuÕkk çkkÛkBkktÚke çkLkuÕkku y†ku Ôkkøkíkkt ÚkGšt níšt. hkBkÕkûBkÛkLku fifGke ÔkLkÔkkMk yÃkkÔku Au. íkuyku Ér»kykuLku íGkkt Lknª ÃkÛk MkkBkkLGk BkkLkÔkeyku çkLke Vhíkk hnu Au. íkuyku Mkeíkk MÔkGktÔkh «Mktøku MkkBkkLGk BkkLkÔke çkLke Wfhzk Ãkh çkuXk níkk. ykrËðkMke ÕkkufhkBkkGkÛk MkeíkkLku hkÔkÛkLke Ëefhe Ë~kkoÔku Au. rðLkeík hkBkkGkÛkBkkt MkeíkknhÛkLšt fkhÛk çknuLk þqÃkoýÏkkLkkt Lkkf-fkLk hkBk-ÕkûBkÛku AuËe LkkÏGkkt íkuLkku çkËÕkku ÕkuÔkk hkÔkÛk MkeíkknhÛk fhu Au. ykrËðkMke hkBkkGkÛk fnu Au fu Mkeíkk MÔkGktÔkh «Mktøku hkÔkÛkLkku ÚkGkuÕkku íkuòuÔkæk yLku ËMkBkku „ún rÃkíkkLšt YÃk ÕkE hkÔkÛkLku W~fuhu Au íkuÚke MkeíkknhÛk hkÔkÛk fhu Au.

¼e÷e hkBkkGkÛkBkkt Mkeíkk MkkBkkLGk Ïkuzqík fLGkk fu ÃkAe ykrËÔkkMke fLGkk suÔke sÛkkGk Au. íkuÚke íkku íku ÏkuzqíkkuLšt Çkkík ÕkE Ïkuíkhu síke nkuGk Au. ÇkeÕkfLGkkLke BkkVf økeík, Lk]íGk, Mktøkeík íkuLku økBku Au. íkuÚke íkku hkÔkÛk ßGkkhu Lkkåkíkku, økkíkku

rÇkûkk BkktøkÔkk ykÔGkku íGkkhu íkuLkkÚke Çkku¤ÔkkE økE.

hkBkkGkÛkBkkt ÔkkLkh ÔkkÕke Mš„úeÔkLke ÃkíLkeLšt yÃknhÛk fhe økGkku níkku. ynª ¼e÷e hkBkkGkÛkBkkt nLšBkkLkLke ÃkíLkeLšt yÃknhÛk GkurhGkk ÔkkLkhu fGšO níšt.

nLšBkkLkS ynª MktMkkhe Au. íku hkBk-MkeíkkLku BkkBkk-BkkBke fnu Au. rÏkMkfkuÕke ÃkÛk

hkBk-ÕkûBkÛkLku BkkBkk fnu Au. ykrËÔkkMkeykuLku yk ÔkLGk Ãk~š-ÃktÏke ÃkkuíkkLkkt ÃkrhÔkkhsLkku suÔkkt Õkkøku Au. ¼e÷e hkBkkGkÛkBkkt fki~kÕGkk ÏkÕkLkkrGkfk Au. íku MkeíkkLku

BkhkÔke íkuLke yktÏkku fkZÔkkLšt fnu Au.

¼e÷e hkBkkGkÛkLke MkkiÚke LkkUækÃkkºk ÎkxLkk hkBk hkÔkÛkLku Bkkhe ~kfu Lknª, hkÔkÛkLku BkkhÔkk srík ƒúñåkkhe Ãkwhw»k òuEyu Lku íku ÕkûBkÛk níkku. íkuÚke hkÔkÛkLku

íku Bkkhe ~kfu Au. yk fÚkkLkku BknkLkkGkf ÕkûBkÛk Au. fÚkkLku ytíku hkBk økkËe Ãkh çkuMkíkk LkÚke. ÇkhíkLku yGkkuæGkkLšt hks MkkUÃke hkBk søkíkLšt fÕÞký fhÔkk Lkef¤u Au yuxÕku fu søkíkLkk ËeLk Ëw:rÏkGkktLkk çkuÕke ÚkkGk Au. ynª Ãkkºkku ËiÔke, yÔkíkkhe Lknª ÃkÛk MkkBkkLGk sLkMkBšËkGkLkkt nkuGk íkuÔkkt Ë~kkoÔGkkt Au.

ÇkeÕke {nkfkÔÞ ‘hkìBk MkeíkBkkLke Ôkkhíkk’ MktÃkkËf ÇkøkÔkkLkËkMk ÃkxuÕku

ykrËÔkkMke ÇkeÕkeMkBkks Ôkååku hneLku E.Mk. 1984 Úke 1987 Mšæke ûkuºkfkGko fhe 300 fìMkux æÔkrLkBšrÿík fhe yk „útÚk íkiGkkh fGkkuo Au.

yk ‘hkìBk MkeíkBkkLke Ôkkhíkk’ ykrËÔkkMke ÇkeÕk MkBkksBkkt åkkuÏÏkku ËuÔk

ækq¤kLkku XkfkuhLkk ÃkkxLkk ækkŠBkf yLšckLkLkku WíMkÔk QsÔkkGk íGkkhu íkuLke fuxÕkef ÃkktÏkzeyku økkÔkkBkkt ykÔku Au. ækq¤kLkk ÃkkxBkkt ÇksLkÔkkhíkk YÃku økÔkkGk Au íkÚkk fÚkk Lk]íGk MkkÚku, yrÇkLkGk MkkÚku hsq fhÔkkBkkt ykÔku Au.

ækq¤kLkku ßGkkuík Ãkkx :

BknkÃktÚke SÔkLkË~koLk MkkÚku ‘hkìBkMkeíkBkkLke Ôkkhíkk’Lku MkBksíkkt ÃknuÕkkt ‘ækq¤kLkk Ãkkx’ rÔk~ku MkkBkkLGk ÃkrhåkGk yk «BkkÛku Au : Äq¤kLkku ßGkkuíkÃkkx ækhíke WÃkh BkktzÔkkBkkt ykÔku Au. ÇksLkÔkkÛkeBkkt økÔkkGšt Au fu : åkkuÚkkswøkBkkt Bkkxefk Ãkkx-XkX Bktzk~ku íku LGkkGku yk Ãkkx BktzkGk Au. ÇkkËhÔkk BkkMkBkkt ysÔkk¤e çkesLkk rËÔkMku, yÚkÔkk ÇkkËhÔkk BkkMkLkk fkuE ÃkÛk ~krLkÔkkhu ‘økík’ MkBkks Çku¤ku ÚkkGk Au. íGkkt ‘ækq¤kLkku ßGkkuíkÃkkx’ yLšckLk QsÔkÔkkLkku rËÔkMk Lk¬e ÚkGkk ÃkAe ‘ÔkkGkf’ - rLkBktºkÛk {kuf÷ÔkkBkkt ykÔku Au. MkkÄLšt MkkBkiGšt íkÚkk ÃkkË«ûkkÕkLkLke rÔkræk fhÔkkBkkt ykÔku Au. fkuxÔkk¤Lke rLkGšÂõík, ÇktzkheLke rÔkræk, BšÏGk Mkkæš íkhefu fkuLku çkkuÕkkÔkÔkk yk çkæšt ÃkqÔko rLkrùík ykGkkusLk fhÔkkBkkt 37‘hkìBk MkeíkBkkLke Ôkkhíkk’ yLku BknkÃktÚke SÔkLkË~koLk

38¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

ykÔku Au. íku ÃkAe su ykrËÔkkMke GksBkkLkLkk Îkuh yk yLšckLk hkÏGšt nkuGk íkuLku

Îkuh ÇkkusLkLke ÔGkÔkMÚkk fhÔkkBkkt ykÔke nkuGk Au. hkºku ykXuf Ôkkøku ækhíke WÃkh ækq¤kLkku Ãkkx BktzkGk Au suLke rÔkøkíku åkåkko ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u fhe Au. ÃkækkhuÕk Mkkæš ÇksLkBktz¤e MkkÚku ‘ÃkÍLk’-ÇksLk íktçkqh, BktShkLke Mktøkík MkkÚku økkGk Au.

{nk{kMk{kt yk ÇksLkÔkkhíkk Mkktøk, Mkkhtøke, ÔkktMk¤e, BktShkLkk Mkqh-íkkÕku Lkkåkíkkt økðkÞ Au.

ÇksLk MkqGkkuoËGk Mšæke økÔkkGk Au. íkuBkkt ‘YÃkkhkìÛkeLke Ôkkhíkk’, ‘íkku¤ehkìÛkeLke

Ôkkhíkk’, ‘MkríkGkk MkËÛkLke Ôkkhíkk’, ‘hkìBkMkeíkBkkLke Ôkkhíkk’, ‘ÇkkhÚk’ ÔkøkuhuLke ÇkÂõíkÇkkÔkLke ÃkktÏkzeyku økÔkkGk Au. íkuBkkt økkGkf Mkkæš MkkÚku ‘çkkrÛkGkk’ hkøk ÚhkÔkíkk nkuGk Au, nkUfkrhGkku, íkuLku nkUfkhku ¼ýe økkÞfLku «kuíMkkrník fhíkku nkuGk

Au. íktçkqh Lku BktShkLkk íkkÕku økkGkf Mkkæš yrÇkLkGk MkkÚku ÇksLkÇkkÔk hsq fhu Au

íkuBk íkuBk ÇksLk ynª á~Gk-©kÔGk fÕkk çkLke òGk Au.

ÇksLkBkkt Mk]rüLke WíÃkr¥kfÚkk Lku ÃktÚkÃkhtÃkhkLkkt hnMGkku fnuÔkkíkkt nkuGk

Au. ykrËÔkkMke ÇksLkfÚkkBkkt fnuÔkkGšt Au fu s¤wfkh ÇkøkÔkkLk yLku WrBkGkkËuÔkeyu

MkkÚku Bk¤e ~krLkÔkkhu ækhíkeLke håkLkk fhe níke. Mkki«ÚkBk ÔkkMšrfLkkøk yLku

ÃkÈLkkøkrÛkGkku MkkÚku Bk¤e ~krLkÔkkhu Ãkkíkk¤ÕkkufBkkt ÔkkMšrfLkkøkLkk Îkuh ‘fku¤eLkku

òBkku’- ßGkkuíkÃkkx WíMkÔk QsÔku Au. íkuLkk Ë~koLku ÃkÔkLkËuÔk, RLËh-RLÿËuÔk yLku

s¤òuøkÛke òGk Au. ÃkÛk íku ‘Lkqøkhkt’- økwhw ækkhÛk fGkko ÔkøkhLkkt nkuðkÚke íkuBkLku ytËh «Ôku~k Bk¤u Lknª. çknkh çkuMkÔšt Ãkzu. «ÚkBk ÔkkMšrf s¤òuøkÛkeLku fkLk Vqtfe r~k»Gkk çkLkkÔke økíkBkkt ÕkkÔku Au. ÔkkMšrf Bkkíkk ÃkÈLkkøkÛkeLku s¤òuøkÛkeLku ~št ËkLk ykÃkÔšt íku ÃkqAu Au. yu Ëefhe fnuÔkkGk, íkuLku s¤Ãkrík Úkkuzku, Ãkkzkuh økkGk, ÔkkAhzwt, ~ktÏk yLku ÍkÕkh ËkLkBkkt ykÃku Au. íku ÃkAe RLÿLku r~k»Gk çkLkkÔku Au. RLÿLku ËkLkBkkt økksÔkes MkkÚku ÔkhMkkË ykÃkÔkkBkkt ykÔku Au. MkkÚku yBkhßGkkuík ËeÔkku ykÃku Au. ÃkÔkLkËuÔkLku økkuíkBkhÏke-Ôktxku¤ MkkÚku åkze åkkh BkkMk ÔkhMkkËLku ÔkhMkÔkkLke BkGkkoËk çkktæke ykÃku Au. Ãkkíkk¤ÕkkufBkktÚke íku ÃkAe ßGkkuíkÃkkx Ãk]ÚÔkeÕkkufu ykÔku Au. ykrËÔkkMke ÇkeÕk MkBkksBkkt Mkkæš, ÇkøkíkLku, BšÏkeLku Bk]íGš ÃkAe ‘MkBkkæk’MkBkkræk ykÃkÔkkBkkt ykÔku Au, íkuBks ‘nÏkkZku¤’-~ktÏkkZku¤Lkku rÔkræk-Ãkkx ÇkhÔkkBkkt ykÔku Au. yk ækq¤kLkk ÃkkxLke WÃkkMkLkk suÔke s, ykBk íkku BknkÃktÚke ßGkkuíkÃkkx WÃkkMkLkk yLku ækq¤kLkku Ãkkx yuf s MkhÏke rÔkræk, MkkækLkk, ÃktÚk ÃkhtÃkhk Au. çktLkuBkkt ysÔkk¤e çkes Lku ~krLkÔkkh, ÔkkGkf, fku¤eÃkkÔk¤, økwhwøkkËe, BktºkËeûkk, ßGkkuíkÃkkx rÔkræk, Bktºkku, ækkŠBkf BkkLGkíkkyku, ÇksLkfÚkkyku, Mk]rüLke WíÃkr¥kLke

39‘hkìBk MkeíkBkkLke Ôkkhíkk’ yLku BknkÃktÚke SÔkLkË~koLk

fÚkkykuBkkt ÎkÛšt s MkkBGk Au. yhÛGkBkkt hnuíke ykrËÔkkMke «ò yLku ykŠÚkf

ÃkAkík ÕkkufMkBkks çkLLku yuf s ÃkhtÃkhkLke çku ~kkÏkkyku Au. yk rÔkøkíkku BkU Bkkhk

„útÚk ‘ËrÕkík MktÔkuËLkk yLku MkkrníGk’Bkkt BkqfuÕk Au.

BknkÃktÚk :

ÕkkufækBko BknkÃktÚk rÔk~ku yksu Xef Xef yÇGkkMk ÚkGkku Au Lku íkuLkk „útÚkku

«fkr~kík ÚkGkk Au. BknkÃktÚke ÇksLk MktÃkkËLk ÃkÛk ÚkGkuÕk Au. íkuBkkt BknkÃktÚke

WíÃkr¥kfÚkk, ykhkækÇksLkBkkt MkkækLkk r¢Gkk, økwhwBšÏke ~kçË¿kkLkBkkt øšÃíkhnMGkkuLke åkkÔkeyku ykÃkÔkkBkkt ykÔke Au. r~kÔk-~kÂõíkyu Bk¤e yk BknkÃktÚk MÚkkÃGkku, íkuLkku

rÔkMíkkh fGkkuo Au. yksu MkkihküÙ, fåA, øšshkíkLkk fuxÕkkf ÇkkøkBkkt yLku hksMÚkkLkBkkt

BknkÃktÚke ßGkkuík Ãkkx WÃkkMkLkk åkkÕku Au su nÔku hkBkËuÔkÃkehLkk LkkBku «åkrÕkík ÚkE Au.

BknkÃktÚke ßGkkuík Ãkkx WÃkkMkLkkLkk MkBkGkLku rLkrùík fhÔkk Bkkxu BknkÃktÚkLkk yÇGkkMkeykuyu «GkkMk fGkkuo Au, íkuBkkt zkì. hksuLÿ®Mkn hkGkòËk BknkÃktÚkLkkt Bkq¤ çkkiØ òíkffÚkk ‘{kíktøk òíkf’{kt nkuðkLkwt sýkðu Au. (swyku ‘íktºkMkkÄLkk {nkÃktÚk {khøke økwÃík ÃkkxWÃkkMkLkk’) zkì. rLkhtsLk hkßGkøkwhw BknkÃktÚkLku yksÚke ºkÛk nòh Ôk»ko ÃkqÔkuo ÇkøkÔkkLk çšØLke ÃknuÕkkt Bkqfu A (swyku ‘çkesBkkøkeo øšÃík ÃkkxWÃkkMkLkk). ©e LkhkuíkBk ÃkÕkkÛk BknkÃktÚke Ãkkx WÃkkMkLkkLku íktºk„útÚkkuLkk ykækkhu MkkíkBke MkËeBkkt Bkqfu Au (swyku íkuBkLkku ÕkuÏk ‘ßGkkuíku Lku Ãkkxu hu «økxâk yÕkÏkækÛke’).

BknkÃktÚkLkk Bkq¤Lku, MkBkGkLku rLkrùík fhÔkk Bkkxu RríknkMkBkkt zkurfGšt fhÔšt Ãkz~ku. fkhÛk fu yk ykrËækBko-MkLkkíkLkækBko-BknkÃktÚk-ækqLkkuækhBk fne íkuBkLkk yLšGkkGkeyku Mkki«ÚkBk r~kÔk-~kÂõíkyu Bk¤e yk ækBko åkÕkkÔGkkLšt sÛkkÔku Au Lku íku{Lkkt ÇksLkku ykækkhku YÃku Bkqfu Au Aíkkt Mkt~kkuækfku, yÇGkkMkeyku, rÔkîkLkkuLku íkuLkkÚke Mktíkku»k Úk~ku Lknª. yk Bkkxu Mkkækkh åkåkko ÚkÔke sYhe Au.

«ÚkBk íkkhÛk yu ykÃkÔkkLšt Au fu yk ÕkkufækBko BknkÃktÚk MkkiÚke rÔk~ku»k ÃkAkík, yr~krûkík MkBkksBkkt Lku ÏkkMk fheLku yAqík MkBkksBkkt «åkrÕkík Au. çkeò MkBkks ykrËÔkkMke ÇkeÕk MkBkksBkkt yk ækBko Au. íkuLkku yÚko yu ÚkGkku fu ÇkkhíkLkk Bkq¤ rLkÔkkMkeykuLkku yk ækBko Au. ykGkkuo çknkhÚke åkze ykÔkuÕke «ò Au. RríknkMkfkhku LkkUæku Au fu “ykGkkuo Çkkhík çknkhÚke yLkuf xku¤eykuBkkt ykÔkuÕk, ÔkkGkÔGkBkktÚke ÇkkhíkBkkt «Ôku~k fGkkuo yLku MÚkkrLkf ‘yMšh’ MktMf]rík MkkBku rÔksGk Bku¤Ôke ÇkkhíkBkkt MÚkkLk yLku Mk¥kk Bku¤ÔGkkt..”1

40¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

yk ‘yMšh’ ~kçË yÚkÔkk íkku rÔk~ku»kÛk ykGkkuoyu ykÃkuÕk Au. ykGkkuo yuxÕku

ËuÔk Lku ÇkkhíkLkk su Bkq¤rLkÔkkMke níkk íkuLku ‘ËkLkÔk’, ‘yMšh’ fÌkk. ykGkkuo ÃknuÕkkt ÇkkhíkBkkt yuf ÔkMkkník yhÛGkÔkkMkeykuLke níke. íkuBkLku ykGkkuoyu ËMGš, Lkkøk, hkûkMk, ËiíGk, ÔkkLkh, rLk»kkË fÌkk. yk rLk»kkË rÔk~ku ze.ze. fkuMkkBçke LkkUæku Au fu –

“ÇkkhíkLkk yk Bkq¤rLkÔkkMkeyku Ïkuíke òÛkíkk níkk. yksÚke ykX, Ë~k nòh Ôk»ko ÃknuÕkkt ÇkkhíkBkkt rLk»kkË «ò ÔkMkíke níke íku «ò s yksu ‘ÇkeÕk’ «òrík Au.h suLkku WÕ÷u¾ ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u fÞkuo Au.

zkì. ÇkøkÔkkLkËkMk ÃkxuÕk LkkUæku Au : “ÇkeÕkkuLke ËMk nòh ÃkqÔkofkÕkeLk ækkŠBkf Ãkqò rÔkrækyku yLku yk MkBkGku økkÔkkBkkt yLku fÚkÔkkBkkt ykÔkíke ‘Ãk]ÚÔkeLke WíÃkr¥kfÚkk’, ‘ËuÔkhktLke Ôkkhíkk’, ‘økkuíkBkhÏke Lkt RLËhLke Ôkkhíkk’, ‘hkìBk MkeíkBkkLke Ôkkhíkk’ suÔke f]r»k MkkÚku Mktçktæk ækhkÔkíke ÚhkfÚkkykuLkku «ÇkkÔk íkuykuLkk MkkBkkrsf yLku ækkŠBkf SÔkLkBkkt yíGkkhu ÃkÛk yuxÕkku s «çk¤ Au.3

ÇkkhíkLkk Bkq¤rLkÔkkMkeykuLke çkeS ÔkMkkník „úkBkeÛk yLku LkøkhÔkkMke níke. ykGkkuoyu íkuBkLkk WÃkh rÔksGk Bku¤Ôke íkuBkLku ËkMk çkLkkÔGkk. yuBkktLkk fuxÕkkfLku ÃkkuíkkLke MkkÚku Çku¤Ôke Ëeækk íku ykGko fnuÔkkGkk. Lk ÇkéGkk fu Çku¤ÔGkk íku yLkkGkkuo fnuÔkkGkk. ykBk ÇkkhíkBkkt ykGkkuo ÃknuÕkktLke ÇkkhíkeGk «òríkLku ÿkrÔkrzGkLk fne. yk ÇkkhíkLkk Bkq¤ rLkÔkkMkeykuLke ÿkrÔkrzGkLk MktMf]rík níke. ykuøkÛkeMkBke MkËeLkk BkæGkBkkøkBkkt yLku ÔkeMkBke MkËeLkk ºkeò Ë~kfkBkkt LkÔke ~kkuækÏkku¤Lku ÃkrhÛkkBku ÇkkhíkLke ykã MktMf]rík ykGko fu ÔkirËf MktMf]rík Lk níke. ÇkkhíkLke «kåkeLk-ykã MktMf]rík ®MkæšíkxLke MktMf]rík nkuÔkkLšt ~kkuækkGšt. E.Mk. 1862Bkkt yt„úus sLkhÕk f®Lkøk nkBku MÚkkÃkíGkkuLke ~kkuækBkkt nzÃÃkkLke szuÕke ÔkMíšykuLke íkÃkkMk fhe. E.Mk. 1920Bkkt ÇkkhíkeGk Úhkík¥ÔkÏkkíkkLkk hkÏkkÕkËkMk çkuLkhSyu nzÃÃkk suÔšt s çkeswt BkkunU-òu-Ëzku LkkBkLšt MÚk¤ ~kkuæGšt. çkhkçkh yk MkBkGku ykuhuÕkMxeLku çkÕkqråkMíkkLkBkkt ÏkkuËfkBk fGšO. íkuBkktÚke EhkLk yLku BkkuMkkuÃkkuxkurBkGkkLku Mkktf¤e Õkuíkk yÔk~ku»kku BkéGkk. hksÃkqíkkLkkLkk huíkk¤ «Ëu~kBkktÚke ÃkÛk fuxÕkkf WÃkGkkuøke yÔk~ku»kku BkéGkk. yk çkækkÚke yu Mkkrçkík ÚkGšt fu ÇkqBkæGk MkBšÿÚke rnLËe BknkMkkøkh MšækeLke yuf Mk¤tøk MktMf]rík níke. ÇkkhíkLke yk MktMf]ríkLku nzÃÃkk fu rMkLæšíkx MktMf]rík LkkBku yku¤ÏkÔkkBkkt ykÔke. Çkkhík ÃkhLkk ykGkkuoLkk yk¢BkÛk ÃknuÕkkt ÇkkhíkLke Bkq¤ rLkÔkkMke «ò yu Bkkºk ÇkeÕk, MktÚkkÕk fu yhÛGkÔkkMke yr~krûkík, ÃkAkík «ò níke íkuBk fne ~kfkGk

41‘hkìBk MkeíkBkkLke Ôkkhíkk’ yLku BknkÃktÚke SÔkLkË~koLk

Lknª, fkhÛk fu íku MkBkGku „úkBkeÛk Lku LkøkhrLkÔkkMke «òsLkku níkk. yk LkøkhMktMf]ríkLkk

Õkkufku Lkøkh Lku rfÕÕkkyku çkktækeLku hnuíkk níkk. íkuBkLke LkøkhåkLkk, rLkÔkkMkku, økxhku, MLkkLkkøkkh, Ïkze ÃkkxeLkk yûkhku fkuíkhuÕkk Bk¤u Au. BkqŠíkr~kÕÃkfÕkk, råkºkfÕkkLkk yÔk~ku»kku Bk¤u Au. yk «ò Ãk~šÃkkÕkf Lku ÏkuíkeLke òÛkfkh níke. sçkhËMík Çkkhu

Ïkktæk, Õkxfíke øk¤kLke Bkkuxe ÍqÕk íkÚkk QÇkkt åktÿkfkh ®~køkzktÔkk¤ku Ôk]»kÇk rMkLæš MktMf]ríkLšt r«Gk råknTLk níšt. BkkxeLke çkLkkÔkuÕke yMktÏGk ËuÔkBkqŠíkyku Bk¤e Au. yuf

BšÿkBkkt †eLkk ÃkuxBkktÚke Lkef¤íkku Akuz çkíkkÔGkku Au yu MkqåkÔku Au fu ækhíkeLku yk Õkkufku

Bkkíkk íkhefu Ãkqsíkk níkk. yuf Ãkwhw»k ËuÔkLke æGkkLkBšÿk Bk¤e Au íkuLke ÃkkMku nkÚke, ÔkkÎk, økUzku, Ãkkzku åkeíkhuÕkk Au. MkkBku çku nhÛk QÇkkt Ë~kkoÔkuÕk Au. yk Bšÿk Lku råkºk Ãk~šÃkríkLkkÚkLšt nkuÔkkLšt BkkLke ~kfkGk. íku MkBkGk Ãk~šÃkríkLke Ãkqò Úkíke níke. ®ÕkøkÃkqòLkk yÔk~ku»kku ÃkÛk Bk¤e ykÔGkk Au. ykGkkuoyu ÉøÔkuËBkkt yk ®ÕkøkÃkqò íkhV yÛkøkBkku çkíkkÔGkku Au. yk çkækk yÔk~ku»kku Mkkrçkík fhe ykÃku Au fu ÇkkhíkeGk Bkq¤ rLkÔkkMke «ò rMkLæš MktMf]ríkÔkkMkeyku Ãk~šÃkríkLkkÚk r~kÔkWÃkkMkf níkk. ækhíkeBkkíkkLku ËuÔke íkhefu Ãkqsíkk níkk. yk r~kÔk-~kÂõík WÃkkMkLkk BknkÃktÚkeykuLke hne Au.

ÇkkhíkLke yhÛGkÔkkMke «ò fu suLku ykGkkuoyu ËkMk çkLkkÔke ÃkAkík fÌkk Lku ÃkkuíkkLke MkkÚku Çk¤Ôkk Ëeækk Lknª. yu MkBkksu ÃkkuíkkLke «kåkeLk ÇkkhíkeGk MktMf]rík, ækkŠBkf ÃkhtÃkhkykuLku Akuze Lknª su ykrËÔkkMke ÇkeÕkMkBkksBkkt òuÔkk Bk¤u Au íku ‘ækq¤kLkku Ãkkx’ yk BknkÃktÚke ßGkkuík Ãkkx WÃkkMkLkk s Au. yuf çkeS Bkn¥ÔkLke Ôkkík ‘BkkunU-òu Ëzku’BkktÚke MktÏGkkçktæk Bk]íkËunkuLkk yÔk~ku»k Bk¤e ykÔGkk Au. yk nkz®ÃkshkuLkk yÇGkkMkÚke yuxÕšt sYh fne ~kfkGk fu íGkkhu BkkLkÔkBk]íkËunLku yrøLkËkn fu s¤Ëkn Lknª ÃkÛk ÇkqrBkËkn ËuÔkkBkkt ykÔkíkku níkku. yuxÕku fu Bk]íkËunLku BkkxeBkkt Ëkxe ËuÔkkíkku. yk Bk]íkËun MkkÚku íkuLke ytøkíkÔkMíšyku, ÎkhuÛkkt ÃkÛk Ëkxe ËuÔkkBkkt ykÔkíkkt níkkt. íkuBkkt BkkxeLkku ËeÔkku ÃkÛk BkqfÔkkBkkt ykÔkíkku níkku. yk ÃkhtÃkhk yksu BknkÃktÚkeykuBkkt s¤ÔkkE hne Au. BknkÃktÚke Çkõík, Mkkæš, rMkØ MkkækfLku MkBkkræk yÃkkGk Au. ykrËÔkkMke ÇkeÕk MkBkksBkkt ÃkÛk çkhkçkh yk s ÃkhtÃkhk Au. BkkxeLkku ËeÔkzku yu ßGkkuík WÃkkMkLkkLšt «íkef nkuÔkkLšt MÔkefkhe ~kfkGk.

rMkLæšíkx MktMf]ríkLkku MkBkGk RríknkMkfkhkuyu, Úhkík¥ÔkrÔkËkuyu E.Mk.Ãkq. 3000 Úke E.Mk.Ãkq. 1500Lkku Ë~kkoÔGkku Au. su ÔkuËfk¤-ykGkkuo ÃknuÕkktLkku MkBkGk Au. ykÚke E.Mk.Ãkq.1500Bkkt ÇkkhíkeGk Bkq¤ rLkÔkkMkeykuLkku ækBko r~kÔk-~kÂõík

42¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

WÃkkMkLkkLkku Au. íku MkBkGku Ôk]ûkBkkt ÃkeÃk¤kLke Ãkqò Úkíke níke. yk Õkkufku «f]ríkÃkqsf ÃkÛk níkk. yk ÃkhtÃkhk ÇkkhíkLke ÃkAkíkòríkykuBkkt, yhÛGkÔkkMkeykuBkkt yks rËÔkMk Mšæke ÃkrhÔkíkoLk ÃkkBkíke Aíkkt Bkq¤ík¥ÔkkuLku Lk Akuzíke xfe hne Au. íku ÇkkhíkLkku «kåkeLk, MkLkkíkLk, ykrË ækqLkku BknkækBko-BknkÃktÚk Au: “nuS Ôkehk ! ækqLkku hu ækhBk hu, sqLkku sqLkku ÄhBk hu ykçkkË hkÏke çkkuÕkòu hu, yu S yuLkk Îkuhk Îkuhk øšÛk øktÇkeh yøkBk Lku yøkkuåkh hu, Ôkkíšt Ôkehk ! ykrÄGšt hu

yuS suLkku ÃkkuÚke Lk ÃkkBku Ãkkh.... sqLkku sqLkku ækhBk hu.”4

BknkÃktÚkLke WíÃkr¥kLkkt Bkq¤ rMkLæš MktMf]rík Mšæke òuzkGkuÕkkt Ë~kkoÔke ~kfkGk

Au. Lku íkuLkku MkBkGk E.Mk.Ãkq. 1500Lkku MÔkefkhe ~kfkGk. ÇkøkÔkkLkËkMk ÃkxuÕk ykrËÔkkMke ÇkeÕk ækBko ÃkhtÃkhkLku ykækkhu Ë~k nòh Ôk»ko ÃknuÕkktLkku Bkqfu Lku rLkhtsLk hkßGkøkwhw ºkÛk nòh Ôk»ko ÃkqÔkuoLkku fnu yu íkuBkLke ækkhÛkkyk RríknkMkBkkt BkLku ykøk¤ Ëkuhe òGk Au. yuf çkkçkík ynª yu ÃkÛk òuÔkkLke Au fu zkì. hksuLÿ®Mkn hkGkòËk çšØLke òíkffÚkk ‘BkkíktøkfÚkk’Lku Bkq¤ BkkLku, ©e Lkhku¥kBk ÃkÕkkÛk íktºk

MkkækLkkLkk MkBkGk Mšæke ÕkE òGk Au íkuBkkt Bkkhu yu sÛkkÔkÔkkLšt Au fu BknkÃktÚk yLku

çšØækBko MkkækLkk yuf s Au Ãkhtíš yk yÇGkkMk ÍeÛkÔkxÚke fhÔkkLkku çkkfe Au íkuÚke ynª yxfwt Awt. BknkÃktÚk, çšØækBko, LkkÚkÃktÚk, íktºkMkkækLkk, rLkøšoÛk ßGkkuíkÃkkx

WÃkkMkLkk, ÇkkhíkeGk MktíkMkkækLkk yu Bkq¤ Lku MkLkkíkLk ækBko Au. ¼e÷e hk{kÞý{kt {nkÃktÚke SðLkËþoLk

ÕkkufhkBkkGkÛk ‘hkìBk MkeíkBkkLke Ôkkhíkk’ ÇkeÕke ykrËÔkkMke ÕkkufBknkfkÔGk Au. íkuLkku yÇGkkMk fhíkkt íkuBkkt BknkÃktÚke SÔkLkË~koLk òuÔkk BkéGšt Au. suBk fu BknkÃktÚkBkkt Mkíke †e økwhwMÚkkLku çkuMku Au. †e Mktçkkuæku Lku Ãkwhw»k rMkØ ÚkkGk. BknkÃktÚkBkkt †e fíkko-níkko-MkBkkníkko Au. Ãkwhw»ku †eLšt ykrækÃkíGk-~khÛšt MÔkefkhÔšt Ãkzu Au. BknkÃktÚke ÇksLkfÚkkBkkt sÛkkÔGkk «BkkÛku BknkÇkkhíkLkk hkò Gšrækrch ÃkkuíkkLke hkÛke Mkíke ÿkiÃkËeLku åkhÛku økGkk Lku BšÂõíkLkku Bkkøko BkéGkku. ynª ¼e÷e hkBkkGkÛkBkkt MkeíkkS hkBkLku, ÕkûBkÛkLku Mkíkík BkkøkoË~koLk ykÃku Au íkuBk s MktMkkheLkku ækBko Îkh ÔkMkkÔkÔšt, Ïkuíke fhÔke, LkkLkk ÇkkELku ûkBkk ykÃkÔke suÔke yLkuf ÎkxLkkyku Bkqfe Au. Mkeíkk rLksLkk «ÇkkÔkÚke hkBkLku BkkøkoË~koLk ykÃku Au. Lkkhe Ãkwhw»kLke ÃkÚkË~kof çkLku Au Lku Ãkwhw»k LkkheLkku ËkuhÔkkGkku ÇkÂõíkBkkøkuo zøk Çkhu Au. ykrËÔkkMke MkBkks Bkkík]Mk¥kkf níkku íkuLke «íkerík yk BknkfkÔGkBkktÚke ÚkkGk Au. Bkkík]Mk¥kkf MkBkksÔGkÔkMÚkk nkuÔkkÚke íkuBkkt †e-Ãkwhw»kLkk GkkiLk Mktçktækku Bšõík

43‘hkìBk MkeíkBkkLke Ôkkhíkk’ yLku BknkÃktÚke SÔkLkË~koLk

níkk. Çkkuøk-rÔkÕkkMk Bkkxu ÃkqÛko MÔkåAtËíkk níke. RLÿ økkiíkBkÉr»kLke ÃkíLke ynÕGkkLku ÇkkuøkÔku Aíkkt økkiíkBkÉr»k RLÿLku þkÃk ykÃkíkk LkÚke, ÏkuíkeBkktÚke WíÃkLLk Úkíkk yLkksLkku åkkuÚkku Çkkøk ÕkE RLÿLku Bšõík fhu Au. ynÕGkk ÃkÛk MÔkuåAkyu RLÿLku ykækeLk Úkíke òuÔkk Bk¤u Au. íku MkBkGku ÃkrhrMÚkríkÔk~k fu yfMBkkíku yufktíkBkkt çkLkuÕke

hrík¢ezkLku WËkhíkkÚke rLkÇkkÔke ÕkuÔkkBkkt ykÔkíke níke.5

BknkÃktÚkBkkt ykÔkuÕk òhfBko yk WËkhíkkLšt fkhÛk ÃkÛk nkuE ~kfu. Ãkhtíš

íkuBkkt yuf øktÇkeh Ôkkík íkÃkkMkÔkk suÔke yu Au fu - r~kÔkS økækuze MÔkYÃku ÚkGkk Lku rÔk»ÛšLšt ÔkeGkoMÏkÕkLk ÚkGšt, íku ÔkeGko Ãkkíkk¤Õkkufu fBk¤ WÃkh Lku íGkktÚke LkkrMkfk îkhk

økÇkoBkkt økGšt Lku íkuBkktÚke MkeíkkLkku sLBk ÚkGkku. r~kÔkSLšt ÔkeGkoMÏkÕkLk ÚkGšt Lku ÔkktMkLke

Lk¤eBkkt ÕkE fwtÔkkhe fLGkk ytsLkeLku økwhwBšÏkeBktºk fkLk Vqtfíkkt íku ÔkeGkoLku fkLk îkhk

økÇkoBkkt ÃknkUåkkzâwt. íkuLšt MktíkkLk yGkkuLkes BkMíkf VkuzeLku sLBku íku nLšBkkLk. yk çkLLku çkkçkíkku MktfuíkkíBkf sÛkkGk Au. rÔk»Ûš Lku r~kÔkSLšt ÔkeGkoMÏkÕkLk MÚkq¤ ÎkxLkk nkuE ~kfu Lknª. †e-Ãkwhw»kLkk MktÇkkuøk rÔkLkk MktíkkLk sLBku Lknª. ynª ÔkeGkoLšt ÍeÕkÔšt, íkuLšt økBkLk fhkÔkÔšt, ËunLkk LkÔk îkhBkktÚke fÛko Lku LkkrMkfk îkhuÚke QòoLšt økÇko Mšæke økBkLk fhkÔkÔšt Lku íku økÇkoLku fwtÇkBkkt Bkqfe MkÃíkŠ»kLku ykÃkÔkku. yk MkkíkLkku

yktf ÃkÛk Bkn¥ÔkLkku Au. MkÃíkÇkqrBkfkLku yk MktËÇkoBkkt GkkË fhe ~kfkGk. yk Mktfuíkku

nkuÔkkÚke «íkerík íkku íGkkt s ÚkkGk Au fu nLšBkkLkS ƒúñhLÄúBkktÚke «økxu Au. yk çkækk s Mktfuíkku MkkækLkkíBkf nkuÔkkLšt sÛkkGk Au. Ãkhtíš íkuLke økwhwBšÏke åkkÔkeyku

ÇkwÕkkíkkt MÚkq¤íkk ykÔke nkuÔkkLšt fne ~kfkGk.

BknkÃktÚke rMkØ Mkkækfku, LkkÚkòuøkezkyku MktMkkh Ôkååku hnuíkk nkuÔkk Aíkkt

MktMkkhÚke rÔkhõík Çkõíkku MkkÚku çkuMkÔkkLšt ÚkGšt Au. ßGkkuíkLku ysÔkk¤u Úkíkk ¿kkLk«fk~kLke økkurc MkktÇk¤e Au íGkkhu Lku ÃkqßGk BkfhLËÇkkELke Mkne ÚkE Au Bkkxu fne ~kfwt fu

BknkÃktÚke MkkækLkk yu MÚkq¤ Ëirnf r¢Gkkyku LkÚke. íku yktíkhsøkíkLke MkqûBk MkkækLkk «r¢Gkk Au. ytsLke ÃkÚÚkh-rþÕkkykuÚke ytøk Zktfe MkkækLkk fhu, MkeíkkS fuz Mšæke ytøk Zktfe yLšckLk fhu, s¤Bkkt fuz zqçk ÃkkÛkeBkkt QÇkeLku Úkíke MkkækLkk, BkMíkfÚke LkeåkuLkk ÇkkøkÚke AuËkELku Úkíke MkkækLkkyku Au suLkkÚke Mkkækfku MšrÔkrËík nkuGk s. yksu ÃkÛk ÇkeÕk MkkÄw ÇkkËhÔkk BkkMkBkkt Ëun WÃkh ÎkôLkk sÔkkhk Wøkkze ÇkÂõíkMkkækLkk fhu Au.

BknkÃktÚke SÔkLkË~koLkBkkt †e-Ãkwhw»k Ôkååku MkBkkLkíkk Au. BknkÃktÚk yu íkuBkLke MktGšõík MkkækLkkækkhk Au. ykrËÔkkMke ÇkeÕk MkBkksBkkt †e-Ãkwhw»k MkkÚku hneLku ækq¤kLkk ÃkkxLke ßGkkuík WÃkkMkLkk fhu Au. yLGk ækBkoMkt«ËkGkkuBkkt †e «Ôku~kLkk rLkGkBkku Au.

ßGkkhu ynª †eLku Bšõík «Ôku~k s Lknª, ÃkÛk yrækckºke Au. ‘hkìBk MkeíkBkkLke

Ôkkhíkk’Bkkt fLGkksLBkLku ykLktËÃkÔko íkhefu QsÔkÔkkBkkt ykÔGkku Au. Mkeíkk sLBk hkò sLkfu Bknk WíMkÔkÚke QsÔGkku níkku.

BknkÃktÚke SÔkLkË~koLkBkkt hkò-htfLkk ÇkuË LkÚke. ÇksLkBkkt økÔkkGšt Au: ‘åkkfh XkfhLkku Lkkíkku LkI yBkkhu hu, yLku †e Lku Ãkwhw»k yuÔšt ~št Au hu nkt.’’ 6 nu hkò Gšrækrch, íkBku hkòÃkÛšt Akuzku, nwt Ãkwhw»k Awt yu yn{T ÃkÛk Akuzku Lku íku ÃkAe ykækeLkÇkkÔku ykÔkku íkku BknkÃktÚkLke MkkLk íkBkLku ykÚt íkuBk ÿkiÃkËeyu fÌšt. ynª ¼e÷e hkBkkGkÛkBkkt hksÔkt~kLkk fkGko¢BkBkkt MkkBkkLGk ÕkkufMkBšËkGk òuzkGk

Au. hksfwBkkh hkBk Mkeíkk MÔkGktÔkh «Mktøku MkkBkkLGk GšÔkkLk nkuGk íkuBk Wfhzk WÃkh çkuXku níkku. Mkeíkk hksfwBkkhe níke Aíkkt íku Ïkuíkhu ÏkuzqíkkuLšt Çkkík ÕkELku òGk Au.

MkeíkkLku ykrËÔkkMke ÇkeÕkfLGkk, f]r»kfLGkk suÔke Ë~kkoÔke Au. BkkLkÔkBkkºk MkBkkLk Au. BknkÃktÚkLšt SÔkLkË~koLk yZkhu ÔkhÛk yufMkkÚku ÇkkusLk sBku íku ynª rMkØ ÚkkGk Au.

BknkÃktÚke SÔkLkË~koLkBkkt ‘nwt’ Lku BkkhÔkkLšt fnuÔkkGšt Au. ‘nwt Lku Bkkhwt yu, BkLkLšt fkhÛk Au, yk nwt òu Bkhe òGk íkku níšt íkuBk Ë~kkoGk’. yuxÕku fu ÃkqÛko MkíGk BkkÛke ~kfkGk. yk yn{TLku BkkhÔkku yu frXLk Au. BkU yn{TLku Bkkhe LkkÏGkku Au yuBk fnuÔkkBkkt ÃkÛk MkqûBk ynBkT ½qhfíkku yLšÇkÔkkGk Au. ynª ¼e÷e hkBkkGkÛkBkkt hkBk

BknkÃktÚke Mkkæš suÔkk Au. MkeíkkS ÕkûBkÛkLku fnu Au: “ËuÔkrhGkk! íkkhku ÇkkE íkku Ôk¤e fkuE Ér»kLke ækqrÛkGku sELku çkuXku.’’ MkBk„ú ¼e÷e hkBkkGkÛkBkkt hkBk rLkÕkuoÃk Ãkwhw»k Au. íku Bk]økLku BkkhÔkkLšt ÃknuÕšt Lku AuÕÕšt Ãkhk¢Bk fhu Au íku ÃkAe hkBk õGkktGk ®nMkk fhíkk LkÚke fu Mkr¢Gk sÛkkíkk LkÚke. Ëhuf çkLkíke ÎkxLkkyku rMÚkík«¿k ÇkkÔku swyu Au. yk ÚkGšt BknkÃktÚkeLšt SÔkLkË~koLk. hkÔkÛk BkhkGkku íkuLku ÇkeÕk Mkkæš fkuE ÔGkÂõík Bkhe íkuBk fnuíkk LkÚke. yk rðþu ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u rðøkíku [[ko fhe Au. ‘yntfkh nÛkkGkku’ íku ÇkkÔkLšt ÇkeÕk Mkkæš ÇksLk ÃkÛk økkGk Au. økúk{eý Mk{ks{kt Ãký ykðkt ¼sLkku økðkÞ Au :

“fkBkLkkLkkt çkesLku nhS ! ÃknuÕkkt çkk¤ku hu nk... ÃkAe hs Lku rÔkhsLku MktÇkk¤ku hu nkt...

fhBk hrník nhS r¢Gkk hu fBkkÔkku hu, íkBku økwhwLkkt ÔkåkLštBkkt BkLkzkLku økk¤ku hu nkt’’ 7

‘hkìBkMkeíkBkkLke Ôkkhíkk’Bkkt MkeíkkS Lku ÕkûBkÛk MkkøkÃkkLkÚke fkGkk Zktfe Mkqíkkt níkkt, ÃkÔkLkÚke ÃkkLk Qze økGkkt. çkLLku yÄo yLkkð]ík níkkt Aíkkt íGkkt rÔkfkh 44¼e÷e

Lk níkku.

BknkÃktÚke SÔkLkË~koLk, Mktík ÃkhtÃkhkBkkt ykMšhe ~kÂõíkyku, ¢kuæk WÃkh

rÔksGk Bku¤ÔGkkLšt sÛkkÔGšt Au. ‘MkkuhXe Mktíkku’Bkkt ÍÔkuhåktË BkuÎkkÛke LkkUæku Au : ‘ykÃkku

òËhku fk¤Ík¤ ykÔGkku íGkkhu Mktík ykÃkku hkºkeLkk MkBkGku çku rÔkfhk¤ ®Mkn MkkÚku

çkuXk níkk. çkLLkuLkkt LkkBk BkkuíkehkBk, øktøkkhkBk, fne íkuLku ÃktÃkk¤íkk níkk!’ Mktíkku

rÔkfhk¤-®nMkf Ãk~šLku Ôk~k fhe ~kfu Au. ¼e÷e hkBkkGkÛkBkkt MkeíkkS ÔkkÎk WÃkh

çkuMkeLku MkÃíkŠ»k ÃkkMku òGk Au. ~kÂõík ®MknÔkkrnLke, ÔkkÎkuïhe Au. su ÔGkÂõík

ÃkkuíkkLke ytËh hnuÕke ykMšhe ~kÂõíkLku Ôk~k fhu, fkBk, ¢kuæk, ÕkkuÇk, Bkkun, yn{TLku Síku íku ®nMkf Ãk~šyku WÃkhLke MkÔkkhe fhe þfu Au. Bkkºk MktíkkuLke «uBk Ërü Ãkzíkkt ®nMkf Ãk~š Ãkk¤uÕkk fqíkhk suÔkkt çkLke åkhÛku yk¤kuxu Au. yk çkkçkíkLku shk swËk árüfkuÛkÚke ÃkÛk òuÔkk suÔke Au.

BknkÃktÚkBkkt fk¤Ík¤ suMkÕk íkkuhÕk ÃkkMku ykÔGkku íGkkhu íkkuhÕkLke yuf Bkkºk árü íkuLku Ãkeøk¤kÔke LkkÏku Au. fkBke ÕkkÏkku ÕkkuGkÛkLku ykækeLk çkLke òGk Au. ÔGkksÏkkW ÔkkrÛkGkku hÔkS ÇkkÛkMkknuçkLke árü Ãkzíkkt ßGkkuíkLku ysÔkk¤u hkBkMkkøkh Ãkfze ÇksLk økkÔkk Õkkøku Au. yk íkuBkLkku ykMšhe ~kÂõík WÃkhLkku rÔksGk níkku. BknkÃktÚke Mkkækf, Mkkæš, Mktík, Çkõík Bk]íGšLkk MkBkGkLku òÛke ~kfu Au.

Bk]íGšLkk ÇkGkLku xk¤e, Bk]íGš WÃkh rÔksGk Bku¤Ôke ~kõGkk Au. Bk]íGšLkk Ë~kkoÔkuÕkk MkBkGk «BkkÛku MÚkq¤ ËunLku Akuze ~kfu íkuÔkk BknkÃktÚkeLku MkBkkræk ykÃkÔkkBkkt ykÔku Au. ykrËÔkkMke ÇkeÕk MkBkksBkkt ‘Äq¤kßGkkuík Ãkkx WÃkkMkf’Lkk Mkkæš, Çkõík, BšÏkeLku

MkBkkræk ykÃkÔkkBkkt ykÔku Au. ‘hkìBkMkeíkBkkLke Ôkkhíkk’Bkkt ntMkËuÔkLkk sLBkÚke BkktzeLku

íkuLkk BkkuûkLke økrík MšækeLke ÇksLkÔkkhíkk økkÔkkBkkt ykÔku Au. BknkÃktÚke Ë~koLk yLku ykrËÔkkMke ækBkoË~koLkBkkt Mk]rüLke WíÃkr¥k yLku íkuLkkt hnMGkku yufMkhÏkkt Au. ytíku íkkhÛk ykÃke ~kfkGk fu BknkÃktÚke SÔkLkË~koLk ykrËÔkkMke ÇkeÕk BknkfkÔGk ‘hkìBk MkeíkBkkLke Ôkkhíkk’Bkkt ÇkkhkuÇkkh òuÔkk Bk¤u Au. yk BknkÃktÚkBknkBkkøkoLkkt Bkq¤ ÇkkhíkeGk ®Mkæšíkx MktMf]ríkLkk ‘BkkunU-òu-Ëzku’ yLku ‘nzÃÃkk’ Lkøkh yÔk~ku»kkuBkkt òuÔkk Bk¤u Au. ÇkkhíkeGk Mktík ÃkhtÃkhk, r~kÔk-~kkõík ÃkhtÃkhk, LkkÚk ÃkhtÃkhkBkkt BknkÃktÚke MkkækLkk yLku SÔkLkË~koLk òuE ~kfkGk Au. yk ‘yÕkÏk ßGkkuík Ãkkx WÃkkMkLkk’ ykã r~kÔk-~kÂõíkÚke ykhtÇkkGk Au Lku Auf hksMÚkkLk BkkhÔkkzLkk hksÔke hkBkËuÔkS Bknkhks Mšæke rÔkMíkhu Au. ®MkÄwMktMf]ríkLkk Bk¤uÕkk yÔk~ku»kkuBkktÚke RríknkMkfkhku, Úhkík¥ÔkrÔkËkuyu íkkhÛk ykÃGšt Au fu íku MkBkGku r~kÔk~kÂõíkLkk «íkef íkhefu ®Õkøk íkÚkk GkkuLkeLke Ãkqò fhÔkkBkkt ykÔkíke níke. ykÃkÛkkt 45‘hkìBk MkeíkBkkLke Ôkkhíkk’ yLku BknkÃktÚke SÔkLkË~koLk

r~kÔkBktrËhku yu s Ãkqò Ë~kkoÔku Au. BknkÃktÚkBkkt †e-Ãkwhw»kLke MktGšõík MkkækLkk ækkhk

Au Lku Aíkkt íkuBkkt fkBkLkkLkkt çkes Bkkhe LkkÏkÔkkLkkt nkuGk Au. Ãkwhw»ku ÃkkuíkkLkku Ãkwhw»k nkuÔkkLkku ynBkT çkk¤e LkkÏkÔkkLkku, yk Bkkhe ÃkíLke Au íkuBk BkkLke íkuLkk WÃkhLkku

BkkrÕkfe-yrækfkh Akuze ËuÔkkLkku nkuGk Au. Çkõík sÕkkhkBk ÃkkuíkkLke ÃkíLke ÔkehçkkELku

MkkæšLku MkkUÃku, BknkÃktÚke MkktMkríkGkku fkXe ÃkkuíkkLke ÃkíLke íkkuhÕkLku suMkÕkLku MkkUÃku yu

MkkBkkLGk ÎkxLkkyku LkÚke, íkuÚke yk Bknk frXLk ækBko BkLkkGkku Au:

‘‘çkes ækhBk Bknk frXLk Au nkt....

yuÔkku MkríkGštLkku ÄhBk MkkunkBkÛkku hu nkt...

suÛku íkuÛku ShÔGkku Lk òGk

ysh rÃkGkkÕkku n¤kn¤ ÇkGkkuo hu nkt...”

(¼e÷e {nkfkÔÞku : yuf yæÞÞLk’, MktÃkkËf : zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷, Ãk]. 78 Úke 93, MkkrníÞ yfkË{e, Lkðe rËÕne, 2011)

Mkt˼oLkkUÄ

1.‘ÇkkhíkeGk MktMf]rík’ - «kåGk rÔkãkBktrËh - hBkÛkÕkkÕk ËuMkkE, Ãk].41

2.‘«kåkeLk Çkkhík fe MktMf]rík ykih MkÇGkíkk’ - ze.ze. fkuMkkBçke Ãk].76, ykrËÔkkMke yku¤Ïk, ÇkøkÔkkLkËkMk ÃkxuÕk

3.‘ykrËÔkkMke òLkÃkË yLku r~kü BknkfkÔGkkuBkkt Lkkhe’ - ÇkøkÔkkLkËkMk ÃkxuÕk, Ãk].147

4.‘ßGkkuíkLku Ãkkxu hu «økxâk yÕkÏkÄÛke - MktÃkk. LkkÚkkÕkkÕk økkurnÕk, Ãk].315

5.‘ykrËÔkkMke òLkÃkË yLku r~kü BknkfkÔGkkuBkkt Lkkhe’ - ÇkøkÔkkLkËkMk ÃkxuÕk, Ãk]. 148

6.‘ßGkkuíkLku Ãkkxu hu «økxâk yÕkÏkækÛke - MktÃkk. LkkÚkkÕkkÕk økkurnÕk, Ãk].315

7.yusLk, Ãk]. 319

3.

hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk : MkeíkkLkk ykí{Ãkrh[ÞLkwt {nkfkÔÞ zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷

ynª ykÃkýku yr¼øk{ W¥kh økwshkíkLkk ¾uzçkúñk-Ëktíkk íkk÷wfk yLku hksMÚkkLkLkk fkuxzk íkk÷wfk{kt ðMkíkk ¼e÷ ykrËðkMkeyku{kt {kir¾f YÃku «[r÷ík hk{fÚkk - ‘hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk’{kt1 ðŠýík MkeíkkLkk [rhºkLku Mk{sðkLkku Au. MkkçkhfktXk rsÕ÷kLkk ¾uzçkúñk íkk÷wfkLkk ÃktÚkk÷ økk{{kt ðMkíkk ¼e÷

MkkÄw LkðS¼kE Ëuðk¼kE ¾ktx MkkÚku 1984 Úke 1987Lkku Mk{Þ¾tz ÃkMkkh fhe Äq¤kLkk XkfkuhLkku Ãkkx ({nk{køkeo Ãkkx) yLku fkìçkrhÞk XkfkuhLke fku¤eLkkt ÄkŠ{f yLkwckLkku{kt Mkn¼køke ÚkELku {U hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk {nkfkÔÞLke 300 ©kÔÞ fìMkuxku æðrLk{wrÿík fhe níke. suLkku WÕ÷u¾ ¼qr{fk{kt fÞkuo Au. hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk Äq¤Lkk ÃkkxLkk MkkÄw ({nk{køkeo MkkÄw) yLku fkìçkrhÞk XkfkuhLkk ¼kuÃkk (¼qðk) ð»koLkk Éíkw[¢ «{kýu ykðíkk Ãkðo-«Mktøkku Ãkh íktçkqh, {tShk, Mkktøk (íkk÷ [{oðkã) yLku ðktMk¤e suðkt ÷kufðkãku Ãkh Lk]íÞ yLku çkuXrfÞkt ¼sLkLkk YÃku økkÞ Au. yk ¼e÷ ykrËðkMke hk{fÚkkLkk {q¤ÃkkXLku MkkÄw yLku ¼kuÃkk ÃkhtÃkhk yLku økwhw ÃkkMkuÚke «kÃík fhu Au. fÚkk ÄkŠ{f yLkwckLk yLku rðrÄ-rðÄkLkku yLku {tºkku Mkt÷øLk nkuÞ Au. ðkhíkk{kt ykðíkkt «Mktøk-½xLkk-[rhºkkuLku Ãkqhku Mk{ks Mkk[kt {kLku Au. íku{Lkk Ãkh yx¤ ÄkŠ{f ykMÚkk òuzkÞu÷e nkuðkÚke ykðkt «Mktøk-½xLkk-[rhºk Ëuðíð «kÃík fheLku ÃkwhkfÚkkLkw YÃk ÷ELku ÷kufLkk Mkk{qrnf

{kLkMk, ÓËÞ yLku ÷kune{kt ¼hu Au. ykÚke íkuLkku ðknf-økkÞf ÃkhtÃkhkLke çknkhLke ½xLkk-«Mktøk òuze LkÚke þfíkku yÚkðk Lkðk [rhºkLkwt MksoLk LkÚke fhe þfíkku. òu fhu Au íkku Mk{ks yuðkt «Mktøk-½xLkk-[rhºkkuLku Mðefkhíkku LkÚke. Ãkrhýk{u fÚkkfÚkfLkk {kLkMk{kt ÃkhtÃkhkøkík ÃkkX rLkÞík ÚkE òÞ Au. ykÚke ðkhíkk-ðknfLke fnuðkLke þi÷e çkË÷kÞ Au Ãký «Mktøkku çkË÷kíkk LkÚke. íkuLke ðÄw [[ko ¼qr{fk{kt fhe Au.

hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk 30 Ãkkt¾rzÞku (yæÞkÞ){kt rð¼krsík Au. ykðkt {kir¾f {nkfkÔÞku Võík ðkhíkk©ðý, Lk]íÞ yÚkðk MktøkeíkLkku ykLktË «kÃík fhðkLkwt MkkÄLk s LkÚke Ãkhtíkw «kfT-ðirËfÞwøkÚke ykht¼eLku yks MkwÄe ÂMÚkík ¼khíkð»koLke yuf «k[eLk ¼e÷ òríkLke Mkk{krsf SðLkherík Au. su Ãkrhðkh yLku Mk{ks ðå[u yufíkk MÚkkÃku Au. ykðkt fkÔÞku ¼e÷kuLkkt ‘SðLkk{]ík’ Au.

‘hkì{-Mkeík{k’ ¾uzçkúñk íkk÷wfk{ktÚke MktþkurÄík-MktÃkkrËík fhe Au. «k[eLkfk¤{kt ‘ykLkíko’Lkk Lkk{u «rMkØ yk «Ëuþ{kt rðMíkhu÷ ËwrLkÞkLkk yuf «k[eLk Ãknkz yhðÕ÷eLke rþ¾hkð÷eykuLke ík¤uxeyku Ãkh ËuþLke yuf Ãkqðofk÷eLk òrík–zwtøkhe ¼e÷ ykrËðkMkeyku ðMku Au. yk «òríkLke ðirËfÞwøkÚke Ãký «k[eLk, Ëe½o yLku yíÞLík Mk{]Ø MkktMf]ríkf yLku {kir¾f MkkrnÂíÞf ÃkhtÃkhk Au.

ðuËku{kt MkeíkkLku f]r»kLke yrÄckºke Ëuðe økýðk{kt ykðe Au. f]r»kLke yrÄckºkeLkk YÃku MkeíkkLkku WÕ÷u¾ ÉøðuËLkk [íkwÚko {tz¤Lkk 57{k MkqõíkLkk Aêk {tºk{kt {¤u Au, “nu Mkki¼køÞðíke Mkeíkk ! y{u ík{khe ðtËLkk fheyu Aeyu. ík{u y{khe íkhV yr¼{w¾ Úkkyku, suÚke ík{u y{khk {kxu W¥k{ yiïÞo Mkt[k÷Lk íkÚkk W¥k{ V¤ «ËkLk fhðkðk¤e çkLkku >>6>>’’2 MkeíkkLkwt f]r»kLke yrÄckºke ËuðeLkwt yk YÃk ‘÷kuf’{ktÚke ‘ðuË’{kt «ðu~Þwt Au. ‘hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk’{kt Mkeíkk f]»kfkuLku Mktík]Ãík fhíke yLLkÃkqýkoLkwt fk{ fhu Au. rðîkLkkuLkk {ík «{kýu ykðe ðkhíkkyku-ÃkwhkfÚkkyku(r{ÚMk)Lke h[Lkk íku Mk{Þu ÚkE ßÞkhu ykrË{kLkð yLku «f]ríkLke ðå[u rð¼ksf hu¾kyku MÃkü Lk níke. çktLku yuf Mkkðo¼ki{ SðLk{kt Mkn¼køke níkkt yLku [uíkLk {kLkðLkwt {Lk y¿kkík YÃku «f]ríkLke ½xLkkykuLku ÃkkuíkkLkk SðLkLke ½xLkkyku íkÚkk yLkw¼ðkuLkk {kæÞ{Úke Mk{sðkLkku «ÞkMk fhíkku níkku.3 yk ÃkwhkfÚkkyku{kt ykðíkkt «f]ríkLkkt ík¥ðku–suðkt fu {kA÷e, fk[çke, ðkMkwrfLkkøk, s¤ ðøkuhu {kLkðLke {kVf s ðíkuo Au, yLku hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkkLkkt Mkeíkk yLku fifuÞe suðkt {n¥ðLkkt †e[rhºkku 48¼e÷e

49hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk : MkeíkkLkk ykí{Ãkrh[ÞLkwt {nkfkÔÞ

Lkkøk suðkt s÷[h-¼q[h ík¥ðku{ktÚke ykrð¼koð ÃkkBÞkt Au. hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkkLke ykht¼Lke Ãkkt¾ze{kt ykðíkkt RLÿ yLku økkiík{ suðkt Ãkwhw»k-[rhºkku {u½ yLku [¢ðkík suðkt ¾u[h ík¥ðku{ktÚke «kËw¼qoík ÚkÞkt Au. ykðe ðkhíkkyku (ÃkwhkfÚkkyku) ykrË{kLkð sux÷e Ãkqðofk÷eLk nþu, yuðe Äkhýk ÚkE þfu.

hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkkLkkt ykht¼Lkkt [rhºkku «kf]ríkf ík¥ðku yLku {kík]Mk¥kkf SðLkheríkLkk r¢Þk-f÷kÃkku{ktÚke rðfMÞkt Au, yLku íku{ktÚke ¼e÷ ykrËðkMkeykuLke ðíko{kLk SðLkherík{kt «[r÷ík {nk{køkeo SðLkËþoLkLkwt YÃk çktÄkÞwt Au. {kík]Mk¥kkf SðLkherík{kt †e-Ãkwhw»kLkk ÞkiLkMktçktÄku {wõík níkk.

hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkkLkkt Mkeíkk yLku nLkw{kLk suðkt [rhºkku Lkkøk suðkt s¤[h yLku ðkLkh suðkt «kf]ríkf ík¥ðku íkÚkk {kík]Mk¥kkf SðLkheríkLke ÞkiLk MðíktºkíkkÚke ykrð¼qoík ÚkÞkt Au. {kËk ¾h (økÄuze) YÃku hnu÷k rþðLku Mkt¼kuøkíkkt ¼økðkLkLkwt íkusMk Ãk]Úðe Ãkh Ãkze Ãkkíkk¤÷kufLkk çkkøk{kt yuf rðfrMkík f{¤{kt «ðuþu Au. yk f{¤ ðkMkwrfLkkøkLke hkýe ffkÃkË{ýe (fifuÞe)yu Mkqt½íkkt ¼økðkLkLkwt íkusMk LkkøkýLkk Ãkux{kt «ðuþe MkeíkkLkk sL{Lkwt fkhý çkLku Au. òh-f{o {kxu

{qfu÷k sqXk ykhkuÃkMkh ËþhÚkhkòLku Ëkðk{kt {¤u÷e fifuÞe (ffkÃkË{ýe) fxkhÚke

øk¼o fkZeLku ½zk{kt {qfeLku MkóŠ»kLku ykÃku Au. MkóŠ»k îkhk s{eLkLkk fh YÃku «kÃík

ÚkÞu÷ku yk ½zku hkðý Lkð {kMku ¾ku÷u Au yLku yÞkurLkò Mkeíkk ykrð¼koð Ãkk{u Au. MkwtËh †e YÃku hnu÷k ¼økðkLkLku Mkt¼kuøkíkkt Aqxu÷wt ðeÞo rþð nkÚk{kt Íe÷e ðktMkLke ¼qtøk¤e{kt ¼hu Au. ðktMkLke ¼qtøk¤e{kt hnu÷wt ðeÞo rþð rþ»Þk çkLkkððkLkk

çknkLku ðkLkhe ytsLkeLkk fkLk{kt Vqtfu Au. yk íkusMk çkºkeMk fkuXk{kt «ðuþu Au yLku nLkw{kLkLkwt YÃk Ähe ytsLkeLkk {Míkf{ktÚke yÞkurLks nLkw{kLk «økxu Au. ½zk{ktÚke sL{u÷e yÞkurLkò fwtðheLkk Lkk{fhý {kxu hkðý yufMkku Lku MkkX òuþe íkuzkðu Au. òuþe Mkeíkk Lkk{ Ähkðe hkðýLku fnu Au, “yk fwtðhe íkkhe ÃkíLke çkLkþu.” òuþeLkk ð[LkkuÚke Ëw:¾e ÚkÞu÷ku hkðý MkirLkfkuLku Ãkkhýk{kt çktÄ fhe MkeíkkLku øktøkk{kt ÃkÄhkððkLke yk¿kk fhu Au. Mkk{k rfLkkhu Mkk{kLÞ økúk{sLkLke su{ Äkuçke MkkÚku øktøkk-MLkkLk fhðk ykðu÷k sLkfhkòLku Mkeíkk {¤u Au. Ãkwºke {kLke LkøkhsLkku ðå[u ðksíku-økksíku hkýeykuLku MkkUÃke MkeíkkLku hkò hks{nu÷{kt ÷kðu Au. «òsLkku hkò MkkÚku Mkk{qrnf heíku sL{kuíMkð {kýu Au. {nkuíMkð Ãkqýo ÚkÞk ÃkAe LkøkhsLkku sLkfhkòLku fLÞkWAuh {kxu Mkq[Lkku fhu Au. ynª hkò fu «ò ðå[u fkuE ¼uË ðhíkkíkku LkÚke. çkÄkt {kLkðku yuf Mk{kLk Ähkík÷ Ãkh ÂMÚkík

50¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

Au. Mk{ksLkk fkuE rðþu»k Míkh LkÚke. ynª yuf Mk{kLk yLku Mk{íkkðkËe Mk{ksLkkt

ËþoLk ÚkkÞ Au.

Mkeíkk hksfw{khe nkuðk Aíkkt økúk{fLÞk YÃku ÔÞõík ÚkkÞ Au. íkuLkwt yuf

Lkk{ Vq÷ðtíke Au. fkuE «fkhLkk Ãkkrhðkrhf, Mkk{krsf, hksfeÞ fu ykŠÚkf

Ëçkkð rðLkk íkuLkwt ÔÞÂõíkíð ðLkVq÷Lke su{ Mkns heíku rðfMku Au. íkuLkwt ÞkiðLk s¤ÄkuÄLke su{ swMMkk¼uh «økxu Au. íkuLkku yk ÞkiðLkMkns swMMkku ÷tfk ykðkMk

MkwÄe yufÄkhku xfu Au; ðnu Au.

hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk yu rnLËw Ä{oLkk ‘yðíkkhðkË’Lkk WËÞ Ãknu÷ktLke {kir¾f f]rík Au. ykÚke hk{ ynª ¼økðkLk rð»ýwLkk yðíkkh LkÚke yLku Mkeíkk ynª LkÚke íkku Ëuð-ËkLkðkuLkk Mk{wÿ{tÚkLk{ktÚke Lkef¤u÷kt íkÚkk rð»ýwLku ðhu÷kt ÷û{eS. hk{ ynª Au MðÞt ykí{MkkÄLkk fhíkk Mkns Mkk{kLÞ hksfw{kh. Mkeíkk Ãký ¾uzwykuLkwt ¼kík ykÃkðk yuf÷e sE þfíke Mkns f]»kf hksÃkwºke Au.

MkeíkkLkku WAuh hksfwxwtçk{kt ÚkÞku nkuðk Aíkkt fkuE hksfeÞ-Mkk{krsf {ÞkoËk fu rLk»kuÄkuLkk «¼kð rðLkk íkuLkk r[¥k{kt yuf økúk{-fLÞkLke su{ ¾uíkh{kt sðkLke yLku ¾uzwLkwt ¼kík (¼kÚkwt) ykÃkðkLke yr¼÷k»kk òøku Au. hksfLÞk nkuðk

Aíkkt {kíkk Ãký MkeíkkLku Mke{ ðå[u ykðu÷k ¾uíkh{kt ¾uzwykuLkwt ¼kík ykÃkðkLke yLkw{rík ykÃku Au.

ðLk{kt ÃkðLkLke ÃkuXu Mkns heíku ðnuíke íkhwýeÞkiðLkk MkeíkkLkk [kt[ÕÞ yLku YÃkLkwt ðkhíkkðknf îkhk MkwtËh fÚkLk ÚkÞwt Au, “WAk¤e Mðøkuo [zu yLku [kUÃke Ãkkíkk¤{kt «ðuþu Au. ðLkðøkzk{kt yk¾e Ãk]ÚðeLkwt YÃk [kÕÞwt ykðu Au.” yk ÃkAe ðkhíkkðknf MkeíkkLkk ÞkiðLk- Mkns YÃkLkwt ðýoLk fhu Au su ¼e÷kuLkk «íÞuf {nkfkÔÞ{kt yuf s «fkhLke ÃkËkðr÷{kt yuf Mk{kLk ÃkrhÃkkxe «{kýu ðýoðkÞ Au, “fwtðheLkwt Ãkux íkku Ãkkíkk¤Lkk Lkkøk suðwt Au. {kÚkwt Ãkkýeðk¤k Lkkr¤Þuh suðwt Au. {w¾ ÃkqLk{Lkku [tÿ, LkÞLk ¾ktzkLke Äkh, ftfw htøkLkk nkuX, Lkkf ËeðkLke þøk yLku ykt¾u ¼{hk ÷wBçÞk Au. ðktMkku ykçkwLke ¼ks. nkÚk ðzLke ðzðkEyku suðk yLku Ãkøk Ëuð¤Lkk Míkt¼ suðk Au. Mkeíkk íkku {kÚku ¼kík {qfe yuf nkÚk{kt ÃkkýeLke ÷kuxe Ãkfze yLku çkeò nkÚku Y{k÷ ½w{kðe h{íke Lku fqËíke Q¼k ðøkzu ykðe hne Au. {khøk{kt ykAkt ykAkt Íkz yLku Íhýkt ykðu Au. ðLk{kt Mkkunk{ýkt (nkuÞ{ýkt) Ãkûke çkku÷u Au. ‘÷ðíkk’ {kuh çkku÷u Au. Mkeíkk rð[khu Au, “½h{kt s çkuMke hnuðkÚke ftE òuðk Lknª {¤u. yksu ¼kík ÷ELku ykðe íkku yk Mkkunk{ýwt ðLk òuðk

51hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk : MkeíkkLkk ykí{Ãkrh[ÞLkwt {nkfkÔÞ

{éÞwt.”

ynª «f]rík suðe rLkåA÷ f]»kf fw{khe MkeíkkLkk «f]rík«u{Lkkt ËþoLk ÚkkÞ Au. {wõík heíku økkíkk ÃkûkeLke su{ Mkeíkk n¤ðkþÚke ¾uíkhu ÃknkU[u Au íÞkhu ðkˤ{nu÷{ktÚke Vq÷ðtíke fwtðhe ¼kík ÷ELku yuf÷e Mke{{kt ykðe Au yuLkwt ¾uzwykuLku Ãký ykùÞo ÚkkÞ Au.

ykøk¤ LkkUæÞwt Au yu «{kýu ðuËku{kt MkeíkkLku f]r»kLke yrÄckºke Ëuðe økýðk{kt ykðe Au yLku íkuLkwt yk YÃk ‘÷kuf’{ktÚke s ‘ðuË’{kt «ðu~Þwt Au. ynª Mkeíkk yLLkÃkqýkoËuðeLkwt fk{ fhu Au. ¾uíkh{kt yuf ÷kuxe{kt Mk{kÞ yux÷wt s¤,

100 økúk{ ½e yLku LkkLke ðkxfe{kt Mk{kÞ yux÷k [qh{kÚke çkkh ¾uzwyku Mktík]Ãík ÚkE òÞ Au. suLku ¾Mkuzðk çkkh òuze çk¤ËLkwt çk¤ Ãký fk{ Lk ykÔÞwt yuðwt ÄLkw»Þ MkeíkkLke [qtËzeLkk Ãkk÷ðu ¼hkELku Mkns heíku ¾U[kðk ÷køÞwt. yu òuELku çkkh ¾uzwyku ykùÞo Ãkk{u Au yLku fwtðheLku f¤k fhðkðk¤e zkfýËuðe {kLku Au. íkuyku ÃkkuíkkLkku «rík¼kð ykÃkíkkt fnu Au, “yk íkku hkòLke fwtðhe Au fu ÃkAe zkfý fu òuøký ? ÄLkw»Þ íkku [qtËzeLkk Ãkk÷ðu ¼hkELku Lkøkh íkhV sðk ÷køÞwt Lku !”5 ¼e÷ ykrËðkMkeykuLkk ÷kuf{kLkMk{kt ðíko{kLk Mk{Þ{kt Ãký †eLku

zkfýËuðe {kLkðkLkk ÏÞk÷ku «çk¤ Au.

ÞkiðLk«kÃík ÃkwºkeLkk ÷øLkLke ®[íkk ðkÕ{efeÞ hk{kÞýLke su{ ynª Ãký MkeíkkLkkt {kíkk-rÃkíkkLku Mkíkkðu Au. Mkeíkk hks{nu÷Lkku {kýuf[kuf ðk¤u Au, yLku ðå[u {qfu÷wt ÄLkw»Þ [qtËzeLkk Auzu ¼hkÞ Au. hkò-hkýe yk á~Þ swyu Au yLku ðkíkku fhu Au, “çkkh òuze çk¤Ë òuh fheLku ÚkkõÞk Aíkkt íkMkw sux÷wtÞ ¾MÞwt Lknª íku ¾uíkh ðå[u Ãkzu÷wt ÄLkw»Þ MkeíkkLke [wtËzeLkk Auzu ¼hkELku Auf hks{nu÷Lkk {kýuf[kuf MkwÄe ZMkzkELku ykÔÞwt íÞkhu s íkuLku ¾çkh Ãkze. Ëefhe ¼hswðkLke{kt ykðe Au. nðu íkku íkuLku ðh òuEyu s. Lknª íkku ykÃkýLku fwtðkheLkwt f÷tf ÷køku.”6 yk ÄLkw»Þ ðLkøk{Lk Mk{Þu ð]ûkLke þeík¤ AkÞk{kt rð©k{ fhíkkt hk{-÷û{ý sLkfhkòLkk ¾uíkh{kt ¼q÷e ykðu Au. ynª Ãký ðkÂÕ{feÞ hk{kÞýLke su{ ÃkkuíkkLke ðeÞoþwÕfk fLÞk Ãkhk¢{Úke s «kÃík ÚkkÞ yuðk WÆuþÚke sLkfhkò MðÞtðhLkwt ykÞkusLk fhu Au. ykÚke ðeÞoþwÕfk fLÞkLkk ðhý {kxu {kýuf[kuf{kt {qfu÷wt ÄLkw»Þ Ÿ[fðkLke þhík {qfu Au. suLku Ÿ[fðk síkkt ðeMk nkÚkðk¤k hkðýLke yktøk¤eyku f[zkELku økhku¤e suðe ÚkE økE yuðk ÃkkuíkkLkk s ÄLkw»ÞLku hk{ x[÷e yktøk¤eyu Ÿ[feLku ÃkýA [zkðe

÷ûÞ ÷uíkkt Ähíke yLku ykMk{kLk ¼ÞÚke [eMk Ãkkze QXu Au. MkeíkkLku ðhðkLkwt hk{Lkwt yíkw÷ Ãkhk¢{ ynª rMkØ ÚkkÞ Au, yLku ònuh{kt íkuòuðÄ Ãkk{u÷k hkðýLkk r[¥k{kt ¼rð»ÞLkk Mkeíkk-nhýLkkt çkes hkuÃkkÞ Au.

{kÚku {hðk (yuf MkwøktrÄík Akuz)Lkwt WZkýwt {qfe íkuLkk Ãkh íkktçkkLkwt çkuzwt {qfe

ËkMkeyku MkkÚku s¤ ¼hðk síke Mkeíkk ÃkwLk: Ÿ[-Lke[ fu hksfw{khe-ËkMkeLkk ¼u˼kð rðLkkLkk Mk{kLk {kLkðeÞ Ähkík÷ Ãkh ykðu Au. yk f]»kf fLÞk suðe ÷køkíke hksfw{kheLku {Lk ËkMkeyku Ãký Mk¾e Mk{kLk Au. hksfLÞk Mk{ûk ËkMkeyku Ãký íkuLkk ¼krð ðhLkk ðhðk YÃk rðþu ÃkkuíkkLkku yr¼«kÞ ÔÞõík fhe þfu Au, “çkkE, íku rËðMku ¼he Mk¼k{kt íkkhku ðh òuÞku. çkkE, íkLku íkku ftE ðh {éÞku

Au ! íkuLkk nkÚku ykÃku÷kt çkkuh Lknª ¾ðkÞ íkuðku Au. Ãknuhðk Ãkqhkt fÃkzkt Lknkuíkkt yLku þheh WÃkh íkku ðUík hk¾ [kUxe níke. Mkk[u s çkkðku Au çkkðku ! yLku íkkhwt þheh íkku òu, yzÄe Ãk]ÚðeLkwt YÃk !” yuf Ãkwhw»k{kt s ykMÚkk hk¾íke Ãkríkðúíkk Mkeíkk rð[khu Au, “yuf LkhLke Lkkhe yu s çkhkuçkh !” íku Mk¾eLke ¼qr{fk ¼sðíke ËkMkeykuLku fnu Au, “ík{u {Lku yð¤e ðkxu þk {kxu [zkðku Aku ? yð¤e ðkxu íkku {Lku Ãkøk{kt fktxk ðkøkþu !”7

Mkeíkk-hk{Lkkt ÷øLk hk{-÷û{ýLkk ðLkøk{Lk ÃkAe yÞkuæÞkLkk yuf Ãký

MkÇÞLke nkshe rðLkk ÚkkÞ Au. f]r»kÞwøkLke «f]rík«u{e yk fLÞk rÃkíkk ÃkkMku

fLÞkËkLk{kt ðLk{kt ‘nrhÞku çkkøk’ (÷e÷ku çkkøk) çkLkkððk Võík Vq÷AkuzLkkt çkesLke s {køkýe fhu Au.

÷øLk MktÃkLLk ÚkÞk ÃkAe hk{-÷û{ý MkeíkkLku ðLk{kt ÷ELku ykðu Au. ©r{ík Mkeíkk yÄehe çkLkeLku ÷û{ýLku ÃkqAu Au, “rËÞh, õÞkt Au ykÃkýk ðkˤ{nu÷ku ?” “¼k¼e, y{u íkku Äqýe ľkðeLku ðLk{kt hneyu Aeyu, yLku nrhLkwt Lkk{ ÷Eyu Aeyu. ¼k¼e, yk ðLk¾tz{kt ð¤e ðkˤ{nu÷ þkLkk ?”

Mkeíkk{kt «ríkfq¤ MktòuøkkuLkku Mkk{Lkku fhðkLke yËT¼wík þÂõík Au. yuLkk{kt ÃkrhÂMÚkríkLkku Mkk{Lkku fhðkLke fkuXkMkqÍ Au. ÃkÃkiÞkðLk{kt Äqýe yLku ð]ûkkuLke AkÞk rMkðkÞ çkeòu yk©Þ Lk nkuðkÚke hk{-÷û{ýLku ½hMktMkkhLkwt ÔÞðnkrhf ¿kkLk Mk{òðu Au, “rËÞh, ík{u òuøke çkLÞk yLku nwt òuøký çkLke yu ðkík íkku Mkk[e. yu íkku ík{khu [k÷íkwt níkwt Ãký nðu ík{khu ½uh øk]rnýe ykðe. nðu ík{khu ½h rðLkk Lknª [k÷u, ½h nkuÞ ÃkAe ½hð¾he Ãký òuEyu. yk ½hMktMkkhLkk ¿kkLkLke ðkík íkkhk ¼kELku Mk{òð.” Ãkhtíkw, MktMkkhÚke òýu fu rðhõík nkuÞ yu{ hk{ ynª 52¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

53hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk : MkeíkkLkk ykí{Ãkrh[ÞLkwt {nkfkÔÞ

Mkeíkk MkkÚku fkuE ðkË-rððkË fhíkk LkÚke. ykÚke r¾òÞu÷e Mkeíkk ÷û{ýLku

ykøk¤ fnu Au, “yÕÞk rËÞrhÞk, íkkhku ¼kE íkku Úkkt¼÷ku ÚkELku Q¼ku hÌkku ! ò, íkuLku sELku ðkík fh. yk{, Q¼k Q¼k íkku ‘s÷{’ sþu Lknª yLku ‘¼Âõík’ Ãký Úkþu Lknª.”

ynª MkeíkkLkwt ½hMktMkkhLkwt ¿kkLk, ÔÞðnkhfwþ¤íkk, ðiÞÂõíkf–Ãkkrhðkrhf fíkoÔÞku, MÃküðkrËíkk yLku LkezhíkkLkkt ËþoLk ÚkkÞ Au. ÃkríkÚke y÷øk Mðíktºk {ík

«ËŠþík fhðkLke íkuLke ®n{ík Ãký ÔÞõík ÚkkÞ Au. rÃkÞh{kt íkuLkwt LkkheMkns ÔÞÂõíkíð rðfMÞwt Au. suÚke ðLk{kt Ãký çku Ãkwhw»kLkk rÃkík]Mk¥kkf Ãkrhðkh ðå[u íkuLkk

Mðíktºk ÔÞÂõíkíðLkkt ËþoLk ÚkkÞ Au. hk{u ÷øLk fÞwO íkku ÃkíLke {kxu ½h Ãký òuEyu, ½hð¾he Ãký òuEyu, ¾kðkLkwt Ãký òuEyu. Ãkrík-ÃkíLkeLku yufktík Ãký òuEyu. ykðe LkkLke LkkLke ÷køkíke çkkçkíkku Þkuøkûku{ {kxu ykð~Þf Au. ykðwt SðLk yLku fwxwtçk [÷kððkLkwt Mkk{kLÞ ¿kkLk hk{{kt LkÚke yu ÔÞðnkhw ¿kkLk økúk{ðÄq Mkeíkk hk{Lku ykÃku Au. hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk{kt hk{Lkwt Ãkwhw»kMk¥kkf ÔÞÂõíkíð MkeíkkLku õÞkhuÞ «¼krðík fhíkwt LkÚke fu MkeíkkLkk LkkheMkns ÔÞÂõíkíð Ãkh nkðe Úkíkwt LkÚke. hk{ MkeíkkLku ÷ELku ÃkÃkiÞkðLk{kt ykðu Au íÞkhu Äqýeyu sELku æÞkLk{kt çkuMku Au. yk Mk{Þu Mkeíkk ÔÞtøÞ{kt ÷û{ýLku fnu Au, “rËÞh, íkkhku ¼kE íkku ð¤e fkuE Ér»kLke ÄqrýÞu sELku çkuXku !”

Mkeíkk yLku ÷û{ýLkwt çkrn{wo¾e ÔÞÂõíkíð ðÄw Mkr¢Þ yLku f{oþe÷ Au. ðLk¾tz{kt rËÞh yLku ¼k¼e Mkn¼køke ÚkELku {Ze çkLkkðu Au. f{oþe÷k Mkeíkk yf{oÛÞ yLku ÔÞðnkrhf fkÞoÚke yr÷Ãík hk{Lku ÷û{ýLkk {kæÞ{Úke fxkûk fhu

Au. “rËÞh, {k¤ hxðkÚke fk{Lkku Ãkkh ykððkLkku LkÚke. íkwt íkkhk ¼kELku Mk{òð fu {k¤k hxðkLkwt AkuzeLku ykÃkýu ¼qÏÞkt ÚkÞkt Aeyu {kxu ðLkV¤ ÷E ykðu. ykÃkýu ynª õÞkt fqðku økkuzðku yu Lk¬e fheyu.”8

ðkÕ{erfLkk ykrËhk{kÞýLke su{ hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk{kt Mkeíkk yLku ÷û{ýLkk MktçktÄ yíÞLík ÃkqßÞ¼kð rMkðkÞLkk Mðk¼krðf, {kLkðeÞ MktçktÄku Au. çktLku{kt ÷û{ý yLku Mkeíkk rðLkkMktfku[u ðkík[eík íkÚkk ÔÞðnkh fhu Au.

¼e÷e hk{ðkhíkk «{kýu hk{ ßÞkhu ðLkV¤ ÷uðk òÞ Au íÞkhu {Ze çkLkkðíkkt ©r{ík ÚkÞu÷kt Mkeíkk yLku ÷û{ý þheh Ãkh MkkøkÃkkLk ykuZeLku Mkqyu Au. çktLku ¼hrLkÿk{kt ÃkkuZâkt Au. ÃkqðorËþkLkku ÃkðLk ðkÞ Au yLku MkkøkÃkkLk Qze

sðkLkk fkhýu çktLku yLkkð]ík ÚkE òÞ Au. hk{ ðLkV¤ ÷ELku ykðu Au. hk{Lkk ÃkøkhðÚke Mkeíkk ÍçkfeLku òøku Au yLku ykðuþ{kt ykðu÷k hk{ ÷û{ýLku {khðk ÄMku Au. [íkwh Mkeíkk hk{Lku þkLík Ãkkzíkkt fnu Au, “íkwt yuf nkÚku íkk¤e Ãkkz yLku yuf ÷kfzu ykøk «økxkð.” hk{ yuf nkÚku íkk¤e ÃkkzðkLkku yLku yuf ÷kfzu ykøk «økxkððkLkku ð]Úkk «ÞíLk fhu Au. Mkeíkk íku{Lku ¿kkLkLke ðkýeÚke Mk{òðíkkt fnu Au, “hk{, yuf nkÚku íkk¤e Lknª Ãkzu; yuf ÷kfzu (Mkk{u ½MkðkLkwt çkeswt ÷kfzwt Lk nkuðkÚke) ykøk Lknª «økxu, yu{ yuf þhehÚke Ãký ftE Lknª ÚkkÞ !” ynª

MkeíkkLkk Wå[ [krhºkçk¤(þe÷)Lkkt ËþoLk ÚkkÞ Au. íku ynª MkkuËknhý fwþ¤íkkÚke rLksLke (ÃkkuíkkLke) rLkËkuo»kíkk rMkØ fhu Au. Mkeíkk ¼kELkwt {n¥ð Mk{òðíkkt fnu Au, “íkwt {Lk{kt økýíkhe fh fu ¼kE rðLkk ðuh Ãký ð¤u Lknª.” ynª ðkhíkkðknfLkku ¼rð»Þ{kt ykðLkkh hkðý MkkÚkuLkk ÞwØ íkhV Ãký rLkËuoþ Au. MkkÚku MkkÚku ¼e÷kuLkk MkkB«ík SðLk{kt ðuh¼kðLkk ÃkhtÃkhk{kt Qíkhíke nkuðkÚke økkuºk-økkuºkLkkt [huíkhkt ([zkE){kt ¼kEyku s ðuh ðk¤ðk{kt MknkÞf ÚkkÞ Au, íku íkhV Ãký ynª Mktfuík Au.

f{oþe÷k Mkeíkk hk{Lku f{oLkku ÃkkX ¼ýkðíke ykøk¤ fnu Au, “nðu íkwt ykðe Lkfk{e ðkíkku hnuðk Ëu yLku yk ðLk{kt LkkLkku Mkh¾ku yuf fqðku çkLkkðeyu... yk ðLk{kt Lkðkt Lkðkt fk{ fheyu.”9

MkeíkkLkk ÔÞÂõíkíðLkkt {n¥ðLkkt ÃkkMkkt, MÃküðkrËíkk yLku MkíÞðkrËíkk ynª «økx ÚkkÞ Au. íku hk{Lkk sqXk ykûkuÃkÚke LkÚke íkku ûkku¼ yLkw¼ðíke fu LkÚke íkku rð[r÷ík Úkíke. Ãký Mkk[e ðkík íkfoçkØ heíku hsq fheLku ÃkkuíkkLke rðrþü çkwrØ{¥kkLkku Ãkrh[Þ ykÃku Au yLku hk{Lku ÃkkuíkkLkk rðrþü ÔÞÂõíkíðÚke «¼krðík fhu Au.

MkeíkknhýLkwt {n¥ðLkwt fkhý ðkÕ{efeÞ hk{kÞýLke {kVf hkðýLke çknuLk þqÃkoý¾kLkwt ÷û{ý îkhk ÚkÞu÷wt Lkkf-fýoAuËLk LkÚke. ynª þqÃkoý¾kLkwt Ãkkºk s LkÚke. MkeíkknhýLkwt rLkr{¥k MkeíkkLke Mkwðýo{]øk «kÃík fhðkLke ÷k÷Mkk fu nX Ãký LkÚke. MkeíkknhýLkku {n¥ðLkku yk÷tçkLk ykÄkh MðÞtðh Mk{Þu ònuh{kt ÚkÞu÷ku hkðýLkku íkuòuðÄ yLku hkðýLkk Mkftò{ktÚke Axfe økÞu÷ku ËMk{ku økún Au. ËMk{ku økún hkðýLkk {]ík rÃkíkkLkk ¼xfíkk ykí{kLkwt YÃk ÷ELku hkðýLku Mkeíkknhý {kxu W~fuhu Au yLku ytíku ÷tfk yLku hkðýLkk MkðoLkkþLkwt fkhý çkLku Au. ynª hkðýu Mksuo÷k yuf {w¾u Ëw~{LkLku òuíkk yLku çkeò {w¾u ð]ûkkuLku 54¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

55hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk : MkeíkkLkk ykí{Ãkrh[ÞLkwt {nkfkÔÞ

W¾uze {q¤Lku ykMk{kLk íkhV fhíkk {]økLke ÷kuffÕÃkLkk yËT¼wík Au. yÚkkf Ãkrh©{ yLku r†ÞkÚkoÚke Mksuo÷ku çkkøk hkºku ykðeLku rî{w¾e {]øk Lkkþ fhu Au. «kík:fk¤u Vq÷ ðeýðk ykðu÷e Mkeíkk çkkøkLkku yk MkðoLkkþ swyu Au. íkuLkk ÓËÞ{kt

Vk¤ Ãkzu Au yLku yk ðuËLkk WÃkk÷t¼Lke ðkýe Äkhý fhu Au, “rçk[khk, çku {Ëo

Aku Ãký ½h{ktÚke çknkh s Lkef¤íkk LkÚke ! Mkktsu Mkqyku Aku; Mkðkhu Mkqyku Aku yLku fðu¤kyu òøkku Aku ! ðuheyu ðkzeLkwt íkku hý çkLkkðe ËeÄwt Au.”10 MkeíkkLkk WÃkk÷t¼ yLku ðkze ¼u¤e Lkk¾e nkuðkÚke ðuh¼kðLkkÚke ykník hk{ {]økLku {kheLku íkuLke ¾k÷Lke fkt[¤e (ft[wfe) rMkðzkððkLkku rLkýoÞ fhu Au. hk{Lkk yk rLkýoÞ ÃkkA¤Lkku nuíkw ðkze ¼u¤ðkLkku çkË÷ku yLku ðkzeLkku MkðoLkkþ òuELku Ëw:¾e ÚkÞu÷e MkeíkkLku ykLktrËík fhðkLkku Au. {]øk {khðkLkwt hk{Lkwt yk Ãknu÷wt yLku AuÕ÷wt Ãkhk¢{ Au. yk ÃkAe hk{ fkuE Ãký «fkhLke ®nMkk{kt Mkn¼køke Úkíkk LkÚke. hkðýLku nýðk{kt Ãký MknÞkuøk ykÃkíkk LkÚke.

hk{Lkk çkkýÚke ykník {]øk ÷û{ýLkwt Lkk{ ÷ELku [eMk Ãkkzíkkt ®[íkkíkwh Mkeíkk hk{Lke {ËËu sðkLkwt fnu Au. ÷û{ý ¼kELkk ykËuþLku yLkwMkheLku {Ze{kt yuf÷e MkeíkkLku {qfeLku ðkze{kt sðk {kxu ykLkkfkLke fhu Au íÞkhu Mkeíkk ÷û{ýLku WÃkk÷t¼ ykÃku Au, “rËÞh, íkU íkku {Lk{kt ¼qtzwt ÄkÞwO. íkkhu íkku yu{ Au fu ¼kE {hþu íkku {Lku ¼k¼e {¤þu !” yk WÃkk÷t¼ ðkÕ{efeÞ hk{kÞý suðku s Au. ynª rððufneLk çkLku÷e MkeíkkLkku ykðuþ hk{ íkhVLkk yLkLÞ MLkunLkku rLkËuoþ fhu Au. yk{ Aíkkt ðkÕ{efeÞ hk{kÞý suðku Wøkú rððkË Mkeíkk yLku ÷û{ý ðå[u LkÚke

MkòoÞku. çktLkuyu yufçkeòLke yk{LÞk ÷kuÃke LkÚke. ÷û{ý Mkeíkk íkhVLke {tøk÷ ¼kðLkkÚke MkeíkkLku hûkðk ÷û{ýhu¾k (ykrøkÞkfkhe) çkktÄeLku òÞ Au. yk ÷û{ýhu¾kLkku rðrÄ ðkÕ{efeÞ hk{kÞý{kt LkÚke.

Mkeíkknhý {kxu òuøke-çkkðkLkku ðuþ ÷ELku ykðu÷k A¤e hkðýLkwt {kuh÷e yLku zkf÷kLke MktøkíkÚke Lk]íÞ ¼e÷ MkkB«ík ÷kufSðLk{kt fkìçkrhÞk XkfkuhLkk {u÷k yLkwckLk Mk{Þu ¼sððk{kt ykðíkk çkkðkLkk ðuþLkk Lk]íÞ suðwt Au. fkìçkrhÞk XkfkuhLkk {u÷k yLkwckLk Mk{Þu Ãký hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk Mkktøk, ðktMk¤e yLku ½kuzkr÷ÞkLke Mktøkík{kt Lk]íÞ MkkÚku økkðk{kt ykðu Au. ynª {kuh÷e{kt {eXkt økeíkku økkíkku hkðý Zkuh [khíke ð¾íku økkuXý- («ur{fk)Lku ykf»koíkk økkurXÞk («u{e) suðku ÷køku Au yLku hkðýLkkt økeík, Lk]íÞ yLku MktøkeíkÚke ykf»kkoÞu÷e Mkeíkk ¼e÷fLÞk suðe ÷køku Au.

56¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

÷û{ýhu¾kLke ßðk¤kykuÚke çk[ðk hk{Lkku LknkðkLkku Ãkkx÷ku hu¾k Ãkh

{qfe r¼ûkk ykÃkðkLkwt hkðýLkwt Mkq[Lk ÷kufLke r[hLkqíkLk fÕÃkLkkLkku rLkËuoþ fhu Au. ykðe ÷kuffÕÃkLkkLkku Mkns WËT¼ð ðkÕ{efeÞ hk{kÞý{kt LkÚke. Mkeíkk rðLkkLke

þqLÞ {Ze òuELku hk{u fhu÷ku rðÞkuøke rð÷kÃk ðkÕ{efeÞ hk{kÞý suðku MkøkkuºkeÞ Au. yk{ Aíkkt ðLk{kt MkeíkkLkwt MkíkLkwt ftfwÃkøk÷wt ([hýr[ö) òuELku íkuLke MkL{w¾ çkuMkeLku rð÷kÃk fhíkk hk{Lkwt þçËr[ºk ÓËÞMÃkþeo Au.

hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk{kt nhý ÃkAe Mkeíkk ðkÕ{efeÞ hk{kÞýLke ÃkuXu hkðýLku rĬkhíke LkÚke. íku hkðý MkL{w¾ hk{Lkk yíkw÷ Ãkhk¢{Lke Ãký ðkík LkÚke fhíke. íku íkuLku ¢qh, ËwçkworØ fu yrsLkurLÿÞ Ãký LkÚke fnuíke. íku hkðý {kxu rþÞk¤, fkøkzku fu økeÄ suðk neLk þçËkuLkku «Þkuøk LkÚke fhíke. ¼e÷e hk{fÚkk{kt Ãký hkðý MkeíkkLku hks{nu÷{kt ÷E sðk RåAu Au Ãký íku ÃkkuíkkLkk þe÷Lkwt hûký fhðk hkðýLkku «Míkkð rMkVíkÚke xk¤e Ëu Au. Mkeíkk hkðýLku fnu Au, “{khk rÃkíkkyu Ãkhýkðe íku rËðMkÚke ðLk¾tz{kt hne Awt. {Lku ðkze s øk{u. nwt íkku Vq÷kuLke Mkkuz{ rðLkk hne þfíke LkÚke. ðkˤ{nu÷{kt íkku nwt ÃkhÛÞk ÃkAe hne s LkÚke. {kxu {Lku Mkðk {rnLkku nrhÞk (÷e÷k) çkkøk{kt {qf. ÃkAe nwt òíku s hks{nu÷{kt ykðeþ.”11 hkðý MkeíkkLkku «Míkkð Mðefkhu Au yLku íkuLku ðks{e ðnu÷{kt çkuMkkze Ãkqhk MkL{kLk MkkÚku nrhÞk çkkøk{kt [tÃkkLke AkÞk{kt {qfu Au. ynª hkðý

ðkÕ{efeÞ hk{kÞýLke su{ MkeíkkLku ¼Þ Ãk{kzðk yLku íkuLku yLkwfq¤ fhðk {kxu rðLkíkk, rðfxk, [tËkuËhe, yòu{w¾e suðe ¼Þtfh hkûkMkeykuLku MkeíkkLke MkL{w¾ {qfíkku LkÚke. ÃkkuíkkLkk [krhºÞ {kxu hk{Lkku MktþÞ Ëqh fhðk Lknª Ãkhtíkw [tÃkkLke

AkÞk{kt rðhksu÷e Ãkríkðúíkk MkeíkkLku hkðýLke y{kÃk þÂõíkLkku ÏÞk÷ Au. ÃkkuíkkLkk þe÷ {kxu íkku Mkeíkkyu hk{Lkku MktþÞ ðLk{kt ÃkkuíkkLkk Wå[ [krhºÞçk¤Úke yuf s Íkxfu SðLk¼h {kxu ¾t¾uhe Lk¾kÔÞku níkku. Mkeíkk rð[khu Au, “ËMk {kÚkkt yLku ðeMk nkÚkðk¤ku hkðý ½ýku s þÂõíkþk¤e ÞkuØku Au. fkuE rËðMk íkuLkwt {Lk [qf fhe çkuMku íkku yíÞkh MkwÄeLke {khe Ãkrík¼Âõík Ãkkýe{kt òÞ.”12 þe÷ðíke Mkeíkk Lkkr¼ MkwÄe ÃkÚÚkhku økkuXðe þe÷ Mkk[ððk yzÄk þheh MkwÄe ÃkÚÚkhku{kt Mk{kÞ Au. ðkÕ{efeÞ hk{kÞýLke su{ ðk{ Mktòuøkku{kt Ãký yrð[÷ hne ònuh{kt õÞkhuÞ ÃkkuíkkLkwt Ëw:¾ hzíke LkÚke. Lkkr¼ MkwÄe ÃkÚÚkhku{kt Mk{kÞu÷e yLku hk{Lkk Lkk{Lke {k¤k hxíke MkeíkkLkwt yLkLÞ ¼ÂõíkYÃk ÃkkðLkfkhe Au. hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk {nk{køkeo Ä{oËþoLk{ktÚke ykrð¼koð Ãkk{e Au.

57hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk : MkeíkkLkk ykí{Ãkrh[ÞLkwt {nkfkÔÞ

zkì. LkkÚkk÷k÷ økkurn÷ ÞkuøÞ fnu Au, “ytsLke rþ÷kykuÚke ytøk Zktfe MkkÄLkk fhu, MkeíkkS fuz MkwÄe ytøk Zktfe yLkwckLk fhu... yu {MíkfÚke Lke[uLkk ¼køkÚke AuËkELku Úkíke MkkÄLkkyku Au suLkkÚke MkkÄfku MkwrðrËík nkuÞ s.”13 MkeíkkSLkwt yk ÃkkðLkfkhe ¼ÂõíkYÃk ¼kÿÃkË{kt Ëun Ãkh ½ôLkk sðkhk WøkkzeLku ¼Âõík fhíkk {nk{køkeo ¼e÷ MkkÄwLke ÞkË ykÃku Au. yk ¼ÂõíkLku fkhýu MkeíkkLku yx¤ ykMÚkk Au fu “{khku hk{ {Lku yð~Þ Akuzkðþu s.” hk{ ytíkh{w¾e nkuðkÚke ÔÞðnkrhf SðLkLke ½ýeçkÄe «ð]r¥kykuÚke yr÷Ãík hnu Au. íkuyku yntþqLÞ {nk{køkeo ¼e÷ MkkÄw suðk ÷køku Au. {nk{køko{kt MkkÄfu ÃkkuíkkLkku ynt çkk¤ðkLkku Au. hkì{-Mkeík{kLke ¼Âõíkrð»kÞf fux÷ef Ãkkt¾zeyku ¼kËhðk {kMk{kt Qsðkíkk {nk{køkeo ÃkkxLke {ktzýe ðu¤kyu økkðk{kt ykðu Au. {nk{køkeo SðLkËþoLk{kt yntLkwt rLkhMkLk, ðihkøÞ, yr÷Ãíkíkk suðkt fux÷ktf ykæÞkÂí{f ík¥ðkuÚke hk{Lkwt [rhºk rLk{koý ÃkkBÞwt Au yLk yk {nk{køkeo SðLkËþoLk íku{Lkk ËirLkf SðLkLkk r¢Þkf÷kÃkku{kt Ãký «økx ÚkkÞ Au.

Mkeíkknhý ÃkAe MkuLkk MkkÚku ÷tfk{kt ykðu÷k hk{ MkeíkkLku hkðýLkk Mkftò{ktÚke Akuzkððk {kxu fkuE f{o fhíkk LkÚke. f{oþe÷ ÷û{ý s MkeíkkLku {wõík fhðkLke çkÄe fkÞoðkne fhu Au. {tËkuËheLkku AÈðuþ ÷E ¼kusLk ykÃkðkLkk çknkLku

÷û{ý hkðýLkk {]íÞwLkku ¼uË òýe ÷u Au. hkðýLkku Sð MkqhsLkk hÚk{kt hnu÷k ¼{hk{kt níkku. yk ¼{hkLku çkkýÚke ðªÄe Qf¤íkk íku÷{kt Ãkkze {khðk {kxu çkkh ½kýeLkwt íku÷, ÷kuZkLke yuf fZkE yLku Lke[u [q÷k{kt Mk¤økkððk {kxu ÷kfzktLke sYh Au. Ãkhtíkw siLk MkqrhLke su{ f{oLku hkufíkk hk{ ÷û{ýLkk fkuE Ãký fkÞo{kt Mkn¼køke Úkíkk LkÚke. hk{Lkk ðeíkhkøkÚke Ëw:¾e ÷û{ý hk{ WÃkh r¾òíkkt fnu Au, “¼kE, íkwt íkku [k÷íkku Ãký LkÚke Lku [k÷ðk Ëuíkku Ãký LkÚke. rËðMk QøÞk Ãknu÷kt íkku fZkE Lke[u Mk¤økkððk ÷kfzkt òuEyu. ykÃkýwt fk{ Ãkqhwt Lknª ÚkkÞ yLku rËðMk Qøke sþu íkku ykÃkýe çkÄe {nuLkík Ãkkýe{kt sþu.” yk çkÄe «ð]r¥kykuÚke rLk÷uoÃk hk{Lku òuELku íku{Lkk íkhVÚke ÃkkuíkkLkwt {Lk ðk¤e ÷uíkkt ÷û{ý rð[khu Au, “hk{ íkku Ér»k suðk Au. íku{LkkÚke ftE Ãký çkLke þfþu Lknª.” ytíku yuf÷k nkÚku hkðýLku {khðkLke Mkk{økúe yufXe fhu Au. «kík:fk¤u Qf¤íkk íku÷Lke fZkELkk Mkk{Mkk{uLkk fkLkk WÃkh Q¼k hne ÷û{ý MkqÞo Mkk{u ÄLkw»Þ Ãkh íkehLkwt ÷ûÞ ÷u Au. {æÞköu ¼{hkLkwt «rík®çkçk fZkE{kt Ãkzíkkt s ÞkuøÞ Þkuøk MkkÄe íkeh Akuzu Au. ¼{hku ðªÄkELku íku÷{kt Ãkze ík¤kE òÞ Au. hkðý {hkÞ Au. yntfkh {]íÞw Ãkk{u

58¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

Au. siLk Ä{oLkk ËþoLk «{kýu f{oV¤ ¼kuøkðíkku ÞkuØku ÷û{ý {qŠåAík ÚkE Ähíke

Ãkh Z¤e Ãkzu Au. E. 800-900{kt ÷¾kÞu÷ økwý¼ÿLkk ‘W¥khÃkwhký’ yLku

E. 300-400{kt ÷¾u÷ rð{÷MkqrhLkk ‘ÃkW{[rhík’ (ÃkÈ[rhík){kt hkðýLkku

ðÄ ÷û{ý fhu Au.

ynª ¼e÷ MkkÄw hkðý {hkÞku, ÞkuØku ŸÎÞku yLku yntfkh {]íÞw ÃkkBÞkuLkwt

ðkhíkk-¼sLk økkÞ Au. «Úk{ yntfkhLku {kheLku ÃkAe {nk{køkoLkk MkkÄLkkÃkÚk{kt

Ëerûkík ÚkðkLkwt Au. çkeò yÚko{kt ÷û{ý {nk{køkeo MkkÄLkkÃktÚk{kt rLksLkk yntfkhLkku

ðÄ fhu Au.

hkðýðÄ ÃkAe hk{, ÷û{ý yLku nLkw{kLk ˤ MkkÚku Mkeíkk ÃkkMku ykðu

Au. ynª ðkÕ{erfLkk hk{kÞýLke su{ hk{ MkeíkkLku þýøkkh MkSLku ykððkLkwt fnuíkk LkÚke. ðkÕ{efeÞ hk{kÞý{kt Mkeíkk þýøkkh MkSLku ykðu Au íÞkhu hk{ fnu

Au, “{U su fÞwO Au íku MkËk[khLkwt hûký fhðk, Mkðo íkhVLkk yÃkðkËLkwt rLkðkhý fhðk (÷kufrLkLËk xk¤ðk) íkÚkk {khk rðÏÞkík hksðtþLkk f÷tfLku ÄkuE Lkk¾ðk {kxu. suLkk [krhºk rðþu MktËun ÚkÞku Au yuðe {khe Mkk{u Q¼u÷e íkwt, su{ LkuºkhkuøkeLku Ëeðku «ríkfq¤ çkLku íku{ íkwt {Lku yíÞtík «ríkfq¤ çkLke Au. nu sLkfíkLkÞk, nwt íkLku hò ykÃkwt Awt, ßÞkt Xef Ãkzu íÞkt íkwt ò, yk Ëþu rËþkyku íkkhu {kxu ¾wÕ÷e Au. nu ¼ÿu, {khu íkkhwt fkuE fk{ LkÚke.”14 yLku Ëw~{Lk Ãký fhíkkt y[fkÞ yuðku hk{Lkku AuÕ÷ku ½k : “nu ¼ÿu, nwt íkLku rLkùÞ fheLku fnwt Awt fu íkwt Mkw¾uÚke ÷û{ý{kt fu ¼hík{kt íkkhwt {Lk Ãkhkuð; yÚkðk íkku íkkhe RåAk «{kýu, þºkwÎLk fu Mkwøkúeð yÚkðk íkku hkûkMk rð¼e»ký{kt {Lk Ãkhkuð.” MkeíkkLku hk{Lkkt yk ð[LkkuÚke fuðku yk½kík ÷køÞku nþu yuLke fÕÃkLkk Ãký yMkÌk ÚkE Ãkzu yuðe Au. yuf økúef rV÷MkqVu fÌkwt Au, “Call no man good till he is dead !” (fkuE Ãký {Lkw»ÞLku íkuLkk {]íÞw Ãknu÷kt Mkkhku Lk fnuðku.) íkuLkwt s yk áüktík.15 yLku yÂøLkÃkheûkk Mk{Þu MkeíkkLke íkku ¾he s Ãkhtíkw ËþofkuLke Ëkhwý ÞkíkLkk :

“Þ¿k{kt {tºkkuÚke MktMfkh Ãkk{u÷e yLku (yÂøLk{kt yÃkkíke) yknwríkÿÔÞLke Äkhk suðe íkuLku yÂøLk{kt Ãkzíke òuELku Mkðo †eyku yk¢tË (hzðk) fhðk ÷køke...íkuýu yÂøLk{kt «ðuþ fÞkuo íÞkhu hkûkMkku yLku ðkLkhkuyu, fkuEyu Lk Mkkt¼éÞku nkuÞ yuðku nknkfkh fhe {qõÞku.”16

59hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk : MkeíkkLkk ykí{Ãkrh[ÞLkwt {nkfkÔÞ

hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk{kt †e SðLkLkk fkuE Ãký «Mktøk yÚkðk MÚkkLk

Ãkh yMknkÞ, ÷k[kh yÚkðk yÃk{krLkík LkÚke. ynª hk{ MkeíkkLku íkuLkk

þe÷[krhºÞ fu hkðýLkk ÔÞðnkh-ðíkoLk rðþu yuf Ãký «&Lk fhíkk LkÚke. MkeíkkLkk

ÃkkríkðúíÞÄ{o rðþu ÷uþ{kºk þtfk fhíkk LkÚke. LkÚke íkku íkuLkwt Ãkrðºk þe÷ rMkØ fhðk hk{ yÂøLkÃkheûkk ÷uíkk. íkuLku {LkËw:¾ ÚkkÞ yuðku yuf nhV Ãký hk{ Wå[khíkk LkÚke.

“ík{khu y{khe MkkÚku ykððwt Au fu ? hkðý ynª ÷tfk{kt fE heíku ÷kÔÞku ? Ãk]Úðe WÃkh [÷kðeLku ÷kÔÞku fu ÃkAe Ÿ[feLku ÷kÔÞku ?” suðk «&Lkku

Võík MktþÞøkúMík ÷û{ý s fhu Au. íkuLkk yk «&LkkuLkwt {q¤ hk{ {]øk {khðk økÞk íÞkhu ðLk¾tz{kt íkuLkk [krhºÞ Ãkh MktþÞ fhe Mkeíkkyu “¼kE {hþu ({]íÞw Ãkk{þu), íkku ¼k¼e {¤þu !” suðk WÃkk÷t¼ nkuE þfu. ytíku hk{ yLku ÷û{ý MkeíkkLku

ykïkMkLk ykÃke Lkkr¼ MkwÄeLkk ÃkÚÚkhku ÷E ÷u Au yLku MkeíkkLku Ãkqhk MkL{kLk MkkÚku hk{ {¤u Au.

MkeíkkLke yk ykí{yku¤¾ MkkMkw fkiþÕÞk MkkÚkuLkk ͽzk{kt ðÄw «¼kðe çkLke «økx ÚkkÞ Au.

ðLk{ktÚke 12 ð»kuo ÃkkAe Vhu÷e MkeíkkLku {¤ðk yÄehe çkLku÷e fkiþÕÞkLku

ßÞkhu Mkeíkk hks{nu÷Úke Lke[u QíkheLku ðtËu Au íÞkhu fkiþÕÞkLkk ÓËÞ{kt ð»kkuoÚke ¼tzkhe hk¾u÷e þtfk-fwþtfk yLku E»kko Wøkú YÃk Äkhý fhu Au yLku ÃkeX VuhðeLku

MkeíkkLku ¼ktzðkLkku «kht¼ fhu Au. Mkeíkk Ãkh þe÷¼úüíkkLkku ykhkuÃk {qfeLku fnu Au, “hktz ! {Lku ykSS fhðkLkwt Akuze Ëu yLku íkkhk hkðý ÄýeLke ðkík fh !” yLku yk{ Mkeíkk íkÚkk fkiþÕÞk ðå[uLkku ðkË-rððkË Wøkú ͽzk{kt Ãkrhý{u Au. Mkeíkk ÃkkuíkkLku ¼økðkLkLke [íkwh Ëefhe íkhefu økýeLku ¿kkLkLke ðkýe Mkt¼¤kððkLkk çknkLku fkiþÕÞk MkL{w¾ fqíkhe, rçk÷kze, ½kuze, økÄuze, Ÿxze, {ktfzeLkkt ÷ûkýku Ähkðíke †eykuLkwt ðýoLk fhu Au su Ãkhkuûk heíku fkiþÕÞk {kxu s «ÞkuòÞkt Au. Ãkrhýk{u çktLkuLkku ͽzku Ãkhkfkckyu ÃknkU[u Au.

MkeíkkíÞkøkLkwt «{w¾ fkhý MkkMkw-ðnwLkku ͽzku Au. rðËkÞ Mk{Þu Mkeíkk íkhVLke hk{Lke yLkLÞ «erík Aíke ÚkkÞ Au. Q¼hkíke ykt¾u hk{ ðLk{kt yuf÷e síke yLku yufkfe çkLke økÞu÷e MkeíkkLkku yk÷tçkLk-ykÄkh çkLku yuðk ÃkwºkLke «krÃík ÚkkÞ yuðe {tøk÷ ¼kðLkkÚke MkeíkkLku hk{V¤-ðLkV¤ ykÃku Au. ynª hk{

îkhk MkeíkkíÞkøk, LkøkhsLkku{kt MkeíkkLkk [krhºÞ rðþu [[koíke þtfk-fwþtfkyku

LkÚke fu LkÚke íkku hkò hk{ îkhk «òLkwt yLkwhtsLk fhðkLkku WÆuþ. ynª hk{ hkò LkÚke. hkò Ãký ynª «òsLk suðk Au.

fkiþÕÞkLkk ykËuþÚke hk{ MkeíkkLku ðLk{kt {qfu Au. ykÚke MkeíkkLku hk{ {kxu hku»k LkÚke. íku hk{Lku fnu Au, “{khwt nhý ÚkÞwt Aíkkt nwt {Lk{kt Ëw:¾ ÷kðe Lknª. MkËk íkkhwt Lkk{ ÷uíke hne. ÷tfk{ktÚke {khwt Mkík ò¤ðeLku ÃkkAe ykðe. ð¤e ÃkkAe MkkMkw {Lku ðLk{kt {wfkðu Au. nðu nwt ðLk{kt yuf÷e òô Awt.”17 MkeíkkLkk rðÞkuøkÚke hk{ ½ýk s Ëw:¾e Au. íkuyku MkeíkkLku ykïkMkLk ykÃku Au, “nu Mkeíkk! íkwt ½ýe s ûku{fwþ¤ ðLk{kt ò ! ¼økðkLk VheLku ykÃkýk ÷u¾ {u¤ðþu íkku ð¤e ÃkkAkt ¼uøkkt ÚkEþwt.”18 {kíkkLkkt ð[LkkuLku Lk WÚkkÃke þfíkku ÷û{ý MkeíkkLku ðLk{kt {qfe ykðu Au.

yk «MktøkÚke Q÷xwt ðLk{kt hnuðkðk¤kt fux÷ktf «kýeykuLku ðLÞ, {kLkð¼ûke, ½kíkfe fu ¢qh suðkt rðþu»kýkuÚke LkðkSyu Aeyu íku{ktLkku ðk½ ðLk{kt yufkfe MkeíkkLku Ä{oLke çknuLk çkLkkðeLku ÃkeX Ãkh çkuMkkze MkÃíkŠ»kLkk yk©{{kt {qfe ykðu Au. yk «Mktøk{kt ykrËfk¤u «f]ríkík¥ðku yLku {kLkð «f]ríkLke yuf Mkkðo¼ki{ Mk¥kk{kt Mkn¼køke níkkt yLku {kLkðLkkt Mkw¾-Ëw:¾{kt MknkÞf Úkíkkt níkkt íkuLkkt

ËþoLk ÚkkÞ Au.

MkÃíkŠ»kLkk yk©{{kt ÷ðLkk sL{ Mk{Þu yufkfe MkeíkkLku hk{Lke ÞkË

Mkíkkðu Au. Ãkrík ÃkkMku nkuík íkku ÃkkuíkkLke ðuËLkk ÔÞõík fhe þfík. ynª fkuE Mk¾e Ãký LkÚke. Ér»k rMkðkÞ fkuE ykÄkh LkÚke yLku, Ér»k Ãkwhw»k nkuðkÚke {ÞkoËk Lkzu Au. hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk {nk{køkeo SðLkËþoLk{ktÚke ykrð¼koð Ãkk{e nkuðkÚke

÷ðLkk sL{Lke ½ze ntMkËuðLkk sL{Lke ½ze Au.

MkeíkkLku A rËðMk ÚkÞk Au. ÷ðfwtðhLku Ãkkhýk{kt ÃkkuZkze ykt¾ku çktÄ fhe íkÃk fhíkk Ér»kLku fwtðh MkkUÃke Mkeíkk LkËeyu Lkknðk òÞ Au. {køko{kt [k÷ðkÚke ©r{ík ÚkÞu÷e Mkeíkk ykMkkuÃkk÷ðLke AkÞk{kt çkuMku Au. ð]ûk Ãkh çkuXu÷e ðkLkhe

MkeíkkLku WÃkk÷t¼ ykÃku Au, “íkkhk ËefhkLku Ér»kykuLku MkkUÃkeLku ykðe Au Ãký íkuyku íkku ykt¾ku Lknª ¾ku÷ðkLkwt «ý ÷ELku çkuXk Au. íkkhk ËefhkLku ðk½-r[¥kk

¾kE sþu íkku ?” ®[íkkíkwh Mkeíkk Äqýe íkhV Ëkux {qfu Au yLku ÃkwºkLku ÷ELku

øktøkkrfLkkhu ykðu Au. 60¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ

61hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk : MkeíkkLkk ykí{Ãkrh[ÞLkwt {nkfkÔÞ

íkÃkLkku Mk{Þ Ãkqhku Úkíkkt Ér»k ykt¾ku ¾ku÷e Ãkkhýk{kt swyu Au. Ãkkhýwt

¾k÷e òuíkkt ®[íkkíkwh ÃkkLkÉr»k fwþ(˼o){ktÚke íkÃk-¼ÂõíkLkk çk¤u MkíkLkku Ãkwºk WíÃkLLk fhu Au. {nk{køkeo SðLkÄkhk{kt ¼ÂõíkLke Ãkheûkk fhðkLkwt ykøkðwt {n¥ð Au. yk «Mktøk{kt Ér»k Ãkh{ ík¥ðLke ¼ÂõíkLkk çk¤Lkk «íkkÃku MkíkLkku Ãkwºk WíÃkLLk fhe Mkk[e ¼Âõík rMkØ fhu Au.

½kuzkLku þkuÄðkLkk çknkLku hk{-÷û{ý ðLk{kt ykðu Au yLku rÃkíkk-ÃkwºkLkku {u¤kÃk ÚkkÞ Au. yk Mk{Þu hk{-Mkeíkkyu ÓËÞ{kt ¼tzkhe hk¾u÷wt Ëw:¾ Aíkwt ÚkkÞ Au, hk{ òýu Au fu “Mkeíkk ðLk{kt fux÷e Ëw:¾e Au. MkeíkkLkwt ÓËÞ òýu Au fu, hk{ yÞkuæÞk{kt {khk rðLkk fux÷k Ëw:¾e ÚkÞk Au.” {LkÚke çktLku{kt ¼uË LkÚke; y¼uË

Au; yîiík Au. ykÚke hk{Lku MkeíkkLkk þe÷ rðþu fkuE MktþÞ LkÚke. fkiþÕÞk MkeíkkLkk þe÷ {kxu ykûkuÃk {qfu Au íÞkhu Ãký MktþÞøkúMík Úkíkk LkÚke. ÷û{ý s

ykðk «&Lkku WXkðu Au.

hk{u ðLk{kt síkkt yuf ðLkV¤-hk{V¤ MkeíkkLku ykÃÞwt níkwt Ãký yufLkk

MÚkkLku çku Ãkwºkku òuðkÚke ÷û{ýLku MkeíkkLkk þe÷-[krhºÞ rðþu MktþÞ sL{u Au. ÷û{ý MkeíkkLku çkeò Ãkwºk rðþu «&Lk fhu Au yLku Mkeíkk MkÃíkŠ»kLku yk ytøku ÃkqAðkLkwt fnu Au. MkÃíkŠ»k MkíkLkk ÃkuËk fhu÷k fwþLkk sL{Lke fÚkk fnu Au yLku

÷û{ýLke þtfk rLk{qo¤ ÚkkÞ Au. hk{Lkk ÓËÞ{kt Mkeíkk {kxu «u{ yfçktÄ Au.

Vq÷{k¤kykuÚke MkwðkrMkík-þkur¼ík MkkuLkkYÃkkLke ðnu÷{kt çku Ãkwºkku ÷ðfwþ, hk{-÷û{ý MkkÚku rðhkrsík MkeíkkLkku ðkòt-økkòt Mkrník Ãkqhk MkL{kLk MkkÚku LkøkhsLkkuLke nkshe{kt hks{nu÷{kt «ðuþ ÚkkÞ Au. hk{ Ãký íkuLkwt økkihð fhíkkt fnu Au, “{U íkLku yk¾e ®sËøke ðLk{kt hk¾e. {kíkkyu Ãký íkLku yswøkíkwt ½ýwt fÌkwt Ãký nðu íkwt Lkeh suðe rLk{o¤ yLku ËqÄ suðe [kuϾe ÚkELku {nu÷{kt çkuMk.”19 MkeíkkLke ðnu÷ ÷û{ý MðÞt nktfu Au. {kíkk fkiþÕÞk MkkuLkøkhk Úkk¤{kt ‘¾sqrhÞk¤k’ (¾sqheLkk ÃkkLk suðe ßÞkuík suðk) Ëeðk {qfe ½ýk nuík yLku {kLk MkkÚku Mkeíkk yLku ÷ð-fwþLkwt Mkk{iÞwt [ku¾k-ftfwÚke ðÄkðeLku fhu Au yLku Ãkùk¥kkÃk fhíkkt fnu Au, “nu {khe ÃkwºkðÄq ! {khkt fzðkt ðuý økkËe Lke[u [ktÃk yLku íkkhkt {eXkt ðuý {khk WÃkh ðhMkkð ! nðu íkku íkwt s {khku ykÄkh Au.”20 MkqÞo«fkþLkk fkhýu ðnu÷ WÃkhÚke QXíkk íkusr÷Mkkuxk ðå[u †eyku økkÞ Au, ‘‘çkÄe ðkzeyu [tËLk ð]ûk nkuíkkt LkÚke; Ëhuf ík¤kð{kt f{¤ Úkíkkt LkÚke; íkuðe s heíku ¼økðkLkLke MkíÞLke Ëefhe Mkeíkk suðe íkku fkuEf s †e nkuÞ !”21

62¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

ynª ðkÕ{efeÞ hk{kÞýLke {kVf hk{ LkøkhsLkku MkL{w¾ þe÷Lke

Ãkrðºkíkk rMkØ fhðkLkwt fnuíkk LkÚke. ynª Ãkqhk MkL{kLk MkkÚku Mkeíkk øk]n«ðuþ fhu

Au. LkøkhsLkku yLku ÃkrhðkhsLkkuLke nkshe{kt MkeíkkLku yLkLÞ økkihð «kÃík ÚkÞwt

Au.

hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk{kt Ãkkíkk¤{kt s suLkkt çkes hkuÃkkÞkt Au yLku

LkkøkýeLkk WËh{kt Ãký Ãkqhku WAuh Ãkk{e LkÚke; yLku {kíkkLku Ãký ÃkwºkeLkk ðtþLkku

Ãkrh[Þ LkÚke yuðe yÞkurLkò–yLkkÚk fLÞk íkhefu sL{u÷e Mkeíkk Äe{u Äe{u rLksLkku Ãkrh[Þ ykÃkçk¤u Q¼ku fhu Au. suLkk ÔÞÂõíkíðLkku «¼kð ðk½ suðk ¢qh «kýe Ãkh Ãký Ãkzu Au yLku ¿kkLk yLku ðÞkuð]Ø MkÃíkŠ»k íkuLkk ÃkkðLk [rhºkÚke

Wßßð¤ çkLku Au. yuðe Mkeíkk Ãkqhk Mkk{krsf økkihð MkkÚku {kLk-ÃkkLk MkkÚku yLku Ãkqhe ykí{yku¤¾ ò¤ðe, hks{nu÷{kt-Ãkrhðkh{kt «ðuþu Au.

ðkÕ{efeÞ hk{kÞý{kt MkeíkkLkk Ãk]Úðe«ðuþ ÃkAe hk{Lkwt SðLk yÚkoneLk yLku rLkhMk çkLke sðkÚke MkhÞq LkËe{kt s¤Mk{krÄ ÷u Au.

ynª MkeíkkLkk øk]n«ðuþ ÃkAe fux÷kuf Mk{Þ hk{ ËktÃkíÞSðLk {kýu Au. Ãkhtíkw hk{ LkÚke íkku hkò çkLkíkk fu LkÚke íkku hkßÞLke fkuE sðkçkËkhe ÷uíkk. íkuyku ¼hík yLku þºkwÎLkLku yÞkuæÞkLkwt hkßÞ MkkUÃkeLku Ëw:¾esLkkuLkkt Ëw:¾ Ëqh fhðk Mkeíkk yLku ÷û{ýLku MkkÚku ÷ELku [kiË÷kufLke {tøk¤Þkºkkyu Lkef¤u Au.

ðkÕ{erf fu ÔÞkMk suðk rþü {nkfkÔÞkuLkk Mksofkuyu Ãkwhw»kLkk árüfkuýÚke Ãkrík¼Âõík, ÃkríkÃkhkÞýíkk, Mkíkeíð suðk rÃkík]«ÄkLk Mk{ksLkk ÏÞk÷ku, {kLÞíkkyku fu ykËþkuo [rhíkkÚko fhðk s †e[rhºkkuLkwt MksoLk fÞwO Au. yk r÷r¾ík ÃkhtÃkhkLkk frðykuyu Mºke yLku íkuLkk [rhºkLku øk{u yux÷k Wå[ ykËþkuoÚke {trzík fÞwO nkuÞ íkkuÃký Ãkwhw»kku nkuðkLkk MktçktÄu íku{Lku {Lk «økx fu «MkLLkYÃk{kt †e Ãkwhw»kLke MktÃkr¥k s Au ! ykÚke Mkeíkk, fifuÞe, fkiþÕÞk, ynÕÞk, ÿkiÃkËe, fwtíke, ðøkuhu Mºkeyku f]íkf ykËþkuoLkk ¼kh ík¤u ËçkkE Au; f[zkE Au. suÚke íku{Lkk ÔÞÂõíkíðLkku rðfkMk ykrËðkMke †e-[rhºkku suðku Mkns fu Mðk¼krðf ÚkE þõÞku LkÚke.

hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk{kt Ëhuf Mºke-Ãkkºkku ÔÞÂõík Au. õÞktÞ íkuykuLkwt ðMíkw fu Ãkwhw»kLke MktÃkr¥k íkhefu r[ºký ÚkÞwt LkÚke. íkuyku rLksLkk Mðíktºk ÔÞÂõíkíðÚke rð¼qr»kík Au. Ãkwhw»kLke «¼wíkk-þÂõík-Mk¥kkÚke yuf Ãký †e[rhºk yk¢kLík LkÚke.

63hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk : MkeíkkLkk ykí{Ãkrh[ÞLkwt {nkfkÔÞ

Ãkwhw»kLkk fkuE Ãký ÏÞk÷ku-RåAkyku-¼kðLkkyku hkì{-Mkeík{k fu ¼khÚkLkkt †eÃkkºkkuLkwt rðÄkÞf çk¤ LkÚke. íkuyku ðLk{kt QøkeLku MðÞt Vk÷íkk-Vq÷íkk ð]ûkLke su{ ykÃk{u¤u yLku ykÃkçk¤u Qøku Au - Vk÷u Au - Vq÷u Au yLku rLksLkk «¼kðÚke Ãkwhw»kLku Ëkuhu Au, {køkoËþoLk ykÃku Au yLku Ãkwhw»kLkkt ÃkÚk«Ëþof çkLku Au. íkuyku Ãkwhw»kLkk «¼kðÚke ÃkkuíkkLke RåAkykuLku Ër{ík LkÚke fhíkkt. †eyku Ãký Ãkwhw»kLke Mk{kLk ¼qr{fkyu SðLk Sðu Au yLku SðLkLku {kýu Au.

ykÚke íkku hk{Lkk ÔÞÂõíkíðLke yk¼k{kt MkeíkkLke yku¤¾ ríkhku¼kð Ãkk{íke LkÚke. Q÷xwt MkeíkkLkk ÔÞÂõíkíðLke yk¼k{kt hk{ ðÄw ykusMðe Ãkwhðkh ÚkkÞ Au.

hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk yu hk{Lke {n¥kkLkwt {nkfkÔÞ LkÚke. Ãkhtíkw, MkeíkkLkk ykí{Ãkrh[ÞLkwt {nkfkÔÞ Au.

Mkt˼o

1.Ãkxu÷, ¼økðkLkËkMk (MktÃkk.). 1995. hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk,økktÄeLkøkh : økwshkík MkkrníÞ yfkË{e

2. |¢¢Ú¼è, ¥¢à¢¢ J 1996 J Ú¢}¢ÜU‰¢¢ ¥¢ñÚ ©S¢ÜïU Ðí}¢é¶ Ý¢Úè-Т~¢, Ðë.106 J ݧü çÎÌè

3.Ãkxu÷, ¼økðkLkËkMk (MktÃkk.), 1984/1988, yhðÕ÷e ÃknkzLke ykMÚkk, Ãk]. 17, ò{¤k : íkk÷wfk - ®n{íkLkøkh

4.Ãkxu÷, ¼økðkLkËkMk (MktÃkk.), 1995. hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk, Ãk]. 38. økktÄeLkøkh : økwshkík MkkrníÞ yfkË{e

5.yusLk, Ãk]. 39

6.yusLk, Ãk]. 41

7.yusLk, Ãk]. 45

8.yusLk, Ãk]. 48-49

9.yusLk, Ãk]. 49

10.yusLk, Ãk]. 52

11.yusLk, Ãk]. 60

12.yusLk, Ãk]. 61

13.Ãkxu÷, ¼økðkLkËkMk (MktÃkk.), 2011, ¼e÷e {nkfkÔÞku : yuf {qÕÞktfLk, Ãk].

92. LkE rËÕ÷e, MkkrníÞ yfkËu{e.

64¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

14.çkûke,hk{«MkkË.1975,¿kkLk-øktøkkuºkeøkútÚk©uýe-17,MkkrníÞËþoLk(¼khíkeÞ2), hk{kÞý:61, «fkþf : MkhËkh Ãkxu÷ ÞwrLkðŠMkxe, ðÕ÷¼ rðãkLkøkh

15.yusLk, hk{kÞý : 61

16.yusLk, hk{kÞý : 63

17.Ãkxu÷, ¼økðkLkËkMk (MktÃkk.), 1995, hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk, Ãk]. 81. økktÄeLkøkh : økwshkík MkkrníÞ yfkË{e

18.yusLk, Ãk]. 81

19. yusLk, Ãk]. 95

20.yusLk, Ãk]. 96

21. yusLk, Ãk]. 95

4.

‘hkì{-Mkeík{kLke

ðkhíkk’ : rðrðÄ ykÞk{ku{kt

Lke÷k þkn

hk{fÚkk-hk{[rhºk Ãkh ykÄkrhík fÚkkLkfkuLkwt ykþhu çku nòh ð»koÚke

Mk{økú ¼khíkeÞ WÃk¾tz{kt ÷u¾Lk, ytfLk, {t[Lk yLku ðkt[Lk Úkíkwt ykÔÞwt Au. Ëuþe yLku {køkeo, yk»ko yLku yLkk»ko «ýk÷eyku{kt rðrðÄ ¼k»kkyku yLku çkku÷eyku{kt økã yLku Ãkã MðYÃku MkUfzkuLke MktÏÞk{kt hk{fÚkkyku íkuLkk rðrðÄ ð]¥kktíkku yLku ÃkkXktíkhku MkkÚku WÃk÷çÄ Au.

VkÄh fkr{÷ çkwÕfuyu hk{kÞýLkkt ykþhu 107 sux÷kt YÃkktíkhýkuLke rðøkíku [[ko fhe Au.1 rðîkLkkuLkk {íkkLkwMkkh hk{fÚkk økkÚkkyku yLku ykÏÞkLkku suðe ÃkhtÃkhkyku{kt ÷øk¼øk E.Mk. Ãkqðuo. [kuÚke Úke Aêe MkËeÚke «[r÷ík níke su ðkÕ{erfyu E.Mk.Ãkqðuo 300 Lke ykMkÃkkMk ‘«çktÄ fkÔÞ’ YÃku økútÚkMÚk fhe (çkwÕfu : 1950). íÞkhÚke {ktzeLku yks ÃkÞOík hk{fÚkk Þwøku Þwøku rðrðÄ MðYÃku ÃkwLk:fÚkLk Ãkk{íke hne Au. Mk{økú rðï{kt ¼køÞu s fkuE fÚkkLkf yk heíku ykx÷kt ð»kkou MkwÄe ÷kufMkkrníÞ, ykrËðkMke MkkrníÞ, økúk{ MkkrníÞ, Lkøkh MkkrníÞ yu{ çkÄk s V÷fku Ãkh «[r÷ík hÌkwt nþu. WÕ÷u¾LkeÞ Au fu çkwÕfuLkk ytËkrsík yktfzk fhíkkt yLkuf økýe {kuxe MktÏÞk{kt hk{fÚkkLkk ð]¥kktíkkuLkwt yÂMíkíð nþu. su{ktLkkt fux÷ktf M{]rík{ktÚke yLku Ãk]ÚðeLkk Ãkx ÃkhÚke rð÷kE Ãký økÞkt nþu. çkwÕfuLkk økútÚk{kt

66¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

LkkutÄkÞu÷e Lk nkuÞ Ãkhtíkw «k[eLkfk¤Úke yÂMíkíð{kt nkuÞ íkuðe yLkuf hk{fÚkkyku rðrðÄ ykrËðkMke ¼k»kkyku{kt yksu Ãký Äçkfu Au. økkutz, rçkhnkuh, çkiøkk, {wtzk, ¼e÷, MktÚkk÷, fwtfýk, ¼qr{Þk, yMkqh suðe «k[eLkík{ «òykuLkk ftXMÚk MkkrníÞ{kt hk{fÚkkLkkt YÃkktíkhýku {¤e ykðu Au. su{kt økwshkíkLkk zwtøkhe ¼e÷kuLke ‘hkì{Mkeík{kLke ðkhíkk’ Mk¤tøk ÃkwMíkfYÃku «økx ÚkLkkh «Úk{ hk{kÞýLkwt ©uÞ {u¤ððk yrÄfkhe Au.

¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u økwshkíkLkk ¾uzçkúñk-Ëktíkk íkk÷wfk yLku yhðÕ÷e ÃknkzLke LkkLke-{kuxe nkh{k¤kykuLke ík¤uxe{kt yfurLÿík heíku ÍqtÃkzkt çkLkkðe ðMkðkx fhíkk ¼e÷ ykrËðkMkeykuLke ftXMÚk ÃkhtÃkhkLke hk{fÚkkLkwt E.Mk. 1984 Úke 1987 Ëhr{ÞkLk MktþkuÄLk MktÃkkËLk fÞwO. [kh ð»koLkk yk Mk{Þ¾tz Ëhr{ÞkLk íku{ýu rðrðÄ MkkÄw-økkÞfkuLkku MktÃkfo fheLku yk ‘ðkhíkk’Lkk rðrðÄ «Mktøkku íkuLkk ÃkkXktíkhku MkkÚku 300 sux÷e ©kÔÞ fuMkux Ãkh æðrLk{wrÿík fÞko, yux÷wt s Lknª ¼e÷ òríkLkk fux÷kf ðÄw {krníkeËkíkk MkkÚku çkuMke, Mk{økú fÚkkLkfLkwt ÃkwLk:yð÷kufLk fhe «{ký¼qíkíkkLke [fkMkýe fhe E.Mk. 1995{kt ‘¼e÷e ÷kufkÏÞkLk hkì{Mkeík{kLke ðkhíkk’ Lkk{Úke ÃkwMíkf Ëunu «økx fhe. fÚkkLkfLkk ûkuºk ÔÞkÃkLku òuíkkt, yk fÚkkLku ¼e÷e {nkfkÔÞ fnuðe ðÄw Wr[ík hnuþu.

WÃkhkuõík ¼e÷e {nkfkÔÞ, su ¼e÷ku{kt ‘ÃkÍLkðkhíkk’ (¼sLkðkhíkk) íkhefu yku¤¾kÞ Au, íkuLkk fÚkkLkf yLku Ãkrh«uûÞLke árüyu yk»ko «ýk÷eLke fÚkkyku fhíkkt yLkuf heíku r¼LLk Au. yk fÚkkLkwt hk{kÞý ÃkkhkÞýLke {kVf Mk¤tøk ÃkXLk-fÚkLk Úkíkwt LkÚke Ãkhtíkw swËk swËk ÄkŠ{f-Mkk{krsf «Mktøkkuyu íkuLkk y÷øky÷øk ÃkkXâktþku økkðk-¼sððk{kt ykðu Au. «k[eLkíkkLke árüyu òuíkkt Mkt¼ð Au fu yk fÚkk ‘÷kuf’ {ktÚke ðuËku{kt økE Au yLku íkuLkk {q¤{kt RLÿ, yÂøLk, {hwík suðk «kf]ríkf ík¥ðkuLke ÃkwhkfÚkkyku Au.2 ¼økðkLkËkMk sýkðu Au fu {kir¾f {nkfkÔÞLkk ½ýk økwýku yLku h[LkkrðLÞkMkLke ½ýe Mkqû{ çkkçkíkku su MkkrnríÞf {nkfkÔÞLke ÷kûkrýfíkk økýkÞ Au íku ¾hu¾h íkku ‘÷kuf’Lke ÃkhtÃkhk{ktÚke s yÃkLkkðe Au.3 ‘÷kuf’Lke ftXMÚk ÃkhtÃkhk{kt su ÂMÚkh ÚkE rMkØ ÚkE [qõÞwt Au íku{ktÚke ¼khíkLkk ‘yurÃkf ykuV økúkuÚk’ yLku ‘õ÷krMkf yurÃkf’ sLBÞkt Au.4 yk {kir¾f {nkfkÔÞkuLkk ykÄkhMkúkuík{ktÚke s fk¤¢{u ðkÕ{erf, ÔÞkMk, nku{h ðøkuhuLkk ÞwøkçkkuÄÄ{eo yLku Mk{Úko rþü {nkfkÔÞku rMkØ ÚkÞkt Au.5 yk árüyu òuíkk ‘hkì{Mkeík{kLke ðkhíkk’ ykrËðkMke MkkrníÞLke ftXMÚk ÃkhtÃkhkLke f]rík Au suLkku yÇÞkMk

67hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk : rðrðÄ ykÞk{ku{kt

fu {qÕÞktfLk yu Mkt˼uo s Úkðkt òuEyu Ãkhtíkw f]ríkLkwt yktíkrhf Mkk{ÚÞo òuíkkt íkuLku ÃkkùkíÞ rððu[LkLke yuhý Ãkh {qfe Úkkuzku rð[kh rð÷kMk fhðkLke ÷k÷[ ÚkE ykðu Au.

ÃkkùkíÞ Mkth[LkkðkËLkku ÏÞk÷ Þwø{f rðhkuÄk¼kMk ( ) Ãkh ykÄkrhík Au. íkuLkk «{w¾ Þwø{f ‘Mð’ yLku ‘Ãkh’Lku ykÄkhu f]ríkLkwt rð&÷u»ký hMk«Ë íkkhý Ãkh Ëkuhe òÞ Au.

WÃk÷f árüyu ykrËðkMke hk{fÚkk rþü MkkrníÞLke hk{fÚkkLkwt rð¾tzLk ( ) fhu Au. su{ fu fÚkk «kht¼u rþð yLku rð»ýwLku {kLkð Mkns fk{uåAk «økx fhíkkt ËþkoðkÞk Au. RLÿ yLku økkiík{ Ér»kLkk îtî{kt økkiík{Ér»k ðÄw Mkûk{ Ãkwhðkh ÚkkÞ Au. fÚkk{kt hk{ fhíkkt ÷û{ý ðÄw Mkk{ÚÞo Ähkðu Au. hk{{kt Ëiðe Lknª Ãkhtíkw {kLkðeÞ økwýku «kÄkLÞ Ähkðu Au ßÞkhu Mkeíkk Ëiðe þÂõík Ähkðíke ËþkoðkE Au. çkk¤Ãký{kt íku yuf ðkxfe [qh{k{ktÚke yLkuf ¾uzwMkkÚkeykuLku s{kzu Au. íkuLke [qtËzeLkk Auzu çkkh ¾uzqíkku suLku Lk ¾Mkuze þfâk íkuðwt ðsLkËkh rþð ÄLkw»Þ ¼hkðeLku ðøkzk{ktÚke {kýuf[kuf MkwÄe ZMkzkE ykðu Au Aíkkt íkuLku íkuLkku yk¼kMk

MkwØkt Úkíkku LkÚke. fÚkk{ktLkkt ÷øk¼øk çkÄkt s Lkkhe Ãkkºkku Mkþõík Au. yk{ rþüf]ríkykuLkk ykËþo yLku {nkLk [rhºkku Ähkðíkkt Ãkkºkku fhíkkt ‘hkì{ Mkeík{kLke ðkhíkk’{ktLkkt «ríkYÃkku íkÆLk rðÃkheík fu r¼LLk ÷ûkýku Ähkðu Au.

òu fu ykøk¤ [[koÞwt Au íku{ f]ríkLkk h[Lkkfk¤Lku árü{kt hk¾íkkt fne

þfkÞ fu ¾hu¾h íkku ykrËðkMke ð]¥kktíkLkwt ‘Ãkh’ yux÷u fu rþü ð]¥kktíkku ykrËðkMkeykuLke fÚkkykuLkwt rð¾tzLk fhu Au. suLke ÃkkA¤Lkk fkhý{kt sðkLkwt yk íkfu rð»kÞktíkh økýkþu yLku yk MktçktÄe [[koLkku yk ÷u¾{kt yLÞºk Mk{kðuþ ÚkÞu÷ Au. Ãkhtíkw yks Ãkrh«uûÞ{kt {nk¼khíkLke fÚkk Ãkh árüÃkkík fheyu íkku yÞkuøÞ Lknª økýkÞ.

{nk¼khíkLke fÚkk ftXMÚk yLku r÷r¾ík ð]¥kkuLkwt MktÞkusLk Au. ðuËÔÞkMk îkhk fnuðkíke fÚkkLku økýuþS r÷rÃkçkØ fhu Au. ynª fÚkLk yLku ÷u¾LkLkwt MkwtËh Mktíkw÷Lk ÚkÞwt Au. {nk¼khík-hk{kÞý fk¤ ÃkÞOík ftXâ yLku r÷r¾ík ÃkhtÃkhkyku ðå[u ykËkLk-«ËkLk íku{s Mk{kÞkusLk Úkíkwt ykÔÞwt Au suLkwt Ãkøkuhwt Auf fkr÷ËkMkLkk Mk{Þ MkwÄe ÷tçkkíkwt òuðk {¤u Au. ‘yr¼¿kkLk þkfwtík÷’{kt MktMf]ík yLku «kf]ík çktLku ¼k»kkyku «ÞkuòE Au.

òu fu hk{fÚkkLkk Mkt˼uo Ëuþe{køkeo fu yk»ko-yLkk»ko{ktÚke fkuýu, õÞkhu fÞk

68¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

«ÞkusLkÚke fE hk{fÚkkLkk «Mktøkku yÃkLkkÔÞk íku fnuðwt {w~fu÷ Au. Ãkhtíkw ykðku

yÇÞkMk «òykuLkk MÚkkLkktíkh yLku rðfkMkLkk RríknkMkLku Mk{sðk{kt yð~Þ WÃkfkhf Lkeðzu. WËknhýYÃku, Ërûký økwshkíkLkk zktøk rðMíkkhLkk fwtfýk

ykrËðkMkeyku{kt {LkkuhtsLkLkk nuíkwÚke økðkíke ‘fwtfýk hk{fÚkk’ Lkk{u yku¤¾kíkwt hk{fÚkkLkwt ð]¥kktík rð{÷MkqheLke ‘Ãkki{k[rhyk’ Lkk{f siLk hk{fÚkk MkkÚku {kºk ÃkkºkkuLkk Lkk{Vuh MkkÚku ½ýwt MkkBÞ Ähkðu Au. ¾kMk fheLku þqÃkýo¾kLkk ÃkwºkLkku ÷û{ýLkk nMíku ykfÂM{f ðÄLkku «Mktøk çktLku ð]¥kktíkku{kt ykùÞosLkf heíku Mkh¾ku Au. yk «Mktøk Úkkuzku swËe heíku ðkÕ{erf f]ík hk{kÞýLkk W¥khfktz{kt hsq ÚkÞku Au. su{kt hk{Lkk nkÚku þtçkqfðÄ ÚkÞkLkku WÕ÷u¾ Au. yk{ fE «òyu õÞkhu yLku fÞk Mkúkuík{ktÚke þwt økúný fÞwO íku Mkt˼oLke MkktMf]ríkf «íÞkÞLkLke «r¢Þk øknLk yÇÞkMk {køke ÷u Au. {kºk ‘fwtfýk hk{fÚkk’Lkk «Mktøkku, ¼k»kk yLku çktÄkhýLku ykÄkhu fwtfýk ykrËðkMkeykuLkk RríknkMk, Mk{ks yLku MktMf]rík rð»ku ½ýwt òýe þfkÞ. íkuðwt s ‘hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk’ yLku yLÞ hk{fÚkkyku çkkçkíku Ãký fne þfkÞ. ykÚke s Ãkrù{e rððu[LkLkk {kÃkËtzku yk f]rík Mkt˼uo Qýk Qíkhíkk sýkÞ Au. yk íkfu hk{fÚkkLke íkw÷Lkk fÕÃkð]ûk MkkÚku fheyu íkku yríkþÞkuÂõík Lknª ÚkkÞ. fÕÃkð]ûkLke {kVf hk{fÚkk Ãký MknwLku {LkðktrAík V¤ ykÃkíke hne Au. ¼khíkeÞ WÃk¾tzLke rðrðÄ «òyku, Ä{o, Mkt«ËkÞku WÃkòríkyku Mknw ÃkkuíkkLkk ÄkŠ{f, Mkk{krsf, MkktMf]ríkf fu {LkkuhtsLkLku ÷økíkkt «ÞkusLkku rMkØ fhðk hk{fÚkkLkku yLkwfq¤íkk «{kýu ÃkrhÔÞÞ fhíkkt ykÔÞkt Au. Aíkkt fÚkkLkk {wÏÞ fÚkkLkfLku ¾kMk nkrLk LkÚke Ãknkut[kze þõÞkt. hk{kÞý-{nk¼khíkLkk ykðkt çknwMktÏÞf YÃkktíkhýku{kt rðrðÄ rðãkþk¾kyku {kxu íkw÷Lkkí{f yÇÞkMkLke rðÃkw÷ Mkk{økúe Ãkzu÷e Au. òu fu ynª yu Ãký WÕ÷u¾LkeÞ Au fu Ãkrù{Lkk Lk]ðtþ-Lk]òrík rðîkLkkuLke {kVf ¼khíkeÞ «ýk÷eLkk MkkrníÞLkwt ‘ ’ yux÷u fu ‘¼uË’Lkk ykÄkhu {qÕÞktfLk fhðwt yLkwr[ík hnuþu. fkhý fu ¼khíkeÞ «ýk÷eLkk Mkt˼o{kt ‘¼uË’Lke rð¼kðLkk y÷øk Au. ¼ík]onrhyu ¼uË-y¼uËLke [[ko fhe Au Ãkhtíkw íku Ãkrù{Lkk ‘Mð’ yLku ‘Ãkh’Lkk Þwø{fLkk yÚko{kt Lknª.

¼khík{kt MktMf]rík-«f]ríkLkk ÏÞk÷ku ÃkhMÃkh rðhkuÄk¼kMke Lknª Ãkhtíkw Ãkqhf hÌkk Au. ¼e÷kuLkk ftXMÚk MkkrníÞ{kt ykðkt Mk{LðÞfkrhíkkLkkt yLkuf WËknhýku MkktÃkzu Au.

¼e÷e hk{fÚkk{kt MkeíkkLkk nhý çkkË ÔÞrÚkík hk{ ÷û{ý Mkrník MkeíkkLke

69hkì{-Mkeík{kLke

ðkhíkk : rðrðÄ ykÞk{ku{kt

þkuÄ{kt Lkef¤u Au íÞkhu yuf r¾Mkfku÷e íku{Lku ‘{k{k’ fneLku MktçkkuÄu Au. økwshkíkLkk

økúk{ rðMíkkhku{kt ‘{k{k’ yux÷u {kLkk ¼kELkku s yÚko yÃkurûkík LkÚke. yksu Ãký

Ãkrhr[ík ÔÞÂõíkLku ‘{k{k’ fu ‘fkfk’ íkhefu MktçkkuÄðk{kt ykðu Au. r¾Mkfku÷e ‘{k{k ¼qÏÞk ÚkÞk nþu’ íkuðk ÏÞk÷u {nwzkLkk ð]ûk ÃkhÚke Vq÷ku íkkuzeLku VUfíkkt fnu

Au fu ‘VqtfeLku ¾kòu Lknªíkh çk¤þku.’ r¾Mkfku÷eLkwt ykðwt {kLkðMkns ÷kirff ðíkoLk

«f]rík yLku {kLkð ðå[uLkku Mkuíkw h[u Au. yk «Mktøk þçkheLkk «MktøkLke ÞkË ykÃku

Au. suLkku WÕ÷u¾ MktÃkkËfu fÞkuo Au. ynª {nwzkLkkt ð]ûkku yLku Vq÷kuLkku WÕ÷u¾ Ãký

æÞkLkkf»kof Au. ykrËðkMke «ò{kt ‘{nwzk’Lkk ð]ûkLkwt yrík {n¥ð nkuÞ Au. yk Mk{økú «Mktøk fÚkkLku MkkðosrLkfíkk {ktÚke rðrþüíkk

íkhV ÷E òÞ Au.

r¾Mkfku÷eLke {kVf nLkw{kLk Ãký hk{ yLku ÷û{ýLku ‘{k{k’ yLku MkeíkkLku ‘{k{e’ fneLku MktçkkuÄu Au. yk fÚkk{kt nLkw{kLk rþð yLku ytsLkeLkwt MktíkkLk Au. yk árüyu íkuLkwt ðkLkhMðYÃk «&LkkÚko ¾zku fhu Au. Ãký íku ðkÕ{erf hk{kÞýLkk nLkw{kLkLkk ÃkkºkLke {kVf ðLkðkMke Au yLku yíkw÷ çk¤ Ähkðu Au. «Míkwík ykrËðkMke fÚkk{kt {kºk nLkw{kLkLkwt Ãkkºk s yrík {kLkðeÞ þÂõík Ähkðu Au. yLÞ Ãkkºkku {kLkð Mkns Lkçk¤kE yLku Mkk{ÚÞoðk¤kt ËþkoðkÞkt Au. ‘ðkhíkk’{ktLkku ÷tfkËnLk çkkËLkku «Mktøk Ãký {kLkð-«f]rík MktçktÄkuLku Wòøkh fhu Au. ÷tfkËnLk çkkË nLkw{kLk ÃkwåA yku÷ððk Mk{wÿ íkhV «Þký fhu Au íÞkhu Mkkøkh ÃkkA¤Lku ÃkkA¤ nxíkku òÞ Au. nLkw{kLk îkhk fkhý ÃkqAíkkt íku sýkðu Au fu ÃkwåALke ykøkLkk ËknÚke {økh-{kA÷kt yLku yLÞ Sðku çk¤e sðkLkk zhÚke íku ¾Mke hÌkku níkku. ykðk «Mktøkku «f]rík-Ãkwhw»k, fwËhík-MktMf]ríkLkk ¼uË Lknª Ãký Mk{LðÞLku Ãkwrü ykÃku Au.

Mkth[LkkðkË ÃkhÚke rðrLkŠ{ríkðkËLke yuhý Ãkh ‘ðkhíkk’ [fkMkíkkt ynª Ãký yu ¾he Qíkhu Au. rðrLkŠ{ríkðkËLke Äkhk{kt MkkrníÞf]ríkLkk rððu[LkLku zwtøk¤eLkk Ãkz¤ku MkkÚku Mkh¾kððk{kt ykðu Au. zwtøk¤eLkk yuf ÃkAe yuf Míkhku Ëqh Úkíkkt ytíku ftE s Lk çk[u íku{ {LkkÞ Au fu MkkrnÂíÞf f]ríkLke ytËhLkwt s fkuE Ãkrhçk¤ íkuLkk æðtMk {kxu sðkçkËkh çkLku Au. ßÞkhu ¼e÷e ÷kuf{nkfkÔÞLkku h[LkkrðLÞkMk s y÷øk Au. ynª «íÞuf «fhýLku Ãkw»ÃkLke Ãkkt¾ze MkkÚku Mkh¾kððk{kt ykðu Au. su{ su{ Ãkkt¾zeyku ¾q÷íke òÞ íku{ fÚkk rðfkMk Ãkk{íke òÞ yLku ytíku f]rík Ãkqýo rðfrMkík Ãkw»ÃkYÃku «økx ÚkkÞ Au. økkÞf-MkkÄw MÚk¤-

fk¤Lke {ÞkoËk{kt ‘Ãkkt¾zeyku’Lku ðÄíkk ykuAk ÷tçkkýÚke hsq fhu Au Aíkkt fÚkk{kt

õÞktÞu õÞkhuÞ hMkºkwrx sýkíke LkÚke. ‘ðkhíkk’Lkku ykuøkýºkeMk Ãkkt¾zeLkku h[LkkrðLÞkMk íkuLku yLkwMkth[LkkðkËLkk rðfurLÿík ÚkE æðtMk ÚkðkLkk ¼Þ Mkk{u xfkðe hk¾ðk Mkûk{ Au. yk{ Ãký, yk MkkrníÞ ÔÞÂõíkøkík Lknª Ãký Mk{økú «òLkwt MkrnÞkhwt MkkrníÞ Au. {wÏÞ økkÞf WÃkhktík çkkrýÞk yLku nkutfkrhÞk íkhefu yku¤¾kíkk íkuLkk MknøkkÞfku íku{s ©kuíkkyku Ãký fÚkkLke ¼sðýe{kt yLku ykøk¤ ÄÃkkððk{kt Mkn¼køke çkLku Au. fÚkf yLku ©kuíkkyku fÚkkLkk fÚkkLkfÚke Mkw{krníkøkkh nkuðkLku fkhýu fÚkk fkuE rðûkuÃk ðøkh s M{]rík{ktÚke þçËËunu çknkh ykðu Au. Mk{økú «òLke Mkk{qrnf M{]rík{kt Mk[ðkÞu÷wt yk MkkrníÞ hku÷kt çkkÚkoMkLkk ‘MksofLkk {]íÞw’ Lkk ÏÞk÷Lku ÃkwLk:®[íkLkLke fûkkyu ÷E sðk Mk{Úko Au. íkku LkkheðkËe rððu[fku {kxu ykrËðkMke MkkrníÞ ‘r¢rxõMk ze÷kEx’ Ãkwhðkh Úkþu.

rþü MkkrníÞLkk Lkkhe Ãkkºkk÷u¾LkÚke rðhwØ, ykrËðkMke MkkrníÞLkkt

Lkkhe Ãkkºkku YZ Ãkkºkku Lk hnuíkkt, ÃkkuíkkLke y÷øk AkÃk fu yku¤¾ Ähkðu Au. yk

MkkrníÞ MkkÚku Mkt÷øLk Mkk{krsf, ÄkŠ{f rðrÄ-rðÄkLkkuÚke Ãký Vr÷ík ÚkkÞ Au fu yksLkk rÃkík]Mk¥kkf ykrËðkMke Mk{ksLkkt {q¤ {kík]Mk¥kkf fwxwtçk ÔÞðMÚkk{kt Au.6

‘ðkhíkk’{kt Mkeíkk yÞkurLkò Au. ÃkwhkfÚkkyku{kt Ëiðe fu EïheÞ ytþku

Ähkðíkkt LkkÞf-LkkrÞfkykuLkku sL{ {kíkk-rÃkíkkLkk Mk{køk{ ðøkh Úkíkku ËþkoðkÞ Au. ½ýeðkh ykðkt Ãkkºkku «f]rík yLku {kLkðku îkhk WAuh Ãkk{íkkt nkuÞ Au. su Ëþkoðu Au fu íkuyku fkuE yuf fwwxwtçkLkkt Lknª Ãkhtíkw fkuE ¾kMk nuíkw rMkØ fhðk yðíkhu÷kt Au yLku Mk{økú Mk{ks fu «òLkkt MktíkkLkku Au. su{ fu ‘yurÃkf ykuV ÃkkçkwS’{kt ÃkkçkwSLke ðk½ý îkhk, þfwtík÷kLke fÚkk{kt þfwtík÷kLke þfwtík Ãkûkeyku îkhk Mkt¼k¤ ÷uðkE níke. ‘ðkhíkk’{kt Mkeíkk yLku nLkw{kLk yÞkurLks Au. ffkÃkË{ýe yLku rð»ýwLkk ðeÞkOþ îkhk Mkeíkk yLku rþðLkk ðeÞkOþ yLku ytsLke îkhk nLkw{kLkLkku sL{ ÚkÞku Au. yk{ Mkeíkk hk{Lke yÃkh{k yLku rð»ýwLkwt MktíkkLk Au. íkuLkku sL{ hkðýLku ½uh yLku WAuh sLkfLku íÞkt ÚkkÞ Au. ‘ðkhíkk’Lke Mkeíkk ÃkhtÃkhkøkík Ãkríkðúíkk Lkkhe yLku Ëw:¾ Ãkzu íÞkhu yktMkw Mkkhíke ykËþo †e íkhefu r[ºký LkÚke Ãkk{e. «Mkøk ykÔÞu íku hk{Lku Mk÷kn yLku XÃkfku Ãký ykÃku Au. yuf «Mktøku rLkðo† Mkqíku÷k ÷û{ý yLku Mkeíkk Ãkh þtfkÚke «uhkELku hk{ ÷û{ýLkku ðÄ fhðk íkiÞkh ÚkkÞ Au íÞkhu Mkeíkk íkuLku ‘yuf nkÚku íkk÷e Lk Ãkzu, yLku yuf ÷kfzeÚke 70¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

71hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk : rðrðÄ ykÞk{ku{kt

yÂøLk WíÃkLLk Lk ÚkkÞ’ íkuðkt áüktíkku îkhk þtfkrLk{qo¤ fhu Au.

‘ðkhíkk’ {ktLke MkeíkkLku «íkefkí{f heíku Ähíke fu yLLk«ËkLk fhíke Ëuðe íkhefu Ãký ÷E þfkÞ. sLkfhkòLkk ¾uíkh{kt fk{ fhíkk ¾uzwykuLku íku {kºk yuf ðkxfe [qh{wt [ku¤e ¼hÃkux s{kzu Au. yk ½xLkk {nk¼khík{ktLkk ÿkiÃkËeLkk

yûkÞÃkkºkLke ÞkË ykÃku Au. hk{ MkkÚkuLkk rððkn Mk{Þu Mkeíkk fLÞkËkLk{kt Vq÷AkuzLkkt çkes {ktøku Au yLku ykøk¤ síkkt ðLkMktMkkhfk¤ Ëhr{ÞkLk íku çkes hkuÃkeLku

ðLk{æÞu ‘nrhÞku çkkøk’ h[u Au. WÃkhkuõík çktLku «Mktøkku çku çkkçkíkkuLkku rLkËuoþ fhu Au.

fLÞkËkLk Mk{Þu çkes {ktøkðkt yLku hksÃkwºke nkuðk Aíkkt f]»kfkuLkwt Ãkk÷Lk fhðwt yu f]r»k«ÄkLk MktMf]rík íkhV ytøkw÷erLkËuoþ fhu Au. zwtøkhe ¼e÷kuLke ðíko{kLk ykŠÚkf yLku Mkk{krsf ÃkrhÂMÚkrík MkkÚku yk çkkçkík Mkw{u¤ MkkÄíke LkÚke. yk ¼e÷ku {q¤ fkuE ûkkºkÄ{eo f]»kf «ò nkuÞ íku{ {kLkðkLku ykÚke fkhý {¤u Au. (Þkr¿kf : 14-19) yk {kLÞíkkLku çkiøkk yLku ¼qr{Þk ykrËðkMkeykuLke hk{fÚkk YÃkktíkhýku Ãkwrü ykÃku Au. íku{Lke fÚkkLkwMkkh MkeíkkLku A ytøkw÷eyku níke. íku{ktÚke yuf ytøkw÷e fkÃkeLku Ähíke{kt hkuÃkíkkt íku{ktÚke ðktMkLkwt ð]ûk Qøku Au. suLke økktXku yLku MkktÄkyku{ktÚke Ãk]Úðe ÃkhLke çkÄe s ðLkMÃkríkykuLkkt çkes LkeÃksu Au. ‘hkì{Mkeík{kLke ðkhíkk’{ktLkk $Ëh, økkuík{Y¾e ðøkuhuLkku MktçktÄ Ãký {u½ yLku f]r»kLkk hûkf Ëuðku MkkÚku Au íku Ãký Mkq[f Au (Ãkxu÷ : Ãk06) yu s heíku sqE, ßð÷e, {kuøkhku, fuðzku, fuíkfe suðkt Vq÷AkuzLkkt Lkk{ fÚkkLkf{kt MÚkkrLkf htøkku W{uhu Au. ‘ðkhíkk’ íku{s yk «òLkkt yLÞ ÷kuf{nkfkÔÞku yLku ÷kufkÏÞkLkku ÃkkXâktþkuLkwt ÃkkxÃkqòLke rðrÄ Ëhr{ÞkLk økkLk-ÃkXLk fhðk{kt ykðu Au. yk ÃkkxÃkqò {nk{køkeoykuLke «k[eLk «ýk÷eLkku rnMMkku Au su çkkçkík zwtøkhe ¼e÷kuLkkt fw¤ yLku {q¤ ®MkÄw¾eý MkÇÞíkk sux÷kt «k[eLk nkuðkLkwt rLkŠËü fhu Au. ¾hu¾h íkku ykrËðkMkeykuLkkt ËeÄofÚkkLkfku çknwÄk «kËurþfíkk yLku yktíkhËurþíkk yu{ çktLkuLkkt ÷ûkýku Ähkðu Au. íkuykuLke «kËurþfíkk su íku rðMíkkhLkkt ¼kiøkkur÷f yk÷u¾Lkku, Éíkwyku, ðLkMÃkrík yLku «kýesøkíkLkkt ðýoLkku íku{s Mkk{wËkrÞf heík-rhðkòu, YrZyku yLku Mkk{krsf MktçktÄku îkhk ÔÞõík ÚkkÞ Au. íkËTWÃkhktík, ykrËðkMke ftXMÚk MkkrníÞ hku®sËk SðLkLke ½x{k¤ yLku ½xLkk¢{{ktÚke WËT¼ðíkwt nkuÞ Au yLku yk yLkw¼ðku òrík, rðMíkkh, ¼k»kkLkk íkVkðíkÚke Ãkh nkuÞ Au. ykÚke s ¼kiøkkur÷f yLku ¼k»kkfeÞ ðirðæÞ Aíkkt ykrËðkMke

72¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

MkkrníÞ{kt fux÷wtf MkkBÞ QzeLku ykt¾u ð¤øku Au. fu. yÞÃÃkk ÃkLkefhLkk {íkkLkwMkkh yktíkhËurþíkk fhíkkt MÚkkrLkf ½xfku ykðkt fÚkkLkfkuLku MkkitËÞorLkc çkLkkðu Au. fkhý fu ykðkt MÚkkrLkf ík¥ðku s fÚkkLkfLku «{ký¼qíkíkk çkûku Au. ÃkLkefhLke {kLÞíkk Au fu “[ku¬Mk Mkk{krsf Ãkrhðuþ (fÚkkLkfLku) ðkMíkrðfíkkLkku ykuÃk ykÃku Au. (¼k»kktíkh yLku fkitMk {khk) (ÃkLkefh : 121) yk{ yktíkËurþÞ fÚkkðMíkw MÚkkrLkf htøkÃkqhýeLku fkhýu òríkrðþu»k fu Mk{qnrðþu»k çkLku Au.

ykrËðkMke MkkrníÞLke yuf ÷kûkrýfíkk ‘Mk{Þ’ Lku ð¤kuxðkLke Ãký hne Au.

íku{Lkk {íku íku{Lkk Ãkqðoòu, Ëuðku yLku {]íkf þqhðehku Lkïh Ëunu íku{Lke ðå[u s hnu Au ykÚke yk MkkrníÞ{kt ¼qíkfk¤ yLku ðíko{kLk ðå[uLke hu¾kyku yMÃkü yLku ÄqtĤe hnu Au; yLku fkuE [ku¬Mk yiríknkrMkf ½xLkk¢{ s¤ðkíkku LkÚke. ykÚke s hk{, ÷û{ý, Ãkktzðku, f]»ý, ðøkuhu Ãkkºkku Ëiðe Lknª Ãkhtíkw {kLkðeÞ ðÄw ÷køku Au. ykðk {kLkðeÞíkkLkk ¼kðku ‘ðkhíkk’Lkk MkeíkkíÞkøkLkk «Mktøku ðÄw MÃkü ÚkkÞ Au.

‘ðkhíkk’ yLkwMkkh MkeíkkLkk íÞkøkLkk {q¤{kt MkkMkw-ðnw ðå[uLkku f÷n hnu÷ku Au. fkiþÕÞk MkeíkkLkk [krhºÞ Ãkh MktËun ÷kðíkkt íku çkkçkíku íku çktLku ðå[u rððkË Úkíkkt, {kíkkLkk fnuðkÚke hk{ MkeíkkLkku íÞkøk fhu Au. yk fÚkk{kt MkeíkkLke yÂøLkÃkheûkk Úkíke LkÚke Ãkhtíkw fÚkk «kht¼u ËþhÚkLku ykðe fMkkuxeLkku Mkk{Lkku fhðku Ãkzu Au. fÚkkLkwMkkh yuf ðkh ËþhÚk íkuLkk Ãkh{ r{ºk Ãkkíkk¤÷kuf Lkhuþ ðkMkwrfLkkøkLku íÞkt íkuLke yLkwÃkÂMÚkrík{kt òÞ Au íÞkhu íkuLke Ãkèhkýe ffkÃkË{ýe (fifuÞe)Lku çkktrzÞk Lkkøk MkkÚku «u{{øLk swyu Au. ¼Þ¼eík fifuÞe Mðçk[kð «ÞwÂõíkYÃku ËþhÚk Ãkh yþku¼LkeÞ ðíkoLk fÞkoLkwt yk¤ {qfu Au. Ãkrhýk{u ËþhÚkLku Ãkt[Lkk fnuðk {wsçk ‘Äes’ (yÂøLkÃkheûkk) îkhk ÃkkuíkkLke rLkËkou»kíkk Ãkwhðkh fhðe Ãkzu Au. WÕ÷u¾LkeÞ Au fu fkuE Ãký fÚkk{kt Ãkwhw»kLku yk heíku ÃkrðºkíkkLke Mkkrçkíke Ëuðe Ãkzu íkuðwt ßðÕ÷u s òuðk {¤u Au. ykðku s yLÞ «Mktøk økkutz hk{fÚkk{kt Au. økkutz fÚkk{kt ÷û{ýLku yk¤{wõík Úkðk yLku þwØ [krhºÞ Mkkrçkík fhðk yÂøLkÃkheûkk ykÃkðe Ãkzu Au.

‘hkì{ Mkeík{kLke ðkhíkk’{kt ÃkwLk: «ðuþ fheyu íkku WÃkhkuõík «Mktøku ËþhÚkLkku LÞkÞ íkku¤ðk {kuhe, {fðkýk, zkurzÞk yLku [kinký MkhËkhkuLku yk{tºku

Au. yk çkÄk íku «ËuþLkk hneþku nkuðkLku Lkkíku «kËurþfíkkLkwt WËknhý Ãkqhwt Ãkkzu Au.

73hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk : rðrðÄ ykÞk{ku{kt

ðÄw{kt ËþhÚk, hk{, ÷û{ý, hkðý, sLkf fu yLÞ Ãkkºkku yïkYZ fu hÚkkYZ Úkíkkt ËþkoðkÞkt LkÚke, òu fu fÚkk{kt çk¤Ë økkzkLkku WÕ÷u¾ yð~Þ {¤u Au. Ãký çknwÄk hkò yLku «ò ÃkøkÃkk¤k s «ðkMkku ¾uzu Au. ynª ¼kiøkkur÷f ytíkh

Mker{ík çkLke òÞ Au. íku s heíku Mkeíkk MðÞtðhLkk «Mktøk Ëhr{ÞkLk ðLkðkMk

Ãkk{u÷k hk{-÷û{ý Wfhzk Ãkh çkuMkeLku MðÞtðh rLknk¤íkk ËþkoðkÞk Au. ßÞkhu fwtfýkfÚkk{kt yk «Mktøku Lke[k Lk{eLku Íhýk{ktÚke {w¾Úke Ãkkýe Ãkeíke ð¾íku

íkuykuLku fkuE {kuxku «Mktøk nkuðkLkku ÏÞk÷ ykðu Au yLku íku rËþk{kt «Þký fhu Au

íkuðku WÕ÷u¾ Au. ‘ðkhíkk’{kt Mkeíkk MðÞtðh çkkË Mkeíkk hk{Lku fwrxh çkLkkððk Mk{òðu Au yLku íkuyku fqðku økk¤u Au. su ½xLkk ðíko{kLk{kt zwtøkhe ¼e÷kuLke Ãkkýe

{u¤ððkLke rðfx Mk{MÞkLkwt «rík®çkçk Au. ‘ðkhíkk’Lkku ytík hk{-MkeíkkLkk ÃkwLk:r{÷LkÚke ÚkkÞ Au Ãkhtíkw íkuyku hksøkkËeYZ Úkíkk LkÚke. ytrík{ «fhý{kt hk{ yLku ÷û{ý søkíkLkk Ëw:r¾ÞkykuLke ¼k¤ fkZðk søkLke Ãkrh¢{k fhðk Lkef¤e Ãkzu Au. yk f]ríkLkku ¼k»kkLke árüyu rð[kh fhíkkt Ãknu÷kt ykrËðkMke ¼k»kkykuLke hk{fÚkkykuLkwt rðntøkkð÷kufLk fhðwt yrLkðkÞo Au. yk ðøkoLke {kuxk¼køkLke hk{fÚkkyku yuf Mk¤tøk fÚkkLkf Ähkðíke yuf †e fÚkk LkÚke Ãkhtíkw «Mktøk «[qh rþrÚk÷ økqtÚkýeðk¤e, çknwÄk økã-ÃkãLkk ÞÚkkÚko MktÞkusLkðk¤e

fÚkkyku Au yLku rLkYÃký rð¿kkLkLke árüyu rþü «ýk÷eLke hk{fÚkkyku fhíkkt rðrþü Au. yk fÚkkyku{kt hk{ yÞkuæÞkÚke þY fhe ¼khík ð»koLkk rðrðÄ ¼q-¼køkkuLkwt ¼ú{ý fhíkkt MkqÞoðtþe, h½wfq¤ ËeÃkf hksÃkwºk LkÚke. fu ykrËðkMke fÚkkLkfku h½wfq¤Lkku RríknkMk fu ðtþkðk¤e ykÃkíkkt fkÔÞku LkÚke. yk fÚkkyku «kËurþf Aktx yLku ðirðæÞ Ähkðíke f]ríkyku Au. su{kt «u{, ðuh, ¢kuÄ, îu»k fu fw÷kr¼{kLkLkk ¼kðku y÷tfkrhf fu [{íf]ríkÞwõík ¼k»kk{kt yk÷u¾kÞk LkÚke, Ãkhtíkw ÷kufSðLkLku MÃkþoíke, ÷kuf{kLkMkLku økúkÌk yuðe Mkh¤ Ãkhtíkw Mk[kux ¼k»kk «Þkuòíke òuðk {¤u Au.

ykrËðkMke ð]¥kktíkku{kt hk{ yLku hkðýLkku Mkeíkk «íÞuLkku yLkwhkøk fuLÿðíkeo hÌkku Au. Ãkhtíkw hkðý fkuE ¾÷LkkÞf fu Ëq»kýkuLku {qŠík{tík fhíkk Ãkkºk íkhefu Lknª Ãký «ríkLkkÞf íkhefu WÃkMku Au. hk{ fuLÿMÚkkLkuÚke åÞwík ÚkÞk Au yLku íkuLkwt MÚkkLk Mkeíkk, ÷û{ý yLku hkðý ðÄíkk-ykuAk «{ký{kt ÷u Au. økkutz hk{kÞý{kt ÷û{ýLkk [krhºÞLkwt fÚkkLkkÞfLke {kVf çk¤ð¥kh yk÷u¾Lk ÚkÞwt Au. íkku fwtfýkfÚkk{kt

÷û{ý yLku hkðýLku fuLÿ ykMkÃkkMkLkku {kuxku rnMMkku «kÃík ÚkÞku Au. yk fÚkk{kt hk{ Lknª Ãkhtíkw ÷û{ý Mkeíkk MðÞtðhLke þhíkku Ãkqhe fhu Au Ãký Ãkkuíku yLkws nkuðkÚke hk{Lku ðh{k¤k ykhkuÃkðk MkeíkkLku fnu Au. yu s heíku ‘hkì{- Mkeík{kLke

ðkhíkk’{kt hkðýðÄLkwt ©uÞ ÷û{ý {u¤ðu Au. rçkhnkuh hk{fÚkk{kt Ãký ykðwt s çkLku Au.

¼k»kkLke árüyu yÇÞkMk fhíkkt yk f]rík{kt fux÷ktf þi÷eøkík ÷ûkýku

Lkshu [zu Au, su {kºk hk{fÚkk{kt s Lknª Ãký ftXMÚk ÃkhtÃkhkLke çkÄe s zwtøkhe ¼e÷e MkkrníÞf]ríkyku {kxu MkðoMkk{kLÞ Au. su{fu ‘yþktík {Lk nkuÞ íÞkhu Mkqíkktòøkíkkt hkºke ÃkMkkh fhðe’ suðe ÃkrhÂMÚkrík {kxu ‘ysh-ðsh hkík fkZðe’, †e Ãkkºkku îkhk þýøkkh Mksíke ð¾íku ‘fuz «{kýu [rýÞku Ãknuhðku, Ëun «{kýu Mkk¤w ykuZðku’ ðøkuhu ðýoLkku Mkðkh Ãkzðk {kxu ‘fh{kt Wøkku nkuh{kuLk Ãkktý’ suðk ðkõÞ «Þkuøkku Úkíkk òuðk {¤u Au. íkËTWÃkhktík fux÷ktf YZ ðýoLkku, su{ fu ÃkeÃk¤ku nt{uþkt ‘ÃkkhMk ÃkeÃk¤ku’ s nkuÞ, çkkøk ‘nrhÞku çkkøk’, [kuf ‘{kýuf[kuf’ yLku Ãkku¤ ‘MkqhsÃkku¤’ s nkuÞ. fkuE Ãký Ãkkºk økk{ AkuzeLku síke ð¾íku ‘Lkhðh økZ swykh’ fnuþu yLku íðhkÚke fu ËkuzeLku sðk {kxu ‘ÄÄ{kxku fu íkË{kxku’ þçË s ðÃkhkþu. ÃkhtÃkhkøkík YZ ðýoLkku{kt ‘÷ktçke Vk¤u Akuxu Ãkøk÷u’, ‘Ãker¤Þkt ÃkhkuZ’, ‘íkqˤe íkqˤe huíke Wzðe’ ðøkuhu «Þkuøkku òuðk {¤u Au. fnuðíkku{kt ‘MkÃkkrøkÞkLke

ÍeÃk yLku yÃkkrøkÞkLkk Ãkøk’ fu ‘çkkÃkhk Ãkkzu Ãkkzk ÷hu, ¾kÃkhkLkku ¾ku Lkunhu’ suðe fnuðíkku ÃkwLkhkðŠðík Úkíke hnu Au.

yuðe s heíku yk fÚkkLkf{kt yLÞ «[r÷ík fÚkkykuLkkt ÃkwhkfÕÃkLkku fu fÚkkík¥ðku «ðuþu÷kt òuðk {¤u Au. su{fu hkðýLkk MkirLkfku îkhk MkeíkkLku Ãkkhýk Mkrník LkËe{kt íkhíke {qfðkLkku «Mktøk fýoLke fÚkkLke ÞkË ykÃku Au. ËþhÚkLku ÷ku¾tzLkk økku¤k{kt çkuMkkze [khuçkkswÚke økku¤ku økh{ fhðkLke çkeLkk «nT÷kË fÚkkLke rLkfx Au. ÷tfk{kt hkðýLkk {]íÞwLkku ¼uË ÷uðk síkku ÷û{ý {tËkuËheLkkt ð†ku Äkhý fhu Au su ÷kufMkkrníÞLkwt rðrþü ÷ûký Au. sLkf hkò nkuðk Aíkkt f]r»kfkhLkkt ÷ûkýku ðÄw Ähkðu Au yLku MkeíkkLke òLk{kt ykðu÷k òLkiÞkykuLku ð]ûk Lke[u Wíkkhku ykÃke hkux÷kLkwt ¼kusLk ÃkehMku Au. su çkkçkík ÷kufMkkrníÞ MkkÚku ðÄw {u¤ ¾kÞ Au. yk s «{kýu ©ðýLkk þkÃkLku r{ÚÞk fhðk ËþhÚk íkehLku ÃkÚÚkh Ãkh ½Mke, íkuLke hs Mk{wÿ{kt ðnuðzkðu Au Ãkhtíkw yuf LkkLkku xwfzku hne òÞ Au su {íMÞLkk Ãkux{kt síkkt, íku{ktÚke çkLku÷k yMºkkLku fkhýu ËþhÚkLkwt {]íÞw Úkðwt yu yk¾e ½xLkk 74¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

75hkì{-Mkeík{kLke

ðkhíkk : rðrðÄ ykÞk{ku{kt

ÞkËðkMÚk¤e yLku f]»ýLkk Ëunrð÷ÞLku M{]rík Ãkh ÷kðu Au.

WÃk÷çÄ fÚkk{kt MÚk¤ Lkk{Lku ÷økíkk fux÷kf nfefík Ëku»k Au. su{ fu yÞkuæÞk, r{rÚk÷k yLku ÷tfk ºkýu MÚk¤ ÃkkMku øktøkk LkËe nkuðkLkku WÕ÷u¾ Au Ãký yk ûkrík Lksh ytËks fhe þfkÞ íkuðe Au. Ãkhtíkw ¼k»kk «¼kðLku ÷økíkwt yLÞ yuf ÷ûký WÕ÷u¾LkeÞ Au.

fÚkkfkh MkkÄwLke Lkðe ÃkuZe Ãkh ðíko{kLk Mk{Þ yLku økwshkíke ¼k»kkLkku «¼kð MÃküÃkýu òuðk {¤u Au. áüktíkYÃku, Ãkwºk-ÃkwºkkrËLkk sL{ Mk{Þu ¾khuf, fkuÃkhkt, ¾ktz ðnU[ðe. yu s heíku økwshkíke ¼k»kk{kt YZ ÚkÞu÷k fux÷kf ytøkúuS þçËku ¼e÷e ¼k»kk{kt Ãký «ðuþu÷k òuðk {¤u Au. : “ykÃkýt Mkhkt MkÃkkÞktLk ykuzoh fhu’ (111) yu s heíku yøkkW ËþkoÔÞwt Au íku{ Mkeíkk MðÞtðh «Mktøku hk{ yLku ÷û{ý Ér»kfw{khkuLkk ðuþ{kt Wfhzk Ãkh çkuMkeLku Ëqh-MkwËqhÚke ykðíkk yk{trºkíkkuLku rLknk¤u Au íku á~Þ{kt ‘fkuE nkÚke Mkðkheyu, fkuE MkkEf÷ Ãkh, {kuxh MkkEf÷ Ãkh, íkku fkuE {kuxh{kt çkuMkeLku ykÔÞkLkwt ðýoLk Au. ð¤e rLk:MktíkkLk hkðýLku çkk¤feYÃku Mkeíkk {¤u Au íÞkhu ‘ykuxku{urxf’ MktíkkLk «krÃík ÚkE yuðku

þçË «ÞkuòÞku Au. yLÞ yuf Qze Lku ykt¾u ð¤øku íkuðku «Þkuøk ‘yÕ÷k Sðíkk’Lkku

Au. ¼e÷fÚkkLkk fÚkLk Ëhr{ÞkLk ‘Sðíkk’ ‘¼÷kE’ suðk þçËku nkUfkrhÞkyku

îkhk çkku÷kÞ Au Ãký ynª ‘yÕ÷k’ þçËLkwt W{uhý yu rðMíkkh{kt {wÂM÷{kuLke nkshe yLku íku{Lke MkkÚkuLkk Mkk{krsf ykËkLk-«ËkLkLkku Mktfuík ykÃku Au.

MktrûkÃík{kt, ‘hku{ Mkeík{kLke ðkhíkk’Lku rðrðÄ ykÞk{ku{kt {qfe yð÷kufíkkt fne þfkÞ fu yk hk{fÚkkLkwt rçkLk-ykrËðkMke fÚkkLkf ‘MktMf]íkfhý’Lke «r¢ÞkÚke fu rþü «ýk÷eykuÚke Ãkh hne ykrËðkMkefhý ÃkkBÞwt Au, yLku ykrËðkMke yLku rçkLk-ykrËðkMke MkkrníÞ ðå[u yÇÞkMkLke árüyu Mkuíkw h[e ykÃku Au.

¼e÷e MkkrníÞ : ykuf yæÞÞLk, MktÃkkËf : zkì. nMkw Þkr¿kf, Ãk]. 43-54, økwsohe xÙkÞçk÷ VkWLzuþLk, ytçkkS ÃkkËxeÃk

1.swyku : çkwÕfu, fkr{÷, ‘hk{fÚkk : WíÃkr¥k ykih rðfkMk; rnLËe Ãkrh»kË rðïrðãk÷Þ, «Þkøk, 1950

2.swyku Ãkxu÷, ¼økðkLkËkMk (Mkt.), “hkì{ Mkeík{kLke ðkhíkk”, økwshkík MkkrníÞ yfkË{e, økktÄeLkøkh; 1995, Ãk]cku 491-508

76¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

3.swyku yusLk

4.swyku Þkr¿kf, nMkw, “÷kuf MkkrníÞ : rð¼kðLkk yLku «fkh”, økqsoh økútÚk híLk fkÞko÷Þ, y{ËkðkË : 2002. Ãk]cku 256-257

5.swyku Ãkxu÷, ¼økðkLkËkMk. ‘hkì{ Mkeík{kLke ðkhíkk’ Ãk]c 491-508

6.swyku yusLk.

Mkt˼kou

–çkwÕfu, fkr{÷, ‘hk{fÚkk WíÃkr¥k yLku rðfkMk, rnLËe Ãkrh»kË rðï rðãk÷Þ, «Þkøk : 1950

–Þkr¿kf, nMkw, ¼qr{fk, ‘¼e÷ukLkwt ¼khÚk’, ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ (Mkt) þuX fu.xe.nkEMfq÷, ¾uzçkúñk, 1997. Ãk]. 15-17

–Ãkxu÷, ¼økðkLkËkMk (Mkt.), ¼e÷e ÷kufkÏÞkLk ‘hku{ Mkeík{kLke ðkhíkk’, økwshkík MkkrníÞ yfkË{e, økktÄeLkøkh : 1995. Ãk]c 506

–ÃkLkefh, fu. yÞÃÃkk,“RÂLzyLk Lkhuxku÷kìS”, $rËhk økktÄe LkuþLk÷ MkuLxh Vkuh Ä ykxTMko, rËÕne : 2003, Ãk]»X 121.

©e sMkkýe ykxToMk yuLz fku{Mko fku÷us, hksfkux.

5.

ykrËðkMke, økúk{eý yLku rþü {nkfkÔÞku{kt

Lkkhe rð¼kðLkk yLku Lkkhe [uíkLkk zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷

ÃkqÔkuo ‘ykLkíko’Lkk LkkBku yku¤Ïkkíkk W¥kh øšshkíkLkk Ëktíkk-Ïkuzƒúñk íkkÕšfk yLku hksMÚkkLkLkk fkuxzk-økkuøštËk íkkÕšfkBkkt rÔkMíkhuÕk yhÔkÕÕke Ãknkze «Ëu~kBkkt zwtøkhe ÇkeÕk ykrËÔkkMkeyku ÔkMku Au. ‘ÇkeÕkku rLk»kkËku MkkÚku Mktçktæk ækhkÔku Au, yLku rLk»kkËku yk ÃkqÔkofkÕkeLk Ëu~kBkkt 10 nòh Ôk»ko ÃknuÕkkt - «køkiríknkrMkf fk¤Úke ÔkMkíkk níkk.’1 ÇkeÕkkuLkk ÇkkuÃkk yLku Mkkæš îkhk fnuÔkkBkkt ykÔkíke ÚhkfÚkkyku yLku økkÔkkBkkt ykÔkíkkt ÕkkufBknkfkÔGkkuBkkt «f]rík yLku BkkLkÔkLšt ÎkrLkc íkkËkíBGk òuE ~kfkGk Au. yk çkkçkík ækhÛk Lkt BkLkÏkk yÔkíkkh, ËuÔkhktLke Ôkkhíkk suÔke ÚhkfÚkkyku yLku hkìBk MkeíkBkkLke Ôkkhíkk, ÇkkhÚk (ÃkktzÔkÔkkhíkk), øšshktLkku yhuÕkku yLku hkXkuhÔkkhíkk suÔkkt ÕkkufBknkfkÔGkkuLku íkÃkkMkíkkt Mknusu MkBkS ~kfkGk Au. rÔkîkLkkuLkk Bkík «BkkÛku ÚhkfÚkk(rBkÚk)Lke håkLkk íku MkBkGku ÚkE ßGkkhu ykrËBkkLkÔk («køkiríknkrMkf BkkLkÔk) yLku «f]ríkLke Ôkååku rÔkÇkksf huÏkkyku MÃkü Lk níke. çktLku yuf MkkÔkoÇkkiBk SÔkLkBkkt MknÇkkøke níkkt. åkuíkLk BkkLkÔkLšt BkLk y¿kkík YÃku «f]ríkLke ÎkxLkkykuLku ÃkkuíkkLkk SÔkLkLke ÎkxLkkyku íkÚkk yLšÇkÔkkuLkk BkkæGkBkÚke MkBksÔkkLkku «GkkMk fhíkku níkku. MkBkrü BkLk îkhk «f]ríkLkkt ík¥Ôkku yLku ÎkxLkkykuLkk BkkLkÔkefhÛkLke yk yåkuíkLk «r¢Gkk s ‘rBkÚk’ (ÚhkfÚkk) håkLkkLšt Bkq¤ Au. suLke [[ko yk Ãknu÷kt Ãký

78¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

fhe Au. ykÚke s ÇkeÕk ykrËÔkkMkeykuLke ÚhkfÚkkyku yLku ÕkkufBknkfkÔGkkuBkkt

ykÔkíkkt «f]ríkLkkt sÕkåkh, Çkqåkh yLku Ïkuåkh ík¥Ôkku suÔkkt fu BkkAÕke, fkåkçkku, ÔkkMšrfLkkøk, ÔkkÎk, Îkkuzku, Ãkûke Ôkøkuhu BkkLkÔkLke suBk s Ôkíkuo Au. yk WÃkhktík s¤, ÔkkGš, MkqGko, åktÿ suÔkkt «kf]ríkf ík¥ÔkkuLšt ËuÔkefhÛk ÚkGkuÕšt òuE ~kfkGk Au. ykÔkkt

«kf]ríkf ík¥ÔkkuBkktÚke s ÇkeÕkkuLke ytçkkÔk, åkkBštzk, fwtÔkkhfk, xwxe-xkÔk¤e, ÏkktzeÏkkÃkhe suÔke ykrækËirÔkf ËuÔkeyku yLku ykøk¤ síkkt ÿkiÃkËe, fwtíke suÔke BkkLkÔke zkfÛkËuÔkeyku íkÚkk s¤wfkh ÇkøkÔkkLk, øšÛkfku, ÇkuhÔk, BknkBkkøkeo ÃkkxLkku ækq¤kLkku Xkfkuh, ËuÔkhkLkku Xkfkuh yLku fkìçkrhGkk Xkfkuh suÔkk ÇkkÔkkíBkf ËuÔkku ykrÔkÇkkoÔk ÃkkBGkk Au.

Ôk¤e rLk»kkËku f]»kfku níkk. ykÚke «f]rík MkkÚku ækrLkc Mktçktæk ækhkÔkíke f]r»kLke ËuÔke Mkeíkk «kf]ríkf ík¥ÔkkuBkktÚke ykrÔkÇkkoÔk ÃkkBke Au. yk ËuÔke-ËuÔkíkkyku Ãkh økkZ ykMÚkkLku Õkeæku íkuBkLku WÃkkMkÔkk Bkkxu yLkuf BkuÕkkt-åkkuÏÏkkt ækkŠBkf yLšckLkku, rÔkræk-rÔkækkLkku, Lk]íGkku, økeíkku, Bktºkku, ÚhkfÚkkyku yLku ÕkkufBknkfkÔGkku «kËwÇkqoík ÃkkBGkkt. ykÚke ÇkeÕkkuLke yk ÚhkfÚkkyku yLku BknkfkÔGkkuBkkt ykÔkíkkt «kf]ríkf ík¥Ôkku yLku yuBkktÚke ykrÔkÇkkoÔk ÃkkBkuÕkkt ËuÔke-ËuÔkíkk ykrËBkkLkÔk suxÕkkt ÃkqÔkofkÕkeLk n~ku yuÔke ækkhÛkk ÚkE ~kfu.

ÉøÔkuËfkÕkeLk ykGkkuoLke suBk ÇkeÕkkuyu ÃkÛk ‘«kf]ríkf, y«kf]ríkf yLku

ÇkkÔkkíBkf ík¥Ôkku’Lku ËuÔk-ËuÔkeyku íkhefu BkkLGkkt Au. su ykGkkuoLke SÔkLkherík MkkÚku Lknª, Ãkhtíš «køkiríknkrMkf BkkLkÔkLke SÔkLkherík MkkÚku LkSfLkku Mktçktæk ækhkÔku Au. SÔkMk]rüLkk WËT¼Ôk yLku rÔkfkMkLkk fuLÿ MkqGko yLku BkuÎkÚke «ÇkkrÔkík ÇkkhíkeGk ykGkkuoLkku ykrËækBko MkqGko-RLÿ (BkuÎk) suÔkkt «kf]ríkf ík¥ÔkkuLke Ãkqò-WÃkkMkLkkLkku níkku. yk WÃkhktík ÇkkhíkBkkt ÔkMkíke rLk»kkË-ÇkeÕk suÔke «òríkyku yuÔke níke fu yuBkLku BkLk sLBkËkºke Bkkíkk s «BšÏk. íku s MksoLknkh yLku SÔkLk QòoLšt ykrËfuLÿ. ykGkkuoLkk ykøkBkLk (òu çknkhÚke ykÔGkk nkuGk íkku) ÃknuÕkkt ÃkÛk ÇkkhíkBkkt ÔkMkíke òríkykuBkkt MkÃíkBkkík]fkLke ÃkqòÚke rÇkLLk Bkkík]ËuÔke yLku Bkkík]ÃkqòLkk rÔkrÔkæk «fkhku yrMíkíÔkBkkt níkk íkuLkku WÕÕkuÏk yk ÃknuÕkkt ÃkÛk fGkkuo Au. “yuBkkt BknkBkkøkeo ÃkkxÃkqò yuf yuÔkku rÔkr~kü «fkh Au, suBkkt Mk]rüLšt ykrËYÃk ykã~kÂõík BkLkkGk

Au. Mk]rüLkku MksoLkkh ƒúñk yLku çkkh «fkhLke SÔkMk]rüLku çkkhçkesLkk ƒúñk Mksuo Au, Ãkhtíš yuLku søkkzLkkh, «uhLkkh ykã~kÂõík Au. yu A fBk¤ Ãkh «økx ÚkGkkt yLku yuBkÛku çkkh ƒúñkLku MkkÚku ÕkELku yk Mk]rüLšt MksoLk fGšO. ÃkkxÃkqòLkku yk

79ykrËðkMke, økúk{eý yLku rþü {nkfkÔÞku{kt Lkkhe rð¼kðLkk...

fuLÿMÚk rÔkÇkkÔk Au. yLku ÇkeÕk ykrËÔkkMkeykuLke BšÏGk ©Øk yuBkkt Au. ykÚke s yuBkÛku Mkkhe yLku LkhMke çkæke s ~kÂõíkykuLšt, QòoLšt Bkq¤ ykã~kÂõíkLku BkkLGšt. ykLke s ÔGkkÃkf yMkh ykrËÔkkMkeykuLke fÚkkykuBkkt yLku LkkheÃkkºkku yLku

rÔkÇkkÔkLkkBkkt òuE ~kfk~ku.”2

BknkBkkøkeo Ãkkx MkBkGku ÇkeÕk Mkkæš BšÏku fÚkÔkkBkkt ykÔkíkk ækhÛk Lkt BkLkÏkk yÔkíkkhLkk çkesBktºkBkkt WrBkGkk s Mk]rü MksoLkLke «BšÏk ~kÂõík Au. yk WÃkhktík ËuÔkhkLke ÔkkhíkkBkkt økÛkÃkrík (øšÛkfku), fk¤ku-økkuhku ÇkuhÔk Ôkøkuhu Úhw»k ËuÔkíkkLke MksoLkkh s ËuÔke ytçkkÔk (åkkBštzk) Au. s¤«ÕkGk(s¤wfkh)BkktÚke Ãk]ÚÔke Ãkh ËuÔkeËuÔkíkkLku ÕkkÔkLkkh yLku Bk]ÛkLke BkqŠíkykuBkkt yÔkíkhÛk fhkÔkLkkh ÃkÛk ytçkkÔkËuÔke

Au. ytçkkÔkËuÔke fíkko MÚkkLku Au yLku yLGk Ãkwhw»k ËuÔkíkk fBkoLkk MÚkkLku Au. ykBk ykrËÔkkMke BkkirÏkf MkkrníGkBkkt †eLkk ÔGkÂõíkíÔkLkk Mkns MÔkefkhLke su BkLkkuÔk]r¥k Au, yrÇkøkBk Au, íkuLkk Bkq¤Bkkt ykrËÔkkMke MkBkksBkkt †eLke ~kÂõíkLkku MÔkefkh Au su yLGk „úkBk fu Lkøkh MkkrníGk(r~kü MkkrníGk)Bkkt ËwÕkoÇk Au. †eLke ~kÂõíkLkk MÔkefkhLku Õkeæku s ykrËÔkkMke ÚhkfÚkkyku yLku ÕkkufBknkfkÔGkkuBkkt †eLšt ËuÔkefhÛk ÚkGšt Au. yk ËiÔkeÃkkºkkuBkkt, yk ækkhkBkkt åkkBštzk, WrBkGkk, ytçkkÔk, fwÔkkhfk yLku ÇkqrÏkGkkËuÔke BšÏGk Au. suBk ÔkuËkuBkkt $ÿLkkt yLkuf rÔkLkk~kf YÃkku BkLkkGkkt Au íkuBk yk ykrËÔkkMke MkúkuíkBkkt ÇkqÏk, ~kq¤, çk¤íkhk, hkuøkLkk «íkefYÃk xwxe-xkÔk¤e, Ïkktze-ÏkkÃkhe, ÍktÃkk-ÍktÃkhe suÔke LkÔkÕkkÏk ËuÔkeykuLkku «ÇkkÔk BkkirÏkf MkkrníGkBkkt ÔkhíkkGk Au. yk ËuÔkeyku yGkkurLks nkuGk Au. ykÚke WrBkGkk s¤wfkh ÇkøkÔkkLkLkk

BšÏkLkk yBke(yBk]ík)BkktÚke ykrÔkÇkkoÔk ÃkkBku Au yLku yrøLkBkktÚke fwÔkkhfkËuÔke yLku r~kÔkLke AkíkeBkktÚke åkkBštzkËuÔke «kËwÇkwík ÚkkGk Au.

r~kü fu Lkkøkh MkBkksBkkt ~kÂõíkLke Ãkqò-WÃkkMkLkk yLkuf MÚkkLku nkuÔkk Aíkkt ykrËÔkkMke MkBkks MÔkefkhu Au yu heíku †eBkkt MksoÔkkLke ~kÂõík nkuÔkkLkk Õkeæku yk MkBkksu MkÔkoMkkækkhÛk yuÔke †eLku ËuÔke fu ÃkqßGkk LkÚke BkkLke. r~kü MkBkksBkkt MÔkíktºkYÃkBkkt Mkeíkk fu ÿkiÃkËeLke WÃkkMkLkk LkÚke Úkíke. Lkkøkh MkBkksBkkt Mkeíkk yLku hkækk Au íku hkBk yLku f]»ÛkLke MkkÚku WÃkkMGk Au. MÔkíktºk YÃku Mkeíkk fu hkækkLke ÃkqòWÃkkMkLkk LkÚke Úkíke. ßÞkhu ÇkeÕkkuLkk BknkBkkøkeo ÃkkxBkkt ÿkiÃkËe, fwtíke, MšÇkÿk «BšÏk †e åkrhºkku Au su ÃkktzÔkkuLku ækBkoBkkt ykÛkeLku íkkhu Au. hkuBk-MkeíkBkkLke ÔkkhíkkBkkt Mkeíkk ÃkÛk ÔkLkBkkt hkBk yLku ÕkûBkÛkLku ÃkÚk«Ë~kof çkLku Au. yuxÕšt s Lknª YÃkkhkÛke, åkBkkh fLGkk nkuÔkk Aíkkt BkkÕkËu suÔkk ‘Lšøkhk’ (økwhw rÔkLkkLkk) hkòLku ækBkoÃktÚk Ãkh

80¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

ÕkkÔke íkkhíke nkuÔkkÚke íkuÛkeLku ÃkÛk LGkkík-òíkLkk ÇkuËÇkkÔk hkÏGkk rÔkLkk ÃkqßGk

økÛkÔkkBkkt ykÔke Au. yLku íkuÛke ÃkÛk BknkBkkøkeo ÃkkxBkkt WÃkkMkLkkLke yrækfkhe çkLke Au.

Ôk¤e ykrËÔkkMke BkkirÏkf MkkrníGkBkkt †eLkk rLksLkk ÔGkÂõíkíÔkLke rÔkr~küíkk yLku MkkBkkrsf-Lkiríkf-yLGkkGk-yíGkkåkkh MkkBku rÔkÿkun yLku «ríkfkh ÃkÛk LkkheåkuíkLkkLšt «çk¤YÃk Au. BknkBkkøkeo ÃkkxÃkqòBkkt MknÇkkøke Mkkæš yríkrÚkykuLke MkuÔkkBkkt ÃkíLkeLku BkkufÕkÔkkLšt ækBÞo BkLkkGšt Au. ÃkÛk íGkkt yLkiríkf yLku yÔkirækf ÔGkrÇkåkkh MÔkefkGko LkÚke. ÇkeÕkkuLšt ÇkkhÚkBkkt ykríkÚGk Mkífkh Bkkxu RLÿ MkkÚku ykÔkuÕke RLÿkÛkeLku Mkkæšyku fkBšf ~kkherhf åkuük fhu Au. RLÿkÛkeLku yk ÔGkrÇkåkkhe fwåkuük yMkÌk çkLke òGk Au. ykÚke íku Mkkæšyku yLku RLÿ MkkBku rÔkÿkun fheLku $ÿÚhe íGkkøkeLku Ãk]ÚÔke Ãkh nrMíkLkkÚheBkkt ykÔke yrÇkBkLGšLšt Îkh BkktzÔkk íkiGkkh ÚkkGk Au. “ËuÏkeíke heíku ynª RLÿkÛkeLšt ÃkøkÕšt Lkkøkrhf r~kü ækkuhÛkLke árüyu fËkåk fkuELku yLšråkík Õkkøku, Ãkhtíš Lkkhe rÔkÇkkÔkLkk yLku åkuíkLkkLke árüyu ynª çku çkkçkíkku ÏkkMk LkkUækÔkk suÔke Au. yuf íkku yu fu ÃkkxÃkqòBkkt ÃkíLkeLke MkuÔkk

yríkrÚkLku ykÃkÔke „úkÌk BkLkkE Au, ækBGk BkLkkE Au, Aíkkt ykÔkk ykríkÚGkLkku fkuE

Ëwhkåkkh Bkkxu WÃkGkkuøk fhu, íkku ÃkíLkeLku ÃkríkLke yk¿kk-RåAkLkku Çktøk fhÔkkLkku

yrækfkh Au, íku BkqÕGk ÃkÛk «økx ÚkkGk Au. yLku çkeswt, Ãkrík ækBkoLkk LkkBku yLku

çknkLku ÃkÛk òu fkuE yLšråkík yÃkuûkk yLku yk„ún hkÏku íkku LkkheåkuíkLkkt ykÔkk yÔknuÕkLkk-yÃkBkkLkLku ËkBÃkíGkLkk Çkkuøku ÃkÛk Mkne Õkuíke LkÚke, yuLkku ynª MÔkefkh

ÃkÛk Au. LkkheLkk MÔkrLkÛkoGkLke ykÔke MÔkíkLºkíkk yLku ÏšBkkhe yLkuf ÔkkíkkoykuBkkt

òuÔkk Bk¤u Au. Íu¤wLku ÃkrhrMÚkríkÔk~k hkÛkkLke MkkÚku ÕkøLk fhÔkk Bksçkqh çkLkÔšt ÃkzGšt Au, Ãkhtíš íku GšÂõíkÃkqÔkof hkÛkk MkkÚku Îkh BkktzÔkkLšt xk¤u Au yLku MkknMk fheLku ÃkÛk ÃkkuíkkLkk «uBke Çkkuò ÃkkMku òGk Au yLku íkuLšt Îkh Bkktzu Au. MkkBkkLGk heíku r~kü yLku Lkkøkrhf «ÔkknLkk MkkrníGkBkkt Lkkhe Bkkuxu Çkkøku ÃkrhrMÚkríkLku Ôk~k Ôkíkoíke nkuGk Au yLku ækBko, Lkerík, MkkBkkrsfíkk ÔkøkuhuLkkt fkhÛku Ãkzâwt ÃkkLšt rLkÇkkÔke Õkuíke nkuGk Au. yk árüyu ykrËÔkkMkefÚkkLke †eyku rÔk~ku»k økrík~keÕk, MkfBkof yLku ÃkrhrMÚkríkLkku ÃkkuíkkLke òíku yLku heíku MkkBkLkku fhu Au. ~kkBk¤Lke fÚkkykuBkkt íkuBks MktMf]ík«kf]íkkrË Çkk»kkykuBkkt rÕkrÏkíkYÃk ÃkkBkuÕke fÚkkykuBkkt LkkrGkfk Bkkuxu Çkkøku rLkr»¢Gk nkuGk Au. yu Ãkkuíku ÃkrhrMÚkrík ÃkkMku çkuçkMk, Õkkåkkh çkLke síke rLkYÃkkGk Au. yk MkkBku ykrËÔkkMke fÚkkykuBkkt rÔk~ku»k MkfBkof økrík~keÕkíkk Õkkøku Au. ÕkkuffÚkkLke LkkrGkfk ÃkÛk yufÕkÃktzu ÃkhËu~k ÔkuXíke nkuGk Au íGkkhu yuLku MkíkeíÔkLkk YZ ÏGkkÕkLku

81ykrËðkMke, økúk{eý yLku rþü {nkfkÔÞku{kt Lkkhe rð¼kðLkk...

fkhÛku Ãkwhw»kÔku~k ækkhÛk fhÔkku Ãkzu Au. ykrËÔkkMke fÚkkLke LkkrGkfkLku ykÔšt fkuE

Lkiríkf MkkBkkrsf çktækLk LkÚke.”3

øšshktLkku yhuÕkku, hkXkuhÔkkhíkk, nrÃkGkk Ëu nkìÏkÕke, søkËu ÃkhBkkhLke Ôkkhíkk suÔkkt BkkirÏkf BknkfkÔGkkuBkkt ÔkuhÇkkÔkLkk, ÔkåkLkÃkkÕkLk, xuf, Ôkeh yLku ~k]tøkkh suÔkk hMk suÔkkt BkæGkfkÕkeLk ûkkºkækBkoLkkt ík¥Ôkku Ôkæš «BkkÛkBkkt ÇkhuÕkkt Au. íkuLšt

Bkn¥ÔkLšt fkhÛk yzÏku-ÃkzÏku ÔkMkíkk MkkuÏkÕkk økhkrMkGkk ykrËÔkkMkeykuLšt MkktMf]ríkf

ykËkLk-«ËkLk Au.

ÇkqMíkhLke heíku ËwrLkGkkLkk yuf ÃkqÔkofkÕkeLk yhÔkÕÕke Ãknkze «Ëu~kBkkt ÇkeÕk ykrËÔkkMkeyku WÃkhktík MkkuÏkÕkk økhkrMkGkk ykrËÔkkMkeyku ÃkÛk ÔkMku Au. ÇkeÕkku fkìçkrhGkk XkfkuhLkk BkuÕkk ækkŠBkf yLšckLk MkBkGku ÃkkzkLkku Çkkuøk åkzkÔke íkuLšt BkktMk «MkkË íkhefu ykhkuøku Au ßGkkhu MkkuÏkÕkk økhkrMkGkk ÃkkzkLšt BkktMk Ïkkíkk Lk

nkuÔkkÚke ÃkkuíkkLke òíkLku ÇkeÕkkuÚke åkkuÏÏke BkkLku Au. yk yÚkoBkkt íkuyku MkkuÏkÕkk (åkkuÏÏkk) økhkrMkGkk ykrËÔkkMkeyku íkhefu yku¤ÏkkGk Au, íkuyku BkæGkfk¤ fu hksÃkqík GšøkBkkt ÚkGkuÕkkt GšØkuBkkt nkheLku ÇkGkLkk BkkGkko ÃknkzkuBkkt ykÔkuÕkk ÔkLkLkk ŸzkÛk rÔkMíkkhBkkt ÇkhkE økGkk nkuÔkkLšt BkLkkGk Au. ÃkkuíkkLke òíkLku hksÃkqík íkhefu yku¤ÏkkÔkíkk MkkuÏkÕkk økhkrMkGkk ykrËÔkkMkeyku ækeBku ækeBku ÃkqÔkofkÕkeLk «òrík ÇkeÕk ykrËÔkkMkeykuLkk MkkBkkrsf-ækkŠBkf MktÃkfoBkkt ykÔGkk Au. ÃkrhÛkkBku ÇkeÕkkuLke «køkiríknkrMkf MktMf]rík yLku MkkuÏkÕkk økhkrMkGkkykuLke ûkkºkMktMf]ríkLšt ÃkhMÃkh ykËkLk«ËkLk ÚkGšt Au. yk WÃkhktík øšshkíkBkkt ÔkMkíkk zwtøkhe ÇkeÕk ykrËÔkkMkeyku yLku MkkuÏkÕkk økhkrMkGkk ykrËÔkkMkeykuLkku MkkBkkrsf yLku ækkŠBkf Mktçktæk hksMÚkkLkBkkhÔkkzLkk „úkBk «Ëu~kBkkt ÔkMkíkk ÇkeÕkku yLku MkkuÏkÕkk økhkrMkGkk MkkÚku ÃkÛk Au. hksMÚkkLkLkk ÇkeÕkku yLku MkkuÏkÕkk økhkrMkGkk hksÃkqík òríkykuLkk „úkBk «Ëu~kLke ÃkkMku ÔkMku Au. ykÚke ûkrºkGk-hksÃkqík òríkykuLkk MkktMf]ríkf MktMfkhkuLke yMkhku ÇkeÕk yLku MkkuÏkÕkk økhkrMkGkk ykrËÔkkMkeykuLkk BkkirÏkf MkkrníGk Ãkh ÚkE Au. Ôk¤e MkkuÏkÕkk økhkrMkGkk yu nkhuÕkk hksÃkqík MkirLkfku fu hksÔkt~kLkk MkkBktíkku nkuÔkkLku Õkeæku LkøkhMktMf]ríkLkk yt~kku ÃkÛk ykLšÔktr~kf YÃku Qíkhe ykÔGkk Au. ykLke yMkh ÇkeÕk MktMf]rík yLku íkuLkk BkkirÏkf MkkrníGk Ãkh ÃkÛk ÚkE Au. ykÚke ÇkeÕk ykrËÔkkMkeykuLkkt «køkiríknkrMkf «f]ríkækBkeo ík¥Ôkku yLku BkæGkfk¤Lkkt ûkkºkækBkeo ík¥ÔkkuLkk MktrBkÕkLkBkktÚke øšshktLkku yhuÕkku, hkXkuhÔkkhíkk, nrÃkGkkËu nkìÏkÕke, søkËu ÃkhBkkhLke Ôkkhíkk suÔkkt ÕkkufBknkfkÔGkku ykrÔkÇkkoÔk ÃkkBGkkt Au. íkuBkkt ÃkÛk øšshktLkku yhuÕkku yLku rÔk~ku»k íkku

hkXkuhÔkkhíkk çku økkuºkkuLke ÃkuZeBkkt Qíkhíke ÔkuhÇkkÔkLkkBkktÚke sLBkuÕkkt BkkirÏkf BknkfkÔGkku

Au. ÔkuhÇkkÔkLkk Ëh ÃkuZeBkkt Qíkhíke nkuÔkkÚke çku økkuºkLkk ûkkºkækBkoLkkt ÕkûkÛkku ækhkÔkíkk

ûkkºkÔkehkuLke åkzkEyku yLku GšØkuLkkt ÔkÛkoLkku rÔk~ku»k «BkkÛkBkkt Au. yk ÔkuhÇkkÔkLkkLku

‘y¤Ïš’, ‘ËuÔkkuÕk’ yLku ‘íkuBkk’ suÔke †eyku ÓËGkBkkt Mkíkík ò„úík hkÏke ÔkehkuLku

Ôkuh ÕkuÔkk yLku GšØ fhÔkk «uhíke hnu Au. ykÚke ynª †eykuLke fwrxÕkíkk rÔk~ku»k «økx ÚkE Au. y¤Ïš ÃkkuíkkLkk rÃkGkhLke ©ucíkk Mkkrçkík fhÔkk Ôknw íkuBkkLku íkuLkk

ÇkkEyku åkktËk-Ãkkçš hkXkuzLku fkGkh-åkkuh-÷qtxkhkLkku WÃkkÕktÇk ykÃke W~fuhu Au yLku

íkuBkLkk ÃkkuíkkLkk Mkøkk ÇkkE ~kqhk-MksBkkuÕkLkkt BkMíkf fÃkkÔku Au. íkuBkk çknuLk ÃkkuíkkLkk Ãkrík suËhk ÏkUMkeLku Ënus ÕkuÔkkLkk çknkLku LkesLkk ÇkkE Ãkkçš-åkktËk hkXkuz rÔkhwØ

W~fuheLku Mkøkk ÇkkEykuLku BkhkÔku Au. íGkkh ÃkAe ÃkkuíkkLkk Çkºkeò ͤhkLku Ãkrík ÍuËhk ÏkUMke rÔkhwØ W~fuheLku BkhkÔke Mkn»ko ÔkiækÔGk Ôknkuhu Au íGkkhu †e ÓËGkLke fwrxÕkíkk Ãkhkfkckyu ÃknkUåku Au. ykBk ÇkeÕkkuLke ykhtÇkLke ækhÛk Lku BkLkÏkk yÔkíkkh yLku ËuÔkhkLke Ôkkhíkk suÔke ÚhkfÚkkykuBkkt WrBkGkk, ytçkkÔk, fwÔkkhfk suÔke ËiÔkeYÃk ÃkkBkuÕke ËuÔkeyku Au. hkìBk-MkeíkBkkLke Ôkkhíkk, ÇkkhÚk suÔkkt BknkfkÔGkkuBkkt BknkBkkøkeo SÔkLkË~koLkBkktÚke ykrÔkÇkkoÔk ÃkkBkuÕke Mkeíkk, ÿkiÃkËe, fwtíke, MšÇkÿk suÔke †eyku ÃkkuíkkLkk ÔGkÂõíkíÔkLkku

Mkns rÔkfkMk Mkkæku Au yLku BkkøkoË~kof çkLke Ãkwhw»k MkBkks Ãkh ~kkMkLk fhu Au. ßGkkhu øšshktLkku yhuÕkku, hkXkuhÔkkhíkk suÔkkt ûkkºkækBkeo BknkfkÔGkkuBkkt ykÔkíke y¤Ïš, íkuBkk, ËuÔkkuÕk suÔke †eykuBkkt ÔkuhÇkkÔkLkk yLku hksÏkxÃkxkuLkk Õkeæku AÈ yLku fwrxÕkíkkLkku rÔkfkMk MkrÔk~ku»k ÚkGkku Au. «kåkeLk ÃkhtÃkhkykuLšt ÃkkÕkLk hksMÚkkLkLke „úkBk MktMf]ríkLke rÔk~ku»kíkk Au. «Ëu~krÔk~ku»kBkkt «åkrÕkík «kåkeLk ykË~ko íGkktLkk „úkBk MkkBkkrsf SÔkLkLku yLšYÃk nkuGk Au; yLku íkuLke GkÚkkÚko yrÇkÔGkÂõík íkuLkk BkkirÏkf MkkrníGkBkkt ÚkkGk Au. hksMÚkkLkLke rÃkík]Mk¥kkf ÔkehMktMf]rík yLku ÃkhtÃkhkLšt MkSÔk råkºkÛk íGkktLke çkøkzkÔkíkËuÔkLkkhkGkÛk yLku ÃkkçšS suÔke ÕkkuføkkÚkkykuBkkt ÚkGkuÕšt òuE ~kfkGk Au. ynª yæGkGkLkBkkt ÕkeækuÕk çkøkzkÔkík ÕkkuføkkÚkk íkku hksMÚkkLkLke BkæGkfkÕkeLk MkktMf]ríkf Ãk]cÇkqrBkBkktÚke ykrÔkÇkkoÔk ÃkkBke nkuÔkkÚke íkífkÕkeLk ûkkºkækBkeo ÕkûkÛkku Ôkæš MÃkü heíku íkhe ykÔku Au. íkífkÕkeLk hksÃkqík fu ûkrºkGk MkBkks rÃkík]Mk¥kkf, rÃkík]Ôkt~keGk yLku rÃkík]MÚkkLkeGk níkku. Ôk¤e íku MkBkGk ykË~kkuoLkk rLkÔkkon Bkkxu ÔkiGkÂõíkf SÔkLkLšt çkrÕkËkLk yLku GšØkuLkku níkku. ykÚke çkøkzkÔkík, ËuÔkLkkhkGkÛk, ÃkkçkqS 82¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

83ykrËðkMke, økúk{eý yLku rþü {nkfkÔÞku{kt Lkkhe rð¼kðLkk...

suÔkkt Ãkwhw»kåkrhºkku yLku sGkBkíke, nehk ËkMke, MkkZw ÏkrxGkkÛke, hÏkBkk hkXkuzÛk suÔkkt †eåkrhºkku «kåkeLk yLku íkífkÕkeLk ÃkhtÃkhkyku yLku ÔkåkLkÃkkÕkLk, ~khÛkkøkík hûkk, yríkrÚkMkífkh, ËkLk~keÕkíkk, Mkíke«Úkk, økkihûkk, øšhwÇkÂõík suÔkkt BkqÕGkkuLkku rLkÔkkon fhu Au. yk ÕkkuføkkÚkkykuBkkt Ôkeh Ãkwhw»kkuLkkt åkrhºkkuLkku «ÇkkÔk ÔGkkÃkuÕkku nkuÔkkÚke †eåkrhºkku ynª rLkMíkus Õkkøku Au. yk MkkBktíkGšøkeLk çkøkzkÔkík yLku ÃkkçšSLke økkÚkkykuLkkt ûkkºkækBkeo ík¥ÔkkuLke Ôk¥ke-ykuAe yMkh øšshktLkku yhuÕkku yLku hkXkuhÔkkhíkk Ãkh Ãkze Au yLku øšshktLkku yhuÕkk yLku hkXkuhÔkkhíkkLkk ykrËÔkkMke «f]ríkækBkeo ík¥ÔkkuLke yMkh çkøkzkÔkík yLku ÃkkçkqS økkÚkk Ãkh ÃkÛk Ãkze Au.

çkøkzkÔkík fu ÃkkçkqS økkÚkk fkuE åkku¬Mk Úhw»k MksofLke f]rík nkuÔkkLke ~kõGkíkk Au. ykrËÔkkMke ÕkkufBknkfkÔGkkuLkk MksoLkLkk yLš»ktøku rÔkåkkheyu íkku Ãkwhw»k økkGkf fu fÚkfLku fÚkLk îkhk f]ríkLšt fÕkkBkGkYÃk ækkhÛk fhÔkkBkkt †eLke MknÇkkrøkíkk

Úhw»k suxÕke s nkuGk Au. íku BšÏGk økkGkfLku økkÔkkBkkt MknkGkf ÚkkGk Au. «BšÏk

økkGkfLku nkUfkhku ÇkÛke Ôkkhíkk fnuÔkk ÕkkÕkkrGkík fhu Au. ‘ykuÔku ÃkkE !’ ‘ykÔku

ÃkkE!’ ‘yu...ÔkkìÛke !’ suÔkkt økkGkfLšt MkkBkkrsf økkihÔk fhíkkt rÔkækkLkku çkkuÕkeLku

Ôkkhíkk fnuÔkk Ôkæš Lku Ôkæš W~fuhu Au. Ôk¤e çkkrÛkGkk íkhefu ÔkåkLkLkkt çkkÛk BkkheLku

ÔkkhíkkLku Bkq¤ YÃku råk¥kBkktÚke çknkh ykÛkÔkkBkkt ÃkÛk †e MknÇkkøke ÚkkGk Au, yLku

Lk]íGk îkhk «Mktøk-ÎkxLkkLku Ôkæš Lku Ôkæš «ÇkkÔke çkLkkÔku Au. ÕkøLk MkBkGku økÔkkíkkt

çkuXkuh fÚkkøkeíkkuLke økkrGkfk MÔkGkt †e s nkuGk Au. Ôk¤e økkurXGkk suÔkkt «ÛkGkøkeíkkuLke

hråkGkíkk íkku MÔkGkt †e (íkhwÛke) s nkuGk Au. íku ÓËGkBkkt Qøkíkk «ÛkGk ÇkkÔkkuLku Bšõík

ftXu MkBkks MkkBku fkuE ÃkÛk «fkhLkk ÔGkÂõíkøkík fu MkkBkkrsf AkuA rÔkLkk økeík yLku

Lk]íGk îkhk ÔGkõík fhu Au. ykÚke ÚhkfÚkk yLku ÕkkufBknkfkÔGk suÔkk ËeÎkoMÔkYÃkLke håkLkkBkkt †eykuLke MknÇkkrøkíkk n~ku yLku çkuXkuh fÚkkøkeíkkuLke økkrGkfk íkku †e yufÕke s nkuGk Au íkuÚke òu ykÔkkt ËeÎko fÚkkfkÔGkku íku MÔkíktºk heíku ÃkÛk håkíke n~ku s yuÔšt yLšBkkLk Mknusu ÚkE ~kfu íkuBk Au. ykÚke yLGk r~kü MkkrníGkBkkt çkLku Au íkuBk ykrËÔkkMke MkkrníGkBkkt Ãkwhw»k îkhk yÃkkíkkt Lkerík fu çkkuækÔkåkLkku, WÃkËu~k ÔkkõGkku fu ÔGkÔknkh-znkÃkÛk fu †eLku Lkeåke ËuÏkkzÔkkLke fu ÃkkzÔkkLke WÂõíkykuLkku yÇkkÔk ÔkhíkkGk Au. Ôk¤e †eykuLkk MkktrLkæGkBkkt Ôkknf Mkeæke økríkyu s Ôkkhíkk fnuÔkkLšt ÔkÕkÛk ækhkÔku Au. ykÚke ykÔke ÔkkhíkkykuBkkt ykË~kkuoLšt ÇkkhÛk nkuíšt LkÚke. ykrËÔkkMke MkkrníGkBkkt rÃkík]Mk¥kkf MkBkksLkk ykË~kkuo, ÏGkkÕkku yLku BkkLGkíkkykuLkk «ÇkkÔk rÔkLkk †eLkk ÔGkÂõíkíÔkLkku Mkns rLkÏkkh ykÔGkku Au íkuLšt Bkn¥ÔkLšt fkhÛk †eLke MkkrníGk yLku SÔkLkBkkt MknÇkkrøkíkk Au. ykÚke s hkuBk-MkeíkBkkLke ÔkkhíkkLke

84¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

Mkeíkk, ynÕGkk, fifuGke yLku ÇkkhÚkLke ÿkiÃkËe, fwtíke, MšÇkÿk Ôkøkuhu †eåkrhºkku

ÔkkÕBkerf yLku ÔGkkMkLkkt †eåkrhºkkuLkk MksoLkÚke yÕkøk Ãkzu Au. ÔkkÕBkerf fu ÔGkkMk suðkt r~kü BknkfkÔGkkuLkk Mksofkuyu Ãkwhw»kLkk árüfkuÛkÚke ÃkríkÇkÂõík, ÃkríkÃkhkGkÛkíkk, MkíkeíÔk suÔkk rÃkík]«ækkLk MkBkksLkk ÏGkkÕkku, BkkLGkíkkyku fu ykË~kkuo åkrhíkkÚko fhÔkk s †eåkrhºkkuLšt MksoLk fGšO Au. ykÚke Mkeíkk, fifuGke, fki~kÕGkk, ynÕGkk, ÿkiÃkËe, fwtíke suÔke †eyku f]íkf ykË~kkuoLkk Çkkh ík¤u ËçkkE Au; fåkzkE Au. suÚke íkuBkLkk ÔGkÂõíkíÔkLkku rÔkfkMk ykrËÔkkMke †eåkrhºkku suÔkku Mkns fu MÔkkÇkkrÔkf ÚkE ~kõGkku

LkÚke. hksMÚkkLkLkk „úkBkrÔkMíkkhLkk BkæGkfkÕkeLk ûkkºkækBkeo ÔkkíkkÔkhÛkBkktÚke sLBkuÕkkt †eåkrhºkku íkku Ôkehíkk«ækkLk rÃkík]Mk¥kkf MkBkksLkk f]íkf ykË~kkuoÚke Ôkæš fåkzkGkkt Au; ÃkezkGkkt Au yLku GkkíkLkkLkkt Çkkuøk çkLGkkt Au. yk †eåkrhºkku MkkBktík~kkne BkkLkMk ækhkÔkíkk Úhw»kkuLkk yn{TÚke Ôkæš fwtrXík ÚkGkkt Au.

‘ÇkeÕkkuLšt ÇkkhÚk` yLku ‘hkìBk-MkeíkBkkLke Ôkkhíkk` yu çktLku fÚkkykuLkku ÃkÛk

Bkq¤ MkÔkoMkkBkkLGk ²kkuíkLke fÚkkyku yLku íkuLkkt †eÃkkºkkuLke árüyu MkkBGkBkqÕkf yÇGkkMk fhíkkt Ãký yk çku ðå[uLke r¼LLkíkk «økx ÚkkÞ Au... ðkÕ{erf fu íkw÷Mke{kt íkuBks ÕkkufhkBkkGkÛkBkkt su Mkeíkk Au íku fuÔk¤ WËT¼ÔkLke árüyu s Lknª, yrÇkøkBkLke árüyu ÃkÛk ík¥Ôkík: rÇkLLk Au. ynª ÔkkMšrf ÃkÛk fuLÿBkkt Au yLku MkeíkkLkk sLBkBkkt íkuLke MkkÚkuLkk çkktrzÞk LkkøkLke ÎkxLkk ÃkkGkkBkkt Au. BknkÇkkhík fhíkkt ykrËÔkkMke fwtíkk, ÿkiÃkËe çkækkt s Bkq¤Çkqík swËkt Au. MktMf]íkfÚkkBkkt Mkeíkk, fwtíke, økktækkhe, ÿkiÃkËe yu çkækkt s fkuE Lk fkuE æGkÚko-idea, rÔkÇkkÔkLkk- Concept, ækkhÛkkexpectation çkktækÔkkLšt rLkrBk¥k ÃkÛk Au. Mkíke fuÔke nkuGk, fuðkt-fux÷kt Ëw:Ïk yLku

GkkíkLkk Ôkååku ÃkÛk íku ÃkríkLku MšÏk-Ëw:ÏkBkkt y«kf]ríkf heíku ÃkÛk yLšYÃk yLku yLšfq¤ hneLku SÔku, yu çkæšt s r~kü «ÔkknBkkt òuÔkk Bk¤~ku. LkkheÃkkºkku íGkkt yuf Ïkªxe fu xufÛk Au, suLku ykækkhu fkuE MÔkef]ík yuÔke MkktMf]ríkf ykË~koLke çkkçkíkLku åkrhíkkÚko fhe ~kfkGk, ÕkxfkÔke ~kfkGk, BšÏkrhíkLku MÔkGktMÃkü fhe ~kfkGk.... Lkkøkrhf-Çkÿ MktMf]ríkyu òuGšt fu Ôkt~k~šrØ yLku øk]nSÔkLk, fwxwtçkSÔkLk yu çkækkLkku ykækkh †e Au. ykÚke s ~šrØ yLku MkBks, MknLk~keÕkíkk çkækktLke yuf Ãkûke yÃkuûkk †e ÃkkMku s hkÏke. Ãkwhw»k ÔGkrÇkåkkhe çkLku íkku Ôkt~kLke ~šrØ Ãkh íkuLke fkuE yMkh Lk Ãkzu, Ãkhtíš †e òu yLGkfkBkk çkLku íkku Ôkt~k~šrØ Lk hnu. yk Bkq¤Çkqík fkhÛku s çkækk s MktMf]ík MkBkkòuyu †e Bkkxu yufrLkck yLku MkíkeíÔk yrLkÔkkGko BkkLGkkt yLku ytækÃkríkLke ËuÏkíke ÃkíLkeLke yktÏku Ãkkxk çktækkÔGkk. ÃkíLkeLku ÃkhkGkkLkk yk©Gku hnuÔkkLšt ÚkGšt íGkkhu yrøLkÃkheûkk fhe Lku AíkktGku ÕkkufkÃkÔkkË ÚkGkku íGkkhu yuLkku

85ykrËðkMke, økúk{eý yLku rþü {nkfkÔÞku{kt Lkkhe rð¼kðLkk...

íGkkøk fhÔkkBkkt ykÔGkku! ÃkktåkLke MkBkkLk ÃkíLke Bkkxu ‘su ÕkkÔGkk Aku íku ÔknUåkeLku

ÇkkuøkÔkku` yuÔke BkkíkkLke WÂõíkLke f]íkf håkLkk fhÔke Ãkze ! ÃkktåkLke ÃkíLke nkuÔkk

Aíkkt Mkíke Au yu rMkØ fhÔkk Bkkxu çkeS òíkòíkLke fÚkkyku ÿkiÃkËe MkkÚku òuzÔkkBkkt

ykÔke ! yk BkktnuLšt fkuE ykÔšt f]rºkBk íkzòurzGkk «fkhLšt rLkhkfhÛk ykrËÔkkMke

fÚkkBkkt òuÔkk Lknª Bk¤u. su suBk Au yLku suÔšt Au, íkuLku Mkknrsf YÃkBkkt, çkeS ËtÇk Lku f]íkfíkkLke økzÇkkts Ôkøkh ykrËÔkkMke BkLkkuÔk]r¥k MÔkefkhu Au Lku †eLku, yuLke

Bkn¥kk yLku BkGkkoËk Au íkuBk MÔkefkhÔkkLkk ËtÇk Ôkøkh s ykÕkuÏku Au.”4 ykÚke

ykrËÔkkMke MkeíkkLku ÃkkuíkkLkk ~keÕk Bkkxu LkÚke íkku yrøLkÃkheûkk ykÃkÔke Ãkzíke fu LkÚke íkku yÃkBkkrLkík ÚkE ækhíkeBkkt MkBkkE sÔšt Ãkzíšt. íku MkBk„ú LkøkhsLkku Ôkååku

økkihÔkÇkuh øk]n«Ôku~k fhu Au. ‘ÇkkhÚk’Bkkt ÃkÛk økktækkheLku nrMíkLkkÚh ÕkkÔkÔkk fkuELku

AÈLkku yk~khku ÕkuÔkku Ãkzíkku LkÚke. yLku ytæk æk]íkhküÙ MkkBku MkíkeíÔk Mkkrçkík fhÔkk økktækkheLku ykSÔkLk ykt¾u Ãkkxk çkktækÔkk Ãkzíkk LkÚke. ‘su ÕkkÔGkk Aku íku ÔknUåkeLku

ÇkkuøkÔkku’ yuÔke Bkkíkk fwtíke ÃkktzÔkkuLku LkÚke íkku yk¿kk fhíke fu LkÚke íkku ÿkiÃkËeLku Ãkktåk Ãkrík. ynª ÿkiÃkËeLku íkku Gšrækrch, yuf s Ãkrík Au. “ynª yswoLk suÔkk ÔkehLku ÔkkMšrf BkqALkk Ëkuhu çkktækeLku, yuLke s Lksh MkkBku ÿkiÃkËeLku ÇkkuøkÔku Au! Aíkkt ÃkíLke ¼úü ÚkGkuÕke Au yuÔkku fkuE «íGkkÎkkík yswoLkBkkt òuÔkk Bk¤íkku LkÚke... ykBkkt ykiËkGkoLkku ÃkÛk fkuE Çkkh LkÚke. su Au íku MkBks Au yLku †eLkku ÃkÛk ÔkkMíkrÔkf YÃkBkkt ÔGkÂõíkíÔk MÔkefkh Au. ykrËÔkkMke ²kkuík rMkÔkkGk yLGkºk õGkktGk ykÔšt rLkYÃkÛk ~kõGk s LkÚke.”Ãk

yk çkkçkík íkuBkLkk ÕkkufMkkrníGk Ãkqhíke BkGkkorËík LkÚke. íkuBkLke Mkkt«ík økkurXGkkrÔk»kGkf SÔkLkheríkBkkt ÃkÛk †eLke GkkiLk Bšõíkíkk yLku ÔGkÂõíkíÔkLkk MÔkefkhLkkt Mkns Ë~koLk ÚkkGk Au. fLGkkLkk ÕkøLk ÃkqÔkuoLkk òíkeGk MktçktækkuLkk Õkeæku ÚkGkuÕkk MktíkkLkLkku Ãkrík fkuE ÃkÛk «fkhLkk Lkiríkf fu MkkBkkrsf AkuA rÔkLkk fLGkk MkkÚku MktíkkLkLku ÃkÛk MÔkefkhu Au.

‘ÇkkhÚk‘Bkkt ÔkŠÛkík †e åkrhºkku Ãkh rÃkík]Mk¥kkf MkBkksLkk ykË~kkuo, ÏGkkÕkku fu BkkLGkíkkykuLšt fkuE rÔk~ku»k ÇkkhÛk Lk nkuÔkkÚke Gšrækrch yLku ÃkktzÔkku rÃkíkkLkk Bkkuûk Bkkxu ÿkiÃkËeLkk åkhÛkkuBkkt LkBkeLku BkkøkoË~koLk Bkkøku Au yLku íkuLke huÏkËuÏk Lkeåku MkuLkuíkhku Gk¿k fhu Au. f]íkf MktMf]ríkLkk ÇkkhÛkÚke Bšõík yuLke yk ÔkkMíkrÔkf MkBksLkkt Bkq¤ ykrËÔkkMkeykuLke MkknrsfíkkBkkt Au.

ÔkkÕBkerf yLku ÔGkkMku †e yLku íkuLkk åkrhºkLku økBku yuxÕkk Wååk ykË~kkuoÚke

Bktrzík fGšO nkuGk íkkuÃkÛk Úhw»kku nkuÔkkLkk Mktçktæku íkuBkLku BkLk «økx fu «MkLLkYÃkBkkt †e Ãkwhw»kLke MktÃkr¥k s Au ! Ãkwhw»kLkk †e íkhVLkk yk árüfkuÛkLku Õkeæku s BknkÇkkhíkBkkt Gšrækrch ÿkiÃkËeLku ÃkkuíkkLke MktÃkr¥k BkkLkeLku ãqíkLkk ËkÔkBkkt Bkqfu Au. Ãkwhw»kLku {Lk †e su{ yuf MktÃkr¥k Au, íkuLkk Ãkh {kr÷fen¬ fu yrÄfkh Au íku{ †e íkuLku BkLk yuf rÔkMBkGk fu ykùGko Au. yf¤ yLku MktfwÕk yuÔšt ík¥Ôk Au. ykBkktÚke s †e rÔk~kuLkk råkºkrÔkråkºk ÏGkkÕkku yrMíkíÔkBkkt ykÔGkk yLku fkBkÛkxqBkÛk, Bktºkíktºk, ËtÇk, rÔkïkMkÎkkík, fÃkx Ôkøkuhu yLkuf heíku †e MkkÚku s MktÕkøLk ÚkGkk. ‘øšshktLkku yhuÕkku’, ‘hkXkuhÔkkhíkk’ suÔkkt ykrËÔkkMke BkkirÏkf BknkfkÔGkkuBkkt yk «fkhLkkt ík¥Ôkku õGkktf õGkktf Lkshu Ãkzu Au. “ykÔšt çkeswt «BšÏk ÔkÕkÛk fÚkkykuBkkt «økx ÚkkGk Au íku †e yuf yBkqÕGk ÄLkYÃku. rÔkïLke fkuE ÃkÛk ÕkkuffÚkkLkk fkuE ÃkÛk MkknMkÔkehLku çkËÕkkBkkt YÃkMštËhe s Bk¤u Au. Úhw»kLkk çkækk s MkknMkLkku yufBkkºk yLku ytríkBk ÚhMfkh íku †eLke «krÃík, W¥kBk YÃkktøkLkkLke WÃkÕkrçæk !”6 Ãkhtíš ykrËÔkkMke SÔkLkË~koLk †eLku yBkqÕGk ÄLk YÃku òuíšt LkÚke. yhuÕkkuBkkt nrhykuBk ÔkkÎk BkkhÔkkLšt MkknMk fhu

Au íGkkhu ÔkuÕkk ÔkuÔkkrhGkkLke fwtÔkhe MkkBkuÚke ÕkøLkLkku «MíkkÔk Bkqfu Au. ykBk ynª ykrËÔkkMke MkúkuíkLke ÚhkfÚkk yLku BkkirÏkf BknkfkÔGkkuBkkt †eÚhw»kLkk MkBkkLk yrækfkhÔkk¤k MkBkíkkÔkkËe SÔkLkLkkt Ë~koLk ÚkkGk Au s „úkBk(sLkÃkË)

yLku r~kü MkkrníÔkBkkt y«kÃGk Au.

2003-2004Bkkt fu. fu. rçkhÕkk VkWLzu~kLk, LkÔke rËÕne îkhk MÚkkrÃkík íšÕkLkkíBkf ÇkkhíkeGk MkkrníGk ~kkuækÔk]r¥k GkkusLkk ytíkøkoík ‘ykrËÔkkMke, òLkÃkË yLku r~kü

BknkfkÔGkkuBkkt Lkkhe’, ÚMíkfLkk WÃkMktnkhLkku yt~k ÃkkËxeÃk

1. ykrËÔkkMke, òLkÃkË yLku r~kü BknkfkÔGkkuBkkt Lkkhe, zkì. ÇkøkÔkkLkËkMk ÃkxuÕk, Ãk].17

2. ykrËÔkkMke MkkrníGkBkkt Lkkhe rÔkÇkkÔkLkk yLku åkuíkLkk, zkì. nMš Gkkr¿kf, y«økx ÕkuÏk.

3. yusLk

4. yusLk

5. yusLk

6. yusLk

(2) ‘¼e÷kuLkwt ¼khÚk’ (¼e÷e {nk¼khík)

6.

‘¼e÷e ¼khÚk’Lkku

ÄkŠ{f yLku Mkk{krsf Mkt˼o

zkì. nMkw Þkr¿kf

{wÏÞ WÃk¢{ ynª ¼e÷e {nk¼khíkLkku ÄkŠ{f yLku Mkk{krsf Mkt˼o íkÃkkMkðkLkku, [[oðkLkku Au. ¼e÷e {nk¼khík r÷r¾ík YÃk{kt zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ îkhk MktÃkkrËík ÚkÞwt Au, íkuÚke íkuLkk ÃkkXLku ykÄkhu s yk çku Mkt˼kou íkÃkkMkðkLkk hnu Au. ykÚke, yu{ fne þfkÞ fu su f]ríkLkku r÷r¾ík YÃk{kt ÃkkX rLkrùík ÚkÞu÷ku Au, íku Mkt˼uo s íkuLkk ÄkŠ{f yLku Mkk{krsf çktLku ytøkku íkÃkkMkðkLkku, yLku yu heíku f]ríkrLkc rðrþü árüyu fhðkLkk yÇÞkMkLkku ynª nuíkw Au. òu fu zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u yuf MkrLLkc yÇÞkMke íkhefu, yk f]ríkLkk MktÃkkËLkLke ¼qr{fk{kt íkÚkk yLÞºk íku{Lkkt ‘¼e÷ Mk{ks yLku MkkrníÞ’ íkÚkk “ ‘hkì{ Mkeík{kLke ðkhíkk’Lkku

Mkk{krsf, ÄkŠ{f, yiríknkrMkf Mkt˼o” suðk fux÷kf ÷u¾ku{kt yLku ¼e÷e

MkkrníÞLkkt Lkkhe Ãkkºkku rðþuLkk íku{Lkk yÇÞkMkÃkqýo økútÚk{kt, {nk¼khíkLkk Mkt˼uo yk çktLku ytøkkuLke [[ko fhu÷e s Au. íku{kt Mkk{kLÞ økwshkíke MkktMf]ríkf ÄkhkÚke ¼e÷e ykrËðkMke ÄkhkLkk Ä{o yLku Mk{ks rðþuLkk yr¼øk{ku, ÏÞk÷ku õÞkt

Mk{kLk Lku õÞkt ÔÞkðíkof Au, íkuLke [[ko fhu÷e Au. yk WÃkhktík Ãký zkì. LkkÚkk÷k÷ økkurn÷ r÷r¾ík ‘¼e÷kuLkwt ¼khÚk{kt ¼Âõík yLku ÃktÚkÃkhtÃkhk’ {kt, zkì. rLkhtsLk hkßÞøkwhw r÷r¾ík ‘¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ MktÃkkrËík ykrËðkMke MkkrníÞLku ykÄkhu

90¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

zwtøkhe ¼e÷e ¼Âõík MkkrníÞ{kt íkÚkk zkì. Qs{¼kE Ãkxu÷ r÷r¾ík ‘{nk¼khíkLke

rð÷ûký ykrËðkMke ÷kufkÏÞkLk ÃkhtÃkhk’ suðk rðrðÄ yÇÞkMkeykuLkk ðõíkÔÞYÃk

÷u¾ku{kt Ãký ykrËðkMkeykuLke Ä{oÃkhtÃkhk rðþu rðrðÄ árüyu [[ko ÚkE Au. yk çkku÷Lkkh-÷¾Lkkh îkhk Ãký zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ MktÃkkrËík ¼e÷e ¼khÚkLke

yÇÞkMk ¼qr{fk{kt «rþü r÷r¾ík MktMf]ík {nk¼khíkLke fÚkkÚke, ykrËðkMkeykuLke yk fÚkk õÞkt, fux÷e swËe Ãkzu Au íkuLke MkwËeÄo [[ko ÚkE Au. yk{ su MktÃkkrËíkf]rík yLku yuLkku rLkrùík þkçËe su r÷r¾ík ÃkkX ykÃkýLku {¤u Au yLku yuLkkt Ä{o yLku

Mk{ksLkkt {wÏÞ çku ytøkku rðþu su ftE fnuðkÞwt-÷¾kÞwt Au, yux÷e WÃk÷çÄ Mkk{økúe yLku yk rð»kÞLku ÷økíke {khe ÃkkuíkkLke fux÷ef òýfkhe yLku {kLÞíkkyku fu ÄkhýkykuLku ykÄkhu {khu ynª ¼e÷e ¼khÚkLkk çku ytøkkuLke [[korð[khýk fhðkLke Au.

ykx÷e ¼qr{fk ÃkAe Ãký {khu {khk yk yÇÞkMkLke ðkík {ktzíkkt Ãknu÷kt ÄkŠ{f Mkt˼o yLku Mkk{krsf Mkt˼oÚke {Lku yr¼«uík þwt Au, íkuLke MÃküíkk Ãký fhðe òuEyu. ÄkŠ{f Mkt˼o{kt {khe árüyu çku çkkçkíkkuLkku Mk{kðuþ ÚkkÞ Au : yuf íkku ykrËðkMkeykuLke Ãkkuíkefe su Ä{oárü Au, ÃkhtÃkhk Au, yu {kxuLkkt rðrÄrðÄkLkku fu r¢Þkfktz Au íku{kt yk f]ríkLkwt MÚkkLk õÞkt Au, fuðwt Au, íku [[oðwt yLku çkeswt, yk ÷kufkÏÞkLkLke fÚkk{kt s ykrËðkMkeykuLke Ãkkuíkefe Ä{o©Økyku, {kLÞíkkyku õÞkt Au, fuðe Au ? yÚkkoíkT ykrËðkMke Ä{oÃkhtÃkhkLku, yuLke {kLÞíkk yLku ©ØkLku, {nk¼khíkLke yk {nkfÚkk õÞkt, fuðe heíku çkktÄu Au ? Lku yu fkhýu ykrËðkMke {nk¼khÚkLke ÃkhtÃkhk Mkk{kLÞ ÄkhkLkk {nk¼khíkLke ÃkhtÃkhkÚke õÞkt swËe Ãkzu Au. yk heíku s, ÄkŠ{fLke su{ s, Mkk{krsf Mkt˼o Ãký çku ytøkku{kt ðnU[kÞ Au. yu{kt Ãknu÷kt íkku yu òuðkLkwt Au fu ykrËðkMkeykuLke ÃkkuíkkLke s su Mkk{krsfíkk Au – su{kt yu{Lkk Mk{ksLke h[LkkLkk ykÄkhku, Äkhýkyku, øk]neíkku {kLÞíkkyku yLku Mkk{krsf LkeríkrLkÞ{ku yLku íkuLkwt çktÄkhý fu {wÏÞ {k¤¾wt Au íku çkÄkLkku Mk{kðuþ ÚkkÞ Au – yu {nk¼khíkLke fÚkkLku fuðe heíku çkktÄu Au yLku Ãkkuíkefwt YÃk ykÃku Au ? yuðe s Mkk{krsf rðrþüíkk yLku Mkk{kLÞ ÄkhkÚke yuLke ÔÞkðíkofíkk ¼e÷e ¼khÚkLku Mkk{kLÞ ÄkhkLkk {nk¼khíkÚke õÞkt, fux÷wt swËwt Lku ÔÞkðíkof YÃk ykÃku Au ? çkeswt, ykrËðkMkeykuLkk ÃkkuíkkLkk Mk{ksLkwt Ãkkuíkefwt su {k¤¾wt Au, yuLku çkktÄe hk¾ðk{kt, yu{kt Rü Au íkuLku xfkððk{kt yLku yrLkü Au, íkuLku nxkððk{kt

yk {nkfÚkk fuðwt, fux÷wt ÞkuøkËkLk ykÃku Au ? çkeswt Mkh¤ þçËku{kt fneyu íkku ¼e÷e ¼khÚkLku yuLkkt rLkS rðrþü YÃk{kt ½zðk{kt ykrËðkMke Mk{ksLkwt fuðwtfux÷wt, ÞkuøkËkLk Au Lku Mkk{u Ãkûku ykrËðkMkeykuLkku su Mk{ks Au íkuLkk ÃkkÞkLkk ykÄkhkuLku çkktÄðk{kt {nk¼khíkLkwt fux÷wt-fuðwt ÞkuøkËkLk Au, yk çktLku ÃkkMkktykuLke [[koLkku Mkk{krsf Mkt˼o{kt Mk{kðuþ ÚkkÞ Au. yk çktLku {nk{køkuo-Ä{oLkk yLku Mk{ksLkk-òu ¼e÷e ¼khÚkLke fÚkkLku ykÃkýu íkÃkkMkeyu íkku yuÚke yuf f]rík íkhefu ¼e÷e ¼khÚkLku yLku òrík íkhefu ¼e÷e ykrËðkMkeykuLkkt Ä{o, MktMf]rík, Mk{ksLku Wr[ík Lku ÞÚkkÚko YÃk{kt Ãkk{ðkLkwt rËþkMkq[Lk {u¤ðe íku MkkÚku s «rþü Lku MkðoMðef]ík yuðe r÷r¾ík MktMf]ík ÄkhkLkk {nk¼khíkLke fÚkkLku Ãký rðþu»k YÃk{kt òýe þfeþwt. MkktMf]ríkf RríknkMk yLku Ä{o íkÚkk ykÞoòríkLkk ¼khíkeÞfhýLke árüyu rð[kheyu íkku hk{kÞý yLku f]»ý[rhºkLkk {wfkçk÷u {nk¼khík yíÞtík Mktfw÷ Au. yu{kt fÚkkLkk ykÄkhu Ä{o, MktMf]rík, Mkk{krsf ÔÞðMÚkk yLku LkeríkLke árüyu, nsw Ãký Wfu÷ðkLkk çkkfe Au yuðk ½ýk Mktfw÷ Lku fqx «&Lkku Au. yu{kt yuf íkhV ðuËku¥kh ykÞoSðLkLkku yk÷u¾ Au, ykÞoðtþLkk s hksðeyku yLku íku{Lke Ãkkt[-Mkkík ÃkuZeykuLkku Ãkkihkrýf RríknkMk Au íkku çkeS çkksw su Mkt¼ðík: ykÞoÄkhkLkwt LkÚke Ãkhtíkw yLÞ Äkhk{ktÚke ykÔÞwt Au, yuðwt Ãký sýkÞ Au. ÞÞkríkÚke {ktzeLku ÞwrÄrch MkwÄeLke su fÚkk Au íkÚkk f]»ýîiÃkkÞLk, fwtíkk yLku íkuLkk Ãkkt[ ÃkwºkkuLke fÚkk Au, ytrçkfk-ytçkkr÷fk Mkt÷øLk r[ºkðeÞorðr[ºkðeÞoLke su fÚkk Au, ÿkiÃkËeLkk Ãkkt[ ¼kEyku MkkÚkuLkk ÷øLkMktçktÄ fu þhehMktçktÄLke su ðkík Au, yu{kt ykÞoMðef]ík Ä{o yLku Mkk{krsf Lkerík-rLkÞ{kuLke árüyu ½ýwt yMkkÄkhý økýe þfkÞ yuðwt Au. Ãkwhký fu RríknkMk WÃkhktík, ykÞoÄ{o yLku ykÞoMktMf]ríkLkwt su ¼khíkeÞfhý ÚkÞwt yuLke MkktMf]ríkf {Lkku{tÚkLk¼he WÚk÷ÃkkÚk÷ ÚkE íkuLke s MkktMf]ríkf Mkt¢{ýþe÷íkk yLku ÃkrhðíkoLkLke «r¢Þk Au. ykÞkou ¼khík{kt ykÔÞk yLku MkÃík®MkÄwLkk «Ëuþ{kt ðMÞk yLku ykøk¤ ðæÞk íÞkhLkwt ¼khík yux÷u ÃkwhkýLkku stçkwîeÃk. yu{kt Ãkkïo yux÷u fu ÃkŠþÞkÚke {ktzeLku EhkLk-yV½krLkMíkkLkf~{eh WÃkhktík W¥khu [eLk-òÃkkLkLku MÃkþoíkk «ËuþkuLkku Lku Ãkqðkou¥kh çkeò «Ëuþku MkkÚku çkúñËuþLkku íkku Mk{kðuþ ÚkkÞ íku WÃkhktík Ërûký AuzkLkk ©e÷tfkLkku íkÚkk Ërûký Ãkqðo yurþÞkLkk {÷urþÞk, ÚkkE÷ìLz, òðk, Mkw{kºkk ðøkuhuLkku Ãký Mk{kðuþ ÚkkÞ! yksu íÞkt çkÄu s rþÕÃk, Lk]íÞ yLku ÷kufLkkxâLkk rðrðÄ «fkhku{kt, fÚkkyku yLku økeíkku{kt, hk{kÞý-{nk¼khíkLke ÃkhtÃkhk Au. yk çkÄwt {kºk «ðkMkÚke s ÃknkutåÞwt Au yuðwt LkÚke, Ãkhtíkw íku íku «ËuþMkt÷øLk {q¤¼qík MkktMf]ríkf ytøkku YÃku Mkt÷øLk Au.

92¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

òðkLkku hksðtþ ÃkkuíkkLku Ãkktzððtþe {kLku Au ! yk çkÄk s ¼khíkuíkh yurþÞLk hk»xÙku{kt hk{kÞý suðe s {nk¼khíkLke fÚkkLkk rðrðÄ YÃkkLíkhku Au. {nk¼khíkLke fuLÿYÃk ½xLkk fkuE çkLku÷e s çkesYÃku yiríknkrMkf ½xLkk

Au. yuLku Mkqík ÃkhtÃkhkyu yuf ËtíkfÚkkLkwt YÃk ykÃÞwt. yuLkku s «Mkkh-«[kh stçkwûkuºkeÞ yurþÞLk rðMíkkhku{kt ÚkÞku Lku MÚk¤u MÚk¤u yu{kt MÚkkLkeÞ htøkku W{uhkíkk økÞk. çkeS çkksw ¼khík{kt «Úk{ ykðu÷k ykÚkðoý ykÞkou yLku RhkLk ÚkELku çkesu íkçk¬u MkÃík®MkÄwLkk «Ëuþku{kt ðMku÷k yLku Ãkqðkou¥kh yLku Ërûký rËþk{kt ykøk¤ ðÄu÷k ykÞkuoLku rðrðÄ òríkyku MkkÚku Mkt½»ko ÚkÞk yLku ytíku òríkòríkLkku Mk{LðÞ ÚkÞku, su fk¤¢{u Mk{ks, MktMf]rík yLku Ä{o{kt ÃkrhýBÞku. ykÚke {q¤ fu þwØ ykÞo MktMf]rík yLku Ä{o{kt yLkuf Lkðk «ðknku ¼éÞk yLku Mk{ks, Ä{o yLku ÔÞkÃkf YÃk{kt fneyu íkku MktMf]ríkLkwt yuf Lkðwt, Mktr{r©ík Ãkhtíkw Mktfw÷ yuðwt YÃk çktÄkÞwt. yk{kt {q¤ ykÞkouLku Lku yu{Lke MktMf]ríkLku, Mkk{krsf-ÄkŠ{f Lkerík-rLkÞ{Lku {kLÞ Lk níkwt íkuðwt Ãký níkwt Ãkhtíkw yuLkku «òøkík Mðefkh ÚkE [qõÞku níkku. ykÚke s íkku su fE Lkðwt fu - Mðef]ík níkwt íkuLku Ãký Ä{oLkerík{kLÞ økýðkLke ÃkrhÂMÚkríkLkwt rLk{koý ÚkÞwt yLku yuLke «r¢Þk YÃku s hk{kÞý, f]»ý[rhºk, ÃkktzðfÚkk ðøkuhuLkkt ÃkwhkfÚkkfeÞ YÃkku çktÄkÞkt Lku su su ¼khíkeÞ «Ëuþ fu yLÞ yurþÞkE hk»xÙku{kt ðnuíke fÚkkLkwt su çknwÃkrh{kýe çk]níkT YÃk níkwt yuLku ykÄkhu s MkðoMðef]ík yuðe ¼khíkeÞ ykÞoLkk Ä{o yLku MktMf]rík{kt hk{fÚkk, f]»ýfÚkk yLku ÃkktzðfÚkkLkkt yksu MktMf]ík{kt {¤u Au íku YÃk rMkØ ÚkÞkt Au. ykÃkýwt Mkk{kLÞ ð÷ý MktMf]ík{kt {¤íke fÚkkLku {q¤ MkúkuíkLke {kLkðkLkwt Au yLku yu fÚkkLkkt su çkeòt yLÞ «kËurþf yLku òríkøkík YÃkkLíkhku Au íkuLku ÃkhkuÃkSðe yLku yLkwøkk{e {kLkðkLkwt Au. ykðwt Äkhðwt õÞktf {kuxe [qf Ãký nkuE þfu Au, yu ÷ûk{kt hk¾ðk suðwt Au. {wÏÞ ÄkhkLke {nk¼khíkLke f]ríkLkk fuLÿ{kt {q¤¼qík {wÏÞ ¼khíkLke fÚkk Au Lku yk fÚkkLkk rðrðÄ «Ëuþku yLku òríkyku{kt su YÃkkLíkhku ÚkÞkt yu {ktnuLkk fux÷kf {n¥ðLkk ytþkuLku yk{us fheLku sÞ Mktrníkk{ktÚke {nk¼khíkLkwt YÃk çktÄkÞwt Au. yk{, {wÏÞ ÄkhkLkwt su {nk¼khík Au íku Ãký fux÷wtf {q¤ íkku fux÷wtf Mðef]ík Au. ÿkiÃkËeLkk Ãkkt[ MkkÚkuLkk MktçktÄLke su ðkík Au yuLkku MÃkü Lku yuf{kºk MktçktÄ ríkçkuxLke ykrËðkMke ÃkhtÃkhk MkkÚku s Au. yksu Ãký, yuf fLÞkLkkt ÷øLk, yuf ÷kuneMktçktÄ Ähkðíkk yufÚke rðþu»k ¼kEyku MkkÚku ÚkkÞ Au.’ ‘rzMfðhe’ yu ykLkk Ãkh MktÃkqýo ËMíkkðuS rVÕ{

çkLkkðe Au yLku yu{kt yuf †eLkk Ãkkt[uÞ ÃkríkykuLkkt Ãkrh[Þ

rLkðuËLk Au.‘su ÷kÔÞk nku yu Ãkkt[u ðnU[e ÷ku’ fwtíkkLkku ykËuþ íkku yuf fÚkkí{f ¾w÷kMkku Au, fkÞofkhý Au. yu ftE ykÞoSðLk yLku Ä{o-MktMf]ríkLkwt fkuE «[r÷ík

Lku Mðef]ík ytøk LkÚke. yuf yMkkÄkhý ÃkrhÂMÚkrík yLku ½xLkk Au. yu òu ykÞo{kt

«ðíkoíkwt Mkk{krsf Lku Lkiríkf yuðwt ð÷ý nkuík, íkku yu çkesu õÞktf Ãký çkeò YÃkuMðYÃku òuðk {¤íkwt nkuík. yu{ Úkíkwt LkÚke. yuLkku yÚko yu

Au. Þ{-Þ{e-MktðkË yu su{ yuf {kLkð Mk{ksLkwt yLku ÷øLkMktMÚkkLke

MÚkkÃkLkkLkwt ykht¼Lkwt YÃk Au, ÃkhkuZ Au, íku{ yk yuf su MkeÄwt yk òrík yLku yuLke

ÃkhtÃkhk MkkÚku òuzkÞwt LkÚke, Ãkhtíkw yLÞ MknkÞf Mkúkuík{ktÚke ykÞkík ÚkÞu÷wt yLku

Mðef]ík Au.

yk{, {nk¼khíkLke fÚkk Ãkkuíku s Mk{ks yLku MktMf]ríkLkk «rík®çkçk

÷u¾u yuf Mktfw÷ yLku Mktr{© YÃk Ähkðu Au. ykÚke s, økwshkíkLke ¼khíkLke fu yurþÞkLkk yLÞ hk»xÙkuLke su {nk¼khíkLke fÚkkyku Au íku çkÄe s {nk¼khíkLke {q¤ økýkíke f]ríkLkk yÇÞkMkLke árüyu yíÞtík {n¥ðLke Au. ykÚke, ¼e÷e ¼khÚkLku Ãký òu ykÃkýu MktMf]ríkLkk yuf [k÷f yLku ÔÞkÃkf YÃk{kt íkÃkkMkeyu íkku yu yÇÞkMk Ãký ytíku {q¤ {nk¼khíkLkk ykÃkýk yÇÞkMkLku rðþË çkLkkðe þfu.

ykx÷e yk çkeS ¼qr{fk ÃkAe nðu ¼e÷e ¼khÚkLkku ÄkŠ{f Mkt˼o íkÃkkMkeyu. Mkk{kLÞ «ðkn{kt ‘{nk¼khík’Lkwt MÚkkLk rðrþü Au. rðrþü yu heíku fu yk {nkfÚkk ¼khíkeÞ ykÞoÄ{oLkwt {n¥ðLkwt ytøk Au, Ãkhtíkw yuf f]rík íkhefu ‘{nk¼khík’ Lku ‘hk{kÞý’ fu ‘hk{[rhík {kLkMk’ yLku ‘©e{ËT ¼køkðík’ suðwt Lku sux÷wt ÄkŠ{frðrÄ{kt fkuE «íÞûk YÃk{kt MÚkkLk LkÚke. hk{fÚkk yLku f]»ýfÚkkLkkt Ãkrðºk {Lkkíkkt f]ríkYÃkkuLkkt ÄkŠ{f rðrÄrðÄkLk Mkt÷øLk ÃkkX ÃkkhkÞý ÚkkÞ Au, ykðwt {nk¼khíkLkwt ÄkŠ{f MÚkkLk, fkÞo fu ÃkAe {n¥ð LkÚke. yu Ä{oLke ©ØuÞ fÚkk sYh Au Lku yu{kt {wÏÞ yLku ykz fÚkkLkfkuLku ykÄkhu {æÞfk÷eLk MkkrníÞ{kt ykÏÞkLkYÃk rðrðÄ f]ríkyku h[kE Au yLku íku {ktnuLke ykÏÞkLkYÃk f]ríkykuLkkt, rðþu»kík: [iºkkrË ÄkŠ{ffÚkkLkk ðk[Lk, ÃkXLk, økkLk YÃku Úkíkkt «Míkwríkfhýku{kt, økkLkkrË Ãký ÚkkÞ Au. Ãkhtíkw hk{kÞý yLku ¼køkðíkLkkt su{ ÃkkhkÞý ÚkkÞ Au yLku íkuLkk {wÏÞ nuíkwyku ¼ÂõíkÃkqýo yLkwckLk, {]íkkí{kykuLke {wÂõík ðøkuhu nkuÞ Au, íkuðwt {nk¼khík Ãkûku LkÚke. yux÷wt s Lknª Ãkhtíkw hk{kÞý, ¼køkðík yLku økeíkk suðk

94¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

Ä{oøkútÚkkuLku Ãkrðºk økýeLku øk]nMÚkkuLkk ½h{kt hk¾ðkLke ÃkqßÞ¼kðÃkqýo ÃkhtÃkhk økwshkík{kt yLku ¼khík{kt yLÞºk Ãký Au, íkuðe {nk¼khíkLku ½h{kt hk¾ðkLke yLku íkuLkku rLkíÞ fu «kMktrøkf ÃkkX fhðkLke ÃkhtÃkhk LkÚke. Q÷xwt, Mkk{kLÞ {kLÞíkk íkku yuðe Au, ‘½h{kt {nk¼khík Lk h¾kÞ, øk]nftfkMk ÚkkÞ !’

ykrËðkMkeykuLke ÄkŠ{f ÃkhtÃkhk{kt ykÚke íkÆLk Q÷xwt Au. {nk¼khíkLku yLku íkuLkk rðrðÄ «Mktøkku Ãkh ykÄkrhík h[LkkykuLku yk Mk{krsf yuf{{kt

rðrÄrðÄkLk Mkt÷øLk ÃkkX YÃku økkðk{kt ykðu Au. ¼kËhðk {kMk{kt ‘Äq¤kLkku Ãkkx’ {ktzðk{kt ykðu Au íku Mk{Þu ykrËðkMke ¼khÚkLkk ‘¼ÂõíkLkwt «køkxâ’, ‘LkkhË yLku fkihðku’, ‘f]»ý÷e÷k’, ‘f¤Íwøk’, ‘ÃkktzðkuLkwt rn{k÷Þøk{Lk’ ðøkuhuLke Ãkkt¾zeyku

økkðk{kt ykðu Au. yu heíku ykrËðkMkeykuLke rððknkrË ÄkŠ{f-Mkk{krsf rðrÄLkk «Mktøku

Ãký {nk¼khíkLke fux÷ef ½xLkkyku Ãkh ykÄkrhík økeíkk økðkÞ Au. ykrËðkMkeykuLke ÷øLkrðrÄLkk Mk{Þu rðhkxhkòLke íkÚkk W¥khkLkk ykýktLke ½xLkk økðkÞ Au. ykrËðkMkeykuLke {hýku¥kh r¢Þkyku{kt ‘n¾kZku¤’ (þt¾kuØkhLkku ÃkkX), íkÚkk {kuxe LÞkík yLku Mk{krÄ ÃkZðkLkk «Mktøku Ãký ykrËðkMkeyku, yu{Lkk MkkÄwyku ÃkktzwLkk ykí{kLkk {kuûk {kxu Úkíkk Þ¿kLkk «MktøkkuLkkt ¼sLkku økkÞ Au. yu{kt ‘ÃkktzðkuLkku søkLk’, ‘çkk¤ku nhøkwhku’, ‘fwtðkhwt MkkuLkwt’, ‘LkkheLkku ðu[u÷ku Lkh’, ‘ͤk ÍUËhkLkwt {Míkf’ ðøkuhu ¼sLkLke Ãkkt¾zeyku økðkÞ Au. yk árüyu fne þfkÞ fu Mkk{kLÞ «ðkn{kt su rðrÄøkík MÚkkLk-{n¥ð ‘hk{kÞý’ yLku ‘¼køkðík’ Lkkt Au, íku s MÚkkLk ykrËðkMke Mk{ks{kt {nk¼khíkLkwt

Au. Mkqû{íkkÚke ðkt[íkkt ykrËðkMkeykuLke ÄkŠ{f rðrÄyku{kt hnu÷kt hk{fÚkk, f]»ýfÚkk yLku ÃkktzðfÚkkLkkt MÚkkLkLku íkÃkkMkíkkt íkku yuðwt ÷køku Au fu yk Mkk{krsf yuf{ yuðku Au, su{Lkk Ãkh hk{fÚkk fu f]»ýfÚkkLkku LkÚke yux÷ku ÄkŠ{f «¼kð ÃkktzðfÚkkLkku

Au. Mkk{kLÞ «ðknÚke yufË{ swËe yk ÃkrhÂMÚkrík Au yLku íku Mkq[f Au. økwshkíkLkk ÷kufMkkrníÞ{kt yLku fÚkkMkkrníÞ{kt òu fu {nk¼khíkLkk W¥khk-yr¼{LÞwLkku «¼kð ÔÞkÃkf Au, Ãkhtíkw íku{kt Ãký ‘ykýwt’ s fuLÿ{kt Au yLku yr¼{LÞwLke fkuXk ÞwØLke fÚkkLku íkÚkk fwtíkkyu çkktÄu÷e hk¾zeLku rðþu»kík: økeík{kt {Zðk{kt ykÔÞkt Au. økúk{ rðMíkkhLkk ÃkkxýðkrzÞk hçkkheyku ÃkkuíkkLke òrík¿kkríkøkík ÃkhtÃkhkLku yr¼{LÞwW¥khkLke fÚkk MkkÚku òuzu Au, ÞwØLke hkíku W¥khkLku ÃkðLkðuøke MkktZýe Ãkh ÷E ykððkLkk Ãkhk¢{Lkk ÃkwhMfkh YÃku s ‘ËuMkkE’ suðwt rçkYË {éÞwt yuðe {kLÞíkk Au,

yu fkhýu s hçkkheyku{kt W¥khkLkk ŸÍýkLke f]ríkyku rðþu»k økðkíke hne yLku yuLkku s ÔÞkÃkf «¼kð økwshkíkLkk ÷kufMkkrníÞLke h[Lkkyku Ãkh Ãkzâku íku{s yr¼{LÞw rð»kÞf ykÏÞkLkLke f]ríkyku Ãkh Ãkzâku. yk fÚkkyku Mkk{kLÞ «ðkn{kt

ÄkŠ{f MkkrníÞLke Au, Ãkhtíkw Ä{orðrÄ MkkÚku fu Ä{o MkkÚku Mktf¤kÞu÷k fkuE ík¥ð MkkÚku yuLkku fkuE «íÞûk MktçktÄ LkÚke. Ä{ofÚkkLkkt yk Ãkkºkku Au, yux÷ku s yu{kt Ä{o ík¥ðLkku Mkt˼o Au, çkeòu MkeÄku fkuE s MktçktÄ Ä{o Lku yuLkk rðrÄrðÄkLk MkkÚku

LkÚke. yk fÚkkyku íkku {wÏÞíðu fÚkk íkhefu rðþu»k hku[f yLku {Lkkuhtsf Au, yu {kxu Lku yu heíku s «ðkn{kt ykðe yLku xfe hne Au.

Mkk{kLÞ «ðkn{kt {nk¼khíkLkku yuf çkeòu «¼kð fu rðrÄMkt÷øLk fkÞo ‘Mk÷kufk’ YÃku Au. ÷øLk Mk{Þu ßÞkhu ðh½kuzku Lkef¤u, ÃkMk ¼hkÞ yLku ðhhkò Ëuð{trËhu ©eV¤ {qfe ÃkkAk Vhu íÞkhu {nk¼khíkLkk Mk÷kufk økðkÞ Au. yk{kt nuíkw íkku ðhhkò nðu øk]nMÚk çkLke rðþu»k sðkçkËkhe rLk¼kððkLkk Au, íÞkhu yu{Lku ykÃkr¥kfh Mktfw÷ ÃkrhÂMÚkrík{kt áZ yLku MðMÚk hneLku rLkhkfhý fu{ þkuÄðwt íkuLkwt yMkt«¿kkík Ãkýu rþûký ykÃkðkLkku Au, çkeswt fkuE ÄkŠ{f yuðwt fkÞo ynª LkÚke. ykrËðkMkeyku{kt {nk¼khíkLkwt fkÞo ykÚke r¼LLk Au. {kºk {Lkkuhtsf LkÚke. Ä{orðrÄMkt÷øLk Au. WÃkh òuÞwt íku{ Äq¤kLkk Ãkkx{kt, ÷øLkrðrÄ{kt yLku {hýku¥kh rðrÄ{kt yuLku MÚkkLk Au. ykLkwt fkhý þwt ? ynª ¼e÷kuLkk ¼khÚkLkku Ãknu÷ku ÄkŠ{f Mkt˼o – yu ykrËðkMke ÄkŠ{f rðrÄrðÄkLk{kt õÞkt fuðe heíku Mktf¤kÞu÷wt Au, íku MÃkü ÚkkÞ Au. nðu çkeswt Ãkkïo ÄkŠ{f Mkt˼oLkwt íkÃkkMkeyu. ykrËðkMke Ä{o ÃkhtÃkhkLku yk f]rík fuðe heíku çkktÄu Au ? yk «&LkLkku W¥kh {u¤ððk «ÞkMk fheyu íkku, {nk¼khík yu{Lke ÄkŠ{frðrÄyku{kt þk fkhýu MÚkkLk ÃkkBÞwt, yu «&LkLkwt Ãký rLkhkfhý {¤u Au. ykrËðkMke {nk¼khíkLkwt fÚkk{q¤ Lku yuLkwt Ãkku»ký s ÃkkxÃkqò{kt Au. ÃkkxÃkqò ykrËðkMkeykuLke Ä{o©ØkLkwt {wÏÞ fuLÿ yLku çk¤ Au, ¾kMk íkku ¾uzçkúñkLkk ¼e÷ ykrËðkMkeykuLkwt, su ynª fuLÿ{kt Au. Mk{økú ykrËðkMkeykuLke ÄkŠ{f ©Øk{kLÞíkkLkwt ykðwt s çkeswt {wÏÞ fuLÿ Au íku {tºkíktºk yLku zkfýrðãk ÃkhLke ÷kuf{kLÞíkk yLku ©Øk. yk çkeswt ík¥ð Ãký ¼e÷ukLkk ¼khÚkLkwt {wÏÞ yLku fkhf «ðíkof yuðwt fuLÿ Au. ykrËðkMke ¼e÷kuLkk ¼khÚkLke fÚkkLke WíÃkr¥k yLku ykht¼ s yk çku ík¥ð Ãkh Au. ynª ykht¼ øktøkkÞkºkkyu Lkef¤u÷k ËuzfkLke fÚkkÚke ÚkkÞ Au. yu

96¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

økkÞLkwt Äý ÃkMkkh Úkíkkt økkÞLke ¾heÚke f[zkE {]íÞw Ãkk{u Au yLku ðkrýÞýLkk

øk¼o{kt yuLkku ykí{k «ðuþíkkt ðkrýÞkLkku Ëefhku çkLke RLÿLkku Lkkufh çkLku Au, MkqÞoLkk þkÃku rþÞk¤ çkLku Au yLku øktøkkLkk YÃkÚke {kurník çkLkíkkt øktøkkLkk økwhwLkk ¼M{ftfýÚke çk¤e-{he hk¾{Þ çkLku Au. hk¾{ktÚke þk÷ð]ûk çkLku Au yLku

þk÷ð]ûk{ktÚke ytíku þtíkLkw çkLke øktøkk MkkÚku ÷øLk fhu Au. þtíkLkw-øktøkkLke fÚkkÚke s ykrËðkMke ¼khíkLkku yLkwçktÄ {nk¼khík MkkÚku çktÄkÞ Au. Ãkhtíkw ynª {q¤{kt s sL{sL{ktíkh, RLÿ yLku økwhw Mkt÷øLk su ½xfku Au yLku yuLkkt òuzkýÚke çkLkíke su ½xLkkyku Au íku çkÄe s Mkk{økúe ykrËðkMke ©Økyku MkkÚku òuzkÞu÷e Au. {nk¼khíkLke {wÏÞ fuLÿYÃk fÚkk íku Ãkktzð-fkihð ðå[uLkwt ðtþðihsLÞ ÞwØ ! yu ykrËðkMke ¼khÚkLkwt Ãký {wÏÞ fuLÿ Au Ãkhtíkw {nk¼khík yLku ykrËðkMke ¼khÚk ðå[u ½ýk íkkÂ¥ðf Lku {q¤¼qík yuðk fÚkkøkík ¼uË Au, su zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷Lke {q¤f]ríkLkk MktÃkkËLk{kt yk ÷¾Lkkh-çkku÷Lkkhu rðøkíku [åÞko Au. {wÏÞ WÃk¢{ ynª ÄkŠ{f Mkt˼o íkÃkkMkðkLkku Au íkuÚke rðøkíkku{kt síkku LkÚke. Ãkhtíkw fwtíkk yLku økktÄkheLke su fÚkk ykrËðkMke ¼khÚk{kt Au íku ynª ¾kMk ÷ûk{kt ÷uðk suðe

Au. fwtíkk yLku økktÄkhe çktLku ynª Mkøke çknuLkku Au yLku MkÃíkŠ»kLke Ãkwºkeyku Au yLku

{q¤¼qík heíku íkku íkÃk¼tøk fhðk ykðíke Lku Mk{zeLkwt YÃk Ähíke MkðþÂõíkyku Au. ynª ÿkiÃkËeLkku Mkt˼o Ãký rð[khðk suðku Au. fwtíkkLke su{ yu Ãký zkfýËuðe Au yLku ¼økðkLkLke yk¿kkÚke ðtþLkkþ «íÞu Ëkuhe sLkkhk ðihLku Ãkku»kðk ykðe Au. ßÞkhu Ãký ðtþÞwØ ÚkkÞ yLku MkðoLkkþ ÚkkÞ íÞkhu fuLÿ{kt íkku Lkkhe s nkuÞ Au yLku ykðe {nkþÂõíkYÃk Lkkhe Ãký ¼økðkLkLke RåAk-yk¿kkLku ðþ ÚkELku ykðe nkuÞ

Au Lku yu heíku íkku ykðku ðtþLkkþ EïhLku s fkhýu ÚkkÞ Au : yk {wÏÞ ykÄkhMkqºk Au su {nk¼khík WÃkhktík økqshktLkku yhu÷ku, hkuXkuhðkhíkk yLku [k{wtzkfÚkk{kt òuðk {¤u Au. yuLke Ãký Mkrðøkík [[ko {khk ‘ykrËðkMke yLku økúk{eý ÃkhtÃkhk’{kt Au. yk MkðoMkk{kLÞ yuðe ykrËðkMkeykuLke Mðef]ík ÷kuf{kLÞíkk Au fu ÃkAe su çkkhkuxe ÃkhtÃkhk {ktÚke ‘økwshktLkku yhu÷ku’, ‘ËuðLkkhkÞý’, ‘hkXkuhðkhík’, yLku {hýku¥kh rðrÄyku MkkÚku Mktf¤kÞu÷e çkeS fÚkkyku yk «ðkn{kt ykðe, íkuLkwt Ãkkuíkefwt ykøkðwt ík¥ð Au ? yk «&Lk rð[kh {køku Au. òu fu ynª yu Ãký òuðwt òuEyu fu ‘sh, s{eLk yLku òuhw-yu ºký frsÞkLkkt Akuhwt !’ yu ÔÞkÃkf yuðe ¼khíkeÞ (Mkt¼ðík: RLzku-ÞwhkurÃkÞLk) ÷kuf{kLÞíkk Au. {kuxk ¼køkLkkt ÞwØku yk {q¤{ktÚke s ÚkÞkt Lku íku ÃkhÚke Lkkt ðehfkÔÞku – rçkhËkðr÷çku÷kzTMk-rnhkuEfÃkkuyuxÙe-Vkuf yurÃkf- suðkt Lkuhuxeð ÃkkuyuxÙe fÚkkfkÔÞkuLkkt MðYÃkku

‘¼e÷e ¼khÚk’Lkku ÄkŠ{f yLku Mkk{krsf Mkt˼o

Lku yuðe f]ríkyku sLBÞkt. yk{, ðtþLkkþLkk {q¤{kt {wÏÞ fkhf yLku «uhf íkku †e s Au, yu ykÄkhMkqºk su{ ¼e÷e ¼khÚkLkwt Au íku{ {nk¼khíkLkwt Ãký Au. «Þý¼úü yLku ÷øLkuíkh çkkÌk MktçktÄku Ähkðíkkt †e ÃkkºkkuLkwt «{ký {wÏÞ ÃkhtÃkhk{kt Ãký ftE ykuAwt LkÚke. íkÚkk ‘yktĤkLkk Ãkwºk íkku yktĤk s nkuÞ’ yuðe ÿkiÃkËeLke WÂõík Ãký yk ðtþøkík ðihkÂøLk{kt ½]ík Lku $Äý çktLku Ãkqhkt Ãkkzu Au, yu Ãký rLkþtf Au. yk{, {nk¼khík yLku ¼e÷e¼khÚk çktLkuLkk WËT¼ð {q¤{kt yk Äkhýk íkku Au s. Ãkhtíkw ¼e÷e ¼khÚkLku rðþur»kík YÃk{kt, ftEf Lkðk yLku ykøkðk YÃk{kt Zk¤u, økk¤u Au ÃkkxÃkqòLkku s Mkt˼o. ynª RLÿ yLku yr¼{LÞwLke fÚkk{kt íku Mkt˼o Au. yk MkkÚku s zkfýrðãk fu ‘{tºkíktºkLke yMkkÄkhý {khf-íkkhf þÂõík Ähkðíke †e’ yk ¼e÷e ¼khÚkLkwt {wÏÞ Lku {q¤¼qík Mkqºk Au. ÿkiÃkËeLk Ãkkºk, ¾uzçkúñkLkk ykrËðkMkeykuLke fÚkk{kt s ykðwt fkhf yLku þÂõíkþk¤e Au yuðwt LkÚke. ¼khíkLkk yLÞ ûkuºk{kt Ãký ÿkiÃkËe ÃktÚk Au, su{kt íktºk{tºkÚke ykhkæÞ yuðe Ëuðe ÿkiÃkËe s Au. yk rðþu Mðíktºk MktþkuÄLk Ãký ÚkÞkt Au yLku yu Ãkh þkuÄøkútÚk Ãký h[kÞku Au. yuLkkt LÞqÍ-f®xøk ©e. sÞtík {u½kýeyu zkì. nrhðÕ÷¼ ¼kÞkýeLku {kuf÷u÷k. zkì. ¼kÞkýe yu Ãkh rðþu»k fkÞo fhðkLkku Mk{Þ Vk¤ðe Lk

þõÞk Lku yu{ýu yu Mkk{økúe {Lku ykÃku÷e Ãkhtíkw nwt Ãký ykt¾Lke íkf÷eV yLku

©{Lku fkhýu yu rËþk{kt rðþu»k yÇÞkMk nkÚk Ähe Lk þõÞku.

ynª yux÷wt s ytíku íkkhððkLkwt Au fu ¼e÷e ¼khÚkLku çkktÄðk{kt 1. zkfýrðãk yLku 2. ÃkkxÃkqò {n¥ðLkku ¼køk ¼sðu Au. zkì. LkkÚkk÷k÷ økkurn÷ íkÚkk zkì. rLkhtsLk hkßÞøkwhwyu ¼e÷e ¼khÚk Ãkh yLku ykrËðkMke Ä{o©Øk Ãkh yu{Lkk yÇÞkMk ÷u¾ku{kt ÃkÞkoÃík rðøkíkku ykÃke Au yuÚke rðþu»k rðøkík yLku [[ko ynª sYhe LkÚke.

çkeòu Lku ytrík{ {wÆku Au íku Mkk{krsf Mkt˼oLkku. yk Ãký rðþu»k yÇÞkMk yLku yu {kxuLkku Mk{Þ {køku yuðe çkkçkík Au. yuÚke ynª yuLkku fux÷kuf ÃkkÞkLkku s rð[kh «Míkwík fhðku WÃkÞwõík Au. ynª Ãký ykøk¤ rLkËuoþ fÞkou Au íku «{kýu (1) ykrËðkMkeykuLkk Mk{ks h[LkkLkk ykÄkhku, Äkhýkyku,øk]neíkku, {kLÞíkkyku yLku Mkk{krsf LkeríkrLkÞ{ku yLku íkuLkwt çktÄkhý ¼e÷e ¼khÚkLku Lkðwt MðYÃk ykÃkðk{kt fuðku ¼køk ¼sðu Au yLku (2) ykrËðkMkeykuLkk ÃkkuíkkLkk Mk{ksLku, yuLkk {k¤¾kLku çkktÄe hk¾ðk{kt ¼e÷e ¼khÚk fuðwt-fux÷wt ÞkuøkËkLk ykÃku Au íku rð[khðkLkku Au. yk{kt «Úk{ su ¼køk Au íkuLkku MktçktÄ ykrËðkMke Mk{ksLkk ¼e÷e ¼khÚk{kt

õÞkt, fuðe, fux÷e yLku fuðe yMkh Ãkze, íku MkkÚku Au. yk {wÆkLke [[koLkku Ãký

fux÷kuf {n¥ðÃkqýo Lku {q¤¼qík MktçktÄ ykrËðkMke ¼khÚk{kt su Lkðwt Lku swËwt {¤u Au, íkuLke MkkÚku Au. ßÞkhu fkuE Ãký fÚkk yuLkk fkuE {q¤ ¼kiøkkur÷f, ÄkŠ{f, Mkk{krsf fu yuf s þçËLkku «Þkuøk fheLku fneyu íkku MkktMf]ríkf ûkuºk{ktÚke çkeò s ¼kiøkkur÷f, çkku÷eøkík yLku òríkøkík ûkuºk{kt «ðuþu Au íÞkhu íku ÃkkuíkkLkk s Mk{Þ yLku Mk{ksLku yLkwYÃk nkuÞ yuðkt ÃkrhðíkoLkku fhe ÷u Au. yu{ Lk fhu fu Lk ÚkkÞ íkku yuðe fÚkk

õÞkhuÞ Ãkkuíkefe Lk ÷køku, fu Lk MÃkþuo Lku ÃkukíkkLke ÃkhtÃkhk Q¼e s Lk fhu. ‘LktËçkºkeMke’ Lke fÚkk{kt fk{÷ku÷wÃk hkòLke ykt¾ W½kzðk {kxu «ÄkLkÃkíLke ¼kíkLke yLku ËqÄLke Ãkkt[ swËe swËe ðkLkøkeyku çkLkkðu Au yLku yu îkhk hkòLku

sýkðu Au íkkhk ½h{kt Au íku Ãký †e s Au yLku «ÄkLkLkk ½h{kt Ãký †e s Au. yk s fÚkk ÞwhkuÃk{kt Ãknkut[u íÞkhu Lkk ¼kík yLku ËqÄ Lk [k÷u fu{ fu íÞktLke «òLkk ¾kuhkfLke hku®sËe ðkLkøkeyku LkÚke. ykÚke ÞwhkuÃk{kt yk fÚkk òÞ

Au yLku yuLkk Mkw¼xLku çknkhøkk{ {kuf÷e yuLke ÃkíLkeLkku WÃk¼kuøk fhðk rð[khu Au yLku yufktíkLkku ÷køk MkkÄu Au íÞkhu Mkw¼xLke ÃkíLke {h½eLkk {ktMkLke Ãkkt[ swËe swËe ðkLkøkeyku çkLkkðe s{kzu Au íÞkhu ðkLkøke [k¾íkku hkò çkku÷u Au íÞkhu Mkw¼xÃkíLke fnu

Au : hkò, íkkhk ½h{kt Ãký su Au íku †e s Au ÃkAe íkwt ynª þk {kxu ykÔÞku ? – yk heíku s fkuE yuf {wÏÞ ½xLkk su ¼khíkeÞ MkÃík®MkÄwLkk ykÞoðtþLke níke íkuLke fÚkk rðrðÄ òrík «Ëuþ, çkku÷eLkk ûkuºk{kt «ðuþe íÞkhu {q¤{kt fux÷ktf ykðkt ÃkrhðíkoLkku ÚkÞkt yLku yu{kt fux÷ktf Lkðkt fÚkkLkfku Ãký W{uhkíkkt økÞkt. yk fÚkk fk¤¢{u fuð¤ {Lkkuhtsf Lk hne Ãkhtíkw SðLkÄkhýk yLku Ä{oLkku ¼køk çkLke r÷sLz{ktÚke r{Úk{kt YÃkkLíkh Ãkk{e íÞkhu ykðkt MknMkúþík YÃkkLíkhkuLku økk¤e[k¤eLku yuLkwt yuf {wÏÞ Lku Mðef]ík {k¤¾wt çktÄkÞwt. Ãkhtíkw yk ÃkAe Ãký ßÞkhu íku yk fÚkk r÷r¾ík YÃk{kt fu ftX «ðkn{kt ËuþuËuþu yLku òríkyu-òríkyu rðfMkíke hne íÞkhu íku{kt íkuLkkt fux÷ktf ykøkðkt YÃkku Ãký «ðkn{kt hÌkkt, suLkku MktçktÄ yu «Ëuþ yLku òríkLkk Mk{ks MkkÚku s nkuÞ ! ¾uzçkúñkLkk ykrËðkMkeyku{kt Ãký ykÚke s su YÃkkLíkrhík yuðwt fÚkkLkf Au íku íku{Lke Mkk{krsfíkk yLku Ä{o©Øk yu çktLkuLkk fkhýu Au.

{nk¼khíkLke fÚkk s yuðe Au fu yuLke fuLÿYÃk ½xLkk{kt yLku yu {kxuLkkt fkhf yuðkt Ãkkºkku{kt «kËurþf yLku òríkøkík fkhýu fkuE Mkk{krsf ÃkrhðíkoLk Lk ÚkkÞ. Ãkhtíkw yu ÃkkºkLkk ÔÞÂõíkíð yLku íkuLkkt fkÞkouLkkt ÞkuøÞÞkuøÞíkkLkkt Äkuhýku 98¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ

Mkt˼o

çkË÷kÞ. ynª ÃkkºkkuLkkt Lkk{ çkË÷kÞkt Au, íku òríkøkík yLku Mkk{krsf Ãkrhçk¤ Au. çkeòt su Mkk{krsf Ãkrhçk¤Lkkt YÃkkLíkhku yLku ÃkrhðíkoLkku Au íkuLkkt {wÏÞ fkhý{kt ykrËðkMke Mk{ksLke {wÏÞ MkkÄkhý ÄkhkÚke íkkÂ¥ðf heíku s swËe Ãkzíke Mkk{krsf Lkkhe rð¼kðLkk Au. yk Mk{ks {kík]«ÄkLk Au. zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ yk Mkt˼o{kt ÞkuøÞ heíku íkkhðe Ãký ykÃku Au : ‘¼khÚk’{kt hksfeÞ, ÄkŠ{f yLku Mkk{krsf Mk¥kk fwtíke-ÿkiÃkËe suðe

fkhkuçkkhfwþ¤ †eykuLkk nkÚk{kt Au. †eyku ynª hksfeÞ, ÄkŠ{f yLku Mkk{krsf ÔÞÂõíkíð MkkÚku Mkþõíkefhý MkkÚku «økx ÚkkÞ Au. íkuyku Ãký Ãkwwhw»kkuLku ykíktrfík LkÚke fhíke, Ãkhtíkw ßÞkt Ãký Ãkwhw»kku ¼q÷ fhu Au íÞkt hksfeÞ, Mkk{krsf yLku ÄkŠ{f SðLkLke {køkoËþof çkLku Au.’

{nk¼khíkfÚkkLkkt Lkkhe Ãkkºkku íkku yk{uÞ íku Mðef]ík ykÞoÄ{o, ¼khíkeÞ

ykÞoÄ{o yLku Mkk{krsf LkeríkheríkLke árüyu rðþu»k Mktfw÷ Au yLku rðrðÄ «&Lkku Ãký Q¼k fhu Au. Auf ËuðÞkLkeÚke ykht¼eLku øktøkk, {íMÞfLÞk, fwtíkk yLku ÿkiÃkËe suðkt Ãkkºkku swËe s fuzeLkkt Au. ytrçkfk yLku ytçkkr÷fkLkk SðLkMkt˼o Ãký Mðef]ík MkkB«ík Mkk{krsf LkeríkLke árüyu MðefkÞo çkLku íkuðk LkÚke. {nk¼khíkfk¤ yLku yuLkku Mk{Þ s Mkk{krsf árüyu Mktfw÷ «fkhLkku Au. yu{kt ÷øLkÃkqðo yLku ÷øLk çkkÌk þheh MktçktÄLke ½xLkkyku Au. yuðe ½xLkkyku fu ¼khíkeÞ ykÞkouyu yu{Lke ÷øLkMktMÚkkLkwt su [wMík yuðwt {k¤¾wt çkktæÞwt yLku Mkk{krsf LkeríkheríkLkkt [wMík çktÄLkku MðefkÞkO íÞkhu {íMÞøktÄk, fwtíkk ðøkuhuLke ½xLkk yLkuf Lkeríkrð»kÞf «&Lkku Q¼k fhu. yuLkk rLkhkfhý YÃku s Ãkktzðku íkÚkk fýoLkk sL{Mkt˼uo fÚkkLku ÃkwhkfÚkkfeÞ YÃk yÃkkÞwt yLku yuf MkíkeLkk Ãkkt[ ÃkríkLke ½xLkkLkku ‘{kíkkLke yk¿kkYÃku’ ¾w÷kMkku fhðk{kt ykÔÞku.

ÿkiÃkËe yLku ðkMkwrfLkku «Mktøk Ãký ykrËðkMkeLkk ÄkŠ{f yLku Mkk{krsf Mkt˼oLkku rðrþü yðíkkh Au. Mkk{kLÞ «ðkn õÞkhuÞ yswoLk suðku ðeh {qALkk íkkhu çktÄkELku òuíkku hnu yLku ÿkiÃkËeLku ðkMkwrf ¼kuøkðu, yu Mðefkhe Lk þfu. hk{fÚkkLkk fux÷kf Ëuþe-rðËuþe YÃkkLíkhkuLkk Mkt˼uo VkÄh fkr{÷ çkwÕfuLke WÂõík yk Mkt˼uo ÞkË fhðk suðe Au. yu{ýu fÌkwt Au : ‘‘su «ò{kt hk{Mkeíkk «íÞuLkku ¼Âõík¼kð Lk nkuÞ, ÷wÃík ÚkE [qõÞku nkuÞ yu s ykðkt YÃkkLíkhku økúkÌk hk¾e þfu.’’ (Mkt˼o {kxu yk ÷¾LkkhLkwt økwshkíke ÷kufh[Lkkyku{kt hk{fÚkk yLku ÃkktzðfÚkk : MkeíkkLku ðLk{kt ÷E sELku hk{ ÷û{ýLku MkeíkkLkku ðÄ fhðkLke yk¿kk

100¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

ykÃku Au íku YÃkkLíkh) Ãký ynª ÿkiÃkËe-ðkMkwrfLke ½xLkk yk «fkhLke økýe Lk

þfkÞ.Ãkktzðku {kxu ykrËðkMkeykuLku ¼Âõík¼kð LkÚke, yuðwt LkÚke. Q÷xwt, ykrËðkMkeyku íkku íku{Lku-ÃkktzðkuLku-Ãk]Úðe ÃkhLkk «Úk{ Ëuðku {kLku Au. íkku «&Lk yu ÚkkÞ; ykðwt Au íkku ÃkAe ¼e÷e ¼khÚk{kt ÿkiÃkËe ðkMkwrfLke ykðe ½xLkk fu{ yk÷u¾ðk{kt ykðe ? ykLkku ¾w÷kMkku yu Au fu Ãkktzðku ykrËðkMkeykuLku {Lk Ãk]Úðe ÃkhLkk «Úk{ Ëuð Au Ãkhtíkw ðkMkwrf íkku yu{Lkk su {q¤Úke s Ëuð Au yuðk ykrË Ëuð Au. yLku su ykrË Ëuð Au íku ÃkktzðLku ÃkhkMík fhu íku Mkk{kLÞ økýkÞ. yk ÚkE ÄkŠ{f Mkt˼oLke ðkík. Mkk{krsf Mkt˼uo «&Lk yu ÚkkÞ fu yk heíku çkeò îkhk ðkhtðkh ¼kuøkðkÞu÷e ÿkiÃkËeLku ÃkAe yswoLk ÃkíLke íkhefu Mðefkh fuðe heíku fhu ? ynª, yk «&LkLkk ¾w÷kMkk{kt s ykrËðkMke Mkk{krsfíkk Au. yu{Lkku Mk{ks yLku Mk{s Ãký yk árüyu WËkh Au. yk{, ¼khÚkLke fÚkkLku su Lkðwt rðrþü YÃk {éÞwt íku{kt ykrËðkMkeLkku Ä{o yLku Mk{ks çktLku Mk{kLíkh [k÷u Au yLku yuLkku yÇÞkMk {wÏÞ ÄkhkLke {nk¼khík fÚkkLku rðþËYÃk{kt Ãkk{ðkLkku ÷k¼ ykÃku Au. yk{uÞ íku {nk¼khík fÚkk ¼khíkeÞ MktMf]ríkLkku Äçkfíkku «ký Au yLku yuLkwt çknwykÞk{e MðYÃk ykÃkýLku zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ MktÃkkrËík ‘¼e÷kuLkwt ¼khÚk’ rMkØ fhe ykÃku Au.

¼e÷e MkkrníÞ : ykuf yæÞÞLk, MktÃkkËf : zkì. nMkw Þkr¿kf, Ãk]. 50-70, MkkrníÞ økwsohe xÙúkÞçk÷ VkWLzuþLk, ytçkkS

7.

{nk¼khíkLke ftXÃkhtÃkhk yLku ¼e÷kuLkwt ¼khÚk hksuþ Ãktzâk

fkuE ÃkÛk BkkLkÔkMkBkksBkkt íkuLkk yrækLkkGkfku yLku ©ØkÃkwhw»kkuLku Õkøkíke ÎkÛkeçkæke ÃkhtÃkhkyku «Ôkíkoíke nkuGk Au. ÇkkhíkLkk çknwrÔkæk BkkLkÔkMkBkksBkkt hkBkåkrhík, f]»Ûkåkrhík, ÃkktzÔkåkrhík ÔkøkuhuLku Õkøkíke ÎkÛke ÃkhtÃkhkyku ykLkkt WËknhÛkku Au. yk Ëhuf åkrhºkkuLku fuLÿBkkt hkÏkeLku håkkGkuÕke hkBkkGkÛk, ÇkkøkÔkíkT, BknkÇkkhík suÔke MktMf]íkf]ríkyku ÕkøkÇkøk MkÔkoMÔkef]ík Au. yk BšÏGkækkhkLke MkBkktíkhu yLkuf «kËur~kf ækkhkykuLke MkBk]Ø ÃkhtÃkhkyku ÃkÛk «Ôkíkuo Au. ÇkkhíkLkk swËk swËk «kLíkkuLke ÕkkuffÕkk yLku r~küfÕkkBkkt, ftXÃkthkBkkt íkuBks rÕkrÏkík ÃkhtÃkhkLkkt «kËur~kf Çkk»kk MkkrníGkkuBkkt ÃkktzÔkfÚkkLke MkBk]Ø ÃkhtÃkhk s¤ÔkkE Au. BknkÇkkhíkLke MktMf]ík ykÔk]r¥k rÕkrÃkçkØ ÚkE yu ÃknuÕkkt, ÃkktzÔkfÚkk, ÇkkhíkfÚkk íkhefu ÇkkxåkkhÛkku (Ëhçkkhe frÔkyku) îkhk økkÔkkBkkt ykÔkíke GšØfÚkk yuxÕku fu ÔkehøkkÚkk íkhefu «åkrÕkík níke. ßGkkuso ÔkkìLk rMkBMkLk yuBkLkk ‘xuõMx ÕkuGkMko RLk æk BknkÇkkhík’ LkkBkLkk ÕkuÏkBkkt fnu Au :

“The origin of the M.Bh. from an orally imìrovising bardic tradition can no longer be doubted today. Evidence can be found in the laxity of its style using a wealth of formulaic exìressions and exsletive words whose only function seems to be fill the verse.”1

102¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

BknkÇkkhíkLke ykÔke BkkirÏkf hsqykík fhLkkhku yuf ykÏkku Ôkøko níkku. su ‘Mkqík’ fu ‘ÔkkËeLk’ LkkBku yku¤Ïkkíkku (suBk hkBkfÚkkLkk hsqykíkfkhku ‘fw~keÕkÔk’ íkhefu yku¤Ïkkíkk). æk]íkhküÙLkku Bktºke MktsGk yk Mkqík òríkLkku níkku. fwhwûkuºkLke

GšØfÚkk íku æk]íkhküÙLku MktÇk¤kÔku Au. yu yuLkku BkkuxkBkkt Bkkuxku ÚhkÔkku Au.2 BknkÇkkhíkLkk

Ôkõíkk-©kuíkkLke ÃkhtÃkhkBkkt Mkqík ÚhkÛkeLšt LkkBk Bk¤u Au yu ÃkÛk yk ÔkkíkLšt MkBkÚkoLk fhu Au. BknkÇkkhíkLke nkÕkLke/yksLke çk]nËT ykÔk]r¥kLkk fíkk íkhefu Mkkirík W„ú©ÔkkLkk

WÕÕkuÏkBkkt ÃkÛk yk Mktfuík òuE ~kfkGk.

Bkq¤ MktMf]ík BknkÇkkhíkLke ftXÃkhtÃkhk rÔk~ku rÔkLxhrLkxTÍu yuBkLkk MktMf]ík

MkkrníGkLkk RríknkMkBkkt LkkUæk Õkeæke Au. yu «BkkÛku yk rÔk~kk¤ fkÔGkLke fÚkk fhÔkk

Bkkxu fkuE ©uce, BknkÇkkhíkLkk fÚkfkuLku ÏkkMk rLkBktºkÛk ykÃkeLku çkkuÕkkÔkíkku. íGkkhu Bkkºk LkøkhLkk Bkkuxk BktrËhkuBkkt s Lknª, ytíkrhGkk¤ økkBkzktykuBkkt ÃkÛk ykÔke fÚkkyku Gkkuòíke. yk fÚkkLke «Míšrík ÔkÏkíku fÚkkfkhku çku Bktz¤eBkkt ÔknUåkkE síkk. yuf, Bkq¤&÷kuf çkkuÕkLkkh/økkLkkh Bktz¤e. yu ‘ÃkkXfku’ fnuÔkkíkk. çkeS, y &÷kufkuLku ÕkkufÇkk»kkBkkt MkBkòÔkLkkh Bktz¤e. yu ‘ækkhfku’ fnuÔkkíkk.3 ‘ÇkeÕkkuLšt ÇkkhÚk’Lke fÚkk fnuLkkh fÚkfLku ‘Mkkæš’ yLku xufku ykÃkLkkhLku ‘nkUfkrhGkku çkkrÛkGkku’ fnuÔkkGk Au. yu æÞkLkBkkt hkÏkeyu íkku MkBkòGk fu yk heíkLkk fÚkLkLke ÃkhtÃkhk fuxÕke sqLke Au.

BknkÇkkhíkLke BkkirÏkf hsqykíkLke ykÔke ÃkhtÃkhk Auf yuLkk håkLkkfk¤Úke BkktzeLku yks Mšæke, ÃkÕkxkíke-çkËÕkkíke ÃkÛk xfe hne Au. ÇkkhíkLkk rÇkLLk rÇkLLk «Ëu~kkuBkkt, swËe swËe ÕkkufÇkk»kkykuBkkt, íkuBks ykrËÔkkMke yLku fuxÕkef rÔkr~kü òríkykuBkkt, ÃkktzÔkfÚkkLke MkBk]Ø ftXÃkhtÃkhk ykøkÔke rÔk~ku»kíkkyku MkkÚku s¤ÔkkE Au. BkrÛkÚhBkkt ‘Ôkkhe-Õkeçkk’, ykMkkBkBkkt ‘ykuÍnk ÃkkÕke’, ykurhMkkBkkt ‘ÃkkÕkk’, BkæGk«Ëu~k-A¥ke~køkZBkkt ‘ÃkktzÔkkLke’ hksMÚkkLkBkkt ‘ÇkeBkku ÇkkhÚk’ yLku ËrûkÛk ÇkkhíkLkk «kLíkkuBkkt ‘nrhfÚkk’ suÔkk «fkhkuBkkt ÃkktzÔkfÚkkLke BkkirÏkf hsqykík «ÇkkÔk~kk¤e heíku ÚkkGk Au.

ËrûkÛk ÇkkhíkLkk fuh¤ «Ëu~kBkkt, BknkÇkkhíkLke fÚkkLšt yuf Ïkqçk sqLšt YÃk ‘rLk»kÕkf¥š Ãkkèw’ fu ‘fwhÔkhÃkkèw’ LkkBku «åkrÕkík Au. yu ÃkãøkeíkkuLkku MkBkqn Au. yuLke rÔkøkík ftEf ykÔke Au. yuf Ôkkh ËwGkkuoækLkLkk Ëwhk„únLku Õkeæku fwhÔkh òríkLkk fkuE Ãkwhw»ku rLk»kÕkf¥šLke BkuÕkerÔkãkÚke ÃkktzÔkkuLkk SÔk çkktæke Õkeækk. ykÚke Ëw:Ïke ÚkGkuÕke íkuLke ÃkíLkeyu BšÂõíkLkk Bktºkku økkELku ÃkktzÔkkuLku Vhe SÔkíkk fGkko. yk f]ríkBkkt ykÔkíke BknkÇkkhíkfÚkk «BkkÛku fwtíkk fwhwLkkzLke hkÛke Au yLku økktækkhe fkYLkkzLke

103{nk¼khíkLke ftXÃkhtÃkhk yLku ¼e÷kuLkwt ¼khÚk

hkÛke Au. ÇkeBk ÃkktzÔkkuBkkt MkkiÚke LkkLkku níkku yLku íkuLšt LkkBk fqtåš níšt. fkihÔkku Mkku

Lknª ÃkÛk LkÔÔkkÛšt níkk. yk ÃkhtÃkhk fuh¤Lke fkuE ykrËòríkLke ÃkhtÃkhk n~ku íkuÔšt yLšBkkLk fhe ~kfkGk.4

øšshkíkBkkt, ÃkktzÔkfÚkkLke ftXÃkhtÃkhkLkku sqLkkBkkt sqLkku ÚhkÔkku íkuhBke MkËeBkkt

Bk¤u Au. yk MkBkGkBkkt håkkGkuÕke, yçËwh hnuBkkLkLke f]rík ‘MktËu~kf hkMkf’Bkkt frÔk

Xuh Xuh (Bknk-)Çkkhík yLku hkBkkGkÛk(íkÚkk Lk¤ yLku MšËÔkåA)Lke fÚkk fnuÔkkíke

nkuÔkkLkku WÕÕkuÏk fhu Au.5 ykBk, BkæGkfkÕkeLk øšshkíke MkkrníGkBkkt BknkÇkkhíkLkk ÃkãçktækLke, ykÏGkkLk MÔkYÃkBkkt håkLkk ÚkÔkk Õkkøke, yu ÃkqÔkuo øšshkík «Ëu~kLke ftXÃkhtÃkhkBkkt ÃkktzÔkfÚkk «åkrÕkík níke. øšshkíkLke ftXÃkhtÃkhkLke yk «åkrÕkík ÃkktzÔkfÚkk, BkæGkfkÕkeLk øšshkíke frÔkykuLke rÕkrÏkík håkLkkykuBkkt ÃkÛk Qíkhe ykÔke Au. MktMf]ík BknkÇkkhíkBkkt suLkku WÕÕkuÏk ÃkÛk Bk¤íkku LkÚke íkuÔkkt yLkuf fÚkkLkfku BkæGkfkÕkeLk øšshkíke BknkÇkkhíkLke rÕkrÏkík ÃkhtÃkhkBkkt Bk¤u Au. su yk çkkçkíkLšt

MkBkÚkoLk fhu Au. ftXÃkhtÃkhk yLku rÕkrÏkík ÃkhtÃkhk Ôkååku ykÔšt rÔkr~kü ykËkLk«ËkLk åkkÕkíšt s nkuGk Au.

BkæGkfkÕkeLk øšshkíke BknkÇkkhík ÃkhtÃkhkLke yk rÕkrÏkík f]ríkyku Bkkuxu Çkkøku, ykÏGkkLk MÔkYÃkBkkt håkkGkuÕke Au. Õkkuf«Míšríkf¤kykuLkk rÔkîkLk yÇGkkMke

Mšhu~k yÔkMkíÚke, BkæGkfkÕkeLk øšshkíkLke yk ykÏGkkLkÃkhtÃkhkLku ÃkÛk ftXÃkhtÃkhkLkku s yuf «fkh økÛkkÔku Au. ykÏGkkLkLkku f]ríkÃkkX ÃkqÔkorLkrùík, yuxÕku fu rÕkrÏkík, nkuGk Au Ïkhku Ãkhtíš íkuLke hsqykík íkku BkkirÏkf heíku s Úkíke nkuGk Au. yuxÕku ftXÃkhtÃkhkLkk fuxÕkkGku rÔk~ku»kku íkuLke hsqykík ÔkÏkíku «økxíkk nkuGk Au. ftXÃkhtÃkhkLke yk rÔkr~küíkk MktËÇkuo Mšhu~k yÔkMkíÚke, íkuBkLkkt ‘æk BknkÇkkhík RLk ÃkVkuoBkoLMk : VkìBMko yìLz xÙurz~kLk’ yu ÕkuÏkBkkt fnu Au : ‘In all cultures, the oral tradition of the epic precedes the written tradition by several centuries. There is a great variation in theme and conception of characters in the oral tradition oftheepicasprevalent in different regions ofthecountry..... All branches offlokloric literature- the song, the ballad, the tale, the myth-incorporated the mythic elements, motifs and symbols of the saga, and reworked them as ìart of localisation.’6 øšshkíkLkk ÔkíkoBkkLk ÕkkufSÔkLkBkkt ÃkktzÔkfÚkkLke ftXÃkhtÃkhk ÃknuÕkkt suxÕke MkBk]Ø hne LkÚke. íkuBk Aíkkt íku MkkÔk LkkBk~ku»k ÃkÛk LkÚke ÚkE. Auf E. 1994Bkkt

104¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

BkU MkkihküÙLkk, økkuneÕkÔkkzLkk BknwÔkk íkkÕšfkLkk MkUËhzk suÔkk LkkLkk økkBkBkkt, BknkÇkkhíkLkkt fuxÕkktf fÚkkLkfku æÔkrLkBšrÿík fGkkO níkkt. W¥kh øšshkíkLke ykUsÛkk ÃkxuÕk òríkBkkt «åkrÕkík ÃkktzÔkfÚkkLke ÃkktÏkzeyku, sGktríkÕkkÕk ËÔkuyu yuBkLkk ‘çkLkkMkfktXkLkk ÕkkufMktMfkh yLku ÕkkufÔkkÛke’ ÚMíkfBkkt ykÃke Au. W¥kh øšshkíkBkkt økhkuzk/¤k ƒúkñÛkku BknkÇkkhíkLkk fÚkk«MktøkkuLke Mkråkºk hsqykík fhLkkhk, ftXÃkhtÃkhkLkk MkBkÚko fÚkkfkhku níkk. ßGkkuíkeLÿ siLku yuBkLkkt ‘Painting and Performans’ yu ÕkuÏkBkkt yk hsqykíkfkhku rÔk~ku LkkUæk Õkeæke Au. BknkÇkkhíkLkk fuxÕkkf Õkkuf«åkrÕkík «MktøkkuLku fÚkkøkeíkBkkt ÃkÛk hsq fhÔkkBkkt ykÔGkk Au. ykÔkkt fuxÕkktf fÚkkøkeík nMš Gkkr¿kf MktÃkkrËík ‘ÕkkuføkeíkkuBkkt hkBkåkrhík yLku ÃkktzÔkfÚkk’Bkkt Bk¤u Au. yu rMkÔkkGkLke ÎkÛke ÕkkufhåkLkkyku ÕkkufftXBkkt MkåkÔkkGkuÕke Ãkze Au. Ãkhtíš yk çkæke íkku LkkLke LkkLke ÍçkqfßGkkuík Au. åkkhuçkkswLkk ÔkkðkÍkuzk Ôkååku nSGk xfe hne ͤn¤kx ysÔkk¤wt huÕkkÔkíke rMÚkhßGkkuík íkku Au W¥kh øšshkíkLkk zwtøkhe ÇkeÕk ykrËÔkkMkeykuLke ftXÃkhtÃkhkLke f]rík ‘ÇkeÕkkuLšt ÇkkhÚk’7, (MktÃkkËf, zkì. ÇkøkÔkkLkËkMk ÃkxuÕk, MkLk-1997, «fk~kf, ~kuX fu.xe.nkEMfqÕk, Ïkuzƒúñk, ®nËe, ÇkeÕkkU fk ÇkkhÚk, MkLk-2000, MkkrníGk yfkËBke, rËÕne.)

‘ÇkeÕkkuLšt ÇkkhÚk’Lku nwt ÔkLkÔkkMke BknkÇkkhík fne~k. ÃkktzÔkku çkkh Ôk»ko ÔkLkBkkt hÌkk’íkk. ÃkÛk ‘ÇkeÕkkuLšt ÇkkhÚk’Bkkt ÔkLkÔkkMkLke fÚkk LkÚke. fuBk fu yk ykÏke f]rík ÔkLkÔkkMkeykuLke ‘ÇkkhÚkÔkkhíkk’ Au. çšØËuÔk çkMš ÃkÛk, BknkÇkkhíkLke rÔkhkx håkLkkLku ‘ytíkneLk yhÛGk’ íkhefu yku¤ÏkkÔku Au. yLku yuLkk Mk¤tøk ÔkkåkLkLku y~kõGk íkku Lknª ÃkÛk yÎkhwt sYh økÛkkÔku Au. íkuBkLku Bkíku, BknkÇkkhíkLkk ÔkkåkLk yLku yÇGkkMk Bkkxu ÇkeBk suÔkku sXhkrøLk yLku yøkMíGk suÔke ÃkkåkLk~kÂõík sYhe Au. ækBkorLkck MkkÚku Mkt~kkuækLkÔk]r¥k Çk¤u íkku s yk yhÛGkLke MkkUMkhk Lkef¤e ~kfkGk. Lknªíkh Bkkºk «~ktMkk fheLku yuLkku Mktíkku»k Õkeækk fheyu.’8 ykÔke yhÛGkMktMf]ríkLke fÚkk õGkktÚke BkktzÔke yuLke ÎkÛke BkqtÍÔkÛk ÚkkGk. MktMf]íkLkk «åkrÕkík ÃkkXBkkt sLBkusGkLkk MkÃkoMkºkÚke BknkÇkkhíkLkku ykhtÇk ÚkkGk Au. ßGkkhu ‘ÇkeÕkkuLšt ÇkkhÚk’Bkkt ‘MkíkhkÍk Lkt øktøkk’(~kktíkLš yLku øktøkk)Lkk fÚkkLkfÚke ykhtÇk ÚkkGk Au. yu ÃknuÕke ÃkktÏkze Au. AuÕÕke AÔÔkeMkBke ÃkktÏkze ‘ÃkktzÔkku yUBkk¤u’ (ÃkktzÔkku rnBkkÕkGkLkk ÃktÚku) ÃkkMku yu yxfu Au. ~kktríkÇkkE ykåkkGkuo MkhMk rLkheûkÛk ykÃGšt Au fu øktøkkLkk íkeÚkoÚke ykhtÇkkGkuÕke ÇkkhÚkfÚkk øktøkkLkk Bkq¤ rnBkkÕkGkBkkt s

105{nk¼khíkLke ftXÃkhtÃkhk yLku ¼e÷kuLkwt ¼khÚk

MkBkkE òGk Au.9 yk AÔÔkeMk ÃkktÏkzeykuBkkt su fÚkkLkfku Au íku ftE BknkÇkkhíkLkk

rLkækkorhík ¢BkLku yLšMkhíkk LkÚke. Ãkhtíš yuBkkt BknkÇkkhíkLkkt BšÏGk Ãkkºkku fu fÚkk«MktøkkuLkku ykækkh sYh Au, yLku Mkns heíku Úkíkku fÚkkrÔkfkMk ÃkÛk Au s. yuxÕku yuLkkt ÔkkåkLk-©ÔkÛk ËhBGkkLk yk Aqxe ÃkktÏkzeyku ækehu ækehu QÎkzíke Lku

yufçkeò MkkÚku MktGkkuòíke VqÕkLke f¤k ækkhÛk fhu Au. su Õkkufku «åkrÕkík (Mkt.) BknkÇkkhíkfÚkkÚke Ãkrhråkík Au íkuBkLku yk ‘ÇkeÕkkuLšt

ÇkkhÚk’ ÎkÛšt MktrûkÃík yLku ÎkÛšt swËwt Õkkøk~ku. yuxÕšt s Lknª, BknkÇkkhíkLke fuxÕkeÞu fÚkkyku ynª Akuze ËuÔkkBkkt ykÔke Au yuÔšt ÃkÛk Õkkøk~ku. Ãkhtíš ÏkhuÏkh yuBk LkÚke. ‘ÇkeÕkkuLšt ÇkkhÚk’Bkkt (Mkt.) BknkÇkkhíkLke fuxÕkeGku fÚkkykuLkk Mktfuíkku yÔk~Gk Bk¤u

Au. BkæGkfkÕkeLk øšshkíkBkkt «nT÷kËLkËuÔk LkkBku yuf Lkkxâfkh ÚkE økGkk. yuBkÛku MktMf]íkBkkt ‘ÃkkÚkoÃkhk¢BkÔGkkGkkuøk’ Lkkxf ÕkÏGšt Au.10 yuBkkt rÔkhkxÃkÔkoBkkt ykÔkíke økki„únÛkfÚkk fuLÿBkkt Au. ÃkÛk frÔkyu yuÔšt håkLkkfki~kÕk ËkÏkÔGšt Au fu MkBk„ú BknkÇkkhíkLke fuxÕkeGku fÚkkykuLkk Mktfuíkku Ãkfze ~kfkGk. ftE yuÔšt ‘ÇkeÕkkuLšt ÇkkhÚk’Lke fÚkkMkthåkLkkBkkt sÛkkGk Au. Lk fnuÔkkGkuÕke BknkÇkkhík fÚkkykuLkk yk Mktfuíkku fuÔkk Au yu ÃknuÕkkt òuEyu :

1.Ôk]Ø yLku çkeBkkh ~kktíkLš ‘fwtÔkkhe fLGkk, fwtÔkkhe fLGkk`Lšt hxÛk fGkko fhu Au Lku økktøkuGk(Çke»Bk)Lkk ÃkqAÔkkÚke fnu Au : ‘Ëefhk, nwt Bkhwt íkku Ïkhku ÃkÛk BkLku fwtÔkkhe fLGkk ÃkhÛkkÔkku íkku Bkhwt.` ÃkktzwLke ykÔke fkBkË~kkBkkt GkGkkríkLke ÇkkuøkÕkkÕkMkkLkku Mktfuík òuE ~kfkGk. ÔGší¢BkLGkkGku ÃkktzwLke ytríkBk yÔkMÚkkLkku Mktfuík ÃkÛk Ãkfze ~kfeyu.

2.BkhÛkkMkLLk ~kktíkLš ÃkkuíkkLku ‘fwtÔkkhe ÇkkUGk`Bkkt çkk¤ÔkkLšt fnu Au. híkLk ík¤kÔkzeBkkt ntMkÃktrÏkÛke rÔkGkkE nkuGk Au íkuLke Lkeåku fwtÔkkhe sBkeLk MkåkÔkkE Au. økktøkuGk ÃktrÏkÛke ÃkkMku sBkeLkLke BkktøkÛke fhu Au Lku íGkkt ~kktíkLš hkòLku yrøLkËkn ykÃku Au. yu søGkk WÃkh ÃkAeÚke nrMíkLkkÚhLke håkLkk fhÔkkBkkt ykÔku Au. (Mkt.) BknkÇkkhíkBkkt, ÏkktzÔkËnLk ÃkAe MkkV ÚkGkuÕke ÇkqrBk Ãkh RLÿ«MÚkLke håkLkk fhÔkkBkkt ykÔku Au íkuLšt ÔkÛkoLk Au. ÏkktzÔkËnLk ËhBGkkLk yrøLkBkktÚke ÃktÏkeykuLku çkåkkÔkÔkkLkku «Mktøk íkuBkkt ykÔku Au.

3.økktøkuGk, Bkkíkk({íMÞøktÄk-MkíÞðíke)Lke rLkÿkÔku¤k, ÃkøkLku MÃk~ko fGkko rÔkLkk Lkeåku ÃkkÎkzeLkku xufku ykÃke Vhe ÃkÕktøkBkkt Bkqfu Au. íkuLke yk «fkhLke MkuÔkkBkktÚke økktøkuGkLke ƒúñåkGko «rík¿kk-Çke»Bk«rík¿kkLkku Mktfuík íkkhÔke ~kfkGk.

106¼e÷e

4.MkqGko fÛkoLku fxkh ykÃkíkkt åkuíkÔku Au : ‘yøkLk fxkh rÔkLkk fkhÛku çknkh

fkZe~k Lknª, ykÃkr¥k rÔkLkk çknkh fkZe~k íkku ÄhíkeBkkíkk Vkxe Ãkz~ku...’ íkuBkkt RLÿu Ôk@ ykÃkíke ÔkÏkíku su åkuíkÔkÛke ykÃke níke íku Ôkktåke ~kfkGk. Ãkh~šhkBkLkk ~kkÃkLkku MkqûBk Mktfuík ÃkÛk íkuBkkt Au. fwhwûkuºk GšØ ÔkÏkíku fÛkoLkk hÚkLšt Ãkizwt ækhíkeBkkt Qíkhe økGšt níšt íkuLkku Mktçktæk ‘ækhíke Bkkíkk Vkxe Ãkz~ku’ MkkÚku òuze ~kfkGk.

5.‘MkuLkkuíkhku Gk¿k`Lkk fÚkkLkfBkkt hksMkqGkGk¿kLkk fÚkkLkfLkku Mktfuík nkuE ~kfu. fuBk fu çktLku fÚkkLkfku ÃkktzwLkk Bk]íGš rLkrBk¥ku hsq ÚkGkkt Au. òufu MkuLkkuíkhku Gk¿kLšt fÚkkLkf ÃkqhuÃkqhwt ykrËÔkkMke YÃkktíkh ÃkkBGšt Au. BknkfkÔGkLke ÃkkihkrÛkf fÚkk yLku ykrËòríkLke Õkkirff fÚkk Ôkååku fuxÕkku ÇkuË nkuGk Au íku òÛkÔkk Bkkxu yk çktLku fÚkkLkfkuLke íšÕkLkk fhÔke òuEyu.

6.Bk]íGš ÃkAe ÃkktzwLku fqíkhkLkku yÔkíkkh Bk¤u Au. Bknk«MÚkkLkLkk fÚkkLkfBkkt ÃkÛk ækBko ïkLkLšt YÃk ÕkELku ykÔku Au. ækBko GšrækrchLkk rÃkíkk Au. fqíkhkLku Ôku~ku Ãkktzw ÃkÛk GšrækrchLkk rÃkíkk Au.

7.MkuLkkuíkhku Gk¿k rLkrBk¥ku fwtÔkkhwt MkkuLšt ÕkuÔkk yswoLk Ãkkíkk¤Bkkt òGk Au Lku nehkÃkÚkLku

ÃkhÛku Au. (Mkt.) BknkÇkkhíkBkkt ÃkÛk yswoLk Ãkkíkk¤fLGkk WÕkqÃkeLku «kÃík fhu

Au.

8.MkuLkkuíkhku Gk¿k rLkrBk¥ku fwtÔkkhwt s¤ ÕkkÔkÔkk síkkt Lkfw¤, ÇkeBk yÔkMkkLk ÃkkBku

Au. yu «Mktøk Gkûk«&Lkku¥kheÚke fÚkk MkkÚku MkBkkLkíkk çkíkkÔku Au. Gkûk«&Lkku¥khBkkt

Gšrækrch åkkhu ÇkkEykuLku ÔkhËkLk îkhk SÔkíkk fhu Au. ynª MknËuÔk yk çktLku

ÇkkEykuLku SÔkíkk fhu Au.

9.MkuLkkuíkhku Gk¿k rLkrBk¥ku ÇkeBk, ͤk ÍUËhkLšt BkkÚkwt ÕkE ykÔku Au. íkuBkkt ÇkeBku çkf, feŠÇkh, neztçk Ôkøkuhu hkûkMkkuLku BkkGkko íkuLkku Mktfuík nkuE ~kfu. hksMkqGk

Gk¿kLkk MktËÇkoBkkt òuEyu íkku íkuBkkt shkMktÄÔkækLkku Mktfuík ÃkkBke ~kfkGk yLku

BkMíkf ÕkE ykÔkÔkkLkk MktËÇkoBkkt òuEyu íkku íkuLkku Mktçktæk feåkfÔkæk MkkÚku ÃkÛk òuze ~kfkGk.

10.ÇkeBkÚºk Îkxkuífåk ‘GšØBkkt nkhíkk ÃkûkLku MknkGk fhe~k’ yuBk fnu Au íkuBkkt yswoLkÚºk çk¼úwÔkknLk fkihÔkÃkûku Õkzâku níkku íkuÔke Bkq¤fÚkkLkku Mktfuík Au.

11. Ëw:~kkMkLk fqtÃke ËuÔkeLku ÃkktzÔkkuLkku Çkkuøk ækhkÔku Au íku rÔkMíkkhe fÚkkLkfBkkt yuf

107{nk¼khíkLke ftXÃkhtÃkhk yLku ¼e÷kuLkwt ¼khÚk

Lknª ÃkÛk ºkÛk ºkÛk (Õkkûkkøk]nLke fÚkk, sxkMšh îkhk ÿkiÃkËenhÛkLke fÚkk yLku shkMktækÔkækLke fÚkk) BknkÇkkhík fÚkkLkk Mktfuíkku Au.

12.ÏktzðUåkÛke Bkkxu f]»Ûk BkæGkMÚke fhu Au yu fÚkkLkf f]»ÛkrÔkrüLkku Mktfuík fhu Au. (Mkt.) BknkÇkkhíkBkkt ËwGkkuoækLk f]»ÛkLku çkktækÔkkLkku Bkkºk ykËu~k fhu Au. ßGkkhu ‘ÇkeÕkkuLšt ÇkkhÚk’Bkkt ËwGkkuoækLk f]»ÛkLku çkktækeLku Bkkhu ÃkÛk Au. (Mkt.) BknkÇkkhíkBkkt Ëqíkf]»ÛkLku ÃkkuíkkLkk Ãkûku ÕkuÔkk Bkkxu ËwGkkuoækLk ÇkÔGk Mkífkh fhu Au ßGkkhu ynª, yu f]»ÛkLšt shk ÃkÛk MkBBkkLk fhíkku LkÚke. yk rÔkhkuækkÇkkMk ÃkÛk æGkkLku ÕkuÔkk suÔkku Au.

13.fwtíkk fÛko ÃkkMkuÚke yøkLkÃkAuzku yLku ækLš»GkçkkÛk Bku¤Ôke Õku Au yu fÚkkLkfBkkt

RLÿ ƒúkñÛkÔku~ku fÛko ÃkkMkuÚke fÔkåkfwtz¤ ÃkzkÔke Õku Au íku «MktøkLšt «rík®çkçk rÍÕkkGšt Au.

14.yswoLk Ãkkíkk¤Bkkt økGkku nkuGk Au íGkkhu s ÇkkhÚk(GšØ)Lšt fnuÛk ykÔku Au. (Mkt.) BknkÇkkhíkBkkt ÃkÛk yswoLk rºkøkoíkku MkkBku yLGkºk ÕkzÔkk økGkku nkuGk Au íGkkhu ÿkuÛk åk¢ÔGkqnLke håkLkk fhu Au. ‘ÇkeÕkkuLšt ÇkkhÚk’Bkkt GšØ yswoLkLke

yLšÃkrMÚkríkBkkt ÚkkGk Au. (Mkt.) BknkÇkkhíkBkkt ÃkÛk ËMk rËÔkMk MšækeLšt fwhwûkuºk

GšØ fÛko rÔkLkk ÚkkGk Au.

15.Ãkkíkk¤Bkkt yswoLkLku LkuÃkS (nehkÃkÚk îkhk sLBkuÕkku ÃkkuíkkLkku s Úºk) Bkkhe

LkkÏku Au. sirBkLkeGk yïBkuÄBkkt ÃkÛk ÃkkuíkkLkk Úºk çk¼úwÔkknLkLkk nkÚku yswoLk

BšíGš ÃkkBku Au. ykBk, yswoLk çku Ôkkh Ãkkíkk¤Bkkt ykÔGkku Lku çktLku Ôkkh Bk]íGš ÃkkBGkku íkuÔšt ykÕkuÏkLk ‘ÇkeÕkkuLšt ÇkkhÚk`Bkkt Au. sirBkLkeLkk yïBkuÄÃkÔkoBkkt ÃkÛk yswoLk yufkrækf Ôkkh Bk]íGš ÃkkBku Au.

yk íkku ‘ÇkeÕkkuLšt ÇkkhÚk’Lkk Bkkºk (Mkt.) BknkÇkkhík MkkÚku òuze ~kfkíkk MktfuíkkuLkku s rLkËuo~k Au. BknkÇkkhíkÚke ÃkÛk Ôkæš «kåkeLk f]ríkykuLkk yLku ÇkkhíkeGk fÚkkÃkhtÃkhkLkk fuxÕkkf Mktfuíkku ÃkÛk ‘ÇkeÕkkuLšt ÇkkhÚk’Bkkt òuE ~kfkGk. yuÔkku yuf Mktfuík òuEyu. ‘ÇkeÕkkuLšt ÇkkhÚk’Lkk ykhtÇku ykÔkíke ‘MkíkhkÍk Lkt øktøkk’yu ÃkktÏkzeBkkt ÔkrÛkfÚºk yLku RLÿLkku su «Mktøk Au íkuBkkt ÉøÔkuËBkkt ykÔkíke RLÿ yLku ÃkrÛkykuLke fÚkkLkku Mktfuík sÛkkGk Au. yk ÔkkrÛkGkku ÃkqÔkosLBkBkkt Ëuzfku níkku. ÃkAeLkk sLBkBkkt r~kGkk¤ ÚkGkku. yu øktøkkLku ÃkhÛkÔkk Bkktøkíkku níkku. yk ÕkkuffÚkk Mká~k fÚkkLkf, BknkÇkkhíkBkkt s, hksfwtÔkheLku ÃkhÛkÔkk Bkktøkíkk ËuzfkLke yuf ÕkkuffÚkk ykÔku Au íkuLku Bk¤íšt Au. yuMk. yu.

zktøkuyu ‘Myth and Legend in The Mahabharata’ ÚMíkfBkkt çkkÔkeMk

suxÕke ÕkkuffÚkk íkkhÔkeLku ÃkktåkBkk «fhÛkBkkt Bkqfe Au. íkuBkktLke yuf fÚkk ykLku

Bk¤íke Au. ykLku ykækkhu fne ~kfkGk fu Úhk(Ûk)fÚkkBkkt ÕkkuffÚkk Auf ykhtÇkfk¤Úke Mktf¤kíke hne Au. MktMf]ík BknkÇkkhík yLku BkæGkfkÕkeLk øšshkíke

BknkÇkkhíkBkkt, yuxÕku fu rÕkrÏkík ÃkhtÃkhkBkkt òu ykBk çkLkíšt nkuGk íkku ftX ÃkhtÃkhkLke s f]rík ‘ÇkeÕkkuLšt ÇkkhÚk’Bkkt ÃkkihkrÛkf fÚkk Õkkirff fÚkkBkkt, ykxÕke

nËu YÃkktíkrhík ÚkE òGk íkuBkkt ~ke LkÔkkE!

‘ÇkeÕkkuLšt ÇkkhÚk’Bkkt MÃkü YÃku yku¤Ïke ~kfkGk íkuÔkkt (Mkt.) BknkÇkkhíkLkkt

fÚkkLkfku MkkÚku, «GkíLkÃkqÔkof Ãkfze ~kfkGk íkuÔkkt yLGk fÚkkLkfkuLkk MktfuíkkuLšt MkqûBk heíku

MktGkkusLk ÚkGšt Au. yuxÕšt s Lknª, ykrËÔkkMke ÃkhtÃkhkLkk fuxÕkkf ykrËBk (Primitive) fÚkkyt~kkuLšt ÃkÛk íkuBkkt Mkns MktfÕkLk ÚkGšt Au. ÃkkihkrÛkf fÚkkLkfLke ßGkkhu «kËur~kf fu òríkøkík ÃkhtÃkhk yLíkøkoík hsqykík ÚkkGk Au íGkkhu íku íku rÔk~ku»kíkk yLšMkkh õGkkhuf fÚkkLkfLke MkkBk„úe yLku õGkkhuf íkku fÚkkLkfLke MkBk„ú MkthåkLkk ÃkÛk çkËÕkkE síke nkuGk Au. yk çkkçkíkLku æÞkLkBkkt hkÏke, ‘ÇkeÕkkuLšt ÇkkhÚk’Lkkt fÚkkLkfkuLšt çku ÇkkøkBkkt fkBkåkÕkkW ÔkøkeofhÛk fhe ~kfkGk.

(f) MktMf]ík BknkÇkkhík fu BkæGkfkÕkeLk øšshkíke BknkÇkkhík ÃkhtÃkhkLkkt Lk nkuGk íkuÔkkt fÚkkLkfku. yuxÕku fu su Bkq¤Çkqík heíku ykrËÔkkMke ÃkhtÃkhkLkkt nkuGk yLku su ykrËÔkkMke «òLke SÔkLk~kiÕke MkkÚku Mktf¤kGkuÕkkt nkuGk íkuÔkkt fÚkkLkfku.

yk rÔkÇkkøkBkkt ‘ÇkøkríkLke ÃkktÏkhe’ yLku ÃkktzÔkkuLkku MkuLkuíkhku ÍøkLk’ suÔkkt fÚkkLkfku Bkqfe ~kfkGk. ykrËÔkkMkeykuLke ÃkkxÃkqòrÔkrækBkkt su ‘Bktz¤’ ÇkhÔkkBkkt ykÔku Au íkuBkkt åktÿ, Mkqhs, íkkhk, åkkuhkMke Mkkæš, Ãkkzkuh økkGk, ÔkkMšrf Lkkøk suÔkkt ækkŠBkf «íkefkuLke MkkÚku Ãkktåk ÃkktzÔkkuLku ÃkÛk MÚkkLk Au. ykrËÔkkMke MkBšËkGkLku BkLk ÃkktzÔkku Ãk]ÚÔke ÃkhLkk ÃknuÕkk MkríkGkk ËuÔk Au. yu s Mkki ÃknuÕke Ôkkh, ÇkÂõíkLku Ãkkíkk¤BkktÚke Ãk]ÚÔke Ãkh BkkLkÇkuh ÕkE ykÔGkk. ykBk, ‘ÇkøkríkLke ÃkkìÏkhe’Lke fÚkkLkku ykrËÔkkMke ÃkkxÃkqò MkkÚku Mktçktæk Au. ßGkkhu ‘MkuLkkuíkhku ÍøkLk’Lke fÚkkLkku ykrËÔkkMke MkBkksLke BkhÛkku¥kh r¢GkkrÔkræk ‘~ktÏkkuZku¤’ MkkÚku Mktçktæk Au. MkuLkkuíkhku ÍøkLk ÔkÏkíku MknËuÔk ntMkËuÔkLkkt ÇksLkku çkkuÕku Au. íkku, çkk¤ku nhøšhku yLku økækhkuÔkkMke ‘MkBkkæk økkÔkíkhe’Lkku Íøk Ôkktåku Au. ‘ÇkøkríkLke ÃkkìÏkhe’ fÚkkLkfLšt ækkŠBkf Bkn¥Ôk Au íkku yk ‘MkuLkkuíkhku ÍøkLk’Lke fÚkkLšt MkkBkkrsf Bkn¥Ôk Au. yu s heíku ‘MkíkhkÍk 108¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ

109{nk¼khíkLke ftXÃkhtÃkhk yLku ¼e÷kuLkwt ¼khÚk

Lkt øktøkk’ ÃkktÏkzeLku ytíku, Mkuíkh yLku Ôkunkøk (råkºkÔkeGko yLk rÔkråkºkÔkeGko)

BkLkMkkÃkkÃkLkk rLkÔkkhÛk Bkkxu ÃkkhMkÃkeÃk¤eLkk ÚkzBkkt «Ôku~ke, ykíBkËkn fhe «kGkkuÃkÔku~kLk fhu Au yu fÚkkLkfLšt Õkkirff Bkn¥Ôk Au. ‘LkUnÔkxe’Lkk ÕkkufBku¤kLkku

MktËÇko yuLke MkkÚku òuzkGkuÕkku Au. VkøkÛk ÔkË-14Lke hkíku yk Bku¤ku råkºkrÔkråkºk

BknkËuÔkLkk ÚkkLkfu (su ÏkuzƒúñkÚke åkkÕkeMkuf rf.Bke. Ëqh øšÛkÇkktÏkhe økkBk ÃkkMku ykÔGšt Au) ÇkhkGk Au. zwtøkhe ÇkeÕkkuLkku yk MkkiÚke Bkkuxku Bku¤ku Au. ykrËÔkkMke †eyku

ykÏke hkík Bk]ík MkøkktykuLke GkkËBkkt Bkhr~kGkk økkGk Au íku ÔkÏkíku rËÔkMku ÇkeÕk ykrËÔkkMkeyku BkhuÕkkt MÔksLkkuLkkt yrMÚkVqÕk, ÃkkMku ykÔkuÕkk ykfw¤ Ôkkfw¤ yLku

MkkçkhBkíkeLkk MktøkBk MÚkkLku ÃkækhkÔku Au.11 ykÔkkt fÚkkLkfkuLkkt ½zíkhBkkt, ykrËÔkkMke «òMkBkqnLkk ækkŠBkf yLku MkkBkkrsf heíkrhÔkkòu, SÔkLkárü yLku SÔkLkBkqÕGkku, BkkLGkíkkyku yLku «Úkk«ÛkkrÕkfkyku fkuE Lku fkuE heíku fkGkohík Au. yuxÕku MkktMf]ríkf yÇGkkMkLke árüyu íkuLšt Bkkuxwt BkqÕGk Au.

(Ïk) çkeò rÔkÇkkøkBkkt ‘ÇkeÕkkuLšt ÇkkhÚk’Lkk yuÔkkt fÚkkLkfkuLkku MkBkkÔku~k fhe ~kfkGk fu su MktMf]ík BknkÇkkhíkBkkt Lk nkuGk Ãkhtíš BkæGkfkÕkeLk øšshkíke BknkÇkkhík ÃkhtÃkhkBkkt (íkuLkk YÃkktíkhku MkkÚku) «kÃík Úkíkkt nkuGk. ‘ÇkeÕkkuLš ÇkkhÚk’Bkkt, BkæGkfkÕkeLk øšshkíke BknkÇkkhík ÃkhtÃkhk MkkÚku MkBkkLkíkk ækhkÔkíkkt nkuGk íkuÔkkt fÚkkLkfku ÎkÛkkt Au. suBkfu, ‘økíkhÃkk Lk fwíkBkk’, ækkuVkt Lkt ÔkkMktøk’, ‘ækkuVk Lkt ÇkUBkͤ’, ‘ÇkUBk ÃkkìtzÔk(Lkt nuzçkk), ‘LkkhË Lk fkuhÔkku’, ‘ÇkkhÚkLke íkiGkkhe’, ‘f¤Íwøk’ Ôkøkuhu. ‘ÇkeÕkkuLšt ÇkkhÚk‘Bkkt ykÔkíke ‘çkk¤ku yUBkíkLke fÚkk íkku ftXÃkhtÃkhk -ÕkkufÃkhtÃkhkLke

yrÇkBkLGšfÚkk yLku rÕkrÏkík ÃkhtÃkhkLkk yrÇkBkLGš ykÏGkkLkLke ÕkøkÇkøk MkBkktíkhu åkkÕku Au.

yk çkækkt fÚkkLkfkuBkktÚke ynª Bkkºk ‘ækkuVkt Lkt ÔkkMktøk’ yu ÃkktÏkzeLke fÚkkMkthåkLkk òuEyu. BkæGkfkÕkeLk øšshkíke BknkÇkkíkLke rÕkrÏkík ÃkhtÃkhkBkkt yk fÚkkLkf ÔGkkMk ÔkÕÕkÇkf]ík ‘BknkÇkkhík’Bkkt Bk¤u Au. rÕkrÏkík yLku BkkirÏkf çktLku ÃkhtÃkhkBkkt Bk¤íkk yk fÚkkLkfBkkt fuxÕkef MkBkkLkíkk Au. çktLkuLke fÚkkMkthåkLkkBkkt fuxÕkkf MkBkkLk fÚkkÎkxfku ÃkÛk «GkkuòGkk Au, Aíkkt fuxÕkkf Bkq¤Çkqík ÇkuË ÃkÛk Au. suBkfu, rÕkrÏkík ÃkhtÃkhkLkk fÚkkLkfBkkt LkkøkLšt LkkBk ÔkkMšrfLku çkËÕku yrºkf Au yLku yswoLkLku MÚkkLku ËwGkkuoækLk íkÚkk ÿkiÃkËeLku MÚkkLku ÇkkLšBkrík Au. BkæGkfkÕkeLk frÔkykuLkk yLku ©kuíkkMkBkqnLkk ÿkiÃkËe «íGkuLkk ÃkqßGkÇkkÔkLku Õkeæku ÿkiÃkËeLku MÚkkLku ÇkkLšBkríkLšt

åkrhºk BkqfÔkkBkkt ykÔGšt n~ku íkuÔkku íkfo fhe ~kfkGk. òufu „úkBk «Ëu~kBkkt «åkrÕkík ‘fhÛkLkku MkÕkkufku’ yu fÚkkøkeíkBkkt ÃkÛk ÇkkLšBkrík yLku LkkøkLšt s fÚkkLkf Bk¤u Au. yuxÕku yk ÇkuË „úkBk«Ëu~kLke ÕkkufÃkhtÃkhk íkÚkk ÔkLkzwtøkhLke ykrËÔkkMke ÃkhtÃkhkLkku

økÛkÔkku òuEyu yLku yuBk çktLku ÃkhtÃkhkLku MÔkíktºk ÃkhtÃkhk íkhefu MÔkefkhÔke òuEyu.

ÔGkkMk ÔkÕÕkÇkhkBk MkqhshkBkf]ík ‘BknkÇkkhíkLke fÚkk’12 Lkk ykãÃkÔko, fzÔšt : 53Bkkt ÇkkLšBkrík yLku yrºkfLkk fÚkkLkfLšt hMk«Ë ykÕkuÏkLk ÚkGšt Au.

fÚkkMktûkuÃk yk «BkkÛku Au : ÇkkLšBkrík ÃkkuíkkLkk Ãkrík ËwGkkuoækLkLku Ôk~k fhÔkk Bkktøku Au. yu Bkkxu òËwLke rÔkãk òÛkíkk MknËuÔk ÃkkMku ykÔke ‘Ôk~kefhÛk’ fhÔkk fnu Au.

MknËuÔk, ËwGkkuoækLkLkk BkkÚkkBkkt LkktÏkÔkk ækqÃkuÕk Bktíkhe ykÃku Au yLku ‘yu ÇkqrBk Ãkh Ãkzâu Çkqtzwt Úk~ku, Ôk~k fhíkkt fÔk~k Úk~ku’ yuÔke åkuíkÔkÛke ykÃke íkfuËkhe hkÏkÔkk fnu

Au. ÇkkLšBkrík BknuÕkLkkt ÃkøkrÚkGkkt åkzíke nkuGk Au íGkkhu fåkku¤wt nkÚkBkktÚke Ãkze òGk

Au. ækqÃkuÕk íkífk¤ Ãkkíkk¤Bkkt Qíkhu Au Lku yrºkf LkkøkLku ~ke~k yzu Au. ÄqÃkuÕk yzíkktðUík LkkøkLku BktºkÚke fkBkËuÔkíkk òøGkku Au, ÇkkLšBkríkLkku Bkkun ÕkkøGkku Au. rËÔkMk Ôkeíke hsLke ÚkkGk Au íGkkhu Ãkkíkk¤Lkku Lkkøk BknuÕkBkkt Lkef¤u Au.

ËwGkkuoækLkLkk nkÚkÃkøk çkktæke Ÿæku BkkÚku xktøke Ëu Au, ÃkAe ÇkkLšBkrík MkkÚku htøkÇkkuøk

BkkÛke ÔnkÛšt Ôkk’íkkt rÔkËkGk ÚkkGk Au. ÇkkLšBkrík ËwGkkuoækLkLku çktækLkBšõík fhu Au.

ËwGkkuoækLk fkhÛk ÃkqAu Au íGkkhu ÇkkLšBkrík Mkkåšt fnuÔkkLku çkËÕku ‘ÃkkuíkkLkk YÃkLku õGkkhuf

òuE Bkkun ÃkkBGkku n~ku’ yuÔkku sÔkkçk ykÃku Au.

ËwGkkuoækLk çkesu rËÔkMku {nuÕk çkËÕkkÔku Au íkkuGk ykBk çkLku Au. ºkesu rËÔkMku

íkk{ú ækhíke feæke íkku íkuLku ÔkªækeLku Lkkøk ykÔGkku. hkus hkus Ÿæku BkkkÚku ÕkxfeLku

ËwGkkuoækLkLkkt økkºk øk¤Ôkk Bkktzâkt Au. yuBk fhíkkt A BkkMk Ôkeíke økGkk. ykÔke Ôkkík rBkºk rMkÔkkGk fkuELku fnuÔkkGk Lknª yuBk rÔkåkkheLku ËwGkkuoækLk MkÎk¤e Ôkkík fÛkoLku sÛkkÔkÔkkLšt Lk¬e fhu Au.

ËwGkkuoækLk fÛkoLkk LkøkhBkkt ykÔku Au. çktLku rBkºkku Bk¤u Au. fÛko yuLkk MšfkÔkkLšt fkhÛk ÃkqAu Au. íGkkhu ËwGkkuoækLk ÃkkuíkkLke MkkÚku nrMíkLkkÚh ykÔkÔkkLkku fÛkoLku yk„ún fhu Au. çktLku nrMíkLkkÚh ykÔku Au. ÃkAe yuf rËÔkMk yufktíkBkkt hzíkkt hzíkkt ËwGkkuoækLk MkÎk¤e Ôkkík sÛkkÔku Au. fÛko BkLkBkkt rÔkåkkhu Au fu ÇkkLšBkríkyu ftEf fÃkx fGšO nkuÔšt òuEyu. yu rÔkLkk Lkkøk Bkkun Lk ÃkkBku, fÛko «økxÃkÛku ËwGkkuoækLkLku MkktíÔkLkk ËE íkuLšt Ëw:Ïk Ëqh fhÔkkLšt ÔkåkLk ykÃku Au.

hkík Ãkzu Au. fÛko BknuÕkBkkt MktíkkE hnu Au. Ãkkíkk¤Lkku Lkkøk ykÔku Au íGkkhu

ftXÃkhtÃkhk yLku ¼e÷kuLkwt ¼khÚk

fÛko íkuLku Ãkzfkhu Au. Lkkøk ¢kuæku VqtVkzu Au. LkkøkLku MkqGkoLkk Úºk rMkÔkkGk fkuELkku Bkkh

Lk Õkkøku yuÔšt ÔkhËkLk nkuGk Au. fÛkoLkk ÃkøkLke Õkkík LkkøkLke VuÛk Ãkh Ôkkøkíkkt Lkkøk

MkqGkoÚºkLku yku¤Ïke òGk Au Lku íkuLkk åkhÛkBkkt LkBku Au. ÃkkuíkkLku Bšõík fhÔkkLkk

çkËÕkkBkkt Lkkøk fÛkoLku BkLkÔkuøke Îkkuzku ykÃku Au.

ÇkkLšBkrík yLku yrºkfLšt yk fÚkkLkf ‘ækkuVkt Lkt ÔkkMktøk’ (ÿkiÃkËe yLku ÔkkMšrf) fhíkkt swËk «fkhLšt Au. yk ÇkuËLku æGkkLkBkkt hkÏke, ‘ÄkuVkt Lkt ÔkkMktøk’Lke fÚkkMkthåkLkkBkkt su fÚkkÎkxfku (yLku fÚkk«f]rík ÃkÛk) fkGkohík Au íku òuEyu.

1.‘ækkuVkt Lkt ÔkkMktøk`Lkk ykhtÇkBkkt, ÿkiÃkËeLkku MkkuLkkLkku Ôkk¤, ækhíke Vkze, Ãkkíkk¤Bkkt ÔkkMšrfLke Akíke Ãkh Ãkzu Au Lku yuLke ~kkuækBkkt ÔkkMšrf Ãk]ÚÔkeÕkkufBkkt

ykÔku Au. yk MÃkü heíku, «uBkBkqÕkf ÕkkuffÚkkBkkt Ïkqçk òíkeíšt MkkuLkuhe Ôkk¤Ôkk¤e hksfwtÔkheLke ~kkuækLkku fÚkkÎkxf Au, su yLkuf «uBkfÚkkykuBkkt «GkkuòGkku Au.

2.MkkuLkuhe Ôkk¤Ôkk¤e LkkheLke ~kkuækBkkt Ãk]ÚÔke Ãkh síkk ÔkkMšrfLku ÃkËBkLkkøkÛkeyku

Ôkkhu Au yLku ‘íkBku Ãkkhfe †eLke Ôkkíku åkz~kku Lknª yk òuÏkBkLkku ÃktÚk Au’ yuBk fne åkuíkÔku Au. íkuBkkt ÃkhfeGkk «uBkLke fÚkkykuLkku Mktfuík Au. LkkheLkk òhfBkoLke fÚkkykuBkkt yLkuf fÚkk«GšÂõík íkhefu ÃkÛk yu «GkkuòGk Au. ‘Mkqzk çknkUíkuhe’Lke LkkrGkfk hkus hkíku ~kÛkøkkh MkS òhfBko Bkkxu Lkef¤u Au íGkkhu ~šf yuLku

ÕkøkÇkøk ykÔke s åkuíkÔkÛke ykÃke íkuLkk áüktík íkhefu yuf yuf Ôkkhíkk

MktÇk¤kÔku Au. ‘ÇkeÕkkuLšt ÇkkhÚk’BkktLke ‘MkuLkkuíkhku ÍøkLk’ yu ÃkktÏkzeBkkt yswoLk

Ãk]ÚÔkeÚke Ãkkíkk¤Bkkt òGk Au íGkkhu ÃkÛk ÿkiÃkËe ykÔke s åkuíkÔkÛke ykÃku Au. 3.yswoLkLkk fnuÔkkÚke ÿkiÃkËe, MÔkGkt ÔkkMšrf ÃkkMkuÚke s yuLku BkkhÔkkLkku WÃkkGk

òÛke Õku Au íkuBkkt Ôkuhe-~kºšLkk Bk]íGšLšt hnMGk òÛkÔkkLkku fÚkkÎkxf «GkkuòGkku

Au. MktMf]ík BknkÇkkhíkBkkt yswoLk yLku Gšrækrch Çke»Bk ÃkkMkuÚke s íkuBkLkk

Bk]íGšLšt hnMGk òÛke ÕkkÔku Au íkku hkBkkGkÛkBkkt rÔkÇke»kÛk ÃkkMkuÚke hkBk hkÔkÛkLkk

Bk]íGšLšt hnMGk òÛke Õku Au. BkæGkfkÕkeLk øšshkíke BknkÇkkhíkBkkt Çke»BkLkk

Bk]íGšLšt hnMGk, ÿkiÃkËe íkuBkLku ÃkqòÚke «MkLLk fhe òÛke Õku Au. ÕkkuffÚkkykuBkkt hkûkMkLkku SÔk ÃkkuÃkxBkkt nkuGk Au. ÃkkuÃkxLke zkuf BkhzÔkkÚke hkûkMk Bkhe ~kfu íku hnMGk hksfwtÔkhe òÛkeLku hksfwBkkhLku fnu Lku yu heíku Bšõík ÚkkGk. yk çkækk yuf s fÚkkÎkxfLkkt swËkt swËkt YÃkktíkhku Au. ynª, ÿkiÃkËe su heíku ÔkkMšrfLkk Bk]íGšLšt hnMGk òÛku Au íku ÔkÏkíkLke r¢Gkkyku yLku WÂõíkyku rºkGkkåkrhºkLke fÚkkyku íkhV Mktfuík fhu Au. ÿkiÃkËe

rºkGkkåkrhºk fhe, ÔkkMšrfLku Çkku¤Ôke, yuLkk Bk]íGšLšt hnMGk òÛke Õku Au.

4.‘ækkuVkt Lkt ÔkkMktøk`Lke yk ÃkktÏkzeBkkt fÛkofÚkk ÃkÛk Mktf¤kE økE Au. yk

fÛkofÚkkBkkt fÛko ÃkkuíkkLkk Ïkhk rÃkíkkLšt LkkBk òÛkÔkk, ÃknuÕkkt ÃkkÕkf Bkkíkk

Bkk¤ÛkLku yLku ÃkAe sLBkËkºke fwtíkkLku Bkkhe LkkÏkÔkk Mšæke òGk Au yuÔke

fÚkkrÔkøkík ÚºkLku nkÚku BkkíkkLke níGkkLke fÚkkyku íkhV Mktfuík fhu Au. ynª Ãkh~šhkBk, ÇkÕku rÃkíkkLkk fnuÔkkÚke, BkkíkkLke níGkk fhu Au yu fÚkk MBkhÛkBkkt ykÔku.

ykÏkhu fwtíkk fÛkoLku íku MkqGkoÚºk Au yu nfefík sÛkkÔku Au. fÛko yuLke

ÏkhkE Bkkxu rLk~kkLke Bkkøku Au íGkkhu fwtíkk, fÛkoLku yøkLkÃkAuzku yLku BkeÛkLkku

økÕkkuÕkku ykÃku Au. MkqGko ßGkkhu fÛkoLke Úºk íkhefu Ãkheûkk fhu Au íGkkhu yu fkBkBkkt ykÔku Au. ykBk yk çktLku ÃkËkÚkkuo rÃkíkk-ÚºkLkk yrÇk¿kkLk Bkkxu rLkrBk¥k çkLku Au. yrÇk¿kkLkLkk fÚkkÎkxfBkkt fkuE Lku fkuE ÃkËkÚko fu råknTLkLkku

WÃkGkkuøk ÚkGkuÕkku nkuGk Au.

5.fÛko yøkLkÃkAuzku LkktÏkeLku Qøkíkk MkqGkoLku Zktfe Ëu Au Lku yuBk MkqGkoLkku Bkkøko hkufe hkÏku Au. hkBkåkrhíkBkkLkMkBkkt íkku nLšBkkLk MkqGkoLku BkeXwt V¤ MkBkSLku øk¤e òGk

Au íkuÔšt ykÕkuÏkLk Au. yuf heíku yíšÕk Ãkhk¢BkLkku fÚkkÎkxf fne ~kfkGk. hMíkku hkufÔkku (nLšBkkLk-ÇkeBk), ÃkÔkLk çkktækÔkku (hkÔkÛk), LkËe hkufÔke (r~kÔk, snTLkw Ér»k), MkBšÿLku çkktækÔkku (hkBk), MkBšÿLšt ÃkkLk fhÔšt(yøkMíGk), ÃkÔkoíkLku LkBkkÔkÔkku (yøkMíGk) ÔkøkuhuLku yk fÚkkÎkxfLkkt rÔkækrÔkæk YÃkktíkhku fne ~kfkGk. ÎkÛke Ôkkh íku rÃkíkk-ÚºkLke MktÎk»ko fÚkkykuBkkt (yk fÚkkBkkt Au íkuBk) «GkkuòGk Au. ÕkÔkfw~k, hkBkLkk yïBkuækLkku yï hkufu Au. sirBkLkeGk yïBkuÄÃkÔkoBkkt çk¼úwÔkknLk ÃkÛk, yïLku hkufu Au. yu rLkrBk¥ku MktÎk»ko ÚkkGk Au. MktÎk»ko ËhBGkkLk rÃkíkkÚºkLku ÃkhMÃkh yrÇk¿kkLk ÚkkGk Au.

6.fÛko yLku ÔkkMšrfLkku GšØMktÎk»ko BkLš»Gk yLku Lkkøk ÔkååkuLkk MktÎk»koLke yLkuf ÚhkfÚkkyku yLku ÕkkuffÚkkyku íkhV Mktfuík fhu Au. ÏkkMk íkku ‘ÄkuVkt Lkt ÔkkMktøk’Lkk yk rÔkÕkûkÛk fÚkkLkfLku fkhÛku, (Mkt.) BknkÇkkhíkBkktLke yswoLk yLku íkûkfLke

MktÎk»kofÚkkLkku íkuBkkt Mktfuík òuE ~kfkGk. yk fÚkkBkkt íkûkfLku çkËÕku ÔkkMšrfLkkøk

Au. yswoLk yLku íkûkfLšt Ôkuh Auf ÏkktzÔkËnLk MkBkGkÚke åkkÕGšt ykÔku Au. ÏkktzÔkËnLk ÔkÏkíku íkûkfLkku ÃkrhÔkkh Lkk~k ÃkkBGkku níkku. Ãkkuíku yLšÃkrMÚkík nkuÔkkÚke çkåke økGkku. ÃkAe yu yswoLkLku BkkhÔkkLkk yLkuf «GkíLkku fhu Au fwhwûkuºk 112¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ

113{nk¼khíkLke ftXÃkhtÃkhk yLku ¼e÷kuLkwt ¼khÚk

GšØ ÔkÏkíku yu fÛkoLkk íkehLkk VÛkk Ãkh ykÔkeLku çkuMku Au. f]»Ûk MkBkGkMkqåkfíkk

ÔkkÃkhe hÚkLku LkBkkÔke Ëu Au yuxÕku yu Ôkkh ÏkkÕke òGk Au. yk Ôkuh yswoLkÃkkiºk Ãkherûkík yLku «Ãkkiºk sLBkusGk Mšæke ÕktçkkGk Au. ykBk ÃkuZe Ëh ÃkuZe Mšæke

rÔkMíkhuÕke ÔkuhÔk]r¥k MktËÇkuo ‘ækkuVkt Lkt ÔkkMktøk’ fÚkkLkfLku íkÃkkMke ~kfkGk. yk

fÚkkLkf ÃkktzÔkfw¤ yLku Lkkøkfw¤ ÔkååkuLkk ÔkuhLkku MkqûBk Mktfuík fhu Au yuxÕku „úkBkeÛk ÃkhtÃkhkLkk ÇkkLšBkrík-yrºkfLkk fÚkkLkf fhíkkt ykrËÔkkMke ÃkhtÃkhkLšt yk fÚkkLkf ÚhkfÚkkLku ykøkÔke heíku ò¤Ôkíšt nkuE rÔk~ku»k MÔkefkGko Õkkøku Au. yk íkku ÔkihfÚkkLke Ôkkík ÚkE. BkkLkÔkSÔkLkLkku çkeòu hMk«Ë «Ëu~k fkBkfÚkkLkku Au. ‘ækkuVkt Lkt ÔkkMktøk’ fÚkkLkf BkLš»GkLke fkBkÔk]r¥kLkk yòÛGkk ÏkqÛkkyku íkhV ÃkÛk ysÔkk¤wt VUfu Au. ‘hkìBk-MkeíkBkkLke Ôkkhíkk’Bkkt fifuGke yLku çkktrzGkk LkkøkLke ¢ezkLšt ykÕkuÏkLk ÚkGšt Au. BkkLkÔkBkkËk yLku BkkLkÔkuíkh LkhLke fkBk¢ezk-yu fÚkkÎkxf yrík «åkrÕkík Au. yuLkkt yLkuf YÃkktíkhku Bk¤u Au. yuBkktÚke Úkkuzktf òuEyu: 1.VkçkoMkf]ík ‘hkMk{k¤k’{kt søkËuð Ãkh{khLke fÚkk ykðu Au. yu fÚkk{kt, rMkØhksLke ÃkíLke MkkÚku fk{¢ezk fhðk hkus hkíku yuf Ëuðíkk ykðu Au. søkËuð yuLku Ãkfze Ãkkzu Au yLku VheÚke {nu÷{kt Lk ykððkLkwt ð[Lk ÷u Au.13

2.yk fÚkkLkk hksMÚkkLke YÃkktíkhBkkt rMkØhksLke ÃkíLke MkkÚku hkus hkíku fk¤

ÇkihÔk fkBk¢ezk fhÔkk ykÔkíkku nkuGk íkuÔšt ykÕkuÏkLk Au. (ÇkøkÔkkLkËkMk ÃkxuÕk îkhk MktÃkkrËík ÇkeÕkeÔkkhíkkBkkt fk¤ ÇkihÔkLkk MÚkkLku søkËuÔkLkku s yLšs fkBk¢ezk Bkkxu ykÔkíkku nkuGk Au.) yu fÚkkBkkt ÃkÛk søkËuÔk s fk¤ÇkihÔkLku

GšØBkkt nhkÔke òzuS hkÛkeLku ºkkMkBkktÚke Bšõík fhu Au.14

3. ‘øšÛkÔkBkkohkMk’ f]ríkLke LkkrGkfk híLkkÔkÕkeLku, fkuE rÔkãkækh rLkíGk nhÛk fhe ÔkiíkkZâ ÃkÔkoík Ãkh ÕkE síkku. ykÏkhu øšÛkÔkBkko, åkuxfu ykÃkuÕkk rËÔGk ytsLkLke MknkGkÚke yáüÃkÛku rÔkãkÄhLkk rÔkBkkLkBkkt çkuMke ÔkiíkkZâ ÃkÔkoík ÃknkUåku Au. Lku rÔkãkÄhLku r~kûkk fhe híLkkÔkÕkeLku Bšõík fhu Au.15

4.‘Ãktåkíkºk’Bkkt ‘MkÃkoLku ÃkhÛkLkkhe fLGkk’Lke yuf fÚkk ykÔku Au.16 fÚkkLkk ytík «BkkÛku : yuf hkºku MkÃko ÃkuxeBkktÚke Ãkwhw»kkfkhu çknkh Lkef¤e †eLke ~kGÞk Ãkh çkuMku Au. †e ÃkhÃkwhw»k òÛke sÔkk Bkktzu Au íGkkhu íku, íkuLkku Ãkrík nkuÔkkLšt sÛkkÔku Au. ÃkríkÃkÛkkLke Ïkkíkhe fhkÔkÔkk íku MkÃkoLke fktåk¤eBkkt «Ôku~ke çkíkkÔku Au. yuxÕku †e íkuLku ÃkkuíkkLkk Ãkrík íkhefu MÔkefkhe htøkÇkkuøkBkkt hkík økk¤u Au. MkÃkoLkku ƒúkñÛk rÃkíkk yk Ôkkík òÛke òGk Au Lku yuf Ôkkh íkf òuELku MkÃkoLke

114¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

fktåk¤e çkk¤e LkktÏku Au ÃkAe yu Ãkwhw»k YÃku s hnu Au.

BkLš»Gk †e MkkÚku yLGk ËuÔkíkk fu «kÛkeLkk BkiÚkwLkLšt ykÕkuÏkLk fhíke ykÔke ÎkÛke fÚkkyku Bk¤u Au. BkLš»Gk †e MkkÚku MkÃkoLkk BkiÚkwLkLšt ykÕkuÏkLk ÚkGšt nkuÔkkÚke

‘ÎkkuVk Lkt ÔkkMktøk’Lšt fÚkkLkf rÔkÕkûkÛk çkLke hnu Au. ykBk ÃkÛk, SÔkMk]rüBkkt

MkÃkoGšøkÕkLke fkBk¢ezk áüktíkYÃk Au.

‘ÇkeÕkkuLšt ÇkkhÚk’Lkkt yækÍkÍuhkt fÚkkLkfkuLkku, ykBk fÚkkMkthåkLkkLke árüyu yÇGkkMk fhe ~kfkGk. yu Ôkkík çkksw Ãkh hkÏkeyu. íkuLku çkËÕku, ftXÃkhtÃkhkLkkt fÚkkLkfku fuÔkkt rÔkrÔkæk YÃkktíkhku MkkÚku ÎkÛkk Bkkuxk rÔkMíkkhBkkt «åkrÕkík nkuGk Au íkuLšt WËknhÛk òuEyu.

‘ÇkeÕkkuLšt ÇkkhÚk’Bkkt ykÔkíke ‘LkkhË Lkt fkuhÔkku’Lke ÃkktÏkze yu ‘MkíkLkkt ÃkkhÏkkt’Lšt fÚkkLkf çkLke hnu Au. BkæGkfkÕkeLk øšshkíke BknkÇkkhíkLke rÕkrÏkík ÃkhtÃkhkBkkt ÃkÛk yk fÚkkLkf Bk¤u Au. íkuBkkt LkkhËLku MÚkkLku ËwÔkkoMkk Au. (‘økíkhÃkk Lkt fwíkBkk’Lke ÃkktÏkzeBkkt MkÃíkŠ»k Au íkku rÕkrÏkík ÃkhtÃkhkLkk yuf fÚkkYÃkktíkhBkkt ÃkÛk ËwÔkkoMkk Au) yk fÚkkLkfLkkt BšÏGk çku YÃkktíkhku «åkrÕkík Au :

1. suBkkt yûkGkÃkkºkBkktÚke f]»Ûkf]Ãkkyu ÇkkS/íšÕkMke Ãkºk Lkef¤u Au íku fÚkk

2. MkíkLkk «íkkÃku økkuxÕkeBkktÚke yktçkku Qøku Lku íkífk¤ fuhe ykÃku íku fÚkk yk fMkkuxe fÚkkBkkt: fwtÔkkhe økkGkLku ËqækÔkíke fhÔke, åktÃkkLke zk¤BkktÚke nrhGkkuçkkøk MkòÔkÔkku, ÏkktzuÕke zktøkh hkuÃke, íkuBkktÚke QøkuÕke LkÔke zktøkhLšt ÇkkusLk fhkÔkÔšt yuÔke : ºkÛk fMkkuxeyku MkkÚku ‘çkk¤uÕke økkuxÕkeBkktÚke yktçkku Wøkkze íkífk¤ fuheyku ÃkfÔkÔkk’Lkku fÚkkÎkxf ÃkÛk «GkkuòGkku Au. yk fMkkuxeBkkt MkV¤ ÚkÔkk BkkxuLkk ÃkÛk çku rÔkhkuækkÇkkMke WÃkkGkku Bk¤u Au. yufBkkt, Ãkktåku ÃkktzÔkku Lku fwtíkk Bkkíkk ÃkkuíkkLšt Mkík Bkqfíkk òGk Lku yuBk ¢Bk~k: yktçkku Qøkíkku-rÔkfMkíkku òGk. økkuxÕkeÚke ÃkõÔk fuhe MšækeLkk yk{úrÔkfkMkLšt ykÔšt ykÕkuÏkLk fÚkkLku hMk«Ë çkLkkÔku Au yuBk yk fÚkk ‘MkíkLkkt ÃkkhÏkkt’Lke fÚkk çkLke hnu Au. ßGkkhu çkeò YÃkktíkhBkkt, Ãkktåku ÃkktzÔkku Lku fwtíkk Bkkíkk ÃkkuíkÃkkuíkkLkk Ëku»kku-MÏkÕkLkku MÔkefkhu Au. íGkkhu ‘ÃkkÃk íkkhwt Ãkhfk~k’Lke suBk yk fÚkkLkf fçkqÕkkík fÚkk-fLVu~kLk xuÕk-çkLke hnu Au. yk fÚkkLkf ÃkrùBk ÇkkhíkÚke íku ÃkqÔko Çkkhík Mšæke «åkrÕkík Au. hksMÚkkLkBkkt yk fÚkk ‘ytçkkhkMk’Bkkt økÔkkGk Au íkku E. 15Bke MkËeLkk ykurzGkk frÔk MkkhÕkkËkMkLkk BknkÇkkhíkBkkt ÃkÛk yu Bk¤u Au.

ftXÃkhtÃkhk yLku ¼e÷kuLkwt ¼khÚk

ÎkÛke Ôkkh ftXÃkhtÃkhkLkk fuxÕkkf, MkkÔk MkkËk Õkkøkíkk, Mktfuíkku ÃkÛk fkuE rÔkr~kü fu yÔkr~kü fÚkkÃkhtÃkhkLkku rLkËuo~k fhíkk nkuGk íkuBk çkLku. yuÔšt yuf WËknhÛk òuEyu :

‘ÇkUBk ÃkkìtzÔk` yu fÚkk ÃkktÏkzeBkkt Ëw:~kkMkLk Bkkxu ‘fçkehku` yuÔkku ~kçË «GkkuòGkku Au. yk ~kçË BknkÇkkhíkLke fkuE swËe-yòÛke fÚkk ÃkhtÃkhkLkku rLkËuo~k fhu Au. BkæGkfkÕkeLk øšshkíke BknkÇkkhíkLke rÕkrÏkík ÃkhtÃkhkBkkt yk ‘fçkehku` ~kçË

SBkqík Bkkxu GkkuòGkku Au. SBkqíkÔkækLke fÚkk MkkÚku Õkkûkkøk]nLkk fÚkk «MktøkLkku ÃkÛk Mktçktæk òuzÔkkBkkt ykÔGkku Au.

BkæGkfkÕkeLk øšshkíke BknkÇkkhíkLke rÕkrÏkík ÃkhtÃkhkLke f]rík ‘ÃkktzÔkÕkk’ (ÔkehåktË yLku hkÎkÔkSf]ík), yLšMkkh Õkkûkkøk]nBkkt ykøk ÚhkuåkLk Lknª, Ëw:~kkMkLk ÕkøkkÔku Au. yu ÔkÏkíku ‘yuf BkkLkk Ãkktåk íkLk(Úºk)’Lkku Çkkuøk MÔkefkhÔkkLke yrøLkLku

«kÚkoLkk fhu Au. nwíkk~kLk ÃkkA¤ Ãkzu Au íGkkhu ÇkeBk ‘yuf BkkLkk Mkku íkLk’Lkku, Çkkuøk ÄhkÔkÔkkLke åkrZGkkíke BkkLkíkk BkkLku Au yuxÕku yrøLk ÔkåkLk ÕkELku ÃkktzÔkkuLku SÔkíkk

Akuze Ëu Au.17 yk BkkLkíkkBkkt økktækkheLkk Mkku fkihÔkÚºkkuLkku yrøLkLku çkrÕk åkzkÔkÔkkLkku

ÇkeBkLkku rÔkåkkh MÃkü ÚkkGk Au.

ÔkÕÕkÇkf]ík ‘BknkÇkkhíkfÚkk’Bkkt ÇkeBk yk «Mktøku ‘ÃkktzÔkÕkk’ fhíkkt ºkÛk

økÛkku, ‘ºkÛk BkkLkk ºkÛkMkku (Ëefhk)’Lkku Çkkuøk åkzkÔkÔkkLke BkkLkíkk BkkLku Au. ÇkeBku, BkkLkíkk Ãkqhe fhÔkkLkk Çkkøk YÃku, yøkkW LkÔÔkkÛšt fçkehk BkkGkko níkk. (yuLkku Bkkºk WÕÕkuÏk Bk¤u Au, Ãkqhe fÚkk Bk¤íke LkÚke.) íGkkhu SÔk çkåkkÔkeLku yuf fçkehku Axfe økGkku níkku. íku ÇkeBkÚke Çkkøkíkku Vhíkku níkku. yk çkåke økGkuÕkku fçkehku yu s SBkqík. y¿kkíkÔkkMk ËhBGkkLk, ËwGkkuoækLk«urhík yk SBkqík ÃkktzÔkkuLke ~kkuæk fhíkku fhíkku rÔkhkxLkøkhBkkt ykÔku Au. ÇkeBk íkuLku Bkkhe LkktÏku Au. yuBk yrøLkLke BkkLkíkkLkku yuf Çkkøk Ãkqhku ÚkkGk Au. yrøLkLke f]ÃkkÚke ÇkeBkLku, çkeò Mkku feåkf ÇkkEyku ÃkÛk rÔkhkxLkøkhBkkt Bk¤u Au18 yLku Mkku fkihÔkku íkku ÃknuÕkuÚke níkk s. ykBk Mkku fçkehk, Mkku feåkfku yLku Mkku fkihÔkku yuBk fwÕk ‘ºkÛk BkkLkk ºkÛkMkku Úºkku’Lkku Çkkuøk ækhkÔkÔkkLke ÇkeBkLke BkkLkíkk BknkÇkkhík GšØLku ytíku Ãkqhe ÚkkGk Au. rÕkrÏkík ÃkhtÃkhkLšt yk rÔkÕkûkÛk fÚkkLkf BknkÇkkhíkLke fkuE ÕkkufÃkhtÃkhkLke fÚkkBkktÚke ÕkuÔkkBkkt ykÔGšt Au íku

MÃkü Au. ‘ÇkeÕkkuLšt ÇkkhÚk’Bkkt ÔkLkÔkkMk fu y¿kkíkÔkkMkLke fÚkk LkÚke yuxÕku Ëw:~kkMkLkLkku

WÕÕkuÏk fçkehk íkhefu fhÔkkBkkt ykÔGkku n~ku íkuÔke ækkhÛkk fhe ~kfkGk.

‘ÇkeÕkkuLšt ÇkkhÚk’ yu ftX ÃkhtÃkhkLke f]rík Au. ftX ÃkhtÃkhkBkkt f]ríkLke

«Míšrík ÔkÏkíku fuxÕkef rÔkr~kü «rÔkrækyku yLku «GšÂõíkyku ÏkÃkBkkt ÕkuÔkkíke nkuGk Au. GšøkkuMÕkkrÔkGkkLkkt BkkirÏkf BknkfkÔGkkuLkku yÇGkkMk fheLku zkì. rMBkÚku íkuBks Õkkìzo yLku Ãkuheyu, ftX ÃkhtÃkhkLke f]ríkrÔk»kGkf BšÏGk ºkÛk íkkhÛkku ykÃGkkt Au : (1) yk

BkkirÏkf BknkfkÔGkkuLkku ÃkkX íkÆLk «Ôkkne nkuGk Au. (2) yk fkÔGkLkku fÚkf fu økkGkf, f]ríkLke «Míšrík fhu íGkkhu íku LkÔke fzeyku fu fkÔGkÏktzku håkíkku yLku òuzíkku òGk Au. ykBk yk fÚkf-økkGkf Ãkkuíku Ãkãfkh ÃkÛk nkuGk Au. (3) yk «fkhLke håkLkkBkkt, YZ ~kçËsqÚkku yLku Çkk»kkYÃkku íkÚkk rLkrùík ÔkÛkGko MkkBk„úe MBk]rík MknkGkf çkLku Au.19

ykLku ykækkhu fne ~kfkGk fu ftX ÃkhtÃkhkLke f]ríkLkk «GkkuøkBkkt MBk]ríkBkkt MkåkÔkkGkuÕk íkhíkk f]ríkÃkkX yuxÕku fu floacting text yLku YZ ~kçËsqÚkku yuxÕku fu formulas yu çku Bkn¥ÔkLke «GšÂõíkyku Au. ‘ÇkeÕkkuLšt ÇkkhÚk’Bkkt yk «GšÂõíkyku fE heíku «GkkuòE Au íkuLkkt Úkkuzkt WËknhÛkku s òuEyu.

ÃknuÕkk formulasLkkt Úkkuzkt WËknhÛkku òuEyu :

ÔkkËr¤Gkk BkUÕk, ËqrækGkkt ËuÔk¤, fÕkBk fåkuhe Lku yBkrÕkGkkt fuMkh, nrhGkk çkkøk Lku Ïkktzk MkhkuÔkh, nehfkrLkGšt ÄkuríkGšt fu ÃkeíkBk ækkuríkGkkt, ÔkeË ÔkkøkrÕkGkk Lku

Mkku¤iGkk MkÛkøkkh, ÇkBBkh ZkurÕkGkk, nehÏk ík¤kE-YÔkuÕk nehÏke, Bkk¤rÔkGkku økku¤, ÇkkËhÔke Îke, Bk~kY Ïkktz, ËuÔkøkhk Úkk¤, yBkeLkk ntMkk, frÛkGkkuhLke fktçk, BkhÔkkLke WZkÛke, fkMkeLkk ÎkzwÕkk, Mkktøke ZkuÕk, ÔkeÍÛkknÛk Ïkktzwt, ÔkksBke ÔkuÕk, ÇkBkh r~kÕkk Ôkøkuhu.

‘ÇkeÕkkuLšt ÇkkhÚk’Bkkt «GkkuòGkuÕkk çku ~kçË ÏkkMk æGkkLk ÏkUåku Au.

1. yMkLkkÚh yLku 2. Íwnkh BkÍhku nkhu. ‘ÃkktzÔkÕkk’Bkkt nrMíkLkkÚh Bkkxu nMkLkkÚh LkkBk GkkuòGšt Au. ynª, yMkLkkÚh LkkBk yuLku Bk¤íšt Au. yk çktLku ~kçË«GkkuøkBkkt BšrMÕkBk ~kkMkLkLkku «ÇkkÔk òuE ~kfkGk.

nÔku, MBk]rík MknkGkf floating textLkkt Úkkuzkt WËknhÛkku ¢BkÔkkh òuEyu. ‘ÇkeÕkkuLšt ÇkkhÚk’Bkkt fÚkkfÚkLk yLku fÚkkMktGkkusLk Bkkxu hMk«Ë «GšÂõíkyku GkkuòE Au, suBk fu : –Íwøk ÍkGk Lku Ôkkhíkk ykøke nkÕku

–ÏkBBkk yufkËLkhku MkBkkÍkuøk, MkBkkÍkuøkLkku Bkk Íkuøk ykGkku nku 116¼e÷e

–nk hu BknhkÍ hu ækLk ækhe ækLk BkMkfÕk Bkkuèku Ôkkh, nk hu BknhkÍ hu

yufkËLkuhe Ôkkhíkk çkku....Õku.... nkhu ykÃkÛke MkÃkk fkìGk nkìtÃk¤u, nkhu MkíkÍwøkLke Ôkkhíkk, f¤ÍwøkLkkt BkkìLkÔke... nkhu MkíkÍwøkLke Ôkkhíkk Ôkkhíkk ÔkkìMku... nkLku ykÃkÛke Çkhe MkÃkk fuÔke nkìÃk¤u... (Ãk].305)

–VkuÍBkk Lkøkkhwt íku BknhkÍ ÔkkíkBkk nwtfkhku... íku økk¤ ËuÔke xwtfkhu nkhu BknhkÍ hu Ôkkík fuÔke nwtfkhu... (Ãk].233)

‘ÇkeÕkkuLšt ÇkkhÚk’Bkkt fkuE Ãkkºk yLGk MkkÚku ÔkåkLkÚke çktækkGk íGkkhu : ‘ÔkkMkk ÔkkMkk yBkh ÔkkMkk, ÃkhBk ÔkkMkk, ÔkkMkk Mkqtfwt íkku QÇke nwtfwt yuBk Ëhuf ÔkÏkíku yåkqfÃkÛku «GkkuòGk Au. yu s heíku fÚkkøkík LkkGkf fu LkkrGkfkLkk YÃk-øšÛk fu MkkiLËGkoÔkÛkoLk Bkkxu ÃkÛk «Ôkkne f]ríkÃkkX (floating text) GkkusÔkkBkkt ykÔku. íkuBkkt Bkkuxu Çkkøku ÃkhtÃkhkøkík WÃkkËkLkku s ÏkÃkBkkt ÕkuÔkkíkkt nkuGk Au. yswoLkLkk YÃkÔkÛkoLkLšt yk WËknhÛk swyku : ‘íku Vhe VheLk yhÍÛk ÃkkìzÔkLk ÍkuGk... nkhu BknhkÍ hu ykÚk ÔkhÕkkLke ÔkhÔkkRGkku... Ãkkìøk ËuÔkku¤Lkk ÚkktÃk... nkhu BknhkÍ hu Bšxw øšÕkkçkLšt VqÕk... Ëktík ËkzBkLkkt çkeÍ... nk...hu Lkkf ËeÔkkLke nkuøk... nkhu ykìtrÏkGku ÇkBkhk

Õkqtçkk... LkEÛkkt ÏkkìzkLke ækkh... nkhu BknhkÍ hu ykuX íkku ffwÔkhLkk nU... BkÏk

ÃkqLkrBkGkku MkkìËkuh... nkhu Ôkkìf¤e BkqMkku... ÔkkÎkLkk ÍuÔke ykìtÏkku...nnkhu ÎkÛkku

YÃkk¤ku nhËkh ! (Ãk].254)

ÇkeBk, yrÇkBkLGš, fÛko, Çke»Bk yuBk fkuE ÃkÛk åkrhºkLkk YÃkøšÛk ÔkÛkoLk

ÔkÏkíku fÚkf/økkGkf yk ÃkhtÃkhkøkík Mkká~Gkku ÔkÄkhe fu Îkxkze, fu õGkkhuf swËe heíku

GkkuSLku «Míšrík fhu. õGkkhuf MkkÔk rÔkr~kü ÔkÛkoLk ÃkÛk Bk¤u. íGkkhuGk yuLšt MkkBGk íkku ÕkkufÃkhtÃkhk MkkÚku s nkuGk. suBk fu, ‘nk hu MkkurhGkku nU íku nku¤iGkkt YÃk ÄhU... nkhu nku¤iGkk nÛkøkkh Bkkìzu... ÔkkrÍGkktLke ÃkUz... fkMkeLšt fhÃkÕšt,... nkhu ÃkqhwÃk ËuMkLkk ÃkÔkLk ÔkkÍu.... Çkkøke xwfhk ÚkGk...` (Ãk].482). yk ÔkÛkoLk ÕkkuffÚkkBkkt ykÔkíšt LkkrGkfkÔkÛkoLk (WøkBkÛkku Ôkk ÔkkGku ykÚkBkÛke LkBku... ykÚkBkÛkku Ôkk ÔkkGk íkku WøkBkÛke LkBku... åkkhufkuh Ôkk ÔkkGk íkku ÇkktøkeLku Çš¬ku ÚkkGk) Lku Bk¤íšt ykÔku Au.

MkkiLËGkoÔkÛkoLkLke suBk fåkuhe ÔkÛkoLk, ËuÔkMkÇkkLšt ÔkÛkoLk, MkÔkkh(ÃkerhGkkt Ãkhkuh...) fu hkík(ykøkÕke yøkkhwt ÃkkMkÕke ÃkMkkhwt hkík ÚkE Au.)Lšt ÔkÛkoLk, ®nzku¤u nªåkfÔkkLšt fu åkkÕkÔkkLšt ÔkÛkoLk ÔkøkuhuBkkt YZ ÃkhtÃkhkøkík ÔkÛkoLk ÃkkX s Ëhuf ÔkÏkíku GkkusÔkkBkkt ykÔku Au. ‘ÇkeÕkkuLšt ÇkkhÚk’Bkkt yuLkkt ÎkÛkkt WËknhÛkku Bk¤u Au. yk çkækktBkkt rLkÿkLšt xqtfwt ÔkÛkoLk ykf»kof heíku GkkuòGšt Au : 117{nk¼khíkLke ftXÃkhtÃkhk yLku ¼e÷kuLkwt ¼khÚk

118¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

ÏkBBkk BkUXe hu LkUË yhÍÛk ÃkkurxGkku...(2)

ÍuÛke ÍuÛke hu Îkkuh ÕkuÔku nku... hkÍe....

BkkìrxGkku LkkìLkfe Ôkur¤GkktLkkt ækkuækfkt çkku...Õk.. (2)

Îkkuh Îkkuh hu Bk¤Ôkk Õkkøke nku...hkÍe... (Ãk].252)

yswoLkLku çkËÕku ͤku ÍUËhku Mkqíkku nkuGk íkku ‘LkkìLkfe Ôkur¤GkktLkkt Äkuækfkt çkku...Õku....`Lku çkËÕku ‘nkìBkxe LkEykuLkt Äkuækfkt çkku...Õk...` (Ãk].279) yuBk

VuhVkh fhe økkZ rLkÿkLšt ÔkÛkoLk fhkGk.

ykÔkkt YZ ÃkhtÃkhkøkík ÔkÛkoLkkuLke MkkÚku fÕÃkLkk~keÕk fkÔGkkíBkf ÔkÛkoLkku ÃkÛk ÎkÛku MÚk¤u Bk¤u Au. økãMkkhBkktÚke s yuÔkkt Úkkuzktf WËknhÛkku òuEyu :

–çkkøkBkkt åktÃkkLke AkGkkyu Îkkuzku çkktæke, ÎkkuzkLku LkkøkhÔkuÕk yLku VqÕkkuLkku åkkhku Lkehu Au(ÔkkMšrf Lkkøk, ÿkiÃkËeLke ~kkuækBkkt nrMíkLkkÚh ykÔku Au íGkkhu. Ãk].35).

–íkLku SÇkÚke åkkxeLku åkkuÏÏkku fhe Îkuh ÕkE økGkkt (fÛko Ïkhe Bkkíkk rÔk~ku, ÃkkÕkf Bkkíkk BkLkMkk BkkÛkMkLku ÃkqAu Au íGkkhu íkuLke «ríkr¢Gkk. Ãk].39).

–(íkU íkkhk s ÚºkLku BkhÔkk økkuze ÎkkÕGkku níkku ÃkÛk) nwt sBkeLk ækkÔkeLku SÔkíkku hÌkku Awt (fÛko, fwtíkkLku Bk¤u Au íGkkhu. Ãk].40).

–íštçkzeBkkt yuf çkes hne økGšt Au (ÇkUMkk ËkLkÔkLke ÃkíLkeLkk økÇkoBkkt íkuLkku yt~k QAhe hÌkku Au yu Bkkxu. Ãk].70).

–yuf Íxfk MkkÚku hkÛkeLkkt ‘neíkrhGkkt’ fBkkz ÏkkuÕkkE økGkkt Au. øktøkks¤Bkkt ntMkËuÔk hBkíkku ykÔku Au (MšÇkÿkLkk «MkÔk yLku yrÇkBkLGšLkk sLBkLkk ÔkÛkoLk Bkkxu. Ãk].77).

yuf ÔkÛkoLk íkku MktMf]ík ÃkhtÃkhkLke ÕkøkkuÕkøk Bkqfe ~kfkGk íkuÔšt fkÔGkkíBkf Au. rÃkGkhLke rÔkËkGk Õkuíkkt W¥khk çkkuÕku Au: ‘.... nkhu nkuhkt hUÍku Bkkhkt Bkkh Bkkçkk...5... nkuhkt hUÍku Bkkhkt LkøkheLkkt Õkku..f... yu Bkkhe nhÏke òurhGkkuLke çkULkku.. nkhu ÎkÛke Çku¤e yurzGkku Lkt ÎkÛke rVrhGkku... ÎkÛke nkuhe hUÍku... nkhu ÎkÛkk nkuhk hUÍku Bkkh Ôkkˤ BkU... Õk... nkhu ÎkÛkk nkuhk hUÍku Ïkkx yUzku¤k... nkhu BknhkÍ hu çkkE íkku neÏkku... Ëu....Gk’. (Ãk].425-426). W¥khkLke yk WÂõík, ~kfwtíkÕkk rÔkËkGkLke GkkË yÃkkÔku íkuÔke Au.

119{nk¼khíkLke

ykÔkk yLkuf rÔk~ku»kku ækhkÔkíkk ‘ÇkeÕkkuLšt ÇkkhÚk’Bkkt MÚkkrLkf SÔkLk~kiÕkeLkkt yLkuf ík¥Ôkku ykuík«kuík ÚkGkuÕkkt Au. sLBk-rÔkÔkkn-Bk]íGš suÔkkt MktMfkhøkík heíkrhÔkks yLku ÃkÔko-íknuÔkkh-WíMkÔk, ÇkkusLk fu Ôk†kÇkq»kÛk suÔke ykrËÔkkMke «Úkk«ÛkkrÕkfkykuLšt yuBkkt ykÕkuÏkLk ÚkGšt Au. ~šfLk-yÃk~šfLk, ~kkÃk-ÔkhËkLk, Bktºkíktºk, zkfÛk-ËuÔke suÔke ykrËÔkkMke BkkLGkíkkykuLšt «rík®çkçk íkuBkkt rÍÕkkGšt Au. ykBk, øšshkíkLkk ykrËÔkkMke «òSÔkLkLku Õkøkíke ÎkÛke MkBk]Ø MkkBk„úe íkuBkkt s¤ÔkkE Au. yuxÕku MkkBkkrsf-MkktMf]ríkf yÇGkkMkLke árüyu íkuLšt ÎkÛšt Bkn¥Ôk Au. ykÃkÛkk yk MkBk]Ø ÔkkhMkk Ãkh, yksu åkkhuçkkswÚke Ïkíkhku íkku¤kE hÌkku

Au. yksLke WÃkÇkkuõíkkÔkkËe MktMf]rík fkt íkku yuLku ÔkxkÔke ÏkkÔkk fkt íkku yuLkku

fkur¤Gkku fhe sÔkk Bkkxu íkíÃkh Au. Mkhuhk~k øšshkíke, su økkBkzkLkku nkuGk fu ~knuhLkku, ÃkkuíkÃkkuíkkLke MkBk]Ø ÃkhtÃkhkyku ÇkqÕke økGkku Au. nÔku ykrËÔkkMkeykuLke

LkÔke ÃkuZe ÃkÛk ÃkkuíkkLkku MkBk]Ø ÔkkhMkku ÇkqÕkÔkk Õkkøke Au. yk MkkBkqrnf rÔkMBk]ríkBkkt ykÃkÛku ykÃkÛke yku¤Ïk-MÔk yku¤Ïk-øšBkkÔke hÌkk Aeyu. yksu, ÎkÛke LkÔke rÔkåkkhÛkkyku îkhk yLku LkqíkLk yÇGkkMk yrÇkøkBkku Ôkzu yuLku VheÚke MkBksÔkk íkÃkkMkÔkkLkku «GkíLk ÚkkGk Au, íGkkhu ykÃkÛke yk çkæke (ÇkkhíkeGk) «ò-ÃkhtÃkhkykuLkku Ÿzku yÇGkkMk ÚkkGk yu ÎkÛšt sYhe Au.

(¼e÷e {nkfkÔÞku : yuf {qÕÞktfLk, MktÃkkËf : zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷, Ãk].

60Úke 77, MkkrníÞ yfkË{e, Lkðe rËÕne, 2011)

ÃkkËxeÃk

1.æk BknkÇkkhík rhrÔkrÍxuz, Mkt. ykh.yuLk. Ëktzufh, «fk. MkkrníGk yfkËuBke, rËÕne, E. 1990 yLíkøkoík ‘xuõMx ÕkuGkMko æk RLk BknkÇkkhík’ yu ÕkuÏk, ßGkkuso ÔkkìLk, MkeBMkLk, Ãk].

37

2.Ôkæš Bkkxu swyku, ‘æk BknkÇkkhík rhrÔkrÍxuz ytíkøkoík æk BknkÇkkhík yuÍ ykìøkuorLkf „úkuÚk ykìV æk ykuhÕk rÕkxhhe xÙurz~kLk RLk yurLMkyLx RrLzGkk’ yu ÕkuÏk, yu.yuLk.òLke, Ãk].81

3.MktMf]ík Lkkxf, feÚk, yLš. LkBkoËk~ktfh ÇkkuøkeÕkkÕk Úhkurník, «fk. øšshkík rÔkãkMkÇkk, rî. ykÔk]r¥k, E. 1979, Ãk].27-28

4.BkÕkGkkÕkBk MkkrníGkLkk RríknkMkLke YÃkhuÏkk, Ãke.fu. ÃkhBkuïhLk LkkGkh, yLš. åktÿfkLík ~kuX, MkkrníGk yfkËBke, LkÔke rËÕne, E. 1978, Ãk].46

5.øšshkíke MkkrníGkLkku RríknkMk, „útÚk-2 (E.1450 Úke E. 1850), Mkt. WBkk~ktfh òu~ke yLku yLGk, «fk. øšshkíke MkkrníGk Ãkrh»kË, E. 1976 Ãk].542

6.æk BknkÇkkhík rhrÔkrÍxuz ytíkøkoík ‘æk BknkÇkkhík RLk ÃkkuoV kìBkoLMk : VkìçMko yìLz xÙurz~kLk’

yu ÕkuÏk, Mšhu~k yÔkMkíÚke, Ãk].184

7.‘ÇkeÕkkuLšt ÇkkhÚk’, Mkt. ÇkøkÔkkLkËkMk ÃkxuÕk, «fk. ~kuX fu.xe.nkEMfqÕk, Ïkuzçkñk, E. 1997

8.BknkÇkkhík yuf ykæšrLkf árüfkuÛk, çšØËuÔk çkMš, yLš. yrLkÕkk ËÕkkÕk, «fk. Çkk»kktíkh rLkræk, ÇkkÔkLkøkh, E.1980, Ãk].7

9.ÔkLkMÔkh (øšshkíkLkk ykrËÔkkMke MkkrníGkLkku yÇGkkMk„útÚk) Mkt. zkì. çk¤Ôktík òLke, «fk. øšshkík MkkrníGk yfkËBke, økktækeLkøkh, E.2004 ytíkøkoík ‘ÇkøkÔkkLk (-ËkMk)Lke f¤kLkku yuf ͤwfku’ yu ÕkuÏk, ~kktríkÇkkE ykåkkGko, Ãk].105

10.øšshkíkBkkt BknkÇkkhíkLku ykækkhu håkkGkuÕkkt MktMf]ík YÃkfku yLku BknkfkÔGkku, ~kktríkfwBkkh Bk. Ãktzâk, «fk. ÇkkuøkeÕkkÕk ÕknuhåktË RrLMxxâqx ykìV RLzkuÕkkìS, rËÕne, E. 1992 ytíkøkoík ‘ÃkkÚko Ãkhk¢BkÔGkkGkkuøk’Lke åkåkko

11.Ïkuzƒúñk íkkÕšfkLkk zwtøkhe ÇkeÕk ykrËÔkkMkeyku, ÇkøkÔkkLkËkMk ÃkxuÕk, «fk. íkkhkBkíke Çk. ÃkxuÕk, Ïkuzƒúñk, E. 1992, Ãk].120

12.BknkÇkkhíkLke fÚkk (yZkhu ÃkÔko, hkøkhkrøkÛke Mkrník), ÔGkkMk ÔkÕÕkÇkhkBk MkqhshkBk, «fk. çšfMkuÕkh åkBkLkÕkkÕk ÕkÕÕšÇkkE Ôkøkuhu, yBkËkÔkkË, ÃktËhBke ykÔk]r¥k, E. 1960

13.ÕkkufMkkrníGk rÔk¿kkLk (rnLËe), zkì. MkíGkuLÿ, «fk.r~kÔkÕkkÕk y„úÔkkÕk yìLz fwt, ykøkhk, rn.yk., E.1971, Ãk].276

14.yusLk Ãk]. 277

15. BkæGkfkÕkeLk øšshkíke fÚkkfku~k, ÃknuÕkku Ïktz, Mkt. nrhÔkÕÕkÇk ÇkkGkkÛke, «fk. øšshkík MkkrníGk yfkËBke, økktækeLkøkh, Ãk].69-70

16. Ãktåkíktºk, Mkt. yLku yLš. ÇkkuøkeÕkkÕk s. MkktzuMkhk, «fk. øšshkíke MkkrníGk Ãkrh»kË, yBkËkÔkkË ík]. yk. E.2000, Ãk].294-296

17. ÃkkuzÔkÕkk, ÔkehåktË yLku hkÎkÔkSf]ík, r~kÕkkAkÃk«ík, fze : 380 Úke 413

18. BknkÇkkhíkLke fÚkk (yZkhu ÃkÔko, hkøkhkrøkÛke Mkrník), ÔGkkMk ÔkÕÕkÇkhkBk MkqhshkBk, «fk. çšfMkuÕkh åkBkLkÕkkÕk ÕkÕÕšÇkkE Ôkøkuhu, yBkËkÔkkË, ÃktËhBke ykÔk]r¥k, E.1960, ytíkøkoík ykãÃkÔko, fzÔšt:74, fzÔšt : 86Úke 89 yLku ÔkihkxÃkÔko fzÔšt 4 fze 4Úke 7 íkÚkk fzÔšt : 7 fze 8Úke 13

19. ÇkeÕk ÕkkufBknkfkÔGk : hkXkuhÔkkhíkk, Mkt. zkì. ÇkøkÔkkLkËkMk ÃkxuÕk, «fk. Ãkkuíku, ~kuX fu.xe.nkEMfqÕk Ïkuzçkúñk, E.1992 ytíkøkoík ‘ÃkkçšSLšt ÇkeÕke YÃkktíkh’ yu «MíkkÔkLkk ÕkuÏk, nrhÔkÕÕkÇk ÇkkGkkÛke Ãk].18-19

8.

¼e÷e

÷kuf{nkfkÔÞ yLku

«rþü r÷r¾íkÄkhkLkk ©ef]»ý

«k. ¼krðfk Ãkkhu¾

fkuE Ãký ¼k»kkLkwt MkkrníÞ {wÏÞíðu ºký Äkhk{kt rð¼krsíkÚkÞu÷wt nkuÞAu:

1. «rþü MkkrníÞ 2. ÷kufMkkrníÞ.

3.yLkwrËíkMkkrníÞ ykºkýuÞÄkhkyku{kt ykËkLk«ËkLk «r¢Þk Mkíkík [k÷íke nkuÞ Au, Ãkhtíkw yk ºkýuÞ{kt «rþü MkkrníÞ

Wíf]ü yLku÷kufMkkrníÞLkuíkuLkeMkh¾k{ýe{ktWÃkurûkík{kLkðk{ktykðuAu.yLkwrËík MkkrníÞLku «rþü MkkrníÞ sux÷e Mðef]rík «kÃík ÚkE LkÚke, Ãkhtíkw Mk{økú heíkuòuðk{kt ykðu íkku ÷kufMkkrníÞ yu «rþü MkkrníÞLkku {n¥ðLkku «uhýkMkúkuík Au.

÷kufMkkrníÞLke ÔÞkÏÞk ykÃkíkkt ©e fLkw¼kE òLke sýkðu Au : “ík¤ÃkËe ¼k»kk{kt ík¤ÃkËk MktMfkh {qíko fhíke, y¿kkLk fík]oíððk¤e, ÃkuZe Ëh ÃkuZe {w¾ ÃkhtÃkhkÚke Qíkhe ykðu÷e, MksofLke Mk¼kLk ÔÞÂõík{¥kkLkkt ÷ûkýku rðLkkLke, ÷kufMk{ksLke {wøÄ rLkÔÞkosíkk-LkiMkŠøkfíkkðk¤e, økeík nkuÞ íkku õÞkhuf xuf-Xuf Lk]íÞ h{íkLku MkkÚku ÷kðíke, MknusuÞÞkË hne òÞ íkuðk þçË«ÞkuøkkuLke h[Lkk fuþçË÷k½ððk¤e,WÃkËuþð]r¥kLkky¼kððk¤e,suíkuMk{ksLkk«kýÄçkfkhðk¤e, rLkËO¼, Mkh¤ Lku ¼kðMkwtËh, {kuxu ¼køku Mkt½kuŠ{yku{kt ðnuíke, {kuxu ¼køku rLkht÷tf]ík Aíkkt òu nkuÞ íkku ÷kuf fÕÃkLkkLku s MkqÍu yuðk y÷tfkhkuÚke ykuÃkíke, su h[Lkk{kt ÷kufMk{qnLku ½xkzðk, ðÄkhðkLke yLkwfq¤íkk fu Aqx nkuÞ Au, Lku yuÚke suLkkt ÃkkXktíkhku yLkuffuyøkÛÞnkuÞíkuðeyÚkðksuLkkuyufrLkrùíkyVhÃkkXLksnkuÞíkuðeþçËLkk fu ¼kð-rð[kh-÷køkýeLkk «¼wíð {kºkÚke æÞkLk ¾U[u íkuðe Lkrn çkÕfu su{kt WÃkhÚke

122¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

÷ËkíkwtfkuE s«¼wíð, fkuE Ëu¾kzku Lk nkuÞíkuðe Mkqû{ ytøkíkMktðuËLkk furð[kh {tÚkLk ykí{rLkheûký-Ãkheûký-Ãk]Úk¬hý yk çkÄwtLk nkuÞ Lku íkhík Ãkh¾kE òÞíkuðe, ½uhe ÷køkýeykunkuÞíkuðe,yktxe½qtxerðLkkLke,yíÞtíkMkh¤h[Lkkðk¤e,{q¤{ktr÷r¾ík fu r÷rÃkçkØ Lkrn Ãký {w¾ ÃkhtÃkhkøkík fÚÞ fu økuÞ ðkhMkkYÃku MkktÃkzu÷e þçËrðãk íku ÷kufMkkrníÞ.” (÷kufðkÊT{Þ, Ãk]. 6)

yk÷kufMkkrníÞLkwtðøkeofhýyLkufrðÄykÄkhuÚkEþfuAu.fLkw¼kEòLke yuLkwt ðøkeofhý yk{ Mkq[ðu Au.

ftXMÚk ÷kufrðãk

þkçËeyþkçËe (WËTøkkh-Mktfuíkku)

fÚÞ YÃkkuøkuÞ YÃkku{kLkðkuÃkþwMkkË r¢Þkfktz{ktLkk«feýo ðå[uLkk

rLkÞík yrLkÞík rLkÞík yrLkÞík

þkçËe  þkçËe þkçËe þkçËe

fnuðíkku

{tºkku ðøkuhu W¾kýkt ðøkuhu ðøkuhu chant etc. Riddles Etc.

÷kuføkeík økuÞ fÚkLkkí{f MðYÃkku

Folk lyric Narrative Folk poetry

÷kuffÚkk÷kufLkkxâxwfzkyku ðøkuhu÷kuf ÔÞwíÃkr¥k

Folk tale Folk drama Jokes etc. fÚÞ (yøkuÞ «fkhku)

[Folk Etymology etc.]

økeíkfÚkk fu hkMkzku ÷kufkÏÞkLk fÚkkøkeík fu Ãkãkí{f

Folk Balled Folk Epic fu økeíkkí{f Ëe½ofÚkk

123¼e÷e ÷kufkÏÞkLk yLku «rþü r÷r¾íkÄkhkLkk ©ef]»ý

÷kufMkkrníÞLkkykçkÄks«fkhku{kt÷kuføkeík,÷kufkÏÞkLk-÷kuf{nkfkÔÞ yLku ÷kuffÚkk {wÏÞ Au. økwshkík{kt ÷kufkÏÞkLk-÷kuf{nkfkÔÞLke yuf ËeÄo ÃkhtÃkhk òuðk {¤u Au. yk ÷kuf{nkfkÔÞku{kt hk{kÞý, {nk¼khík ykÄkrhík h[LkkykuLkku

Mk{kðuþ ÚkkÞ Au. yk ÷kuf{nkfkÔÞku økwshkíkLkk ykrËðkMkeyku{kt Ãký {¤e ykðu

Au.økwshkík{ktykrËðkMkeyku{wÏÞíðuËrûkýøkwshkík,{æÞøkwshkíkLkkðzkuËhkyLku Lk{oËk rsÕ÷k, íku{ s Ãkqðo økwshkíkLke Ãkèe{kt økkuÄhk-Ãkt[{nk÷{kt òuðk {¤u Au.

W¥kh økwshkíkLkk çkLkkMkfktXk, MkkçkhfktXk rsÕ÷kyku{ktÃký ykrËðkMkeykuLke ðMíke

Au. yk çkÄk{kt ¼e÷, Ëwçk¤k, økkr{ík, [kiÄhe ðøkuhu {wÏÞ Au.

W¥kh økwshkíkLkk ykrËðkMkeyku{kt hk{kÞý, {nk¼khík, ykÄkrhík ‘hkì{ Mkeík{kLke ðkhíkk’ yLku ‘¼e÷Lkwt ¼khÚk’ suðkt ÷kuf{nkfkÔÞku «kÃík ÚkkÞ Au. yuLkwt MktÃkkËLk ©e ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u fÞwO Au. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ W¥kh økwshkíkLkk ®n{íkLkøkh íkk÷wfkLkk ò{¤k økk{Lkk ðíkLke Au yLku íku{ýu W¥kh økwshkíkLkk ¾uzçkúñk, Ëktíkk íkk÷wfk yLku hksMÚkkLkLkk fkuxzk íkk÷wfk{kt ykðu÷k yhðÕ÷e ÃknkzLke nkh{k¤kykuLke ík¤uxe{kt yfurLÿík heíku ¾ku÷hkt (ÍqtÃkzkt) çkLkkðe ðMku÷k ¼e÷ ykrËðkMkeyku{kt «[r÷ík ftXMÚk ÃkhtÃkhkLkk {nk¼khíkLkwt MktþkuÄLk fÞwO Au. íku{Lke ÃkkMkuÚke ÷kufMkkrníÞ ytøkuLkk 36 (yíÞkhu 55 ÃkwMíkfku) ÃkwMíkfku {¤u Au. yk WÃkhktík yu{ýu W¥kh økwshkíkLkk ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLku ÷økíke 1500 ykìrzÞku fìMkuxTMk yLku Ãk0 rðrzÞku fìMkuxTMk Ãký íkiÞkh fhe Au. ÷kufMkkrníÞLku

íkuyku yksu Ãký ÃkqýoíkÞk Mk{ŠÃkík Au. Íðuh[tË {u½kýe ÃkAe fkuE yuf s ÔÞÂõíkyu fkuE yuf s ûkuºk{kt ÷kufMkkrníÞ ytøku ykx÷wt Lku ykðwt fk{ yr¾÷ ¼khíkeÞ Míkhu ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ rMkðkÞ ¼køÞu s fkuEyu fÞwO Au. {u½kýe yLku ¼økðkLkËkMk ðeMk{e MkËeLkk Mk{økú ¼khíkLke þw¼½xLkk Au. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ fkÞoûkuºk yLku rð÷ûkýíkkLke árüyu, VkuçMko, V.çk., Lk{oË {u½kýeÚke {qXe W[uhk {kLkðe Au. ¼khíkeÞ MkkrníÞLkkt yMk÷ fw¤ yLku {q¤ yk MkkrníÞ{kt Mk[ðkÞu÷kt

Au. {u½kýe ÷kufMkkrníÞ Ãkh nkrð ÚkÞu÷k ßÞkhu ¼økðkLkËkMku yuLku ÷kufMkkrníÞLke heíku s hsq fÞwO Au.

zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ MktÃkkrËík ‘¼e÷kuLkwt ¼khÚk’ yuf ÷kuf{nkfkÔÞ

Au. yuLkk fux÷kf ytþku{kt f]»ýLke rðrðÄ ÷e÷kykuLkwt yk÷u¾Lk ÚkÞu÷wt òuðk {¤u

Au. ykðk çkkh sux÷k ytþku Au. íkuLke [[ko fhðkLkku yºku WÃk¢{ Au.

1. ÃkktzðkuLkku MkuLkuíkhku Þ¿k, 2. f]»ý yLku ËkLkð, 3. Efku ËkLkð, 4

124¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

rðhkx hkò (rðÞkuh ðu÷hku), 5. ¾tz-ðU[ýe, 6. ÞwØLke íkiÞkhe, 7. ÞwØLkwt fnuý, 8. W¥khkLkkt ykýkt, 9. f]»ý÷e÷k, 10. fr¤ÞwøkLkku «ðuþ, 11. Ãkktzðku rn{k÷ÞLkk ÃktÚku, 12. hkÄk yLku þk{¤ku.

yk çkÄe s fÚkkyku yr¼òík MkkrníÞ{kt «kÃík ÚkkÞ Au. íku{kt fux÷ef{kt

Mk{kLkíkk Au, íkku fux÷ef{kt rðr¼LLkíkk Ãký Au.

«Úk{, ÷kufkÏÞkLk{kt ÃkktzwhkòLkwt {]íÞw ÚkÞwt Au, {]ík Ãkktzwhkò Lkhf ¾kE{kt Ãkzâk Au, ÃkezkÞ Au. yux÷u ©ef]»ý íku{Lke ¾çkh fkZðk íÞkt òÞ Au yLku ÃkktzwhkòLku fnu Au, ‘hkò, íkkhkt f{o íkLku Ãkeze hÌkkt Au.’ ynª ©ef]»ý f{o rðþu

Mk{òðu Au. íkuyku ykYZ f{oÞkuøke Au. [kiËuÞ ÷kuf{kt suLkwt ykrÄÃkíÞ Au íkuðk ©ef]»ýLkwt ynª ÃkhkíÃkh YÃk «økxu Au. íkuyku ÃkktzwhkòLku f{o «{kýu fk¤k fqíkhkLkku yðíkkh ykÃku Au, yLku nÂMíkLkkÃkwh {kuf÷u Au. fk¤k fqíkhkLkk YÃk{kt ÃkktzwhkòLku

íku{Lkk Ãkwºkku yku¤¾e þfíkk LkÚke. yuf {kºk ©ef]»ýLke çknuLk Mkw¼ÿk ¼ð òýLkkh †e nkuðkÚke ÃkkuíkkLkk MkMkhkLku yku¤¾u Au. Mkw¼ÿk ÿkiÃkËeLku òý fhu Au. çktLku fwtíkk{kíkkLku òý fhu Au yLku fnu Au, ‘MkkMkwS Aíku Ëefhu Ãkktzwhkò Ëw:¾e ÚkÞk. nsw MkwÄe íkuykuLkku {kuûk ÚkÞku LkÚke.’

¼kusLk fhðkLkk Mk{Þu ÿkiÃkËe Úkk¤e íkiÞkh fhe Wfhzk ÃkkMku çkuXu÷k

fk¤k fqíkhkLku s{kzðk òÞ Au. ¼e{ swyu Au, ÿkiÃkËeLku økk¤ku ¼ktzu Au. AuÕ÷u

ÿkiÃkËe sýkðu fu ‘¼e{, fk¤ku fqíkhku íkku {khku MkMkhku Au. íku{ýu ½ýwt Ëw:¾ ykÔÞwt

Au ík{khwt LkϾkuË sòu.’

©ef]»ý ÃkktzðkuLke MkkÚku çkuXk Au íÞkt ¼e{ yLku ÿkiÃkËe ÷zíkkt ÷zíkkt ykðu Au. ©ef]»ý íku{Lku þktík Ãkkzu Au Lku ÿkiÃkËeLku fnu Au, ‘çknuLk, íkwt n÷fwt fu{ çkku÷u

Au ? Äehe Ãkz yLku {ktzeLku ðkík fh. fkuE ¼q÷wt Ãkzâwt nkuÞ, íkuLku {køko çkíkkððku òuEyu. Ãký íkwt íkku þku¼u Lkrn íkuðkt n÷fkt ð[Lkku çkku÷u Au. ík{u çktLku ¼k¼e rËÞh Aku yLku yuf {nu÷{kt hnku Aku. yíÞkhu ÷zku Aku, Ãký Mkðkhu QXeLku yufçkeòLku {w¾ fuðe heíku çkíkkðe þfþku?’

©ef]»ý ynª þktríkr«Þ YÃku «økxu Au. íkuyku Mk{kÄkLk fhkðu Au. ynª ÞwøkLkkÞfLkkt ËþoLk ykÃkýLku ÚkkÞ Au. þktríkr«Þ Aíkkt LÞkÞe ð÷ý yÃkLkkðíkk ynª òuE þfeyu Aeyu. ¢kurÄík ÿkiÃkËeLku ©ef]»ý þktík Ãkkzu Au Lku fnu Au, ‘çknuLk, íkwt †eLkku yðíkkh Au, íkkhu MknLkþe÷ Úkðwt òuEyu, ík{u MknLkþe÷íkkLkkt yðíkkh Aku. †eykuyu ¼kh ðuXeLku [k÷ðwt Ãkzþu. íkwt þktík Úkk, íkkhk {LkLke ðkíkku

125¼e÷e ÷kufkÏÞkLk yLku «rþü r÷r¾íkÄkhkLkk ©ef]»ý

fh, y{u Mkkt¼¤eyu.’

yk{, ©ef]»ý ynª Mk÷knfkh yLku rþ¾k{ý ykÃkíkk òuE þfeyu

Aeyu. ©ef]»ý ynª rníkMðe YÃku Ãký Au. AuÕ÷u ©ef]»ý ¼q÷k Ãkzu÷k ÃkktzðkuLku

Mkk[ku {køko çkíkkðu Au. ynª Mkk[k {køkoËþof çkLke hnu Au yLku fk¤k fqíkhkLkk

YÃk{kt hnu÷k ÃkktzwhkòLku {wÂõík yÃkkððk ÃkktzðkuLku ‘MkuLkuíkhku Þ¿k’ fhðkLke Mk÷kn ykÃku Au. yk Þ¿k{kt òuEíke ðMíkwyku suðe fu, fwtðkhwt MkkuLkwt, {kxe, LkkheLkku ðu[u÷ku

Lkh, fwtðkhwt s¤, s¤k suËhkLkwt {kÚkwt, rðLkk økktXLkwt Ëkíký ðøkuhu ðMíkwyku ÍzÃkÚke ¼uøke fhðe Ãkzþu. íkku s Þ¿k V¤þu yu{ sýkðu Au.

Ãkkt[uÞ Ãkktzðku f]»ýLkk ykËuþ {wsçk ðMíkwyku ¼uøke fhe ‘MkuLkuíkhku Þ¿k’ ÿkiÃkËeLkk økwhw yLku fwtíkkSLkk økwhw îkhk Ãkqýo fhu Au yLku ÃkktzwhkòLku {kuûk {¤u Au. yk{, yk ÷kufkÏÞkLk{kt ©ef]»ý MknkÞfkhe, Mk{kÄkLkfkhe, Mk÷knfkhe, rþ¾k{ýfkhe, Ä{o yk[hý fhLkkhk MkßsLkkuLkk hûkf, yLku ÞwøkLkkÞf Þkuøkuïh, yu{ yLkufYÃku òuE þfkÞ Au.

 ‘f]»ý yLku ËkLkð’ Ãkkt¾ze{kt f]»ýLke ÷e÷k òuðk {¤u Au. íkuyku ÷e÷kÄh YÃku

Au. LkkhËLkk nXkøkún Úke ©ef]»ý ËkLkðkuLkk [kuÚkk ¾tzLkwt hkßÞ çkíkkðu Au. íÞkt ËkLkðku çktLkuLku ½uheLku Wfhzk{kt Lkkt¾u Au. íÞkhu ©ef]»ý yf¤ f¤k fheLku, ÷e÷k fheLku ËkLkðkuLku ÃkhýkððkLke ÷k÷[ ykÃku Au. ËkLkðku ÷÷[kÞ Au yLku ©ef]»ýLke ÷e÷k{kt VMkkÞ Au. ytíku fux÷kf [{ífkhku MkSo ËkLkðkuLkku Lkkþ fhu Au. yk{, ©ef]»ý yf¤ f¤kLkk fíkkoYÃku ynª «økx ÚkkÞ Au. yÄ{o yLku ËwükuLkk MktnkhfYÃku «økxu Au.

 ‘RfkuËkLkð’{kt ¼UMkku ËkLkðLkku Ãkwºk EfkuËkLkð Au. {kíkk îkhk òýu Au fu f]»ýu Mk{økú ËkLkð fw¤Lkku Mktnkh fÞkou Au, yux÷u ¢kurÄík ÚkE ©ef]»ý Mkk{u ðuh ÷uðkLkwt Lk¬e fhu Au. {sçkqík Ãkktshwt çkLkkðzkðu Au. Ãký ©ef]»ý íkku ytíkÞko{e Au. Efku ËkLkðLkk »kzTÞtºkLkku ÏÞk÷ ykðíkkt, çkúkñýðuþ Ähe ÞwÂõík-«ÞwÂõík ðzu [k÷çkkÍ çkLkeLku, Rfku ËkLkðLku Ãkktshk{kt Ãkqhe Ëu Au. íku fux÷ef {kÞk h[u Au Ãký ©ef]»ý Mkk{u rLk»V¤ òÞ Au. ytíku ©ef]»ý ðifwtX{kt Mkkík{k ¼kutÞhk{kt Ãkktshk Mkrník Ãkqhu Au. Rfku øk¤øk¤eLku ¼{hku çkLku Au. rs¿kkMkw Mkw¼ÿkLkk Ãkux{kt òÞ Au. ©ef]»ý ‘MkfhkðuË’ ðkt[u, A fkuXk ¼ýu, ©ef]»ý ÷e÷k fhu, ytíku hkíkkuhkík çknuLk Mkw¼ÿkLku yswoLk MkkÚku Ãkhýkðu.

 ‘rðhkx hkò’ (rðÞkuh ðu÷hku){kt yr¼{LÞwLkk ÷øLkLke ðkík Au. ¼e{ rðhkx

126¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

hkò ÃkkMku çkk¤k ®n{ík (yr¼{LÞw)Lke MkøkkE fheLku ykðu Au. hkò {kýwt

¼heLku hkE ykÃku Au. hkELkk fý sux÷kt {kýMkku òLk{kt ykðu, yu{ fnu Au. Mkki {qtÍkÞ Au, íÞkhu ©ef]»ý Lkð ¾tz{kt hkELkk Ëkýk Lkk¾eLku MkkiLku yk{tºku

Au. ynª ©ef]»ý MkkiLku {qtÍðý{ktÚke {wõík fhu Au. MknkÞfkhe Au. ‘y÷kufMkk{kLÞ’ ‘÷kufkÂLík¢kíkøkku[h’ MðYÃk «økxu Au.



‘¾tz-ðU[ýe’{kt ©ef]»ý ËwÞkouÄLkLkk fnuðkÚke ¾tzLke ðU[ýe fhu Au. ËwÞkouÄLk íku{kt yMktíkwü Au. ©ef]»ýLku ÃkûkÃkkíke fnu Au, íÞkt MkwÄe fu ËwÞkouÄLk ©ef]»ýLku {khu Ãký Au. ynª ©ef]»ý MknLkþe÷ Au. LÞkÞr«Þ Au. LÞkÞe yLku ËûkYÃku Ãký «økxu Au. ÃkktzðkuLkk Mk÷knfkh Au.

 ‘ÞwØLke íkiÞkhe’-{kt ©ef]»ý yøkLkÃkAuzku, ÄLkw»Þçkký, íkeÚkoMíkt¼, yLku yMk÷ økutzkLkk ¾k÷Lke Zk÷, ÞwØ {kxu {tøkkðu Au yLku fnu Au fu, ‘Ãkktzðku ¼khÚk (ÞwØ) {ktzku, Ãký ÞwØ Síkðk ykx÷e ðMíkwyku òuEþu s. yu{ fne, rð÷tçk Lk fhðkLkwt Mkq[ðu, ynª ©ef]»ý Mk{ÞÃkk÷f Au, MknkÞfkhe Au.

 ‘ÞwØLkwt fnuý’{kt ©ef]»ýÚke yMktíkwü yuðku ËwÞkouÄLk yu{Lku økk¤ku ¼ktzu Au yLku

Ãkºk ÷¾eLku ÞwØLkwt fnuý {kuf÷u Au. øk¼hkÞu÷k yLku ®[íkkíkwh ÃkktzðkuLku ©ef]»ý þktík Ãkkzu Au yLku [{ífkh Mksuo Au. yk{ ©ef]»ý ynª rníkMðeYÃku

Au. MkßsLkkuLku MknkÞfkhe Au.

 ‘W¥khLkkt ykýkt’{kt ©ef]»ý çknuLk Mkw¼ÿkLku ®[íkk{wõík fhu Au. yLku yr¼{LÞwLkk fkhýu A {kMkLke yuf hkík çkLkkðe Ëu Au. ynª ÞwøkLkkÞf ÞkuøkuïhYÃku «økxu Au.

 ‘f]»ý ÷e÷k’{kt ©ef]»ýLkwt {nk{kÞkYÃk òuE þfkÞ Au. ÃkktzðkuLku ¿kkLk ykÃkðk {kxu íkuyku fux÷ef ÷e÷kyku fhu Au. ½kuzku yLku ½kuzuMkðkhLkwt YÃk ÷ELku yswoLkLku {nk{kÞk çkíkkðu Au.

 ‘fr¤ÞwøkLkku «ðuþ’{kt {qtÍkÞu÷k yswoLkLku fr¤ÞwøkLkwt ¿kkLk ykÃku Au. ©ef]»ý ynª Ãkkhøkk{e rðîkLk Au. «u{k¤ Au, yswoLkLkk MkÓËÞe Au.

 ‘Ãkktzðku rn{k÷ÞLkk ÃktÚku’{kt ©ef]»ý ÃkktzðkuLku fnu Au fu,‘Ãkktzðku, Mkw¾uÚke rn{k÷Þ rMkÄkðku, ík{khe fhýe s ík{Lku Ãkkh Wíkkhþu.’ ynª ykYZ f{oÞkuøke íkhefu ©ef]»ýLkkt ËþoLk ykÃkýLku ÚkkÞ Au.

yk{, yrøkÞkhuÞ «fhý{kt ©ef]»ýLkwt ÞwøkLkkÞf íkhefu MðYÃk rLkYÃkkÞwt Au. yLkuf YÃku ©ef]»ý ÷kuf{nkfkÔÞ{ktÚke «kÃík ÚkkÞ Au. íku{Lkwt YÃk çknwÃkrh{kýeAu.

 ‘hkÄk yLku þk{¤ku’ yu «fhý{kt ©ef]»ýLkwt økkurÃkfk ðÕ÷¼ MðYÃk òuE þfkÞ Au. hkÄk MkkÚku ©ef]»ýLkkt ÷øLk ÚkÞk ÃkAe çkesu rËðMku f]»ý îkhfk sðkLkwt fnu Au, ‘hkìýeLkkt Ãkkh¾kt íkku ÷uW, fuðef hkìýe nU...{Lk ðøkh hne nfíke Lknª....÷k¾k ðýÍkhkLkku ðun ÷uíkku, nkhu ðýÍkhk çkku÷u...yu{ çkku÷u...’

yk{, þk{¤ku {rýÞkhkLkku ðuþ Ähe hkÄk ÃkkMku òÞ, hkÄk {kurník çkLku, ytíku þk{¤ku íkuLkk yMk÷ YÃk{kt «økxu, hkÄk yLkuf sqXkýkt Q¼kt fhu yLku ÃkfzkE òÞ. ykSS fheLku hkÄk fnu Au fu, ‘þk{¤k ík{u SíÞk Lku nwt nkhe’. f]»ý Ãkheûkf çkLkeLku hkÄkLke Ãkheûkk fhu Au. yk{ ynª Ãký ©ef]»ýLkwt MðYÃk yf¤ f¤kLkk fíkkoYÃku Au, yLkufYÃke Au.

{nk¼khík{kt ykðíkwt ©ef]»ýLkwt SðLk [rhºk LkkÞfLke ÃkhkfkckLkwt ËþoLk fhkðe MkkiLku Qæðoøkk{e fhu Au, íkuÚke yrîíkeÞ Au. {nk¼khík{kt yk÷u¾kÞu÷k ©ef]»ýLkk [rhºk ytøku WÃkuLÿhkÞ MkktzuMkhk fnu Au, “©ef]»ý Lk{ú Aíkkt áZ Lkuíkk, Ãkhk¢{e ðeh, yíÞtík çk¤ðkLk yLku Ãkkhøkk{e rðîkLk, Äeh {tºke, «u{k¤ MkwÓË, þktríkr«Þ Aíkkt LÞkÞe yLku Ëûk hksËqík, rð[ûký Aíkkt Mkk÷Mk {wíMkÆe, fk{Lkk îu»k, yÚko ÷ku¼ fu nuíkwðkËÚke AuíkhkÞk rðLkk Ä{o yk[hý fhLkkhk, ÞwØ fkiþ÷ rðþkhË, †eyku yLku çkk¤fkuLkk Ãkh{ rðïMík, †eyku, ði~Þku, þwÿku yLku yMÃk]~ÞkuLkk MknkÞfkhe yLku yu{ ÃkAkík íkÚkk Ër÷ík ðøkkouLkk çktÄw íkÚkk yÇÞwíÚkkLk fhLkkh, Wîkhf, rníkMðe, ík¥ð®[íkf, ÞþMðe yLku çkwrØ{kLk ËuðLkwt MÚkkLk rÃkAkLkLkkh, yòuz Ãkwhw»kkÚkeo, ykYZ f{oÞkuøke, ¢kLíkáük íkÚkk Ä{oMktMÚkkÃkf, Ä{o{íkkuLkku økqt[ðkzku Ãkkh fhe MktB«ríkÃkrík (yiõÞ) MÚkkÃkf, MkßsLkkuLkk Mkthûkf, yÄ{oLkk rðËkhf yLku økeíkkøkkÞf Þkuøkuïh yu{ {kLkðeÞ ykËþkouLke xku[u rçkhksíkk {nkÃkwhw»k íkhefu rLkYÃkkÞk Au. (Ãk]. 6, MkktzuMkhk WÃkuLÿhkÞ, ‘Ãkqýo Ãkwhw»kku¥k{’ÃkqðkoÄo)

{nk¼khík{kt ©ef]»ý [rhºkLkwt su yk÷u¾Lk Au, íku çkÄwt s nrhðtþ fu Ãkwhkýku{kt ©ef]»ý ytøku su yk÷u¾Lk Au íku {nk¼khík{kt Ãký LkÚke. ykLkwt fkhý yu Au fu {nk¼khík {wÏÞíðu ÃkktzðkuLkku RríknkMk Au. ©ef]»ýu ÃkktzðkuLku su MknkÞ 127¼e÷e ÷kufkÏÞkLk yLku «rþü r÷r¾íkÄkhkLkk

fhe nkuÞ yux÷k «Mktøkku s {nk¼khík{ktÚke {¤e ykðu Au. ©ef]»ýLkk [rhºkLkk

çkkfeLkk WL{u»kku {kxu nrhðtþ fu ¼køkðík suðk økútÚkku h[kÞu÷k Au. {nk¼khík{kt ©ef]»ý [rhºkLkk su ytþkuLkwt yk÷u¾Lk ÚkÞwt LkÚke íkuLke ÃkrhÃkqŠík fhðk {kxu nrhðtþ fu ¼køkðík h[kÞkt nkuÞ yuðwt Mk{òÞ Au. yk{, ©ef]»ýLkwt SðLk çknw Ãkrhýk{e Au. íku{Lkk ÔÞÂõíkíðLkkt ÂMÚkíÞtíkhku suðkt fu,

1. ÞþkuËkLktËLk ©ef]»ý

2. økkurÃkfkðÕ÷¼ ©ef]»ý

3. ÞwøkLkkÞf ©ef]»ý

‘¼e÷kuLkwt ¼khÚk’{kt ©ef]»ýLkwt [rhºk «kÃík Úkíkwtt nkuÞ yuðkt çkkh MÚkkLkku Au. yu{kt ©ef]»ýLkkt çku MðYÃk «kÃík ÚkkÞ Au : 1. ÞwøkLkkÞf 2. økkurÃkfkðÕ÷¼, ßÞkhu yr¼òík MkkrníÞ{ktÚke ºkýuÞ MðYÃkku, 1. ÞþkuËkLktËLk 2. økkurÃkfkðÕ÷¼

3. ÞwøkLkkÞf Þkuøkuïh MðYÃk «kÃík ÚkkÞ Au.

÷kufMkkrníÞ fkuEÃký sLkMk{qnLkk ÷kuf{kLkMkLkwt ËþoLk fhkðu Au. ÷kufkuLkk niÞkLkkt Äçkfkhk, ðuËLkk, MktðuËLkk, ÷køkýeyku, ykLktË yLku yÃkuûkkyku ÷kufMkkrníÞ{kt Íe÷kÞ Au. ÷kufMkkrníÞ rð»kÞ s yuðku Au fu fkuE Ãký ûkuºkLkk rðîkLkkuLku ykf»kuo Au. RríknkMk, {kLkMkþk†, Ä{o yLku MkkrníÞ yu{ swËk swËk rð»kÞðk¤e ÔÞÂõíkykuLku yu{kt hMk Ãkzu Au. yk MkkrníÞ yuðwt Au fu su nktrMkÞk{kt Äfu÷kE økÞwt Au, su yk ÷kuf{nkfkÔÞku Au. ykrË{kLkMkLkwt «rík®çkçk ÷kuf{nkfkÔÞku{kt òuðk {¤u Au. swËk swËk rð»kÞLkk MktþkuÄLkku {kxu yk {q¤ ÿÔÞ Au - ‘hkì{xerhÞÕMk’ Au yu{ fnuðkÞ. yk árüyu ‘¼e÷kuLkwt ¼khÚk’ rLk:MktËun yuf æÞkLkkno f]rík Au.

{rn÷k fkì÷us, LkrzÞkË, rs. ¾uzk

yiríknkrMkf ÷kuf{nkfkÔÞku

(1) ‘hkXkuhðkhíkk’

9.

‘hkXkuhðkhíkk’ rðþu

zkì. nMkw Þkr¿kf

zkì. ¼økðLkËkMk Ãkxu÷ MktÃkkrËík ¼e÷ ÷kuf{nkfkÔÞ hkXkuhðkhíkk yLkuf

árüyu {n¥ðÃkqýo yuðwt yÇÞkMk{qÕÞ Ähkðu Au. Ãknu÷wt íkku yu Auf ðeMk{e MkËeLkk ytík MkwÄe økwshkíkLkk ykrËðkMkeykuLke ftXÃkhtÃkhk{kt yk MkwËeÄo ÷kuf{nkfkÔÞLke

ÃkhtÃkhk Mkkãtík YÃk{kt xfe hne íku yk «fkhLkk ftXMÚk ÷kufMkkrníÞLke rðïûkuºku

Ãký LkkutÄ ÷uðe Ãkzu, yuLkwt «{ký Au. ÞwhkuÃk{kt íkÚkk yLÞ Ëuþku{kt Ãký ftXÃkhtÃkhk{ktÚke ßÞkhu fkuE ÷kuf{nkfkÔÞLkwt r÷r¾ík MkkrnÂíÞf «rþü YÃk çktÄkÞ Au íÞkhu íkuLke ftXÃkhtÃkhk fk¤¢{u ÷wÃík ÚkkÞ Au. nku{hkrË îkhk r÷r¾ík «rþü {nkfkÔÞLkkt YÃk çktÄkÞkt íku ÃkAe íkuLke ÷kuf{nkfkÔÞ íkhefuLke ftXÃkhtÃkhk fk¤¢{u ÷wÃík ÚkE Au. ¼khík{kt, ¾kMk íkku økwshkíkLkk ¾uzçkúñk rðMíkkhLkk ykrËðkMkeyku{kt ykðwt LkÚke çkLÞwt. ÃkktzðfÚkkLkwt {nk¼khík{kt, f]»ýfÚkkLkwt ¼køkðík{kt yLku hk{fÚkkLkwt hk{kÞý{kt «rþü YÃk çktÄkÞwt yu ÃkAe Ãký Auf ðeMk{e MkËeLkk ytík MkwÄe ¾uzçkúñkLkk ykrËðkMkeykuLke ftXÃkthÃkhk{kt hk{-MkeíkkLke ðkhíkk, ¼e÷e ¼khík ðøkuhu{kt Ãký íkuLke ÷kufÃkhtÃkhk ftX«ðkn{kt xfe hne. hkXkuzðkhíkkLkwt MktMf]ík ¼k»kk{kt yuðwt «rþü YÃk çktÄkÞwt LkÚke, Ãkhtíkw «ku. zkì. su.ze.ÂM{Úku suLkk Ãkh rðþu»k yÇÞkMk fÞkou íku ÃkkçkqS fÚkkLkwt [khýe fu çkkhkuxe MkúkuíkLkwt «rþü yLku ÂMÚkh YÃk çktÄkÞwt s Au yLku zkì. ÂM{Úku ËþkoÔÞwt Au íku{ íkuLke xuõMk-ÃkkX rh{uBçkzo yux÷u fu ÞkË ykðu íku{ fnuðkíkku nkuÞ yuðku LkÚke Ãkhtíkw ÞkË hk¾u÷ku Fixed fu

132¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ

Memorised nkuÞ Au yu ÃkkçkqSLke WÃkkMkLkk MkkÚku MkúkuíkYÃku s «Þkuòíkku

rðrÄMkt÷øLk ÃkkX Au. yLku fkuE fÚkkLke h[Lkk rðrÄLkku ¼køk çkLku íÞkhu ÃkAe íku{kt fkuE ÃkrhðíkoLk Úkíkwt LkÚke. yLku su ðøko{kt yu hksMÚkkLke {nkfkÔÞLke ÃkhtÃkhk Au

íku Ãký ¾uzçkúñkLkk ykrËðkMkeykuLkk rðMíkkh yLku sLkMktÏÞkLku ÷ûk{kt ÷uíkkt íkku

Greater Tradition s økýkÞ. yk{ yk fÚkkLkwt hksMÚkkLke YÃk økúuxh xÙurzþLk{kt ÂMÚkh çkLku÷wt Semi-Literary Epic suðwt Au. ykÚke yk fÚkkLkwt Ãký, yk heíku

«rþü YÃk íkku çktÄkE [qõÞwt níkwt íku{ Aíkkt yk fÚkk ¼e÷e ¼khÚk yLku hkì{Mkeík{kLke ðkíkkoLke su{ ykrËðkMkeykuLke ÷½w yuf{ Ähkðíke ÃkhtÃkhk Little Tradition{kt ÃkkuíkkLkwt MÚkkLk ò¤ðe þfe Au.

yk{ ÚkÞwt yuLkwt fkhý Ãký ykrËðkMkeykuLkkt SðLk MkkÚkuLkku yk fÚkkLkku rðrÄøkík ðkMíkrðf Lku MkkB«ík MktçktÄ Au. yk fÚkk {]íÞwrðrÄ MkkÚku Mktf¤kE Au, Lku íku Ãký MkðoMkk{kLÞ yuðk {]íÞw yLku rðrÄ MkkÚku Lknª Ãkhtíkw su ÔÞÂõíkLkwt ¾qLk ÚkÞwt Au íkuLke ytrík{ rðrÄ MkkÚku Mktf¤kÞu÷e Au. fkuE ÔÞÂõíkLkwt Mkk{k sqÚkLkk, yLÞ økkuºkLke fkuE ÔÞÂõík îkhk ¾qLk ÚkkÞ, íÞkhu íkuLke ytíÞurüLke Ãkqýoíkk, ¾qLkLkku çkË÷ku ¾qLk fheLku ÷uðkÞ íÞkhu s ÚkkÞ Au. yk Mk{ksLke {kLÞíkk yuðe Au fu ßÞkhu fkuELkwt ËøkkÚke fu yLÞ «fkhu fkuE r¼LLk økkuºkLke ÔÞÂõík îkhk ¾qLk fhðk{kt ykðu, íÞkhu {]íkfLkku Sð økíku síkku LkÚke Ãkhtíkw ðuhLke ÃÞkMk{kt Mkíkík «uíkYÃku s ¼xfíkku

hnu Au. ßÞkhu Ãký fkuE ðtþs ykðk ¾qLkLkwt ðuh ðk¤ðk {kxu ¾qLk fhLkkhLkku fu yuLkk s økkuºkLke fkuE {n¥ðLke ÔÞÂõíkLkku ½kík fheLku Mkkxwt ðk¤u Au íÞkhu s {]íkfLkku Sð økíku òÞ Au, yuLkku {kuûk ÚkkÞ Au. ðuheLkwt ¾qLk fheLku, yuLkwt {kÚkwt ðkZeLku ÷kððk{kt ykðu Au yLku ÷kuneÚke {]íkfLkk ytíÞurcLkk MÚkkLku {qfu÷k ÃkÚÚkhLku htøkðk{kt ykðu Au yLku íÞkhu s {]íkfLkk ytíÞurcLkk MÚkkLku {qfu÷k ÃkÚÚkhLku htøkðk{kt ykðu Au yLku íÞkhu s {]íkfLkk MkøkkMktçktÄeyku ytrík{ hwËLk fhu Au, Ãkkuf {qfeLku hzu Au yLku rðrÄ{kt yk fÚkk ðt[kÞ Au. yu ðt[kíke nkuÞ íÞkhu {]íkf yuLkk økkuºkLkk fkuELkk þheh{kt «ðuþu Au yLku ÃkkuíkkLkwt ðuh ð¤e økÞwt Au yLku ÃkkuíkkLkku Sð nðu økíku ÚkÞku Au, íku{ fnu Au. suLkk þheh{kt {]íkfLkku ykí{k «ðu~ÞkLkwt ©ØkÚke {LkkÞ Au íkuLku ðtþòu ÃkqßÞ ¼kðu Lk{u Au yLku ykrþ»k {køku Au. õÞkhuf yk heíku Äqýíkku {kýMk, yuLkk{kt «ðuþu÷ku rÃkík], yuLkk ðtþ yLku økkuºkLkwt çkÄk s «fkhLke rðÃkr¥kykuÚke hûký fhðkLkwt ð[Lk ykÃku Au yLku yu ÃkAe ykðk {]íkfLke Mk{krÄ MkqhÄLk íkhefu ÃkqòÞ Au yLku yuLke çkkÄk h¾kÞ Au yLku rLkrùík ríkrÚkyu ÃkqsLk ÚkkÞ Au. yk{ktÚke s ðtþ yLku økkuºkLkk ÷kufËuðLkku, MÚkkLk yLku ©ØkLkku rðfkMk

ÚkkÞ Au. ykðwt fuð¤ ykrËðkMkeyku{kt s ÚkkÞ Au yuðwt LkÚke Ãkhtíkw ¼hðkz, hçkkhe, MkE-MkwÚkkh s Lknª Ãkhtíkw çkúkñý-ðrýf suðe òrík¿kkríkyku{kt Ãký rðrþü Mktòuøk fu ÃkrhÂMÚkríkLku fkhýu {]íÞw Ãkk{Lkkhkt Mkíke MkqhÄLkLke Ãkqò ÚkkÞ

Au. yk{kt fux÷kf Ãkkr¤Þk çkLkeLku hne òÞ Au yLku ¾kMk ríkrÚkyu yuLku ®MkËqh [zu, ÄqÃkËeÃk ÚkkÞ, fux÷kf ÃkkuíkkLkk ½hLkk økku¾÷k{kt MÚkkLk Ãkk{u yLku íkuLkkt rLkíÞ ÃkqsLk ÚkkÞ fu ÃkAe ¾kMk ðkh-íknuðkh-ríkrÚkyu íkuLkkt ÄqÃkËeÃk yLku Lkuðiã ÚkkÞ. õÞktf ykðkt MÚkkLkf fu økku¾ Lk ÚkkÞ íÞkhu rLkrùík yuðe ríkrÚkyu fu ½hLkk fkuE {ktøkr÷f «Mktøku ÃkkrýÞkhu {kºk ÄqÃkËeÃk ÚkkÞ yLku MkqhÄLkLkku ËeÃk ÚkkÞ íÞkhu ½hLke ðÄqyku íkuLke Mkk{u ¾wÕ÷kt Lknª, Zktfu÷kt fu ÷ks fkZu÷k {kuZu s sE þfu Au yLku ÃkqsLk-ðtËLk fhe þfu Au. fux÷uf MÚk¤u íkku ykðkt ÚkkLkfuÚke ÃkMkkh Úkíkkt Mkøkkuºke fkuE Ãký ðÞLke {rn÷kLku MkqhÄLkLkku {÷kòu hk¾ðku Ãkzu Au. Ãkhtíkw økúk{eý fu Lkkøkrhf ÃkhtÃkhkLkk ykðk nqhk yÚkkoík Mkqhk, MkqhÄLk yLku MkíkeykuLkkt {]íÞw fwËhíke Lknª Ãkhtíkw yfwËhíke yLku yMkk{kLÞ Mktòuøkku{kt ÚkÞkt nkuÞ Au, Ãkhtíkw yuLke MkkÚku fkuE fÚkk yLku ðuhLkkt ð¤íkh yLku ð¤k{ýkt Mktf¤kÞu÷kt nkuíkkt LkÚke, Ãkhtíkw ¼e÷kuLke ÃkhtÃkhk s ¾qLkLkku çkË÷ku ¾qLk Au. íkuÚke ykðk {kuíkLkk çkË÷k ÃkAe s nqhkLke MÚkkÃkLkk ÚkkÞ Au. hkXkuzðkhíkk{kt s fÌkwt Au fu ¼e÷Lkwt ðuh íkku QÄE Ãký ¾kíke LkÚke ! yÚkkoíkT ð»kkou òÞ íkku òÞ, Ãký ðuh ÷uðkLkwt ¼q÷kíkwt LkÚke,yu

õÞkhuÞ ¼q÷kíkwt LkÚke Lku Mk{ÞYÃke QÄE ðzu ¾ðkíkwt LkÚke. yLku yu{Lkku ykËþo Ãký Ëefhk Ãkkfu íkku yuðk Ãkkfu fu çkkÃkËkËkLkkt ðuh ÷u Lku ½qtxu½qtxu ðuheLkwt ÷kune Ãkeðu!

ykLke ÃkkA¤Lke «ò{kLkMkLke {kLÞíkk yuðe Au fu suLkwt {kuík ËøkkVxfkÚke fu yLÞ heíku, fkuE ðuheLkk nkÚku ÚkkÞ Au, íÞkhu {hLkkhLkku Sð økíku síkku LkÚke. fkuE Mkøkkuºke fu ðtþs yuLkwt ðuh ðk¤u íku ÃkAe s ykðk {]íkfLkku {kuûk ÚkkÞ Au. ykÚke ykðwt ðuh ÷uðwt, yk ÷kufLku {Lk fkuE ÃkkÃk LkÚke, neLk f{o LkÚke, Ãkhtíkw ÄkŠ{f Lku Mkk{krsf-fkixwtrçkf fíkoÔÞ Au. suLke rðøkíku [[ko ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u hkuXhðkhíkkLke ¼qr{fk{kt fhe Au. yLku ykðk ðuheLku {khðk {kxu fkuE Ãký {køko ÷E þfkÞ ! Ëøkku-Vxfku, A¤, rðïkMk½kík ÚkE þfu Au Lku yu{ fhðk{kt fkuE ÃkkÃk LkÚke. yk áZ{q¤ Ä{oøkútrÚk Au, su Ëhuf «Ëuþ, òrík, ¿kkrík yLku Ä{o{kt Au. ytøkhûkfLkku {wÏÞ Ä{o s suLkku Mkuðf Au íkuLke hûkkLkku Au. yu{kt òu «{kË, [qf fu rþrÚk÷íkk fu Ëøkku ÚkkÞ íkku íku {nkÃkkÃk Au, yuðwt «íÞuf AkºkÄ{eo {kLku Au. yk{ Aíkkt Ãký ßÞkhu fkuE ÄkŠ{f fkhý ykðu Au yLku Ãkkuíku Ä{oLkk hûkkÚkuo Mkuðf Ä{oLkku íÞkøk fhðkLkwt ÞkuøÞ {kLku Au íÞkhu yLÞÚkk Mkðkoí{u MkrLLkc yuðku ytøkhûkf s,

suLke hûkk fhðkLke ÃkkuíkkLke Vhs Au, íkuLkku ½kík fhu Au. yk Mkt˼o «ò{kLkMk{kt

{kLÞíkkLke økútrÚk fux÷e áZ nkuÞ Au, íku Ëþkoðu Au. ykÚke s yk fÚkk Mkkt¼¤eLku

Ãký fkuE ÃkkuíkkLkk ðtþLkk, økkuºkLkk ÄkíkfLkku fu yuLkk yu ½kíkfLkk fkuE økkuºk

Ãkwhw»kLkku ðÄ fhu Au – ðehíkkÚke, f¤Úke fu ÃkAe A¤Úke ! ykðku ðÄ ÃkAe yuðe

Ãký ÔÞÂõíkLkku ÚkkÞ, suLku {khLkkh-{hLkkh òuÞu yku¤¾íkku Ãký Lk nkuÞ Lku yuLke òuzu fkuE ytøkík ðuh Ãký Lk nkuÞ ! yuðwt Ãký çkLku fu yuðe ÔÞÂõík MkkÚku Ãkrh[Þ nkuÞ, r{ºkíkk nkuÞ yLku {kÚku fkuE WÃkfkh Ãký nkuÞ ! Aíkkt Äkík fhLkkhLku yuLkkt f]íÞ{kt ÃkkÃk LkÚke sýkíkwt. yuLku {Lk íkku Ãkkuíku su fE fhu Au íku Ä{koLkwMkkhe fíkoÔÞ Au ! Ëhuf òríkyu økkuºkhûkkÚkuo ykðe yLkuf ÷kuf{kLÞíkkyku ÆZ fhe Au. yk Mkt˼o ÷kuf{kLkMk, ÷kuf{kLÞíkk, ÷kufÃkhtÃkhk yLku íkíMktçktÄe ÷kufrðãkLkk yÇÞkMk{kt ¾kMk árü{kt hk¾ðk suðku Au. yu òu ÷kufrðãkrðËT árü{kt Lk hk¾u yLku MkðoMkk{kLÞ Mðef]ík yuðk Lkiríkf-ÄkŠ{f ÄkuhýÚke s rð[khu íkku ykðe fÚkkLke Ãký su Mkk{krsf

MkkB«ík Mkt÷øLkíkk Au, íku æÞkLk{kt s Lk ykðu.

ykÃkýu {Lk fuð¤ fÚkk Au, su{kt fux÷wtf çkLku÷wt yLku fux÷wtf fÕÃkLkkÚke fk¤¢{u W{uhkÞu÷wt Au, íku yk òríkykuLku {Lk fuð¤ fÚkk s LkÚke, çkLke økÞu÷e yLku ÃkkuíkkLkk SðLkÚke MkðoÚkk {wõík yuðe ½xLkk LkÚke, Ãkhtíkw ÃkkuíkkLkk s SðLkLkku yLku

MkkB«íkLkku Mkt÷øLk ytþ Au. yk ðkík MknwLku, ¾kMk íkku ðkíkkoLkku hMk yLku {LkkuhtsLkLku

s {wÏÞ {khLkkhLku, Íx Mk{òÞ yLku øk¤u Qíkhu yuðe LkÚke. zkì. ¼økðkLkËkMk

Ãkxu÷u yk ytøku yuf MÚk¤u LkkutæÞwt Au íku ¾kMk æÞkLk{kt ÷E Mk{sðk suðwt Au. yu{ýu

ÃkqAu÷wt : yk ðkíkko ík{u õÞkhu õÞkhu fhku ? íÞkhu fÚkfu fnu÷wt : yk ðkíkko ftE ðkhu ðkhu Úkkuze fnuðkÞ Lku ËuðkuLku ðkhtðkh Ëw:¾e fhkÞ ? ÃkkºkLke MkkÚku s suLku SðLkLkwt

MkeÄwt yLkwMktÄkLk LkÚke, yuLku ykLkku yÚko s Mk{sðku {w~fu÷ Au. ðkíkko Mkkt¼¤LkkhLku

{Lk íkku MkeíkkSLkwt nhý ÚkÞwt yLku Ëw:¾e ÚkE økÞk yu ðkíkkoí{f ÃkrhÂMÚkrík s Au. Ãkhtíkw su fÚkfLku yk Ãkkºk MkkÚku s «íÞûk SðLkLkku yLkwçktÄ Au yuLku {kxu íkku yk Ãkkºk yLku ÃkrhÂMÚkrík Sðíke-òøkíke-yLkw¼ðkíke ðMíkw Au. ðkíkko fnu Au íÞkhu yuLku {Lk íkku yu Ãkkºk ¾hu¾h Ëw:¾ yLkw¼ðu Au ! ykÚke fÚkfLkk ÓËÞLkwt yLkwMktÄkLk, fÚkk MkkÚkuLkku yuLkku Sðíkku òøkíkku MktçktÄ s yuLku «íkeík fhkðu Au: ‘nwt ßÞkhu ßÞkhu yLku sux÷e ðkh su fÚkk fnwt Awt, íÞkhu íÞkhu íku Mk{Þu íku fÚkkLkwt Ãkkºk ¾hu¾h Ëw:¾ yLkw¼ðu Au ! ‘yku¾knhý’ ðkt[Lkkh-Mkkt¼¤Lkkh †eyku õÞkhuÞ yrLkhwØ su÷Lkk çktÄLk{kt Ãkzâku nkuÞ yu íkçk¬u ykÏÞkLk fnuðk-Mkkt¼¤ðkLkwt yxfkðíkk LkÚke ! yu{ fhu Lku ykðíke fk÷ Ãkh xk¤u íkku yk¾e hkík yr¼{LÞwLku su÷{kt hnuðwt 134¼e÷e

Ãkzu !

zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷Lkk s W¥k{ {krníkeËkíkk nh{kçknuLkLku ðkík fhíkkt ¾qçk WÄhMk [ze, ïkMk [zâku Lku yu{Lkwt fü òuE fkuEyu fÌkwt : ‘ík{Lku fü

Ãkzu Au. çkkfeLke ðkík ÃkAe fnuòu !’ íÞkhu nh{kçkkEyu fnu÷wt : Ëuðku÷Lku íku ftE yu{ LkËeLkk ÃkqhLke yÄðå[u Úkkuze AkuzkÞ ?’ yu ð¾íku fÚkkLkkrÞfk LkËeLkk ¼Þtfh Ãkqh ðå[u MkÃkzkÞu÷e níke ! yu{Lku {Lk ftE yk çkLke økÞu÷e ðkík Lk níke, çkLkíke ðkík níke. ÃkkuíkkLkk s SðLk{kt çkLkíke Lku ûkýuûký yLkw¼ðkíke ðkík níke ! fÚkkLkku ykðku SðLkMkt÷øLk MkkB«ík yLkwçktÄ òu Lk Mk{S þfeyu fu æÞkLk{kt Lk ÷Eyu íkku ykðe h[LkkLkwt su Mkr¢Þ fkÞo Au, function Au yu Lk ÃkfzkÞ. ÷kuf{nkfkÔÞ rðrðÄ «fkhLke «òøkík sYhíkLku Mktíkku»ku Au : {Lkkuði¿kkrLkf

Psychological - it provides models of good life and heroic achievement, behavioural need ðíkoýqf rð»kÞf sYhík is part and parcel of festivities, sacrifical rites and worship, as well as everyday activities such as trade and family life; þiûkrýf Educational–serves as a source of the history, Mkk{krsf sYhík - Social it corroborates ethical principles and social cohension : (swyku The epic, oral and written, Ed.: Lauri Hanko Jawaharlal Handoo, John Miles Foley, Central Institue of Indian Languages, Mysore, 1998,Ãk]. 247) ÷kuf{nkfkÔÞÚke Ãkqýo Úkíke SðLkLke sYhíkLke yk ðkík ÚkE íkku Au ríkçkuxLkk ÷kuf{nkfkÔÞLkk Mkt˼o{kt, Ãkhtíkw íku yk {nkfkÔÞLku Ãký yux÷e s ÷køkw Ãkzu Au. ÃkwhkfÚkk Myth yLku ÷kuf{nkfkÔÞ folkepic íkÚkk hk{kÞý-{nk¼khík suðe «rþü MkkrnÂíÞf {nkfÚkkyku Ãký yk heíku fuð¤ yuf Mk{Þu çkLke økÞu÷e yLku

Mkkt¼¤ðk{kt hMk Ãkzu yu çkhLke s h[Lkkyku LkÚke, Ãkhtíkw yksLkk ÔÞÂõík yLku

Mk{rüLkk Sðkíkk SðLk MkkÚku Ãký suLkku ûkýuûkýLkku Mkkãtík yLkwçktÄ Au íkuðku SðLk-ytþ Au, Part of life Au. çkÄe s ÷kufrðãkLke sýMk SðLkLkku ytþ nkuÞ Au, SðLk MkkÚku yuLkku MktçktÄ nkuÞ Au, Ãkhtíkw su ÃkwhkfÚkkYÃk Au íku íkku SðLkLkwt ûkýuûký yLkw¼ðkíkwt, MktçktÄ yuðwt ytøk Au. fux÷ef f]ríkyku, ÷kuf yLku ykrËðkMke ÃkhtÃkhkyku{kt Ãký, fuð¤ hMk {kxu, çkkuÄ {kxu, {LkkuhtsLk {kxu nkuÞ Au. Ãkhtíkw rðrÄ MkkÚku ÷kuf{nkfkÔÞYÃku su òuzkÞu÷e nkuÞ íku íkku SðLkLkku s Mkt÷øLk ytþ nkuÞ Au.

yk{, ykrËðkMke SðLk yLku Mkk{krsf SðLkÃkØrík, SðLkLkk

136¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

ykÄkhMíkt¼ fu øk]neíkku yLku ÷kuf{kLÞíkk Folkbelief, {kir¾f RríknkMk Oral

History ðøkuhuLke árüyu hkXkuzðkíkko {n¥ðLke Au íku{ {nkfkÔÞ yLku fÚkkLkk yÇÞkMkLke árüyu Ãký {n¥ðLke Au. yk ûkuºkLkk ykrËðkMkeykuLkkt fw¤-{q¤ yLku yk ÃkhtÃkhk õÞktÚke Lku fuðe heíku ykðe, íku Mk{sðk{kt íkÚkk ykx÷e MkwËeÄo f]ríkyku fkuýu h[e, õÞkhu h[e, yuLke ÃkhtÃkhk fuðe heíku Q¼e ÚkE yLku xfe hne, yu çkÄkLkk yÇÞkMkLke árüyu Ãký hkXkuzðkíkko WÃkÞkuøke Mkk{økúe Ãkqhe Ãkkzu Au.

÷kufMkkrníÞLke íku{ s ykrËðkMke ftXÃkhtÃkhkLke f]ríkykuLku MkðoMkk{kLÞ yLku Mðef]ík Äkuhýu ykÃkýu r÷r¾ík fu rþü MkkrníÞÚke íkkÂ¥ðf heíku swËe Ãkkzeyu

Aeyu íku{kt {wÏÞ çku ÷ûkýku fkhý¼qík Au : yuf íkku ykðe h[Lkkyku ÔÞÂõíkf]ík

LkÚke Ãkhtíkw ÃkhtÃkhkÚke [k÷e ykðu Au yLku çkeswt yu{kt ÷kufík¥ð nkuÞ Au su ÔÞÂõíkf]ík MkkrníÞÚke swËwt Ãkzu Au. h[LkkhLkkt þi÷e fu yLÞ fkuE ÷ûkýku ykðe f]]rík

Ãkh nkuíkkt LkÚke. Ãkhtíkw ¼sLk fu Mktíkðkýe, Mkíke fu çknkhðrxÞk ÃkhLkk økhçkk Lku

hkMkzk, çkkh{kMke-ðkh-ríkrÚk-þýøkkh-÷øLkøkeík yLku MktMfkhøkeíkkuLke fux÷ef h[Lkk ÃkhtÃkhkøkík nkuÞ Au, fkuLke h[u÷e Au íku yksu ykÃkýu òýíkk LkÚke, Aíkkt

íkkÂíðf heíku yuðe h[Lkkyku þwØ ÷kufMkkrníÞLke LkÚke, Ãkhtíkw ÔÞÂõíkhr[ík

MkkrníÞLke Au yuðwt yksu ykÃkýu MÃkü fhe þõÞk Aeyu. íku{ su rçkhËkð÷eLke

MkwËeÄo h[Lkkyku Au íku Ãký yk heíku s þwØ ÷kufMkkrníÞLke LkÚke Ãkhtíkw ÔÞÂõíkf]ík

h[Lkkyku Au. MkíkeLkk økhçkk su{ yuLkkt fw¤fwxwtçkLkk fkuE Ãkãfkhu yÚkðk íkku yuLkwt

MÚkkLkf MÚkÃkkÞk ÃkAe yuLkk fkuE Ãkãfkh ¼õíku h[u÷kt yLku çkÄkt îkhk økðkíkkt nkuÞ Au. çknkhðrxÞkLkk þkiÞo yLku þe÷Lkk hkMkzk su{ ÃkwhMfkh fu ËkLk Ãkk{u÷k ¼hÚkhe fu yLÞLkk h[u÷k nkuÞ Au, íku{, su ÷kufËuðku Au íku{Lke h[Lkkyku Ãký íku{Lkk ðtþLkk ðneðt[k-çkkhkux fu yLÞ rçkhËkð÷e yLku Míkkuºk h[ðkLke þÂõík Ähkðíkk ¼õík Ãkãfkh îkhk h[kÞu÷k Au. ÃkkçkqS rðþuLke Ãký hksMÚkkLke ykðe ¾uzçkúñkLkk ykrËðkMkeLke çku «ðknLke yLku «fkhLke h[Lkkyku Au, íku Ãký ykðk s fkuE ðneðt[k çkkhkux îkhk s h[kE nkuðkLkku Mkt¼ð Au. ykðe h[Lkkyku òýíkk íkku çkÄk s nkuÞ Ãkhtíkw íkuLkk ÞkË hk¾u÷k ÃkkX – Memorised Taxt íkku yuLkk ¾kMk òýfkhku s økkíkk-çkku÷íkk yLku hsq fhíkk nkuÞ Au. hksMÚkkLk{kt yuLkkt økkLk ¼kuÃkku yLku ¼kuÃke fhu Au, ßÞkhu ykrËðkMkeyku{kt Ãký {hýku¥kh nqhkLke rðrÄ fhkðLkkh ¾kMk ðøko s yuLkkt økkLk-ÃkXLk hsqykík fhu Au. íkuLke rðøkíku [[ko ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u fhe Au.

hksMÚkkLke fÚkk

ÃkkçkqSLke fÚkkLkkt hksMÚkkLke yLku ¼e÷e yuðkt çku YÃkktíkhku Au. hksMÚkkLke fÚkk «ku. zkì. su.ze. ÂM{Úku yLku ¼e÷e zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u ykÃke Au. yk fÚkkLke yiríknkrMkf ¼qr{fk Ëuþÿkune sÞ[tË hkXkuzLke ½xLkk MkkÚku òuzu Au.

sÞ[tË hkXkuzu Ëuþÿkun fhe {wÂM÷{kuLku {ËË fhe yLku ®nËwÃkík ÃkkËþkneLkku Lkkþ ÚkÞku. ykÚke çkÄkyu sÞ[tËLku yíÞtík ½]ýkLke Lkshu òuÞku yLku rVxfkh ðhMkkÔÞku. ykðe neýÃkíkLku ytíku sÞ[tËu øktøkk{kt ÃkzeLku ykÃk½kík fÞkou. sÞ[tËLkku Ãkwºk MknuhkS yLku yuLkku Ãkwºk rþÞkS. yk ðtþòuLku Ãký ÷kufkuLkk ríkhMfkhLkk ¼kuøk çkLkðwt Ãkzâwt. ykÚke rþÞkSLkk Ãkwºk ykMkLkkÚkSyu fLkkus Akuzâwt yLku {khðkz{kt Ãkk÷e økk{{kt ÃkkuíkkLkwt hkßÞ MÚkkÃÞwt. ykMkLkkÚkSLkku Ãkwºk hkð ÄqnzS yLku íkuLkku Ãkwºk ÄktÄ÷S. ÃkkçkqS yk ÄktÄ÷Lkk Ãkwºk yLku yu{ýu ÃkkuíkkLkk çkr÷ËkLkÚke hkXkuz ÃkhLkk fw¤f÷tfLku Ëqh fÞwO yLku ÷kufkuLkkt {LkÓËÞ SíÞkt yLku çkr÷ËkLk ykÃke ÷kufËuð çkLÞk. ykÃkýe Mðef]ík {kLÞíkk Au fu su {Lkw»Þ Ëuð íkhefu MÚkkrÃkík ÚkkÞ íkuLkku sL{ Ëiðe heíku ÚkkÞ Au. yu heíku ÃkkçkqSLkku sL{ Ãký Ëiðe heíku, nehkÃkÚk Lkk{Lke yÃMkhkLkk Ãkuxu ÚkÞku.

ÄktÄ÷SLke ÃkíLke çkLkíkkt RLÿLke yÃMkhkyu þhík fhe níke fu nehkÃkÚk {kLkð †e LkÚke Ãkhtíkw yÃMkhk Au íkuLke òý õÞkhuÞ fkuELku Ãký Lk fhðe ! òu yk þhíkLkku ¼tøk Úkþu íkku Ãkkuíku Mðøko{kt [k÷e sþu. ÄktÄ÷Syu yk þhík Mðefkhe yLku nehkÃkÚk MkkÚku ÷øLk fÞkO. çktLku fku÷w{Z{kt hnuðk ÷køÞkt – su òuÄÃkwh yLku hýwtò ðå[u Au yLku ÃkkçkqSLkwt {wÏÞ ¼ÔÞ {trËh Ãký fku÷wøkZ{kt Au. yÃMkhkLkk Ãkuxu ÃkkçkqSLkku sL{ ÚkÞku. þhíkLkku ¼tøk Úkíkkt yÃMkhk Mðøko{kt [k÷e økE. ÃkkçkqS fku÷wøkZLkk hkò çkLÞk. ÃkkçkqSyu ÃkkuíkkLke çknuLkLkkt ÷øLk StËhk𠾪[e MkkÚku fÞkO. hkXkuz yLku ¾ª[e ðå[u ÃkuZe Ëh ÃkuZeLkkt ðuh níkkt, íkuLkku ytík ÚkkÞ yuðwt ÃkkçkqS RåAíkk níkk. Ãkhtíkw StËhk𠾪[e Ëwü çkwrØLkku níkku yLku ðuh ðk¤ðk Ít¾íkku níkku. yk økk¤k{kt ðk½u÷kykuLkwt ÃkíkLk ÚkÞwt yLku Ãkkxý{kt ¼Þtfh Ëw»fk¤ Ãkzâku. ykÚke ykLkk ðk½u÷kyu ÃkkuíkkLke MkuLkkLkk ¼e÷ku yLku yu{Lkk MkhËkhLku Aqxk fÞko. ¼e÷kuLkku MkhËkh [ktËkuS yuLkk ¼e÷ MkkÚkeykuLku ÷ELku yLkuf MÚk¤u økÞku Ãkhtíkw fkuEyu yk©Þ Lk ykÃÞku. ËÞk¤w ÃkkçkqSyu [ktËkuS yLku ¼e÷kuLku yk©Þ ykÃÞku yux÷wt s Lknª Ãkhtíkw ÃkkuíkkLkku LkkLkku ¼kE nkuÞ yux÷kt «u{ yLku {n¥ð 137‘hkXkuhðkhíkk’rðþu

ykÃÞkt. [ktËkuS yLku ¼e÷kuLku fkhýu ÃkkçkqSLke Mk¥kk ÂMÚkh çkLke.

StËhk𠾪[e íkku {Lk{kt ðuh hk¾eLku fkuE Ãký heíku ÃkkçkqSLkku ðÄ fhðk {køkíkku níkku. Ãkhtíkw ÃkkçkqS yLku [ktËkuSLke ðehíkkLku fkhýu yuLke fkuE fkhe

Vkðíke Lk níke.

Ëuð÷ [khýe ÃkkMku fuMkh fk¤ðe Lkk{Lke òíkðkLk rËÔÞ ½kuze níke. Ëwü

StËhk𠾪[eLke Lksh çkøkze. yu fukE Ãký heíku Ëuð÷ [khýeLke fuMkh fk¤ðeLku

nkÚk fhðk {Úkíkku níkku. Ëuð÷ [khýeLku ÷køÞwt fu StËhk𠾪[e suðku Ëwü fkuEÃký heíku fuMkh fk¤ðeLku Íqtxðe ÷uþu yLku ykðe rËÔÞ ½kuze fwÃkkºkLkk nkÚk{kt sþu ! ykÚke yuýu ÃkkuíkkLke ½kuze, Ãkukíku suLku Ä{oLkku ¼kE {kLkíke níke, íku

ÃkkçkqSLku ykÃke. ykÚke StËhk𠾪[eLkk Ãkux{kt íku÷ huzkÞwt yLku ðuh ðk¤ðkLkku {kufku þkuÄðk ÷køÞku.

Ãkhtíkw ÃkkçkqS íkku [ktËkuS yLku Mkkík ¼e÷ MkkÚkeykuLkk fkhýu ysuÞ çkLke økÞk níkk. yu{Lke Mk¥kk yLku Lkk{Lkk ðÄíke økE níke. fku¤e, MkkuZk, hksÃkqík, sík yu çkÄktLku ÃkkçkqSyu Síke ÷eÄk yLku {Lk Ãký Síke ÷eÄkt. ßÞkhu fkuE ÷qtxkhk økkÞLkk ÄýLku ðk¤e síkk íÞkhu ÃkkçkqS yLku íkuLkk ¼e÷ MkkÚkeyku yuLke ðnkhu síkk yLku Ëw~{LkLku Ãkqhku fhe økkiÄLkLku Akuzkðíkk níkk. hksÃkqíkku yLku hksðtþkuLkkt ÃkhMÃkhLkkt ðuhÍuh Ëqh fhðk Ãký ÃkkçkqS «ð]¥k níkk. ðuh Ëqh fhðk s yu{ýu ÃkkuíkkLke çknuLkLku StËhk𠾪[e MkkÚku Ãkhýkðe níke. hkXkuzkuLku MkkuZk hksÃkqíkku ðå[u Ãký sqLkkt ðuh níkkt. yu Ëqh fhðk {kxu ÃkkçkqSyu W{hfkuxLke MkkuZk hksÃkqíkLke Vq÷fwtðhe MkkÚku ÷øLk fhðk Lk¬e fÞwO. hkXkuzkuLku, ÃkkçkqSLkk ¾wËLkk {kuxk ¼kE çkqzkSLku MkkuZk MkkÚkuLkku MktçktÄ {tsqh Lk níkku. ykÚke fwxwtçkesLkkuLkku rðhkuÄ MknLk fheLku Ãký ÃkkçkqS ÷øLk fhðk W{uhfkux økÞk.

StËhk𠾪[eLku íkku òuEíkku {kufku {¤e økÞku. yuýu ðuh ðk¤ðk {kxu, ÃkkçkqSLke økuhnksheLkku ÷k¼ ÷uðk {kxu Ëuð÷ [khýeLkk økkiÄLkLku ðkéÞwt. yk Mk{k[kh {¤íkkt s ÃkkçkqS ÷øLkLkk Vuhk {qfeLku Ä{oLke çknuLk yLku økkiÄýLke ðnkhu ÄkÞk. ¾ª[e yLku hkXkuzku ðå[u ¼Þtfh ÞwØ ÚkÞwt. [ktËkuS íkku ÷zíkkt ÷zíkkt Auf SËthk𠾪[e ÃkkMku Ãknkut[e økÞk yLku ík÷ðkh Wøkk{e. yk òuíkkt s ÃkkçkqSyu [ktËkuSLke ík÷ðkhLkku ½k ðes¤eLke ÍzÃku ÃkkuíkkLkk ¼k÷k Ãkh Íe÷e ÷eÄku yLku çkkuÕÞk : ‘[ktËkS ! ykÃkýk nkÚku çknuLkLku rðÄðk LkÚke Úkðk Ëuðe !’

SËthk𠾪[e çk[e økÞku yLku yuýu ÃkkçkqS yLku [ktËkuSLku ½uhe ÷eÄk.

çktLku ðehkuyu íkuLkku Mkk{Lkku fÞkou yLku ¾ª[eLku ¼økkzâku Lku økkiÄý ÃkkAwt ðkéÞwt. Ãkhtíkw ÃkkçkqS yLku [ktËkuS çktLkuLkkt þheh AuËkE økÞkt. çktLku ðeh ¼qr{ Ãkh Ãkzâk. Ëuð÷ [khýe ÞwØ {uËkLk Ãkh ÄMke ykÔÞkt yLku ðeh ÃkkçkqSLkwt {Míkf Mkt¼kéÞwt, ½kÞ÷ ÃkkçkqSLkk þheh{ktÚke ÷kune Äkhk çkLkeLku ðnuíkwt níkwt yLku çkksw{kt {hý ÃkÚkkheyu Ãkzu÷k [ktËkuS ¼e÷Lkk ÷kune{kt ¼¤ðk síkwt níkwt íÞkhu ÃkkçkqS çkkuÕÞk :

Ëuðe Ëuð¤ Ëkuz LkI, ®Ãkz {U feÄe Ãkk¤ hwrÄh hnu Lknª hkurzÞku, ¾¤f ð¤ku𤠾k¤

¼k÷k¤ku ¼k¾un, Mkkt¼¤ Ëuð¤ Ëu Mkøkík hwÄh {íke hk¾un, r{¤ðk Ëu ¼e÷ku {nª

{kuík ykðu {kLkð {hu, Lke[ Ÿ[ {Lk yuf

®Ãkz yktøký sqtsu Ãkzu, Wý {U Akuík Lk yuf nu Ëuð¤ ! íkwt Ëkuz Lknª. {khk ®Ãkz ÃkkMku Ãkk¤ Lk fh. su hwrÄh ¾¤¾¤

ðnu Au íku ftE Úkkuzwt hkufkþu ? ÃkkçkqS ¼k÷k¤ku ¼k¾u Au íku Ëuð¤ íkwt Mkkt¼¤. ÷kune{kt ¼uË Lk hk¾ Lku ¼e÷kuLkk ÷kune MkkÚku {¤ðk Ëu. {kuík ykðu Lku {kLkð {hu

íku{kt fkuE Lke[wt LkÚke fkuE Ÿ[wt LkÚke. Lku ynª íkku ®Ãkz ykøk¤ çku òuØkyku s ÍqÍíkk Ãkzâk Au yu{Lke ðå[u shk Ãký Akuík fu{ ÚkkÞ ? yk ¼ÔÞ [rhºk yLku çkr÷ËkLkLkuu fkhýu s ÃkkçkqSLku ÷kufkuyu yu{Lkk Ãkh{ ykhkæÞ yLku Ëiðe {kLÞk Lku ÷kufËuð çkLkkÔÞk. ÃkkçkqSLkk {kuxk ¼kE yLku fku÷wøkZLkk hkòS Ãký ÃkkçkqS yLku [ktËkuS MkkÚku ðehøkrík ÃkkBÞk. yuLke ÃkíLke zktzøkun÷e ÃkríkLkwt {Míkf ÷E Mkíke Úkðk økE íÞkhu yuLku Mkkík {kMkLkku øk¼o níkku íkuÚke Ãkux [eheLku Mkkík {kMkLkk Ãkwºkøk¼oLku sL{ ykÃÞku. yuLkwt Lkk{ Íhzku. yu {kuxku ÚkÞku yLku Vwyk StËhkðLkku ðÄ fheLku ðuh ðkéÞwt. ytíku hksÃkqík yLku ¼e÷Lkkt ÷kune ¼¤ðkLke su ðkík Lku Ëwnku Au íku {u½kýeLke ‘Mkkihk»xÙLke hMkÄkh’{kt sík yLku Ãkh{khLke fÚkk{kt {¤u Au. Ãkh{khLkwt ÷kune sík MkkÚku Lk {¤u yu {kxu EMkku Ãkkuíku íku Ãkk¤ çkktÄu Au íÞkhu Ãkh{kh fnu Au :

‘EMkk Mkwý, ykMkku fnu, {híkkt Ãkk¤ { çkktÄ sík Ãkh{khkt yuf òu, hktæÞku Vhe { hktÄ !’

¼e÷e fÚkk yk «{kýu Au :

økwsrhÞkøkZ{kt ÄLk hkXkuzLkk Ãkwºk ¼e{ hkXkuzLkwt hkßÞ níkwt. yuLku ÄktÄ÷ yLku fuþh Lkk{u çku Ëefhk níkk. ¼e{ hkXkuzLkk {]íÞw ÃkAe ÄktÄ÷ hkXkuz økkËeyu ykÔÞku. yuLke hkýeLkwt Lkk{ {kuh[tøk níkwt. yuf ð¾ík ðhMkkË ðhMÞku yLku ðkðýeLkku Mk{Þ ÚkÞku íÞkhu Ãký ÄktÄ÷Lkku LkkLkku ¼kE Ÿ½íkku hÌkku. ykÚke hkýe {kuh[tøku fÌkwt : ‘rËÞhS ! ðhMkkË ðhMku Au Lku ík{u nS Ÿ½ku Aku ? Íx çkuXk Úkkð yLku n¤ òuzku !’ fuþh çkuXku ÚkÞku. ¼k¼eyu fqhe yLku çktxeLkkt çkes ykÃÞkt. n¤Lku çk¤Ë òuzeLku fuþh ¾uíkhu økÞku. yuýu suðwt ¾uíkh ¾uzâwt Lku [kMk Ãkkzâk fu s{eLk{ktÚke íktçkqh, {k¤k, MkkuLkkLkwt ÄqrÃkÞwt LkeféÞkt. fuþhu òÛÞwt fu ¼økðkLk yuLku

¾uíke Akuze ¼Âõík fhðkLkwt fnu Au, ykÚke yuýu íktçkqh, {k¤k yLku ÄqrÃkÞkLku MkkV fÞkO Lku çk¤ËkuuLku n¤uÚke Akuze {wõík fÞko yLku Äqýe ľkðe.

çkÃkkuh Úkíkkt ¼k¼e ¼kík Ëuðk ykðe. yuýu òuÞwt fu rËÞhu íkku çk¤ËLku

n¤uÚke Akuze {qõÞk Au Lku Ãkkuíku ¾uíkhLkk þuZu Äqýe ľkðeLku ¼sLk fhu Au !

{kuh[tøk økwMMkkÚke ÷k÷[ku¤ ÚkE økE yLku fnuðk ÷køke : ‘rËÞh ! íkwt økktzku ÚkÞku

Au ? ¾uíke Akuze ¼õíkkýwt fhðk çkuXku ? yk {khøku íkLku fkuýu [zkÔÞku ? ’

fuþhLkwt æÞkLk Aqxâwt. ¼k¼eLkku ¢kuÄu òuE yu þktík hÌkku. {kuh[tøk ðÄkhu økwMMku ÚkE : ‘íkwt ¾uzqíkLkku Ëefhku Au Lku ¼Âõík fhe {VíkLkwt ¾kðwt Au ? ¼Âõík ftE íkLku hkux÷ku Lknª ykÃku ! yk íkku {køký-r¼¾khkLkwt fk{ Au ! íkkhu fk{fks fhðwt Lk nkuÞ íkku nðu õÞkhuÞ {khk {nu÷u ÃkkAku Vhíkku Lknª Lku økwsrýÞkuøkZ AkuzeLku [k÷íkku Úkk.’ yk Mkkt¼¤e fuþh çkkuÕÞku : ‘¼k¼e ! íkwt fnu Au íku {khk {kÚku [zkðwt Awt Lku økwsrýÞkøkZLku fkÞ{ {kxu Akuzwt Awt. {ksÛÞk çku ¼kEykuLke yLku rËÞh ¼kuòELke sukze yksÚke Aqxe. íkkhe Ähíke Ãkh Vhe õÞkhuÞ Ãkøk Lknª {qfwt.’ yk{ fne íku [k÷íkku ÚkÞku. {kuh[tøkLku ÃkMíkkðku ÚkÞku. yu hze Ãkze Lku rËÞhLku «rík¿kk Vkuf fhe ÃkkAk Vhðk rðLktíke fhðk ÷køke. Ãkhtíkw fuþh íkku ¾¼u íktçkqh {qfe [k÷e LkeféÞku. yu fhðík {wfkððk fkþe ÃknkutåÞku yLku fhðríkÞkLke þkuÄ fhíkku yuf çkkøk{kt ykÔÞku. fhðríkÞkLku þkuÄeLku yuýu fhðík {qfðk fÌkwt. fhðríkÞkyu yuLkkt Lkk{, økk{, økkuºk, fhðík {wfkððkLkku nuíkw ðøkuhu rðþu ÃkqAâwt Lku fuþhu íkuLkk W¥kh ykÃÞk. fhðríkÞkyu fhðík Mkòðe fuþhLkk zkçkkt-s{ýkt ytøk ðnuÞkO. fuþh {k¤k sÃkíkku hÌkku. ytøk AuËkíkkt ÷kuneLkk Aktxk Qzâk íku{ktÚke 140¼e÷e

141‘hkXkuhðkhíkk’rðþu

{kuhe, {fðkýk, zkurzÞk yLku [kinký ÃkuËk ÚkÞk.

økwsrýÞk{kt ÄktÄ÷Lkwt hkßÞ níkwt íÞkhu òÞurhÞk{kt fk¤w ¾ª[eLkwt hkßÞ níkwt. fk¤wLkk hkßÞ{kt ¼Þtfh Ëwfk¤ Ãkzâku. {kýMkku yLku Zkuh {hðk ÷køÞkt. ykÚke, fk¤w ¾ª[e yLkks, Ãkkýe yLku ykþhku {¤u, íkuLke þkuÄ{kt LkeféÞku. Vhíkku Vhíkku yu økwsrýÞkøkZ{kt ykÔÞku . yuLke Mke{ ÷e÷eA{ níke. ÍUÍrýÞk Íkuz yLku ËeÃkkð÷e Lkkze{kt ÷e÷kt ½kMk Lku Ãkkýe níkkt. fk¤w ¾UMke ÄktÄ÷Lkk Ëhçkkh{kt ykðe fnuðk ÷køÞku : ‘nu hkò ! fk¤Lkku ¼køku÷ku Lku ð¾kLkku {kÞkou ík{khk yk©Þu ykÔÞku Awt. {khk hkßÞ{kt íkku Ähíkeyu y{e, †eykuyu ÃkkuíkkLkkt çkk¤fku yLku økkÞkuyu ÃkkuíkkLkkt ðkAhzkt Akuze ËeÄkt Au. ykðk fÃkhk fk¤{kt fu{

Sððwt ? ík{khk hkßÞ{kt íkku Mkwfk¤ Au, Mke{ hr¤Þk{ýe Au Lku Vq÷ku Ãkh ¼{hk økwtsu Au. ÍUÍrýÞk Íkuz{kt zkurzÞku çkhw ¾Õ÷kxk {khu Au. {khe Lkð÷k¾ økkÞLkwt Äý {hðk Ãkzâwt Au.’

ÄktÄ÷u fÌkwt : ‘fk¤w ¾UMke, íkwt íkkhe Lkð÷k¾ økkÞkuLkkt Äý ÷ELku ¾wþeÚke ynª ykð. {khk ½kMkÚke ¼hu÷kt ÍktÍrýÞk Íkuz, rËÃkkð÷e LkkzeykuLkwt Ãkkýe íkkhkt Au.’

fk¤w ¾UMke yk¼khðþ çkLÞku yLku økwsrýÞk økZLkk ykþhu yuýu Ëwfk¤

ðxkÔÞku. yuLkk Ëuþ{kt ðhMkkË Ãkzâku íÞkhu íku ÃkkAku VÞkou. yk Mk{Þu økwsrýÞk{kt Ëqçk¤ku {k¤e yLku {LkMkk {k¤ý ðMkíkkt níkkt. Ãkrík-ÃkíLke ÷kfzkt fkÃkeLku {ktz Ãkuxøkwòhku fhe þfíkkt. yuf ð¾ík ¼økðkLku

MðÃLk{kt Vq÷ðkze fhðkLkwt yLku Ãknu÷k Vk÷Lkk Vq÷Lke {k¤k ¼økðkLk rþðLku Ãknuhkððk sýkÔÞwt. ðkze hk¾e Vq÷ ðkÔÞkt. Ãkw»f¤ Vk÷ ykðíkkt {k¤e-{k¤ý ¾wþ ÚkÞkt Lku Ãknu÷k Vk÷Lkkt Ãkw»ÃkkuLke {k¤k ¼økðkLk rþðLku [zkððkLkwt ¼q÷e økÞkt Lku Ãknu÷e {k¤k hkò ÄktÄ÷Lku ykÃke. ykÚke rþðS økwMMku ÚkÞk yLku ðhknLkwt YÃk ÄheLku ðkzeLkku Lkkþ fhðk ÷køÞk. ykÚke {k¤eyu hkòLku VrhÞkË fhe. hkò ÄktÄ÷ yu MkqðhLku {khðk økÞku. Mkqðh ¼køÞwt Ëqh Ëqh. hkò ÃkkA¤ økÞku Lku ½Lk½kuh støk÷{kt ykÔÞku yLku çkkh ð»ko MkwÄe yuýu íkÃk fÞwO Lku rþðS «MkLLk Úkíkkt nehkÃkÚk Lkk{Lke yÃMkhk MkkÚku ÷øLk fÞkO. ÄktÄ÷Lku nehkÃkÚk yÃMkhkÚke ÃkkçkqS yLku [ktËkuS Lkk{Lkk çku Ãkwºkku yLku Ëuðku÷ íkÚkk íku{k Lkk{u çku Ãkwºke, yu{ [kh MktíkkLk ÚkÞkt. hkò ÄktÄ÷Lku ð»kkou ÃkAe ÃkkuíkkLke hkýe {kuh[tøkLku {¤ðkLkwt {Lk ÚkÞwt. ÄktÄ÷ {kuh[tøkLku {éÞku Lku ËkYLkk Lkþk{kt yÃMkhk MkkÚkuLke þhík ¼q÷e økÞku Lku

142¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

nehkÃkÚk {kLkðe LkÚke Ãký yÃMkhk Au yuLkku ¼uË ¾ku÷e çkuXku. ykÚke nehkÃkÚk

Mðøko{kt [k÷e økE. yuf ð¾ík fk¤w ¾UMke rþfkhLke þkuÄ{kt ÄktÄ÷ hkXkuzLkk rðMíkkh{kt Ãknkut[e økÞku yLku ðhknLkku rþfkh fÞkou. ykÚke hkXkuz MkhËkhku ykðe [zâk yLku MkqðhLkk rþfkh çkkçkík ͽzku ÚkÞku. ðkík ðÄe Ãkze. fk¤w ¾U[e çkkuÕÞku : ‘hkXkuz ! {U íkku ðLkLkwt sLkkðh {kÞwO Au. yu ík{khwt õÞktÚke ? Mkqðh ík{khwt Ãkk¤u÷wt níkwt ? {Lku ftE yuLke ¾çkh Lk níke. Aíkkt ík{khwt sLkkðh nkuÞ íkku {khk rþfkhLkk ¼køk Ãkkzeyu. yuLku {kÞwO Au {U yux÷u çku ¼køk {khk yLku yuf ík{khku !’ yk Mkkt¼¤e hkXkuz W~fuhkÞk Lku çkkuÕÞk; ‘yuf íkku y{khk ðLk{kt ykðe y{khk MkqðhLku {khu Au Lku WÃkhÚke ¼køk ykÃkðkLke ðkík fhu Au ? íkwt ¼køk ykÃkLkkhku fkuý ¾UMke ? fk÷ íkku íkwt y{khk hkux÷k ¾kELku Sðíkku hÌkku ! Ëwfk¤{kt íkLku rsðkzLkkh fkuý ?’

fk¤w fnu : ‘hkXkuz ! {kut Mkt¼k¤eLku çkku÷ku. {U íkku ðLkLkwt sLkkðh {kÞwO Au. ík{khwt Ãkk¤u÷wt ík{khk ½h{ktÚke çknkh fkZeLku LkÚke {kÞwO !’

Lku nwtMkkíkwtMke{kt ͽzku ðæÞku Lku Īøkkýwt ÚkÞwt. yu{kt fk¤w ¾UMke {hkÞku. ykÚke hkXkuz yLku ¾U[e ðå[u ykzkt ðuh çktÄkÞkt. fk¤w ¾UMkeLku {uËhku yLku suËhku Lkk{u çku fwtðhku níkk. yk çktLku Ãkwºkku rÃkíkkLkwt ðuh ðk¤ðk RåAíkk níkk.

nehkÃkÚk Mðøko{kt økE íÞkhu ÃkkçkqS, [ktËkuS yLku Ëuðku÷ {kuxkt níkkt Ãkhtíkw íku{k MkkiÚke LkkLke ½kurzÞu nª[íke níke. {k síkkt ¼kE-çknuLkku LkkLke íku{kLku

¾qçk «u{Úke WAuhíkkt níkkt yLku hzu íÞkhu ðnk÷Úke nª[ku¤u yLku ftE hZ ÷u íkku yLkuf ðMíkw ykÃkðkLkwt fnu. ykÚke íku þktík ÚkE síke, Ãkhtíkw yuLkk çkk÷{Lk Ãkh yuðe AkÃk ½h fhe økE fu rÃkÞh{kt su ftE Mkkhwt Au íku çkÄwt {khwt Au !’ çknuLkLku nª[ku¤íkkt ÃkkçkqS fnuíkku : ‘{khe çknuLk íku{k, AkLke hne ò. íkkhkt ÷øLk Úkþu Lku íÞkhu ykÃkýk yk ÍUÍrýÞk Íkuz, rËÃkkð÷eLke Lkkzeyku yLku ¼qhe ¼økhe ¼Uþku íkLku íkkhk ËkÞò{kt ykÃkeþwt.’ Aíkkt Ãký íku{k hzíke hnu Lku þktík Lk ÚkkÞ íÞkhu ÃkkçkqS fnu : ‘yk MkkuLkkLke WZkýe Lku YÃkkLkkt çkuzkt Ãký íkkhkt !’ yk{ ÃkkçkqS LkkLke çknuLkLku ÷kz fhkðíkku.

ÄktÄ÷Lkk {]íÞw ÃkAe ÃkkçkqS økwsrýÞkøkZLkku hkò ÚkÞku. [ktËkuS yuLkku {ksÛÞku Mkøkku LkkLkku ¼kE yLku Ëuðku÷ yLku íku{k {ksýe Mkøke çknuLkku. hkýe {kuh[tøkLkk Ãkuxu þqrhÞku, çkqrhÞku, Zuçkku, nuçkku, xufS yLku nufS sL{u÷k níkk. çkÄkt ¼kE-çknuLkku ðå[u «u{ yLku MktÃk níkku. Ëuðku÷Lkkt ÷øLk ¼køkrýÞk LkøkhLkk

¼e{ [khý MkkÚku fhðk{kt ykÔÞkt.

íku{k {kuxe ÚkE íÞkhu ÃkkçkqSyu íkuLkkt ÷øLk fk¤w ¾UMkeLkk Ãkwºk suËhk MkkÚku

fhðkLkwt Lk¬e fÞwO. yk îkhk ÃkkçkqS hkXkuz yLku ¾UMke ðå[uLkk ðuhLkku ytík ÷kððk

RåAíkk níkk. MkqðhLkk rþfkhLku fkhýu LkkLke y{Úke ðkík{kt çku fwxwtçkku ðå[u ðuh

çktÄkÞkt níkkt yLku hkXkuzku yLku ¾UMkeyku, økwsrýÞk yLku òÞurhÞk økZ Mkk{Mkk{u ykðe økÞk níkk. Ëhçkkh{kt ËkYLke Mkk¾ku Vhíke níke íÞkhu ÃkkçkqS yLk [ktËkuSyu

òÞurhÞkLkkt ykzkt Ãkzu÷kt ðuhLkku ytík ÷kððk íku{k yLku suËhkLkkt ÷øLkLke ðkík {qfe. hkXkuz MkhËkhkuyu [[ko fhe yk ðkík Mðefkhe yLku íku{kLkwt {køkwt ÷ELku

çkúkñý økkuhLku òÞurhÞk {kufÕÞku. fw¤økkuh òÞurhÞkøkZ{kt suËhku yLku {uËhku ¾UMke Ëhçkkh ¼heLku çkuXk níkk íÞkt ykÔÞku yLku swnkh fhe fnuðk ÷køÞku : ‘nwt økwsrýÞk økZLkk hkò ÃkkçkqS yLku [ktËkuSLke çknuLk íku{kLkwt {køkwt ÷ELku ÷øLkLkwt ©eV¤ ykÃkðk ykÔÞku

Awt. hkXkuzkuyu {Lku nuíkÚke suËhk ¾UMkeLk ©eV¤ Ëuðk {kufÕÞku Au.’ YÃkðýoLk fhíkkt íku çkkuÕÞku;‘fwtðhe YÃkk¤e Au. Íkzu Íkzu ÞkiðLk òÞ Au. {Mkfu ¼køku Au Zkur÷ÞkLke EMk yLku Vxfu íkqxu Au fkt[¤eLke fMk ! fwtðhe ¼hÞkiðLk{kt ykðe Au.’ yk Mkkt¼¤e ¾UMkeyku rð[kh{kt Ãkze økÞk. hkXkuzku MkkÚku íkku ykzkt ðuh

çktÄkÞkt níkkt. Ãkhtíkw økkuhLke ðkík Mkkt¼¤e, ÃkhMÃkh [[ko fhe MkhËkhku fnuðk ÷køÞk; ‘ykÃkýkt ðuh íkku çkkÃkËkËkLkk ð¾íkLkkt ½ýkt sqLkkt ÚkÞkt yuLkwt yíÞkhu ykÃkýu þwt ? hkXkuzkuyu s Mkk{u [k÷eLku nuíkÚke Lkkr¤Þuh {kufÕÞwt Au, íkku ykÃkýu þk {kxu ÃkkAwt Xu÷ðwt ? ykÃkýu Ãký sqLkkt ðuh ¼ktøkðkt òuEyu.’ ykðwt fnuLkkh suËhku Ãkkuíku s níkku. MkhËkhkuLku ÚkÞwt òu fwtðh Ãkkuíku çkkÃkLkk {kuíkLkwt ðuh ÷uðkLkwt ¼q÷íkku nkuÞ íkku ykÃkýu þk {kxu ͽzku ÷tçkkððku ? Ëefhku çkkÃkkLkwt ðuh ¼q÷ðk {køkíkku nkuÞ íkku ykÃkýu s økwsrýÞk økZ sELku Ãkhýkðe ykðeyu. yk{ íku{kLkwt {køkwt ¾UMkeykuyu MðefkÞwO. íku{kLkkt suËkhk MkkÚku Äk{Äq{Úke ÷øLk ÚkÞkt. Ãkkçkq yLku [ktËkyu fLÞkËkLk ËeÄkt Lku ËkÞòu ykÃÞku. suËhku Lkðe hkýeLku Ãkhýe ÃkkuíkkLkk Lkøkh{kt ykÔÞku.

Ãkkçkqyu ÷øLk{kt ÷¾÷qx ¾[o fÞwO níkwt yLku Ãkw»f¤ ËkÞòu ykÃÞku níkku. þw¼ «Mktøk ykðíkkt {k{uhwt Ãký htøku[tøku fhðkLkwt níkwt. ykÚke ÄLk {u¤ððkLkku ºkkøkzku fÞkou. hkXkuzkuyu E¾hkt ½hkt Lkk{Lkk økk{{kt Äq¤kLkku Ãkkx ¼Þkou. yk økk{ ÃkkMku s Mkktfze ½kxe níke yLku íku{ktÚke {kuxe ðuÃkkhe ðýòh ÃkMkkh ÚkðkLke níke. 143‘hkXkuhðkhíkk’rðþu

144¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

ykfzu {Ä níkwt Lku Ãkkzðwt níkwt. ÃkkxLkk {tz¤{kt Lkð÷k¾ íkkhkLke søÞkyu hkXkuzkuyu

Lkð÷k¾ çkhAe Q¼e fhe. [kuhkþe MkkÄwLke søÞkyu [kuhkþe nrÚkÞkhÄkhe MkirLkfkuLku Q¼k hkÏÞk. suðe ðýòh ½kxe{kt «ðuþe fu Ãkqò yLku ¼sLkLkku Zkutøk fhíkk ÞkuØkyku Q¼k ÚkÞk Lku ðýòh Ãkh íkqxe Ãkzâk. ÃkkuX [÷kðLkkh ¼ÞÚke ¼køkðk økÞk íÞkhu hkXkuzkuyu fÌkwt : ‘¼ÞÚke ¼køkþku íkku {kÞko sþku. ðýòhLke Lkð÷k¾ ÃkkuXLku økwsrýÞkøkZ{kt nktfku. y{u ðýòhk fhíkkt Ãký çk{ýe {sqhe ykÃkeþwt.’ ykÚke çkÄe ÃkkuXkuLku økkuðk¤kuyu økwsrýÞk{kt ðk¤e. økwsrýÞkøkZ{kt nehk, {kuíke, {kýufLkk Zøk÷k ÚkÞk. yk çkksw íku{k suËhkLke hkýe çkLkeLku òÞurhÞkLkk {nu÷{kt hnuðk ÷køke, Ãký MkkMkwLke ykt¾{kt íku fýkLke su{ ¾qt[íke níke. yuLkk Ãkrík fk¤w ¾UMkeLke hkXkuzkuyu níÞk fhe níke. yLku hkXkuz ÷qtxkhk níkk, hkò ÚkELku yu{ýu ðýòh ÷qtxe níke. ykÚke MkkMkwLkk {Lk{kt ðnwLkkt rÃkÞrhÞkt íkhV zt¾ níkku yLku ÃkkuíkkLkkt rÃkÞrhÞkt ðnwLkkt rÃkÞrhÞkt fhíkkt Ÿ[kt Au yu{ {kLkíke níke. ykÚke, yuf rËðMk MkkMkw yLku ðnw Ãkkýe ¼hðk økÞkt yLku çktLkuLkk {kuZk{kt frýÞkuhLke zk¤¾eLkkt

Ëkíký níkkt íÞkhu MkkMkw çkkuÕÞkt : ‘[k÷ íku{kðnw ykÃkýu Ãkkh¾kt fheyu, fkuLkkt rÃkÞrhÞkt {kuxkt, íkkhkt fu {khkt ?’

íku{k fnu : ‘Ãkkh¾kt fhðkLkwt hnuðk Ëku çkkES !’

Ãký MkkMkw Lk {kLÞkt Lku fnuðk ÷køÞkt :

‘íkkhk {kuZk{kt Ëkíký Au yLku {khk {kuZk{kt Ãký Ëkíký Au. [k÷ ykÃkýu çktLku ËkíkýLke [ehe fheyu yLku yuLkku ½k fheyu. suLkkt rÃkÞrhÞkt Ÿ[kt nþu íkuLkk ËkíkýLke [eh{ktÚke ËqÄ Lkef¤þu yLku [eh Mkð¤e Ãkzþu.’

íku{k fnu : ‘ík{u MkkMkw Aku yux÷u Ãknu÷ku ík{khku ðkhku Lku ÃkAe {khku.’

MkkMkwyu frýÞkuhLke ËkíkýLke [eh fhe íkku Úkqtf LkeféÞkt Lku ½k fÞkou íkku çktLku [eh ŸÄe Ãkze. íku{kyu [eh fhe íkku ËqÄ LkeféÞkt Lku ½k fÞkou íkku çktLku [eh

Mkð¤e Ãkze !

ðnwLkkt rÃkÞrhÞkt hkXkuz fw¤ Q[kt Au Lku y¤¾wt ðuðkýLkkt fw¤ Lke[kt Au, íkuLkwt ËkíkýLke [ehu Ãkkh¾wt ÚkE økÞwt ! y¤¾wt ðuðký {Lkku{Lk Mk{Mk{e økÞkt yLku ykLkku çkË÷ku ðk¤ðkLkwt Lk¬e fÞwO.

yu{kt þw¼ yðMkh ykÔÞku yLku Ãkkçkq yLku [ktËkLku {k{uhwt ¼hðkLkwt ÚkÞwt.

çktLku ¼kEyku nehk, {kuíke yLku ð†ku ÷ELku òÞurhÞkøkZ ykÔÞk yLku çkkøk{kt

QíkheLku y¤¾wt ðuðkýLku Mk{k[kh fnuðzkÔÞk.

y¤¾wt ðuðký Ãkkçkq yLku [ktËkLkwt Mðkøkík fhðk ykÔÞkt íkku ¾hkt Ãký

Vkxu÷kt [ku¤e-[rýÞk Ãknuhe, nku¤eLke Íh¾wtLkku ðuþ ÷ELku ykÔÞkt. ykðk {ktøkr÷f «Mktøku ðuðkýu ykðku ðuþ ÄÞkou Au yu òuíkkt ÃkkçkqS yLku [ktËkuSLku ykùÞo ÚkÞwt. y¤¾wt ðuðkýu {k{uhwt ¼hðk ykðu÷k nkutþe÷k ðuðkELke ½kuzeLkk ¼k÷u rík÷f

fhðkLku çkË÷u ÃkqtAzu rík÷f fÞwO yLku ÃkkçkqSLku Ãký ¼k÷u rík÷f Lk fhíkkt çkku[e Ãkh rík÷f fÞwO. ykÚke [ktËkuS çkkuÕÞk : ‘fÞk fkhýMkh ðuðký ík{u y{Lku fÚkeh çkhkçkh fÞko ? yk¾k ËuþLkku Ëeðku y{khku Ãkkxðe ÃkkçkqS, íkuLke çkku[e Ãkh Lku

½kuzeLkk ÃkqtAzk Ãkh rík÷f ? ykðk {ktøkr÷f «Mktøku íkku Mkku¤ þýøkkh MkS Mkk{iÞwt ÚkkÞ yuLkk çkË÷u nku¤eLke Íh¾wtLkku ðuþ ? {k{uhk{kt íkku y{u nehk, {kuíke, {kýuf Lku ð†ku ÷kÔÞk Aeyu.’

‘ík{u fuðk þqhðeh Lku Mk{wØ Aku íku òýu Au Mknw ! òuÞwt ík{khwt þqhkíkLk Lku òuE Mk{]rØ ! A¤ fhe çkkÃkzk ðýòhkLku {kÞkou, yuLke ÃkkuXku ÷qtxeLku çknuLkLkwt {k{uhwt ¼hðk nk÷e LkeféÞk ! ík{khe ½kuzeLku ÃkqtAzu Lku ík{khe çkku[eLku rík÷f fhðkLku ÷kÞf Aku. ykðk fÃkxe Lku [kuhLkwt Mkk{iÞwt íkku Íh¾wt s fhu !’

[ktËkuS fnu : ‘ðuðký ! {kuZwt Mkt¼k¤eLku çkku÷ku. ½hLkk ðk½Úke ykðkt n÷fkt Lku fzðkt çkku÷ MknLk LkÚke Úkíkkt.’

y¤¾wt ðuðký fnu : ‘ík{u ík{khk ½hLkk ðk½ Aku yu òÛÞwt ! çknuLkLkk

Ënus{kt ykÃkðkLkwt níkwt íku Ëçkkðe ËeÄwt Lku ¼¤íkwt ykÃÞwt ! yks {k{uhwt ¼ÞwO íkku ðýòh ÷qtxeLku !’

[ktËkuS fnu : ‘y{u íkkhu yktøkýu ykÔÞk Lku íkwt ykðwt yÃk{kLk fhu Au ? íkLku økkuVýLke {kVf ðªÍeþ íkku çkkh Lku [kiË AÔðeMk økkWLku {kÚku Ãkzeþ.’ y¤¾wt ðuðký çkku÷e : ‘íkkhwt þqhkíkLk íkkhe ÃkkMku hk¾ ! Ëu¾kzðwt nkuÞ íkku {Lku Lknª, {khk çku ¼kE þqhku Lku Mks{ku÷Lku çkíkkð. ¾hku ðeh nku íkku yu çkuLkk {kÚkkt ðkZ Lku Úkk¤{kt {qfe íku {khe ¼k¼eykuLkk ¾ku¤k{kt {qf Lku yuLku ðnu÷{kt çkuMkkzeLku ÃkAe s òÞurhÞkøkZLkk økktËhk{kt ykðsu ! íÞkhu nwt ík{khe ½kuzeLkk {kÚku Lku ík{khk ¼k÷u rík÷f fheþ.’

yk Mkkt¼¤e çktLku ¼kEyku MíkçÄ ÚkE økÞk.

‘yhu ðuðký ! íkwt íkkhk ¼kEykuLkwt {kuík {køku Au ? çknw ¾kuxwt Úkþu søkík{kt.’

y¤¾wt çkku÷e : ‘sçkhk nku íkku òð ðuhkX Lkøkhe{kt Lku ðkZe ÷kðku {khk ¼kEykuLkkt {kÚkkt ! íkku s ík{khkt Mkk{iÞkt Úkþu Lku ík{khe çknuLkLkkt {k{uhkt ¼hkþu !’

ðuðkýLkwt {nuýwt ¼ktøkðk {kxu ÃkkçkqS yLku [ktËkuS ðuhkX sðk LkeféÞk. yfkhý ÞwØ fhðwt yLku {kÚkkt ðkZðkLkwt yLkwr[ík níkwt Ãkhtíkw ðuðkýu s ðuý ÷eÄwt níkwt. ðuhkX LkøkheLkk þqhku yLku Mks{ku÷ çktLku þqhðeh níkk. yu{Lku ÞwØ{kt ÃkhkMík fhðkLkwt {w~fu÷ níkwt. ð¤e, çkeò hkXkuz MkhËkhku íkku ‘Sðþwt íkku MkkÚku Lku {hþwt íkkuÞ MkkÚku’ yuðwt ð[Lk ykÃkeLku Ãký Axfe økÞk níkk. yfkhý çkr¤Þk MkkÚku çkkÚk ¼ezðkLkwt yu{Lku Wr[ík Lk ÷køÞwt. ykÚke ÃkkçkqS yLku [ktËkuSLku íkku yu{Lkk ykuh{kLk ¼kEyku þqrhÞku, çkqrhÞku, Zuçkku, nuçkku, xufS yLku nufSLkku s MkkÚk níkku. çkÄk níkk íkku yuf çkkELkk s Ëefhk !

hkXkuz fwtðhku þqhku yLku Mks{ku÷Lkkt {kÚkkt ÷uðk QÃkzâk. ðuhkXøkZ{kt «ðuþðkLke ½kxe ykðíkkt ÃkkçkqSyu [ktËkuSLku fÌkwt : ‘íkwt ykøk¤ ½kxe{kt sELku òuE ykð fu Ëw~{Lkku ykÃkýk Ãkh nw{÷ku fhu íÞkhu fE çkkswÚke ¼køke þfkÞ ?’

[ktËkuSyu ykðe fkÞh suðe ðkíkLkku rðhkuÄ fÞkou. ÃkkçkqSyu Mk{òÔÞwt :

‘ykÃkýu Ãkkhfk ËuþLke ÃkhkE ¼qr{ Ãkh ÷zðkLkwt Au. yk ¼qr{Lkk yòÛÞk Aeyu. Ëw~{LkkuLkku Mkk{Lkku yþõÞ çkLku íÞkhu Mk÷k{ík heíku Axfðwt Ãký Ãkzu. ykÚke

[ktËukS ½kxeLkku {køko òuE ykðu yLku ZuçkkuS zwtøkh Ãkh [zeLku ðuhkX Lkøkhe{kt fÞk {kýMkku ykðu òÞ Au íkuLke ¼k¤ fkZíkku ykðu.’ [ktËkuS ½kxeLkku {køko òuE ykÔÞk. ZuçkkSyu zwtøkh ÃkhLkk Íkz Ãkh [zeLku þqhk yLku Mks{ku÷Lke MkðkMkku MkktZýe òuE. yu MkktZýeykuLkk ËkuzðkÚke Äq¤Lkk økkuxkLkwt ðkˤ [zâwt níkwt. yuLke ÃkkA¤ hçkkhe QLk ðýíkku ykðíkku níkku. yuLkk ¾¼k Ãkh yk¾k ÃkkzkLke ¾k÷Lkku fkuMk níkku. ykðk rðr[ºk YÃkÚke Zuçkku øk¼hkÞku. yuLku ÷køÞwt fu MkktZkuLke ÃkkA¤ zwtøkh suðwt fkuE rðr[ºk sLkkðh [kÕÞwt ykðu Au ! ÃkkçkqSyu fÌkwt : ‘íkwt fu{ Äúqsu Au ZuçkkS ! fk¤swt fXý hk¾. yu íkku

MkktZkuLkku økkuðk¤ Au.’

ZuçkkuS fnu : ‘økkuðk¤ ykðku zwtøkhk suðku Au íÞkhu MkktZkuLkku Äýe fuðku nþu ? yuLke MkkÚku swØ Lk ÚkkÞ. {khwt {kLkku Lku ÃkkAk ¼køkku !’

ÞwØ {kxu çkÄk hkXkuz fwtðhku yuf{ík Lk Úkíkkt ðuhkXLkøkheLke Mke{{ktÚke

ÃkkAk VÞko. [ktËkSLku [uLk Lk Ãkzâwt. yuLku ÚkÞwt : ykÃkýu íkku yÃMkhk nehkÃkÚkLkk ËefhkLku ÃkeAunX ? ykÃkýk MkhËkhku òýu íkku fuðe Lkk{kuþe ÚkkÞ ? ykÃkýk rÃkíkk fuðk Ãkhk¢{e ! þwt ykÃkýu ðuðkýLkwt {nuýwt Lknª ¼ktøke þfeyu ? yuðwt nkuÞ íkku

{hðwt ¼÷wt ! yuðk ¼kutXÃkLkk {kuík fhíkkt ðuhkXLkøkhe{kt sELku þqhk yLku Mks{ku÷Lkkt {kÚkkt ðkZðkt þkt ¾kuxkt ! ykÃkýkt fw¤Ëuðku ykÃkýLku MknkÞ fhþu.

[ktËkSLke ðkýeyu WíMkknLkwt Mkª[Lk fÞwO. Qøkíkk MkqÞoLku ðtËLk fhe økqøk¤Lkku nku{ fÞkou. þt¾ Lku Ík÷h ðøkkze. økkuºkLkkt ËuðËuðe søkkzâkt. Mke{Lkk ¾uhkLkk ¾uík÷k ËuðLkwt M{hý fhe «kÚkoLkk fhe : ‘Ëuð, y{u ðuhkX{kt h{ðk sEyu

Aeyu. íkwt y{khk ¼k÷k Lku ík÷ðkh ¼uøkku ykð ! {kíkkLku fÌkwt : nu [k{wtzk ! íkwt y{khk ¼k÷k Ãkh çkuMk. nu ¼ðkLke òuøkýe ! íkwt íkkhk ŸÄk fhu÷k ¾ÃÃkhLku MkeÄwt fh, y{u yuLku þºkwykuLkk ÷kuneÚke ¼he ËEþwt. nu økkuºkËuðku yLku Ëuðeyku ! ðuhkXLkøkhe{ktÚke yLku þqhk yLku Mks{ku÷Lkkt {kÚkkt ÷ELku Mkkòíkkò ÃkkAk Vheþwt íkku s òÞurhÞkLke y¤¾wt ðuðký MkqhsÃkku¤{kt y{khkt MkeÄkt Mkk{iÞkt fhþu Lku y{u ík{Lku Ãkkzk Lku çkfhkLke òuz [zkðeþwt !’ hkXkuz fwtðhku{kt Lkðku WíMkkn Q¼hkÞku. ÃkkçkqS fuMkh fk¤ðe Ãkh yLku

[ktËkuS Vq÷ ðAuhk Ãkh Mkðkh ÚkÞk. ½kuzk ÃkðLkðuøku QÃkzâk, ÃknkutåÞk ðLk¾tz{kt. Úkkfu÷k ½kuzkLke ÷økk{ fkZe çkÄktyu y{÷ fÞkou. Vhe ½kxeyu ykÔÞk íÞkhu ÃkkçkqSyu [ktËkuSLku ½kxeLkku hMíkku òuE ykððk fÌkwt. [ktËkuS heMkÚke çkkuÕÞku : ‘{kuxk¼kE ! yufLke yuf ðkík Vhe fu{ fhu Au ? {kuxku ÚkE Akuxwt fu{ çkku÷u Au ? ÚkðkLkwt Úkþu, Ãký Xk÷k sðwt LkÚke. fkt {heþwt fkt ðuhkXLkøkheLkk hkòLkkt {kÚkkt ðkZeþwt !’

Mkðkh ÚkE fu ðuhkXLkøkheLke MkktZku ÷ELku hçkkhe ykÔÞku. [ktËkSyu yuLku hkufeLku fÌkwt : ‘íkkhk hkòLku y{khku MktËuþku Ãknku[kz.’ hçkkhe fnu : ‘nwt íkku MkktZkuLku [khðk ÷E òô Awt. yuLku huZe {qfeLku ík{khku MktËuþku Ëuðk Lk òô.’ ÃkkçkqS fnu : ‘íkkhe MkktZkuLke y{u Mkt¼k¤ hk¾eþwt.’ Ãký hçkkhe Lk {kLÞku yux÷u [ktËkSyu hçkkheLkk Lkkf-fkLk ðkZâk Lku fÌkwt : ‘íkkhk hkòLku fnu fu økwsrýÞkøkZLkk Ãkkçkq yLku [ktËku h¾uðk¤Lkkt Lkkf fkLk ðkZe MkktZku ðk¤e økÞk Au !’ hçkkhe hkuíkku-ff¤íkku ðuhkXLkøkhe{kt økÞku yLku ðkík fhe : ‘Ãkkçkq Lku [ktËku MkðkMkku MkktZku ðk¤e økwsrýÞkøkZLke ðkxu økÞk Au Lku fnuðzkÔÞwt Au fu MkktZku 147‘hkXkuhðkhíkk’rðþu

148¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

ÃkkAe ðk¤ðe nkuÞ íkku ½kt[e, {ku[e, íkqhe, íkhøkk¤k çkku÷kðe Vkus ÷E Mke{{kt ykðu !’

þqhk yLku Mks{ku÷ çkkuÕÞk : ‘MkhËkhku ! Ãkkhfk ykðeLku ykÃkýk Ëuþ{kt ¼u÷ký fhe økÞk Au. Ãkkxðe Lkøkkhu ztfk Ãkkzku, ðkhe Zku÷ ðøkzkðku Lku ÞwØLke íkiÞkhe fhku. Ëw~{LkkuLku ykÃkýe Mke{{kt s ½uhe ÷Eyu !’

yu MkkÚku ÞwØLke íkkzk{kh íkiÞkheyku ÚkE Lku MkhËkhku yLku MkirLkfkuyu

®MkËqrhÞk ¼k÷k, YÃkLk¤e çktËqfku, Zk÷ Lku ík÷ðkh ÷eÄkt. íkkuÃkLkkt rLkþkLk Ãkzâkt. ðktfkt íkwhkRÞkt ðkøÞkt. MkuLkk [k÷e yLku nò{ MkkÚku MktËuþku {kufÕÞku : ‘þqhðehku, çku ¼kEykuyu ykðku yLÞkÞ fu{ fÞkou ? ík{Lku íkku y{khe MkuLkk ½ze¼h{kt ¼kut ¼u¤k fhþu.’

ÃkkçkqSyu fnuðzkÔÞwt : ‘y{u çku s Aeyu Lku ¼qr{ yòýe Au. Ãký y{khu þqhkíkLkLkwt Ãkkh¾wt fhðwt Au. ík{khk hkòLku y{u AkuzðkLkk LkÚke. ík{khku hkò y{Lku {khu íkku ¼÷u {khu, y{u {hðk s ykÔÞk Aeyu. ík{khe ðehíkk yLku y{khkt {kuík òuðk yk¾wt Lkøkh Mke{{kt çkku÷kðku. hkýeykuLku Ãký íkuzkðku.’

MktËuþku {¤íkkt hkòyu hkýeyku yLku LkøkhsLkkuLku çkku÷kÔÞkt. økwsrýÞkLkk ðehkuLku {híkk òuðk Mknw ¼uøkkt ÚkÞkt. ÃkkçkqSyu fÌkwt : ‘y{khu {hðwt Au Ãký

þqhðehLke su{ ÷zeLku {hðwt Au. ík{khk çknkËwhku þ†ku ÷ELku {khøkLke çktLku çkkswyu nkh{kt Q¼k hnu. y{u çku ¼kEyku ÷zíkkt ÷zíkkt yu nkh Ãkkh fheþwt. ykðk ðehíkk¼Þko ÞwØ ÃkAeLkk {kuíkÚke s {kuûk {¤u Au.’

ðuhkXLkøkheLkk hkòyu ÃkkçkqSLke ðkík Mðefkhe yLku ÃkkuíkkLke MkuLkkLku {køkoLke çktLku çkksw økkuXðe. ÃkkçkqSyu [ktËkSLku fÌkwt : ‘yuf íkhV yk¾e MkuLkk Lku çkeS íkhV ykÃkýu çku Aeyu. nkÚke, ½kuzk, ŸxLkku Ãkkh LkÚke. ÃkhkÞku Ëuþ Lku yòýe ¼qr{ Au. MkkiÚke Ãknu÷kt íkku yk Mke{Lkkt ËuðËuðeykuLkwt M{hý fheLku fneyu fu ík{u fux÷kÞ rËðMkLkkt ¼qÏÞkt Aku. y{u {kýMkkuLkku ¼kuøk ykÃke ík{Lku Ähkðeþwt.’ Akuxk ÃkøkLkk [ktËkyu økqøk¤Lkku ÄqÃk fhe, þt¾ Vqtfe fÌkwt : ‘nu ¾uík÷kËuð, íkkhk ¾uhk{kt íkLku ¼kuøk Ähkððk ykÔÞk Aeyu. íkwt y{khk ¼k÷u çkuMk. nu MkqzkLke [k{wtzk, MkkÚk Ëu, yksu ËqÄu Ãkux ¼hkðeyu Aeyu. nu ¼ðkLke, íkkhwt ¾k÷e ¾ÃÃkh MkeÄwt fh, ÷kuneÚke ¼he Ëuþwt. nu rÃkík]yku, yk Ãkkhfk Ëuþ yLku ¼qr{{kt ðnkhu ykðòu !’ yu ð¾íku s fk¤ðe fuþh ½kuzeLku ðk[k Vqxe : ‘Ëefhk ! ykøk÷k ¼ð{kt

149‘hkXkuhðkhíkk’rðþu

nwt ík{khe {kíkk níke ! ½kuzeLkk yðíkkhu ík{Lku Vuhððk yLku ÞwØ h{kzðk ykðe

Awt. ykÃkýu Síkeþwt Lku ík{khku ðk¤ Ãký ðktfku Lknª ÚkkÞ. {khk {kuZk{kt ¾ktzwt {qfku. zkçke nkhLkk çkÄk þºkwykuLku nwt {kheþ. s{ýe nkh{kt Q¼k Au íku{Lku ÃkkçkqS

{khþu Lku su þºkw nkh Akuze ¼køkþu íku çkÄkLku [ktËkuS Ãkqhk fhþu !’

ÞwØ þY ÚkÞwt. ÃkkçkqSyu s{ýk nkÚk{kt ¾ktzwt ÄÞwO. fuþh fk¤ðeLkk ¾wÕ÷k {w¾{kt ¾ktzwt ¼hkÔÞwt. ®MkËqrhÞku ¼k÷ku ÷E [ktËkuS Vq÷ðAuhk Ãkh Mkðkh ÚkÞk Lku fk¤ðefuMkh nýnýíke {khøkLke ðå[u Qze Lku zkçke nkhLkkt zkufkt fkÃÞkt. ÃkkçkqSyu s{ýe nkh nýe. ¼køkðk økÞk yuLku [ktËkuSyu Ãkqhk fÞko.

økk{÷kuf yLku hkýeyku ¼køÞkt. hkýe {nu÷u [ze yLku ÃkkçkqS fnu : ‘ÍzÃk fhku. hkýeykuLku íkku Lke[u WíkkheLku ykÃkýu òÞurhÞk{kt ÷E sðkLke Au.’ ÃkkçkqS yLku [ktËkuS {nu÷u ykÔÞk yLku hkýeykuLku fnuðk ÷køÞk : ‘ík{u ¼Þ Lku

Ëw:¾ hkÏÞk ðøkh Lke[u ykðku yLku ík{khk ÄýeLkkt fÃkkÞu÷k {MíkfLku Úkk¤{kt {qfeLku ðu÷{kt çkuMke òð yLku y{khe òuzu òÞurhÞk{kt ykðku. íÞkt y{khu yuf {kLkíkk hk¾e Au íku Ãkqhe fhðkLke Au. y{khe {kLkíkk Ãkqhe Úkþu yLku çkkÄk Qíkhþu yux÷u y{u ík{khk ÄýeLkkt fÃkkÞu÷k {Míkf Ãkh y{eLkk fqtÃkkLkwt y{]ík AktxeLku frýÞkuhLke zk¤¾e Vuhðeþwt fu ík{khk Äýe Sðíkk Úkþu.’

yk Mkkt¼¤íkkt s þqhk yLku Mks{÷Lke hkýeyku {nu÷{ktÚke Lke[u Qíkhe yLku ÃkkuíkÃkkuíkkLkk ÃkríkLkwt {kÚkwt þkuÄe, Úkk¤{kt {qfe ðu÷{kt çkuXe ðks{e ðnu÷ òuzeLku ÃkkçkqS yLku [ktËkuS òÞurhÞk ykÔÞk yLku {k¤ý îkhk y¤¾wt ðuðkýLku MktËuþku {kufÕÞku, ‘hkXkuz ðuhkXLkøkh{kt SíkeLku ykÔÞk Au Lku MkqhSÃkku¤{kt Mkk{iÞkLke hkn swyu Au.’

y¤¾wt ðuðký yk ðkík {kLke Lk þfe Aíkkt Mkk{iÞwt fhðk økE. LkSf ykðeLku òuÞwt íkku ¼k¼eyku ðnu÷{kt çkuXe Au. ¾ku¤k{kt Úkk¤ Au Lku Úkk¤{kt ¼kEykuLkkt {kÚkkt ! ðktfze {qA, ¼B{rhÞk ÃkèkLku çkkÃkwLke {kUf¤k ! yu òuíkkt s AkíkeVkx hzíke çkku÷e : ‘ík{khwt LkϾkuË sòu hkXkuz ! {khk {ksÛÞkLku {kÞko ?’ [ktËku fnu : ‘ðuðký AkLke hnu Lku y{khk fÃkk¤{kt rík÷f fh ! íkU y{khk ½kuzkLkk Ãký ÃkqtAzu rík÷f fÞkO Lku íkkhu {kuZu yk {kuík {køÞkt !’ ðuðký çkku÷e : ‘nu ÃkkçkqS ! nwt ¼kEyku rðLkkLke ÚkE økE. {khe ¼kE-¼k¼eLke òuz íkqxe. nwt íkku nMkíke níke, ík{khe {òf fhíke níke ! {U Lknkuíkwt òÛÞwt ík{u ykðwt fhe þfþku. {khk rÃkÞh{kt ík{u ¾eszku hkuÃÞku !’

[ktËkSyu fÌkwt : ‘íkkhu s íkkhk ¼kEykuLku {hkðíkk níkk, yu{Lkwt ÷kune Ãkeðwt níkwt, ¼k¼eykuLke òuze íkkuzðe níke.’

y¤¾wt ðuðkýu hzíke ykt¾u hkXkuzLkwt Mkk{iÞwt fÞwO. {k{uhwt ¼he, Ëwü ðuðkýLke yswøkíke nX Ãkqhe fhe hkXkuz økwsrýÞkøkZ{kt ÃkkAk VÞko !

ÍuËhkLkk {Lk{kt hkXkuzkuyu yuLkk rÃkíkkLkku ½kík fhu÷ku yuLkwt ðuh íkku ¾xfíkwt níkwt, íku{kt çku rLkËkuo»k {k{kyku nýkÞk. ykÚke suËhku ðuh ðk¤ðk Lku yuLkwt fkhý þkuÄðk çkuçkkf¤ku çkLÞku. yuf hkíku rþfkhLkk Ëuð ykÞhku yuLkk MkÃkLkk{kt ykÔÞk Lku fnuðk ÷køÞk : ‘suËhk ! MkqðhLkku rþfkh ¾u÷ðk ðLk{kt ò.’

suËhku rþfkh fhðk LkeféÞku yLku hkXkuzkuLkk økwsrýÞkøkZLke Mke{ ykðe. ÍUÍrýÞk Íkuz{kt ykðu÷e rËÃkkð÷e Lkkzeyu rþfkhLke ‘ykutËe’ ½k÷e-¾kzku fhe, ½kMk Lku zk¤kt Lkkt¾e yu{kt AwÃkkÞku yLku MkqðhLkku rþfkh fÞkuo ! ykLke òý Úkíkkt s [ktËkuS ykÔÞk yLku ykutËe{kt AwÃkkÞu÷k suËhkLku òuÞku, ðkík fhíkkt Mkqðh {kÞkoLke òý Úkíkkt [ktËkuS økwMMku ÚkÞk. ͽzðkLkwt çknkLkwt þkuÄíkku suËhku çkkuÕÞku : ‘ðLkLkwt òLkðh níkwt íku {U ðLk{kt {kÞwO, ½h{kt ykðeLku ftE Úkkuzwt {kÞwO Au ? Lku {Lku þe ¾çkh fu yk ík{khku Ãkk¤u÷ku Mkqðh Au ? {U yuLku ¼÷u {kÞkuo, Ãký nwt yuf÷ku s ¾kðkLkku LkÚke. ík{Lku Ãký ¼køk ykÃkeþ.’

yuLke ykðe Ä]üíkkÚke [ktËkuS ðÄkhu økwMMku ÚkE fnuðk ÷køÞk : ‘suËhk ! y{khk ðLk{kt y{khk MkqðhLku {khe ÃkkAku ykzwt çkku÷u Au. ÷ðkhe çktÄ fh Lknª íkku íkkhe Akíke{kt ®MkËqrhÞku ¼k÷ku Ãkhkuðe ËEþ !’ yk{ ðkík ðÄe økE. Ãkhtíkw suËhku çkLkuðe níkku yuÚke [ktËkuS økwMMkku øk¤e økÞk. suËhkLku íkku sqLkkt Mkqíku÷kt ðuh søkkzðkt nkuÞ íku{ MkqðhLke ¾k÷ Wíkkhe {ktMk fkZâwt yLku íku ÷ELku ÃkkçkqSLkk {nu÷u økÞku Lku fnuðk ÷køÞku : ‘÷ku Mkk¤kS, ík{khku ¼køk ! ík{u ÃkkAk fnuþku fu çkLkuðe y{khku Mkqðh {khe íkku økÞku, ÃkkAku yuf÷ku yuf÷ku ¾kE økÞku !’

ÃkkçkqS yLku [ktËkuS çktLku {kxu suËhkLke ykðe Ëwüíkk MknLk fhðkLkwt {w~fu÷ níkwt. çktLkuLku rðþu»k W~fuhðk suËhku çkkuÕÞku : ‘nuík ¼køk ykÃkðk ykÔÞku

Awt íÞkhu yuf rËðMk íkku yk íkkòu rþfkh s{ku ! hkýeykuLku fnku yu {Mkk÷k{kt A{fkðe ykÃku !’

‘økku÷eLkk ÃkuxLkk !’ ÃkkçkqSÚke nðu Lk hnuðkÞwt íku çkkuÕÞk : ‘yuf íkku íkwt y{khk ðLk{kt ykðe y{khk MkqðhLku {khe òÞ Au Lku ÃkkAku y{Lku ¼køk ykÃkðk

ykðu Au. ík{khk çkË÷u òu çkeòu fkuE nkuík íkku {khku ¼k÷ku yuLke Akíke{kt nkuík ! y{khe çknuLk ykÃke Au íkuÚke ÷k[kh Awt, yuðwt Lk nkuík íkku íkkhkt ytøk Ãkh Ytðkxe Ãký hnuðk Lk Ëuík !’

suËhkLku ÷køÞwt fu nðu ðÄkhu ynª hkufkðk{kt Mkkh LkÚke. rþfkh ÷E íku

òÞurhÞk ykÔÞku Lku íku{kLku fnuðk ÷køÞku : ‘÷ku yk íkkòu økwsrýÞkLke Mke{Lkk MkqðhLkku rþfkh ! rËÃkkð÷e Lkkzeyu Ãkkýe Ãkeðk ykðu÷ku íÞkhu ¼zkfu ËeÄku. Ãký íkkhk ¼kEykuLku Lk økBÞwt : fnu, y{khk ðLkLkk Vhwf÷k MkqðhLku íkwt {khu ! rþfkhLkku ¼køk ykÃkðk økÞku íkku yu íkku {khe Akíke{kt ¼k÷ku ¾kuMkðk íkiÞkh ÚkE økÞk !’

‘yux÷wt çkÄwt ?’ íku{k økwMMku ÚkE økE; ‘yu Mke{ Lku Mkqðh ftE {khk ¼kEykuLkk yuf÷kLkkt LkÚke. {khkt Au. yu s íkku {Lku AkLke hk¾ðk fkÞ{ fnuíkk níkk fu ÍUÍrýÞk Íkuz, rËÃkkð÷e Lkkzeyku, Ãkkhuðku MkktZ yLku ¼qhe ¼økhe ¼Uþku çkÄwt s çknuLke íkkhwt Au Lku íkLku ËkÞò{kt ykÃkeþwt. ËkÞò{kt íkku ftE Lk ykÃÞwt Lku yuf Mkqðh ík{u {kÞkuo yu{kt ¼k÷ku {khðk íkiÞkh ÚkE økÞk. {khk s ¼køkLkwt níkwt íku çkÚkkðeLku çkuXk Lku {khk s Mkqðh {kxu çkkÚku ykÔÞk ?’

íku{kLke ðkík Mkkt¼¤eLku suËhkLkk {Lk{kt òøku÷kt sqLkkt ðuh MkkÚku ¼kEykuyu

ËkÞòu ykÃkðk{kt fhu÷ku yLÞkÞ ¼éÞku. yuLke Ÿ½ Qze økE. hkíku Lku Ënkzu {Lk{kt ÚkkÞ : ‘õÞkhu økwsrýÞkøkZLku ¼u¤e Lkk¾wt yLku Mkk¤kykuLke Akíkeyu [zeLku ½qtx ¼he ¼heLku ÷kune Ãkeô !’

suËhkyu ÞwØLke íkiÞkhe þY fhe ËeÄe. økZLkk økkUËhu MkhkrýÞkykuLku çkku÷kðe çkkÃkËkËkLkk Mk{ÞLkkt þ†kuLku Äkh fZkðe Ãkkýe [ZkÔÞkt. ¾ktzkt, ík÷ðkh, fxkh, íkehf{kLk Lku VqÕ÷eðk¤e çktËqfku íkiÞkh fhkðe, hksMk¼k{kt fÌkwt, ‘MkhËkhku ykÃkýu çkÄkyu økwsrýÞkøkZ{kt {khk Mkøkk Mkk¤kykuLkkt yktøkýu h{ðk sðkLkwt Au. ¼÷u ykðe ðnk÷k ðuhLke ðkík ! ÞwØ{kt síkkt íkku þqhðehLke Akíke VkxVkx ÚkkÞ Lku niÞk{kt ykLktËLkku Mkkøkh rn÷ku¤k ÷u !’ MkhËkhku ÞwØ {kxu íkiÞkh ÚkE økÞk. økwsrýÞkøkZ Ãkh [zðkLke íkiÞkhe Úkðk ÷køke. íku{k hkýeyu ÃkqAâwt : ‘hkò, ík{u yk þkLkku Ä{kfku {ktzâku Au ?’ suËhku çkkuÕÞku : ‘hkýe, yksu {Lku MkkMkheLke ÞkË ykðe Au Lku Mkk¤kyku òuzu ÞwØLke h{ík {ktzðe Au.’ íku{k çku÷e : ‘økwsrýÞu íkku Mkk{kt ík{Lku {kºk økk{Lkkt fqíkhkt s {¤þu.’

‘økwsrýÞkøkZ yíÞkhu íkku fktxk rðLkkLkk ¾k¾hkLkk ðLk suðku Au. {khku

¼kE ÃkkçkqS íkku òLk ÷ELku MkkuLkøkhk Ãkhýðk økÞku Au íkuÚke økwsrýÞkøkZ{kt fkuE

LkÚke, fqíkhkt s Mkk{kt {¤þu.’

suËhkLku ÷køÞwt fu LkÄrýÞkíkwt økk{ ¼ktøkeLku ðuhLkkt ð¤k{ýkt Mkh¤íkkÚke

Úkþu. suËhku ¾UMke økwsrýÞkøkZ [ze ykÔÞku Lku hkXkuzLku ÞwØLkwt yknTðkLk Ëuíkku fnuðk ÷køÞku : ‘økku÷eLkk ÃkuxLkk çknkh ykð, íkkhku ÃkkuíkkLkku çkLkuðe íkkhk çkkhýu ZqõÞku Au.’

çkÄk hkXkuz fwtðhku Lku MkhËkhku íkku ÃkkçkqSLke òLk{kt økÞk níkk. økZ

Mkk[ððk hkufkÞku níkku çkqhku hkXkuz ! yu ¼Þ¼eík ÚkE økÞku yLku {nu÷{kt hneLku ðkík fhðk ÷køÞku. ¾UMkeykuLkku Mkk{Lkku fhðkLke yuLkk{kt þÂõík fu ®n{ík Lk níkkt.

suËhku çkkuÕÞku : ‘yu økku÷eLkk ÃkuxLkk, hk{-hk{ fhðk çkkh íkku Lkef¤, Q¼k hneLku {khk ½kuzkLkk Ãkøk Ëw:¾ðk ÷køÞk Au.’ çkqhkuS Äúqsðk ÷køÞku. ÷zu yuðk ÃkkçkqS yLku [ktËkuS LkÚke. ¾UMkeykuLkku Mkk{Lkku fkuý fhu ? ¾qx÷ Lkk{Ëo çkqhkuS çkkuÕÞku : ‘çkLkuðe, økwsrýÞkLkwt {nuMkq÷ íkku ÃkkçkqS Lku [ktËkuS ¾kÞ Au. çknuLk Ëuðku÷ Lku ¼e{ [khý ¾kÞ Au. yux÷u nwt íkku íkkhe MkkÚku ÷zðkLkku Lku íkLku hkufðkLkku LkÚke. Lku íkkhu ÷zðwt nkuÞ íkku ò y{khe çkuLk Ëuð÷Lkk økk{ ¼køkrýÞkøkZ! y{khku çkLkuðe Lku íkkhku MkkZw ¼e{ku [khý Au íku ÷zþu !’

‘íkku íkwt nk÷ {khe ¼u¤ku !’ suËhku çkkuÕÞku : ‘Lku W½zkð ¼køkrýÞkøkZLkk

Ëhðkò !’

çkqhku ¾qx÷ níkku, Lkk{Ëo níkku. yuLku Sðíkh ðnk÷wt níkwt yuÚke yuýu suËhk ¾UMkeLku MkkÚk ËeÄku yLku yu{Lke MkkÚku ¼køkrýÞkøkZ økÞku Lku ¼e{ [khýLku MkkË ËELku økZLkku Ëhðkòu W½zkÔÞku. ¼e{ [khý fk[e Ÿ½u òøÞku Lku ÃkqAðk ÷køÞku : ‘çkqhkS ! ykðk fMk{Þu {khwt íku ík{Lku þwt fk{ Ãkzâwt ?’ çkqhku çkkuÕÞku : ‘[khý MkhËkh ! Ÿ½ Whkzku Lku ÍxÃkx ÷zðk íkiÞkh ÚkE òð. yk {kuze hkíku ¾UMke ykÃkýk Ãkh [ze ykÔÞk Au.’ Ãkhtíkw [khýku íkku y{÷(yVeý) ÃkeLku Ÿ½{kt Ãkzâk níkk. ¾UMkeyku íku{Lkk Ãkh íkqxe Ãkzâk, yLku [khýkuLku ðuíkhe LkkÏÞk. ÷kuneLke LkËe ðnuðk ÷køke. yuf Ãký [khý ÞkuØku Lk çkåÞku Lku økk{ yk¾wt ÷kurnÞk¤ ÷k÷ økkhk{kt ¾Ë¾Ëðk ÷køÞwt Lku yu{kt ßÞkt swyku íÞkt fÃkkÞu÷k nkÚk, Ãkøk Lku {kÚkkt ! yk çkLÞwt íÞkhu ÃkkçkqSLke çknuLk, ¼e{ [khýLke ÃkíLke Ëuðku÷ rhMkk{ýu çkuXe níke. yu ¼kELkkt ÷øLkLke òLk{kt Ãký Lknkuíke økE. yuf çkksw {Ähkíku

¾UMkeyku Ëøkku fheLku ¼køkrýÞkøkZ{kt [khýkuLku hnUMkíkk níkk íÞkhu rLkÿk-íktÿk{kt

Ãkzu÷e Ëuðku÷ r[ºkrðr[ºk MkÃkLkkt òuíke òøke síke níke. MkÃkLkk{kt Ëuðe ¼ðkLke fnuðk ÷køÞkt : ‘çkkE, íkwt ynª ½kuh rLkÿk{kt Ãkze Au Lku íÞkt yuðwt çkLÞwt Au fu ík{khe Ãkrík-ÃkíLkeLke òuze íkqxe Au. íkwt íkku çkkE rËÞh-suX rðLkkLke ÚkE økE íkkhe yk¾e

¼køkrýÞku ¼u¤kE økE !’

Ëuðku÷ ¼zfe økE Ãký íÞkt çkeswt {Äwh MkÃkLkwt ykÔÞwt. rhMkk{ýkLkk ÷ktçkk

rðÞkuøk ÃkAe òýu ÃkríkLkku MktÞkuøk ÚkÞku Au. ËkMkeykuyu Mkwr¾Þk Zkur÷Þk ZkéÞk Au. neh¾ík¤kE ÃkkÚkhe WÃkh fMíkqhe yLku y¥kh Aktxâkt Au. ½hLkku hkò ¼e{ [khý

íkuLke Akíke {kÚku Mkqíkku Au. Akíke MkkÚku h{ík {ktzu Au. «u{hík çkLku÷k {khk - Mk{ fhíkk ‘MkkuÃkrhÞk Ëkð’([kuÃkkxLke h{ík) ¾u÷u Au.

çkeS s ûkýu Ëuðku÷ ÍçkfeLku òøku Au. yuLku ÚkkÞ Au õÞkt økÞku {khku ¼hÚkkh ! n{ýkt íkku {khe Akíke {kÚku níkku ! Ëuðku÷Lku ÚkÞwt rhMkk{ýu çkuXktLku A {kMk ÚkÞk Ãký õÞkhuÞ yk{ MkÃkLkk{kt Lk ykÔÞku Lku yksu fu{ ykÔÞku. Vhe íku íktÿk{kt Mkhe Ãkze Lku Vhe MkÃkLkk{kt ¼ðkLke fnuðk ÷køÞkt : ‘Ëuðku÷ ! íkLku íkkhk ÃkríkLkku fkÞ{ {kxu rðÞkuøk ÚkÞku Au’. Ãkhtíkw Vhe òýu {Lkøk{íkwt MkÃkLkwt ykÔÞwt : Ãkrík yuLke Akíke Ãkh ÃkkuZâku Au. Ëkð [zu Au. Ëkð Qíkhu Au.

ÍçkfeLku òøku Au íkku Ãkrík LkÚke ! yuLku ÚkkÞ Au, fk[e LkªËhu rÃkÞw

MkÃkLkk{kt ykðu Au. nwt s ¼qtze Awt íku A A {rnLkkÚke rhMkk{ýu çkuXe Awt. ykðkt rhMkk{ýkt Mkkhkt LkÚke. øk{u íku{ fheLku ¼hÚkkhLku nðu íkku {Lkkðe ÷uðku òuEyu.

Ëuðku÷ çkuXe ÚkE. ðnu÷ òuze, Mkku¤ þýøkkh MkSLku çkuXe. ¼køkrýÞk

ÃknkU[eLku òuÞwt íkku økk{ yk¾k{kt ÷kuneLke LkËe ðnu Au. ÷k÷ ÷k÷ fe[z{kt

Mkøkktðnk÷ktLkk fÃkkÞu÷k nkÚk, Ãkøk Lku {kÚkkt ¾qt[u÷kt Au ! rËÞh-suXLkkt fÃkkÞu÷kt {kÚkkt òuE ÃkríkLkwt {kÚkwt þkuÄðk ÷køke. yu Lk {¤íkkt ÚkÞwt : ‘þwt yu fkÞh çkLkeLku

AwÃkkÞku nþu ?’ yu økkÞkuLkk ðkzk{kt ÃknkU[e. ðkzkLke ÃkkMku s ÷kuneLkk fe[z{kt ¼e{Lke Ãkk½zeLkwt Akuøkwt òuÞwt. Zª[ý ðk¤e íku çkuMke økE yLku ¼e{ [khýLkwt {kÚkwt çknkh fkZâwt yu s Ëkçkze suðk zku¤k, WÃkh ¼B{rhÞk Ãkèk ! ¾ku¤k{kt {kÚkwt ÷uíke çkku÷e : ‘htzðk, {Lku yuf÷e {qfeLku õÞkt [kÕÞku økÞku ! {khk ËuþLkk Ëeðk ! {khk ðk½ ! ykÃkýe íkku òuze íkqxe ! nsw hkíku íkku MkÃkLkk{kt ykÔÞku Lku ykÃkýu hBÞkt Lku yíÞkhu ykx÷wt Auxwt Ãkze økÞwt ! {Lku AuíkheLku [kÕÞku økÞku ! nwt ¼qtze A A {kMk rhMkk{ýu çkuXe ! ykÃkýk yçkku÷k íkqxu yu Ãknu÷kt íkku íkwt ðuíkhkE økÞku !’

154¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

hzíke, rð÷kÃk fhíke Ëuðku÷ Q¼e ÚkE. MðMÚk ÚkE Lku yuLku òý ÚkE

fu ÃkkçkqS Ãkhýðk økÞku yuLkku økuh÷k¼ ÷ELku Ëwü ¾UMkeykuyu yk ðuh ðkéÞkt Au.

Ëuðku÷u {nu÷{ktÚke fk¤ku Mkk¤w ÷ELku ÃknuÞkuo, fB{h Auzku çkktæÞku Lku [rýÞkLkku

ðeh fAkuxku {khe økwsrýÞkLkku {køko ÷eÄku Lku rð[kh fÞkuo : ‘{khk {ksÛÞk ÃkkçkqS yLku [ktËkuS çku ¼kEyku íkku MkkuLkøkhk Au. íÞkt ÃkkçkqSLkkt ÷øLk [k÷íkkt nþu. yu{Lku íkhík Mk{k[kh fnuðzkððk Ãkzþu. yu s ¾UMkeykuLke ¾çkh ÷uþu. {khk çku

¼kEyku ðuh ðk¤þu.’

Ëuðku÷ økwsrýÞk ÃknkU[e çkqhkLku XÃkfku ykÃke fnuðk ÷køke : ‘{khk ðehk, ¾UMkeyku íkku ¼køkrýÞk{kt ¾eszku ðkðe [kÕÞk økÞk Lku [khýkuLkkt ÷kuneLke LkËe ¾¤fu Au íÞkt íkwt ½kuhu Au ? ò MkkuLkøkhk, Lku MkkË Ãkkz ÃkkçkqS yLku [ktËkuSLku fu ðnkhu [zu !’

çkqhku çkkuÕÞku : ‘{Lku íkku fkøk÷e ÚkE Au, {kuZk{kt fkfzk ykÔÞk Au Lku

çkku÷kíkwt LkÚke. nwt fu{ MkkË Ãkkzwt ?’

Ëuðku÷ çkku÷e : ‘Vx ¼qtzk ! çknuLkLku ¼ez Ãkzu íÞkhu íkwt ykzku QíkÞkuo. ò

{khku þkÃk Au fu íkLku sL{kusL{ fkøk÷e ðÄòu.’ Ëuðku÷ Zku÷e ÃkkMku sELku fnuðk ÷køke : ‘¼kE Zku÷ezk ! ðuhe ¾UMkeyku MkkíkðeMkwt [khýkuLke ÷kuÚk ðk¤e økÞk Lku ¼køkrýÞk{kt ÷kuÚk Ãkh fkøkzk Lku Mk{zkt Qíkhe Ãkzâkt. íkwt ðkheLkku Zku÷ ðøkkzeLku {khk ðehLku MkkçkËk fh !’

Zku÷e fnu : ‘çkuLkze, {khk nkÚku íkku ¾e÷e Lkef¤e Au Lku {khk nkÚk Ëw:¾u Au, Zku÷ fu{ ðøkkzwt ?’ Ëuðku÷ çkku÷e : ‘Zku÷ezk, ÃkkýeËkh nrÚkÞkh fk{ Ãkzâu fk{ Lk ykðu íku þk fk{Lkwt ? íkwt çknkLkkt fkZu Au íkuÚke {khku þkÃk Au fu sL{kusL{ ¾e÷e Lkef¤òu.’

ytíku Ëuðku÷ yuf÷e MkkuLkøkhk ÃknkU[e íÞkhu ÃkkçkqS [kuheyu [zâk níkk. Ëuðku÷u fÌkwt : ‘hkíkLkk ¾UMkeyku ykÔÞk Lku ¼køkrýÞku ¼u¤e Mkðk ÷k¾ økkÞku ðk¤e økÞk. çkÄk [khýku fÃkkE {Þko, íkkhku çkLkuðe ðehøkrík ÃkkBÞku Lku ¼køkrýÞk{kt fk¤k fkøkzk Qzu Au !’

[kuheLkk çku Vuhk Vhe [qfu÷ku ÃkkçkqS Q¼ku hne økÞku. fuzu ¾kuMku÷e fxkh fkZe yLku AuzkAuze fkÃke. yu MkkÚku s fxkhe{ktÚke rËÔÞ íkusLkku r÷Mkkuxku LkeféÞku yLku LkððÄqLkk WËh{kt Mk{kÞku. ÃkkçkqS yLku [ktËkuS {khíkk ½kuzu òÞurhÞk ÃknkUåÞk.

¼køkrýÞku ¼ktøÞkLkk íkÚkk ðuh ÷eÄkLkk ykLktË{kt ¾UMkeyku yktçkk-sktçkwðu y{÷ fhðk çkuXk níkk. ËkYzk Ãkeðkíkk níkk yLku {khwhk økðkíkk níkk. Lkþk{kt çkÄk ÃkkuíkÃkkuíkkLke ðehíkkLke ztVkMk {khíkk níkk. ÃkkçkqS yLku [ktËkuS yu{Lkk Ãkh íkqxe Ãkzâk. çkfhktLkkt {kÚkkt ðZkíkkt nkuÞ íku{ ¾UMkeykuLkkt {kÚkkt ðZkíkkt økÞkt. fux÷kf ¾UMkeyku ½kuzu [ze ¼køkðk økÞk íkku ½kuzkLkkt ÃkqAzkt yLku Ãkøk fkÃke LkkÏÞk yLku yMkðkhLku ÃkAkze rþhåAuË fÞkuo. ¾UMkeykuyu su{ Ÿ½íkk, ÷Úkzíkk [khýkuLku fkÃÞk níkk íku{ ÃkkçkqS yLku [ktËkuSyu Lkþk{kt [f[qh çkLku÷k ¾UMkeykuLku fkÃÞk. suËhku ¾UMke Sð çk[kððk {wêeyku ðkzeLku ¼køÞku yLku fh{ËeLke Íkze{kt AwÃkkÞku. [ktËkuS yuLku òuE økÞk yLku [kçkwf ÷E ÃkkA¤ økÞk. fh{Ëe{kt suËhkLku òuíkkt s [ktËkuSyu ®MkËqrhÞku ¼k÷ku VUõÞku Ãký ÃkkA¤ ykðe ÃknkU[u÷k ÃkkçkqSyu ðes¤e ðuøku ðå[u Ãkze ¼k÷kLkku ½k ÃkkuíkkLkk ¾zTøk Ãkh Íe÷e suËhkLku çk[kðe [ktËkSLku fÌkwt : ‘çknuLkLku ykÃkýk nkÚku htzkÃkku Lk yÃkkÞ. su nkÚku ykÃkýu çknuLkLku ÷ktçke fkt[¤e Ãknuhkðe Au yu nkÚku ÷ktçke fkt[¤e Wíkkhðe Ãkzu, yuðwt ykÃkýkÚke Lk ÚkkÞ, Lkçk¤k çkLkuðeLku Akuz. {kuíkÚke ¼qtzwt Sðíkh yu ¼÷u Sðu !’

‘Ãký yk íkku fk¤ku Lkkøk Au !’ [ktËkuS çkkuÕÞk; ‘yuLku síkku Lk fhkÞ, ðuhe Lku Lkkøk íkku Ãkqhk s fhkÞ !’

‘{khe ¼q÷ ÚkE.’ suËhku çkkuÕÞku; ‘Úkíkkt ÚkE økÞwt {Lku Sðíkku {qfku !’

[ktËkSyu síkku fÞkuo Lku fÌkwt : ‘økku÷eLkk, íkU íkkhk fh{ suðwt fÞwO. htzðk ! íkkhu su òuEíkwt níkwt íku {køke ÷uðwt níkwt. y{u íkLku {køkík íku ykÃkík.’

suËhkLku Sðíkku Akuzâku Ãký þh{Lkku {kÞkuo yu fkuELku ÃkkuíkkLkwt {kuZwt Ãký Ëu¾kze þfíkku Lk níkku. yk¾k økk{Lke †eykuLku yuýu htzkÃkku yÃkkÔÞku, çkk¤fkuLku yLkkÚk fÞkO. yuýu ÃkkuíkkLkk s fw¤Lkku yfkhý rðLkkþ LkkuíkÞkuo. ¼k¼eyku yLku fkfeyku fnuíkkt : ‘htzðk ! íkwt íkkhwt Ënus ÷uðk økÞku Lku y{khk ÄýeLku {hkÔÞk !’ íku{kyu Ãký ¼kUXÃk ÷ELku ykðu÷k ÃkríkLku ÃkqAâwt : ‘hkò ! íkwt ytÄkhk{kt fu{ ÷ÃkkÞku ? Ënus ÷uðk økÞu÷ku íku õÞkt økÞwt ? fkfk yLku ¼kEykuLku fux÷u ðk¤e ykÔÞku !’

suËhku çkkuÕÞku : ‘hkýe, {Lku íkwt ftE Lk fnuíke, {khk Ëw:¾Lkku íkku fkuE Ãkkh LkÚke. [ktËkuS íkku {Lku Ãkqhku fhðkLkku níkku Ãký ðå[u Ãkze ÃkkçkqSyu çk[kÔÞku ! yuýu {Lku çk[kÔÞku, yuLkwt ¼÷wt Úkòu. Ãký yu{ýu íkku ykÃkýk ½kuzk Ãký hnuðk Lk ËeÄk Lku ÃkqtAzkt Lku Ãkøk fkÃÞk. nwt íkku Sð çk[kðe {ktz ¼køÞku !’ 155‘hkXkuhðkhíkk’rðþu

156¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ

òÞurhÞk{kt ¾UMke †eykuyu íku{k Ãkh rVxfkh ðhMkkÔÞku Lku fÌkwt : ‘yu

íku{÷e s Au ÷kuneLke rÃkLkkhe ! ÃkkuíkkLkk Ënus {kxu çknuLkLku rðÄðk fhe Mkøkk

rËÞh yLku suXLku ðZkðe LkkÏÞk. çkk¤fkuLku yLkkÚk fÞkO !’

suËhku ¾UMke hkusLkkt {nuýktÚke yf¤kÞku. yuLku Ãkùk¥kkÃk ÚkðkLku çkË÷u

ðuhð]r¥k ¼zfu çk¤ðk ÷køke. çkÄwt Úkk¤u Ãkzâwt íÞkhu ÃkkuíkkLkk Ëhçkkh{kt ykÔÞku yLku fnuðk ÷køÞku :

‘¼kEyku ! Mkøkkyku ðå[uLkwt ðuh Mkkhwt Lknª. hkusLkkt {nuýkt nðu {khkÚke MknLk Úkíkkt LkÚke yLku {khu {khk Mkk¤k MkkÚku Mkw÷un fhðe Au. ykÃkýu økwsrýÞk sEyu yLku ËkY ÃkkELku {u¤ fhe ykðeyu.’

çkÄktLku yuLke ðkík Mkk[e ÷køke.

Mkw÷un fhðk {kxu ¾UMkeyku økwsrýÞkøkZ sðk LkeféÞk. ðå[uLkk rðMkk{k{kt suËhkyu ÃkuxLkwt ÃkkÃk «økx fhíkkt fÌkwt; ‘¼kEyku, y{u íkku Ënus{kt çkkfe níkwt íku ÷uðk økÞu÷k. Lku hkXkuzkuLku íkku Lknkuíkk {kÞko. [khýkuLku {kheLku ykÃkýu ykðíkk níkk yLku Lkþk{kt níkk íÞkhu Ãkkçkq yLku [ktËku íkqxe Ãkzâk Lku yLkufLkk ¼kuøk ÷eÄk. yhu ykÃkýk ½kuzkLku Ãký Lk Akuzâk Lku yu{Lkk Ãkøk Lku ÃkqtAzkt fkÃÞkt ! ½uheLku yu{ýu ykÃkýLku {kÞko Au. ÃkAe {khwt {Lk fu{ {kLku ? Mkw÷un fu{ ÚkkÞ ! ykÃkýu íkku ykÃkýk ¼kEyku yLku fkfkykuLkkt {kuíkLkkt ðuh ðk¤ðkLkkt Au, ík{u fkuE zøkíkk Lknª!’

¾UMkeykuLkk {Lk{kt ðuhLke ykøk òøke. yu suËhkLkku Ëkð òýe økÞk. çkÄk økwsrýÞkLke Mke{{kt «ðuþe rËÃkkð÷e Lkkzeyu hkufkÞk Lku suËhku çkkuÕÞku : ‘økZ{kt íkku ykÃkýu ftE s Lknª fhe þfeyu. {khk Mkk¤k {kuíkLkk Ëqík Au. íÞkt íkku fqíkhwt Ãký ykÃkýwt Lk ÚkkÞ {kxu Mkw÷un fhðk ynª s çkku÷kðeyu !’ ykÚke çku ¾UMke MkhËkhku økwsrýÞk{kt økÞk yLku MktËuþku ykÃÞku : ‘ík{khk çkLkuðe suËhkLku ðuhLkkt ð¤k{ýkt fhe Mkw÷un fhðe Au. yu økwsrýÞkLke Mke{{kt Ãkzíke ¼êeLkku ËkY yLku çkfhkLku ÷ELku çkuXku Au. yLku Mkw÷un fhðk çkku÷kðu Au. ÚkÞwt yu ÚkÞwt, yuLku ¼q÷eLku {u¤ fhe ÷Eyu. Mkøkk ðå[u ÷ktçkk ðuh Lku rð¾ðkË Mkkhkt Lknª, yux÷u òíku {u¤ fhðk Lku Mkw÷unLkku ËkY Ãkkðk ykÔÞk Au.’

ÃkkçkqS çkkuÕÞk : ‘[ktËkuS ! çkLkuðe Mkk{k Ãkøk÷u Mkw÷un fhðk ykÔÞk Au íku heMk Akuze çknuLkLkk Mkw¾ ¾kíkh Mkw÷un fheyu.’

çkÄk hkXkuz ¼kEyku rËÃkkð÷e Lkkzeyu økÞk yLku ¾UMkeykuLkk nkÚkLkku

hkXkuzkuyu y{÷ ÃkeÄku. ðkík W¾k¤íkkt suËhku çkkuÕÞku; ‘{khe s ¼q÷ fu {U ¼køkrýÞk{kt øksçk fÞkuo. Ãký çkË÷ku ÷uðk{kt ík{u Ãký ÃkkAk Lk Ãkzâk yLku

y{khk fkfk Lku ¼kEykuLku {kÞko.’

[ktËkuS y{÷Lkk ½uLk{kt çkkuÕÞku; ‘økku÷eLkk ÃkuxLkk, íkU nkÚku fheLku

¼køkrýÞk{kt ¾eszku ðkÔÞku. nðu ykðwt Lk fhíkku.’

suËhkyu çku ¾kLkkðk¤e çkíkf{kt yuf{kt ËkY Lku çkeò{kt Ãkkýe ¼ÞwO níkwt. hkXkuzLku yuýu ËkY yLku ¾UMkeykuLku Ãkkýe ÃkkÞkt. hkXkuzku Lkþk{kt [f[qh çkLÞk Ãkhtíkw ¾UMkeyku çkÄk ¼kLk{kt níkk. ËkYLke Mkk¾ku Ãkeðkíke økE Lku ðkíkku Úkíke økE Lku

yu{kt økh{e ykðíkkt [ktËkuS çkkuÕÞk; ‘fh{ËeLkk Íwtz{kt íkku íkkhwt {kuík s níkwt suËhk Ãký ÃkkçkqSyu {Lku ðkÞkuo Lku íkwt çk[e økÞku !’ suËhku íkku ðuhLkwt ðktfwt ÃkkzðkLke hkn s òuíkku níkku, yuýu íkf ÍzÃke ÷eÄe yLku ¾hku {kufku ykðíkkt íku ¾ktzwt ÷ELku Lkþk{kt ¼kLk ¼q÷u÷k hkXkuzku Ãkh íkqxe Ãkzâku Lku çkkuÕÞku : ‘yksu ík{u ÷køk{kt ykÔÞk Aku hkXkuzku ! íku rËðMku íkku ík{u y{khk ½kuzkLku Ãký Lknkuíkk Akuzâk. yksu swyku {khku ½k !’ yk{ fne yuýu ÃkkçkqS yLku [ktËkuSLkkt {kÚkkt ÄzÚke swËkt fÞkO yLku çkeò hkXkuzkuLku Ãký çkfhktLke su{ ðÄuhe LkkÏÞk.

ðuh ðk¤eLku ¾UMkeyku LkÄrýÞkíkk çkLkuðeLkk økwsrýÞk{kt «ðu~Þk yLku ð]ØkuLkku ðÄ fÞkuo. su †eyku øk¼oðíke níke yu{Lkkt Ãkux [ehe øk¼oLkku Lkkþ fÞkuo yLku hkXkuz fw¤Lku rLkðOþ suðwt fhe {qõÞwt.

økwsrýÞwt MkqLkwt Lku ¼Ufkh çkLke økÞwt. †eyku Lku LkøkhsLkku yux÷k øk¼hkE økÞk fu fkuE hze Ãký Lk þõÞwt.

yk çkksw MkkuLkøkhkÚke ÃkkçkqSLke LkððÄq ÃkríkLku {¤íkk økwsrýÞk ykðe ÃknkU[e. yuLkku ¼hÚkkh íkku [kuheLkk Vuhk {qfeLku ÞwØ fhðk [kÕÞku økÞku níkku yLku A {kMk ðeíke økÞk Aíkkt íkuzðk ykÔÞku Lk níkku. fxkheLkk íkusLkk ͤqfu LkððÄq Mkøk¼ko çkLke níke yuÚke òíku s ðnu÷ òuzeLku ykðe níke. Ãkhtíkw økZLkk økkUËhu ÃknkU[íkkt íkku yuýu †eykuLku fk¤ku fÕÃkktík fhíke òuE yLku ÃkkçkqSLke MkkÚku yk¾ku hkXkuzðtþ rLkðOþ økÞku Au, íku òÛÞwt. ykçkwLkk Ëuð¤ suðku ÃkkçkqS Ãkzâku níkku. ÄzÚke yuLkwt {kuxe ykt¾ yLku ðktfze {qAkuðk¤wt {kÚkwt swËwt ÚkE økÞwt níkwt. Lkðe hkýeyu ÃkríkLkwt {kÚkwt ¾ku¤k{kt ÷E rð÷kÃk fhíkkt fÌkwt : ‘nwt Ãkrík MkkÚku Mkíke Úkkô Awt.’ yk Mkkt¼¤e Ëuðku÷u fÌkwt, ‘¾UMkeykuyu hkXkuzLkk ðtþLku rLk{qo¤ fhe fkuE øk¼o 157‘hkXkuhðkhíkk’rðþu

158¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

Ãký hnuðk LkÚke ËeÄku !’ hkýe çkku÷e, ‘[kuheðu¤kyu {khk Ãkríkyu fxkhÚke

AuzkAuze fkÃke íÞkhu íkusLkk r÷Mkkuxu {Lku øk¼o hÌkku Au. hkXkuzku rLkðOþ Lknª hnu !’ yk{ fne, Ãkux [ehe Mkkík {kMkLkku øk¼oçkk÷ Ëuðku÷Lku MkkUÃkeLku fÌkwt : ‘ík{u ykLku WAuhòu.’

MkkuLkøkhkLke fLÞk Ãkrík ÃkkçkqS MkkÚku Mkíke ÚkE. Ëuðku÷u MkkuLkkLkk Ãkkhýu yLku YLkk Ãkq{zu hkXkuzLkk AuÕ÷k ðtþLku WAuÞkuo Lku «kÚkoLkk fhe : ‘nu ¼økðkLk ! {khu íkku MkkMkhe Lku rÃkÞh ðå[u yuf s Vq÷ Au. yuLku íkwt WAuhsu yLku ¼u¤ku hnusu.’ yu Ãkwºk Ãkux [eheLku Íe÷eLku ÷eÄu÷ku íkuÚke íkuLkwt Lkk{ Ãkkzâwt ͤhku. yu

Ënkzu-Ënkzu {kuxku ÚkÞku Lku yuf rËðMk çkeòt Akufhkt h{íkkt níkkt íÞkt økÞku Lku fnuðk

÷køÞku : ‘{Lku h{kzku !’ Akufhkt fnu, ‘íkwt yuf÷{qrzÞku Au. íkLku Lknª h{kzeyu.’ ͤhku fnu : ‘ík{u {Lku Lknª h{kzku íkku fk÷u nwt ík{Lku fkuELku h{ðk Lknª Ëô.’ yu

½hu økÞku yLku økuzeËzkLke nX ÷eÄe. Ëuðku÷u çkk¤fwtðh ͤhkLku MkkuLkk-YÃkkLkku økuzeËzku yÃkkÔÞku. çkesu rËðMku ͤhku økuzeËzku ÷ELku h{íkkt Akufhkt ÃkkMku økÞku Lku

fnuðk ÷køÞku : ‘yuf çkksw nwt yuf÷ku Lku çkeS çkksw økk{Lkkt ík{u !’ Lku yuýu yuf÷kyu çkÄkLku nhkÔÞkt.

çkesu rËðMku ͤhku økuzeËzu h{ðk økÞku Lku yuLkku Ëzku zkuþeLku ðkøÞku. zkuþe çkku÷e : ‘ykx÷ku çk¤qfku Au íku ynª õÞkt òuh fkZu Au ! ò òÞurhÞk{kt Lku íkkhk çkkÃkLkk ðuheLku {khe ykð íkku ðeh økýwt !’

zkuþeLke ðkík Mkkt¼¤e ͤhku {nu÷u ykÔÞku Lku Ëuðku÷Lku fnuðk ÷køÞku : ‘VkuE {khk rÃkíkk õÞkt Au ? {khu yu{Lkk ¾ku¤k{kt çkuMkðwt Au.’ yk Mkkt¼¤e Ëuðku÷ hze Ãkze Lku fnuðk ÷køke : ‘Ëefhk, íkwt íkkhk çkkÃkw fu fkfkLkwt {kuZwt Ãký òuE þõÞku LkÚke.’

‘yu õÞkt økÞk ? ykÃkýu çku sýkt s fu{ ?’ ͤhkyu ÃkqAâwt. Ëuðku÷u fwtðhLku ¾ku¤k{kt çkuMkkze, {kÚku nkÚk Vuhðe fÌkwt : ‘sqLke ðkíkku Mkt¼khðe hnuðk Ëu Ëefhk ! ykÃkýkt çkÄkt MkøkktLku Ëwfk¤ ¾kE økÞku.’

fwtðh çkkuÕÞku : ‘sqXe ðkík fhðe hnuðk Ëu VkuE ! {khk çkkÃkw yLku fkfkykuLku zkuþe fnuíke níke íku{ òÞurhÞk{kt fkuýu {kÞko ? þk {kxu {kÞko ?’ Ëuðku÷Lku fnuðwt Ãkzâwt : ‘ËkÞòLke ¼q¾u íkkhe Mkøke VkuEyu ðuh ðkÔÞkt Lku íkkhk Vwykyu íkkhk çkkÃkw yLku fkfkykuLku {kÞko ! íku{k LkkLke níke yLku y{khe {k [k÷e økÞu÷e íku yuLku hkuíke AkLke hk¾ðk {kxu íkkhk çkkÃkw Lku fkfk Ënus{kt

yk¾wt hks ykÃkðkLkwt fneLku Ãkxkðíkk níkk. Ãký yu ¼qtzeyu çkÄwt Mkk[wt {kLke ÷eÄwt Lku Ënus{kt çkÄwt òuEíkwt níkwt íku LkÚke {éÞwt {kLkeLku yuLkk ÃkríkLku [zkÔÞku Lku suËhk ¾UMkeyu ºkkøkzku h[e íkkhk rLkËkuo»k Vwyk ¼e{ [khýLku {kÞko Lku økkÞku nhe økÞku. íkkhk çkkÃkw MkkuLkøkhk ÷øLk fhðk økÞu÷k íku yÄqhu ÷øLku ðnkhu ÄkÞk Lku ¾UMkeykuLku ÃkkX ¼ýkÔÞku Ãký ËÞk ykýe Sðíkku hkÏÞku íku yuýu Ëøkku fhe íkkhk çkkÃkw yLku fkfkykuLku {kÞko !’

yk Mkkt¼¤íkkt fwtðh çku[uLk çkLke Q¼ku ÚkE økÞku. Ëuðku÷ çkku÷e; ‘Ëefhk, ykLkwt ðuh ðk¤ðk íkwt nsw LkkLkku Au. íkwt {kuxku Úkk. çkÄwt òuE ÷u, òýe ÷u ! [k÷ nwt íkLku çkíkkðwt.’

Ëuðku÷ Q¼e ÚkE yLku økZ ¾ku÷e ͤhk fwtðhLku økwsrýÞkøkZLkku ði¼ð çkíkkÔÞku. ËkuZeyu ÃknkU[e «ðuþîkhLkk ÚkkLkfu ykðe fÌkwt : ‘yk ykÃkýk ÃkqðoòuLkk hûkf økýÃkrík !’ ͤhku Lk{Lk fhe ykøk¤ ðæÞku yLku fxkh fkZeLku x[÷e yktøk¤e ðkZe ¼tzkhLkk çktÄ íkk¤kLku ÷kuneLkk Aktxýu ðÄkðe hksËhçkkh òuÞku. òs{ku òýu n{ýkt s rçkAkðe nkuÞ yuðe ÷køkíke níke. yu{ktÚke fMíkwheLke MkwðkMk Vkuhíke níke. fwtðhu fÌkwt : ‘VkuE, íkwt íkku fnuíke níke fu hkXkuzkuLku {khe LkkÏÞk Au, Ãký òuíkkt íkku yuðwt s ÷køku Au òýu n{ýkt s hkXkuzku f[uhe çkh¾kMík fheLku Q¼k ÚkÞk Au. õÞkt økÞk yu ?’ ®MknkMkLk ÃkkMku ykðe ͤhku

fwtðh {kÚkwt Ãkxfíkku, ÍwhkÃkkÚke çkkuÕÞku : ‘MkkuLkkLkk ®MknkMkLk Ãkh çkuMkLkkhk {khk çkkÃkw õÞkt økÞk ?’

fwtðh þÞLk¾tz{kt ykÔÞku. MkkuLkkLkku ®nzku¤ku yLku ¼{h Zkur÷Þku òuÞku. MkkuLkkLke MLkkLk fwtzeyku òuE. YÃkkÚke {Zu÷k nkufk òuÞk. {kuíkeLke {k¤k òuE. çkíkkðíkkt Ëuðku÷Lke yLku òuíkkt fwtðhLke ykt¾{ktÚke yktMkwLke Äkhk ðnuðk ÷køke. yu çkkuÕÞku : ‘çkkÃkw ! {Lku yuf÷ku {qfe ík{u õÞkt økÞk ?’

Ëuðku÷u fwtðhLku þ†køkkh Ëu¾kzâku. VqÕ÷eðk¤e çktËqfku, Zk÷-ík÷ðkh, íkeh-fk{Xkt, ¾ktzkt Lku ík÷ðkh òuíkkt fwtðh çkku÷e QXâku : ‘ÞwØLkk ÷zLkkhk {khk çkkÃkw Lku fkfk õÞkt økÞk ?’

yøkkþe{kt sELku fwtðhu ËÃkoý òuÞwt, Lke[uLkwt yktøkýwt òuÞwt, [ktËkSLkku Mkkík{kr¤Þku {nu÷ òuÞku. çkkÃkw Lku fkfk Ëhçkkh{kt çkuMkíkk, ËkYLke Mkk¾ku Ãkeðkíke, {khwhk økðkíkk, ðehíkkLke ðkíkku fhíkk yu çkÄwt çkk÷fwtðhLke Mkk{u ¾zwt ÚkÞwt. Ëuðku÷ çkku÷e : ‘Ëefhk, ÃkkçkqS Lku [ktËkuS íkku ËuþLkk Ëeðk Lku ½hLkk ðk½ níkk. ¼qtze 159‘hkXkuhðkhíkk’rðþu

160¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

íku{kyu økwsrýÞwt Lku ¼køkrýÞwt ¼tøkkÔÞkt. ÷kuneLke LkËe ðnuðzkðe. hkXkuz yLku

[khýkuLkk ðtþLkku Lkkþ fÞkuo.’

fwtðh ½kuzkh{kt «ðu~Þku. ½kuze fuMkh fk¤ðe yLku Vq÷ðAuhku nýnÛÞkt.

ͤhkyu çktLkuLkk {kÚku nkÚk VuhÔÞk. Ëuðku÷ çkku÷e : ‘íkkhk çkkÃkw Lku fkfk, çkÄu MkkÚku

VÞko, MkkÚku hÌkk, MkkÚku ÞwØu [zâk Lku MkkÚku ðehøkrík ÃkkBÞk. íkkhe {kíkk yLku fkfe

Mkíke ÚkE. íkkhku Vwðku suËhku ¾UMke ¼qtzku ykË{e Au, íkwt yuLke ¾çkhwt ÷usu, Ãký nk÷

íkwt LkkLkku Au !’

Ãkhtíkw yk çkÄwt s òuÞk-òÛÞk ÃkAe ͤhkLkwt {Lk þktík Lk ÚkÞwt. VkuE yLku

Vwðk Ãkh ðuh ðk¤ðk ík÷ÃkkÃkz çkLÞku. yu ð¾íku økk{{kt òuøkeykuyu zuhk- íktçkw

LkkÏÞk. fwtðhu ÃkqAâwt : ‘òuøke, ík{u õÞkt sðkLkk ?’ òuøke fnu, ‘òÞurhÞk sðkLkk’. yu MkkÚku fwtðhLkkt Ytðkzkt Q¼kt ÚkE økÞkt yLku ¾UMkeyku Ãkh ðuh ðk¤ðk çkk¤òuøke çkLkðk íkiÞkh ÚkE økÞku. òuøkeyu fÌkwt : ‘òuøk ÷uðk {kxu íkwt LkkLkku Au çkuxk !’ ‘Ãký

ͤhku Lk {kLÞku yLku òuøke çkLke økÞku yLku s{kík MkkÚku òÞurhÞk ykÔÞku.

íku{kLke ËkMkeyku Ãkkýe ¼hðk ykðe Lku òuøkeLke s{kík òuíkkt s Q¼e hne økE. çkk¤òuøkeLkwt YÃk òuíkkt ËkMkeyku Mk{ÞLkwt ¼kLk ¼q÷e økE yLku Ãkkýe ¼híkkt {kuzwt ÚkÞwt. íku{k økwMMku ÚkE íkku ËkMkeyku çkku÷e : ‘y{khku ðktføkwLkku LkÚke.

òuøkeLke s{kík{kt yuf YÃkk¤ku çkk¤òuøke ykÔÞku Au fu yuLku òuíkkt s hne sðkÞ !’

ËkMkeykuLke ðkík Mkkt¼¤e íku{k Ãký s{kíkLkk íktçkw ÃkkMku ykðe. çkk¤òuøkeLku òuíkkt íku{k MíkçÄ ÚkE økE ! yhu yk íkku òýu ÃkkçkqS ÃkkAku ykÔÞku ! yu s {kUf¤k Lku yu s yrýÞk¤e ykt¾ku. Lk¬e {khk ¼kE ÃkkçkqSLkku s fwtðh. íku{k Ãkkùk¥kkÃkÚke hze Ãkze. Ãkríkyu Mkw÷unLkk Lkk{u su fÃkx fÞwO níkwt íku íku{kLku ¾qt[íkwt níkwt. suËhk ¾UMkeyu çku ¾kLkkðk¤e çkíkf hk¾e Ëøkku fÞkuo níkku yLku rÃkÞhLku rLkðOþ fÞkuo níkku. íku{kyu Lk¬e fÞwO fu ÃkríkLku yuLkkt f{kuoLkku çkË÷ku ykÃkðku.

íku{k çkk¤òuøkeLku {¤e Lku ÃkkuíkkLke yku¤¾ký ykÃke. ͤhku ríkhMfkh fhíkku çkkuÕÞku : ‘y{khk ðtþLkwt ÷kune rÃkLkkhe íkwt {khe LkshÚke Ëqh Úkk !’ íku{kyu ¼ºkeòLku Mk{òÔÞku; ‘íkwt hkXkuzfw¤Lkwt yuf s çkes Au. {khu Ãkûku ykð íkku ykÃkýu ¼u¤kt {¤eLku ðuh ðk¤e þfeþwt !’

ytíku ͤhku íkiÞkh ÚkÞku yLku {nu÷{kt ykÔÞku. íku{kyu çku ¾kLkkðk¤e çkíkf, Ãknu÷e ÄkhLkku ËkY yLku rð»k ÷eÄkt yLku fw{khLku ðuh fu{ ðk¤ðwt íku Mk{òÔÞwt. çkÄe íkiÞkhe fhe yu òíku hksËhçkkh{kt økE yLku suËhk ¾UMkeLku

161‘hkXkuhðkhíkk’rðþu

{nu÷{kt íkuze ÷kðe Lku fÌkwt. ‘hkò ! íkwt íkkhk Ëhçkkh{kt íkkhk fkfkyku yLku

¼kEyku MkkÚku ykLktË fhíkku níkku íÞktÚke nwt íkLku íkuze ÷kðe. {khk ¼kE Ãký yuðe s htøkík fhíkk níkk. yu{Lkkt {kuík ÃkAe íkku nwt yuf÷e Ãkze økE Awt Lku rÃkÞhLkwt fqíkhwt

Ãký {U òuÞwt LkÚke. nðu íkku yðMÚkk ÚkE. nwt fkuLkwt {kuZwt òuELku {khwt {Lk ðk¤wt ?’

suËhku fnu; ‘ÞwðkLke{kt ftE ¾çkh Lk hne Lku Úkðk fk¤ ÚkE økÞwt Ãký nðu þwt ÚkkÞ?’ íku{k çkku÷e : ‘{wyu÷k {khk ¼kEyku íkku ÃkkAk ykððkLkk LkÚke Ãký

ÃkkçkqSLkku Ëefhku ykÔÞku Au.’

suËhku çkkuÕÞku : ‘hkýe, yuLku Mk{òðeLku ÷E ykð. {khu yuLku nuíkÚke {¤ðwt Au.’ suËhkLke ykt¾{kt yktMkw ykðe økÞkt. íku{k çkku÷e; ‘ͤhkLkwt {Lk ¾kxwt ÚkE økÞwt Au, Ãký yuLku Mk{òðe nwt ykÃkýk {nu÷{kt ÷kðe Awt. íkwt yuLkwt {Lk ð¤u yu heíku ðíkosu íkku yu ykÃkýku Úkþu.’ suËhku íkku {¤ðk Lku ðnk÷ ðhMkkððk ykíkwh çkLÞku.

íku{k ͤhk ÃkkMku ykðe fnuðk ÷køke; ‘íkkhk Vwyk, íkkhk ðuheLku ÃkxkðeLku

÷kðe Awt. íkwt nMkeLku ðkík fhsu Lku yuýu íkkhk çkkÃkLku Ëøkku fhíkkt su fÞwO yu fhsu

Lku nMkeLku ðkík fhsu !’

ͤhku fwtðh íkiÞkh ÚkE økÞku. VwykLku òuíkkt yuLku fk¤ [zâku Ãký ðuh

øk¤e økÞku. suËhku íkku fwtðhLku òuíkkt s Ëkuzâku, ¼uxâku yLku ÃkkçkqSLku Mkt¼khíkku rð÷kÃk fhðk ÷køÞku Lku fnuðk ÷køÞku : ‘ykð Ëefhk, íkLku {khu ¾ku¤u ÷ô !’ fwtðh ¾ku¤u çkuXku. çktLku Ãkkuf {qfeLku hze Ãkzâk. fwtðh çkkuÕÞku : ‘Vwðk, y{u íkku ðLkLke ðkxu yuf÷k-yxq÷k Ãkze økÞk. økk{{kt íkku ÃkkuíkkLkwt fnuðkÞ yuðwt fqíkhwt hÌkwt Lknª, õÞkt sELku {khu çkuMkðwt ?’ suËhku fnu : ‘nwt íkkhku Vwyku çkuXku Awt. nðu ykÃkýu y¤økk Úkðwt LkÚke.’

ðkíkku [k÷eLku ͤhkyu çkíkf ¾ku÷e, íkus ËkY suËhkLku ÃkkÞku Lku Ãkkuíku Ãkkýe ÃkeÄwt. suËhkLku Lkþku [zðk ÷køÞku. fwtðh çkkuÕÞku : ‘Vwðk, nwt íkku Ëw:¾Lkku {kÞkuo íkkhu yktøkýu ykÔÞku Awt. økZ{kt fkuE hÌkwt Lknª. nwt {kLkíkku LkÚke Ãký ÷kufku fnu Au fu ík{u s {khk çkkÃkw yLku fkfkLku Lkþk{kt [qh fhe {khe LkktÏÞk Lku øk¼o{kt hnu÷k hkXkuzLkk ðtþLku Ãký Lk Akuzâk.’ suËhku çkkuÕÞku : ‘Mkkt¼¤ Ëefhk, yk ðuh íkku MkqðhLku {khðk{ktÚke çktÄkÞkt níkkt.’ Lku ÃkAe Lkþk{kt íku{k MkkÚkuLkkt ÷øLk, Mkqðh {kxuLkku çkeòu ͽzku, ËkÞò {kxuLke ÷zkE, [khýkuLkku ½kík yLku Mkw÷unLkk çknkLku

fhu÷k ËøkkLke ðkík fhe fÌkwt : ‘Ãký nðu yu çkÄwt Ãkqhwt ÚkÞwt. nðu íkku íkwt s {khku ðtþðkhMk Lku Ëefhku ! [k÷, íkLku {khk ®MknkMkLku çkuMkkzwt !’

suËhkLke ykt¾{kt ËkYLkku Lkþku níkku. ͤhkLke ykt¾{kt ðuh ľðk ÷køÞwt. ËkYLke þk¾ Ãkkíkkt ͤhku çkkuÕÞku : ‘Vwðk, íkkhk {Lk{kt çkkÃkLkk {kuíkLkwt ðuh níkwt íkku {khe VkuELku fu{ ÃkhÛÞku ? Lku ÃkhÛÞku ¼÷u Ãký ÃkkAku íkwt Mkqðh {khðk fu{ økÞku ? yuÞ ¼÷u {kÞkuo Ãký íkkhk Mkøkk MkkZwLku Ãký {kÞkuo ! økkÞkuLku ðk¤e ! økwsrýÞk{kt fk¤ku ¾eszku ðkÔÞku. Ëøkku fhe {khk ðtþLku Ãkqhku fhðk ÄkÞkuo ! nwt s nðu íkku íkkhku fk¤ Awt Lku íkkhku ðuhe Awt Lku íkkhe Akíkeyu [zwt Awt !’ ykøk ykøk Úkíkku ͤhku suËhkLke Akíke Ãkh ¾wÕ÷e fxkhe ÷E [ze çkuXku. LkþkLku fkhýu suËhkLke ykt¾u ytÄkhkt ykÔÞkt Aíkkt yu ¼køÞku. ͤhku ðes¤ený ¾ktzwt ÷ELku ÃkkA¤ Ëkuzâku. suËhku ¼w÷¼w÷k{ýe {nu÷{kt Ëk¾÷ ÚkE økÞku. ¼ÞÚke ÚkÚkhíkku yu ¾qýk{kt ÷ÃkkÞku, Ãkhtíkw ͤhk fwtðhu yuLku þkuÄe fkZâku. ËkY MkkÚku s AuÕ÷u ÃkkÞu÷k ÍuhLke Ãký suËhk WÃkh yMkh Úkðk ÷køke níke. ͤhk fwtðhu AwÃkkÞu÷k suËhkLku ÷kík {khe ÃkAkze ËeÄku. ¢kuÄÚke WL{¥k çkLke íkuLke Akíke Ãkh [ze çkuXku. fxkhÚke fwtðhu ðtþLkk ðuhe suËhk ¾UMkeLke Akíke [ehe ½qtxu ½qtxu yuLkwt ÷kune ÃkeÄwt. ÷kuneÚke ÷k÷ ÚkÞu÷e {qAkuLku ͤhk fwtðhu ð¤ ËeÄku yLku ðuh Ãkqhwt fÞwO.

¼e÷efÚkkLkkt YÃkkLíkh

hksMÚkkLke ÃkkçkqSLke fÚkkLkwt fÚkkLkf ¼e÷e ‘hkXkuhðkhíkk’{kt fux÷kf {n¥ðLkk VuhVkh MkkÚku «ÞkuòÞwt Au. ykðk VuhVkhku{kt {wÏÞ VuhVkh íkku yu Au fu hksMÚkkLke fÚkk{kt ¼e÷ [ktËkuS ÃkkçkqSLke ¼e÷ MkuLkkLkku MkhËkh yLku MkkÚke Au, ßÞkhu ¼e÷e fÚkk{kt íku ÃkkçkqSLkku Mkøkku ¼kE Au. hksMÚkkLke fÚkk{kt Ëuð÷ [khý ÃkkçkqSLke Ä{oLke çknuLk Au, ßÞkhu ¼e÷e fÚkk{kt íku ÃkkçkqSLke {ksýe Mkøke çknuLk Au. hksMÚkkLke fÚkk{kt ÃkkçkqSLkwt ðuh zkuzøkun÷eLkku Ãkwºk ðk¤u Au. ¼e÷e fÚkk{kt íkku su fLÞkLku ÃkkçkqS Ãkhýðk økÞku yLku [kìhe Úkíke níke íÞkhu QXeLku ÷zðk økÞku íku ð¾íku AuzkAuze fkÃkíke fxkheLkk íkusr÷Mkkuxu Mkøk¼ko çkLku÷e ÃkkçkqSLke LkððÄqLkku Ãkwºk rÃkíkkLkk {]íÞwLkku çkË÷ku ÷u Au. fÚkkLkk ytík{kt Ãký {n¥ðLkku VuhVkh ÚkÞku Au. {q¤ fÚkk{kt íkku økkÞkuLku hûkðk síkkt Īøkkýk{kt s ÃkkçkqS ðehøkrík Ãkk{u Au ßÞkhu ¼e÷e fÚkk{kt íku ÞwØ{kt ÃkkçkqS SíÞk Au yLku ÃkAe ËøkkÚke yu{Lkku ½kík ÚkkÞ Au. fÚkkLkk yk YÃkkLíkhku yLkuf árüyu {n¥ðÃkqýo yuðe yÇÞkMkMkk{økúe 162¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ

163‘hkXkuhðkhíkk’rðþu

Ãkqhe Ãkkzu Au. yk{ íkku fkuE Ãký {q¤ fÚkk Mk{Þ, MÚk¤, Mk{ks ðøkuhu çkË÷kíkkt

YÃkkLíkh Ãkk{u Au, Ãkhtíkw ynª fÚkkLkku nuíkw, ðuh ðk¤e þºkwLkk ðÄ ÃkAe Úkíke nqhkLke rðrÄ MkkÚkuLkku yuLkku yLkwçktÄ yuLkwt ykðwt YÃkkLíkh rMkØ fhu Au, íku rðþu»k

LkkUÄÃkkºk Au. hksMÚkkLke fÚkk Au yuLku ¼kuÃkk-¼kuÃke ÃkkçkqSLkk Ãkx MkkÚku su fÚkk

fnu Au, suLkwt zkì. su.ze. ÂM{Úku MktÃkkËLk fÞwO Au íku íkku ÷kufËuð çkLku÷k ÃkkçkqSLkk çkr÷ËkLkLke fÚkk Au. ðehøkkÚkk Au. ynª yu ðuhLke, çkË÷kLke fÚkk Au. {q¤ hksMÚkkLke fÚkk{kt ÃkkçkqS suLku ÃkkuíkkLkk ¼kE suðku {kLku Au íku ¼e÷ [ktËkuS ¼e÷e fÚkk{kt ÃkkçkqSLkk Mkøkk ¼kE íkhefu ËþkoðkÞ, íku íkku Mk{S þfkÞ íkuðwt Au. Ãkhtíkw Ëuð÷ [khý yuLke çknuLk fuðe heíku ? hkXkuzkuyu Ëuð÷Lku [khý MkkÚku fu{ Ãkhýkðe ? ykLkku fkuE ¾w÷kMkku ¼e÷e fÚkk{kt LkÚke. ð¤e, su fLÞkLku ÃkkçkqSyu [kìhe ð¾íku s Akuze ËeÄe, MktMkkh {ktzâku s Lknª íku ÃkkçkqSÚke Mkøk¼ko fuðe heíku çkLku ? ykLkku Wfu÷ ¼e÷e fÚkk ykÃku Au yLku yu {kxu fxkheLkk íkusLkk Íçkwfu øk¼o hÌkkLkku [{ífkhe ½xf ykÃku Au.’ ‘økwshktLkku yhu÷ku’{kt Ãký rÃkíkk yLku ðtþLkku ðuh ðk¤íkk ÷kufËuðLkku sL{ Ãký yk heíku ¾zTøkLkk ÍçkwfkÚke ÚkÞu÷ku ËþkoÔÞku Au. yu fÚkk Ãký òríkøkík Mkt½»ko, ÞwØ yLku ðuh íkÚkk çkË÷kLke Au. Aíkkt ¾uzçkúñkLkk ykrËðkMkeykuLke yu fÚkk ÄkŠ{f {ktøkr÷f rðrÄ MkkÚku s Mktf¤kE, nqhk suðk ðuh ðk¤ðkLkk {hýku¥kh rðrÄ MkkÚku Lk Mktf¤kE, íkuLkkt fkhýku Ãký rð[khðk suðkt Au. ËuðLkkhkÞý yk ykrËðkMkeykuLkk ÷kufËuð, yuðk ÃkkçkqS LkÚke. yu hçkkhe yLku çkeS yLÞ òríkykuLkk ÷kufËuð Au. ykÚke ¾uzçkúñkLkk ykrËðkMkeyku{kt ‘økwshktLkku yhu÷ku’Lkku MktçktÄ ÷kufËuðLke Ä{oøkík rðrÄ MkkÚku Au yu heíku s ÃkkçkqSLke fÚkkLkku hksMÚkkLk{kt ÷kufËuð ÃkkçkqSLke Ä{oøkík rðrÄ MkkÚku Au. ÷kufÃkhtÃkhkLke su {nkfkÔÞ Mkáþ MkwËe½o fÚkk©Þe h[Lkkyku Au íku ðk¤e yux÷u fu yuLkkt fÚkLk yLku økkLk{kt çknwrðÄ MðYÃk Ähkðíke nkuÞ Au. ykÚke yk «fkhLkk ÷kuf{nkfkÔÞLkku rðrÄMkt÷øLk Ãkrhðuþ, yuLkku nuíkw ðøkuhu árü{kt hk¾eLku s yuLkku f]ríkrLkc ÷kufíkkÂ¥ðf yÇÞkMk Úkðku yrLkðkÞo Au. {kºk MðYÃk÷ûke, MkkrnÂíÞf fu fÚkk©Þe yÇÞkMk ykðe f]ríkLkk nkËoLku õÞkhuÞ ÃkqýoYÃku «fx fhe Lk þfu. ÷kuf{nkfkÔÞLkwt yuLkkt ðýoLk, «Mktøkk÷u¾Lk, fÚkkrðfkMk, Ãkkºkk÷u¾Lk, fÚkLk yLku økkLk yu{ yLkuf ytøkku{kt «Mkhu÷wt nkuÞ Au. (swyku yusLk, Ãk]. 31 Úke 79)

fÚkkLkwt Mkt¢{ý

hksMÚkkLke ÃkkçkqSLke fÚkk ‘hkXkuh ðkhíkk’Lkk YÃk{kt økwshkíkLkk ¾uzçkúñk rðMíkkhLkk ¼e÷e ykrËðkMkeyku{kt õÞktÚke, fu{ yLku õÞkhu Mkt¢r{ík ÚkE, yk {wÆku Ãký ¾kMk rð[khðk suðku Au. hksMÚkkLk{kt su çkøkzkðíkfÚkk Au, íku s ¾uzçkúñk{kt ‘økwshktLkku yhu÷ku’ YÃku Au yLku hksMÚkkLk{kt su fÚkk ÃkkçkqSLkk ÃkxLke fÚkk Au íku s ¾uzçkúñkLkk ykrËðkMkeyku{kt ‘hkXkuhðkhíkk’ YÃku Au. yk{kt fu𤠼kiøkkur÷f rLkfxíkk s fkhýYÃk LkÚke. yu{ nkuík íkku fuð¤ htsLkkÚko s yk fÚkkyku fnuðkíke nkuík, yuLkku Au íkuðku òríkøkík rðrÄMkt÷øLk MktçktÄ Lk nkuík. LkSf LkSfLkk «Ëuþku{kt yLkuf fÚkkyku Mk{kLk nkuÞ Au, LkkLkkt {kuxkt ÃkrhðíkoLkku MkkÚku fnuðkíke nkuÞ Au. fåALke QZk-nkuÚk÷Lke fÚkk Mkkihk»xÙ, W¥kh økwshkík çkÄu s fnuðkíke ykðu Au. hk’Lkð½ýLke ðkík {wÏÞíðu Mkkihk»xÙLke, Ãký Mkt¾uzk rðMíkkh{kt fnuðkíke ykðu Au, ¼k»kk fu çkku÷e fhíkkt ÷kuffÚkk yLku ÷kuføkeíkkuLkku ¼kiøkkur÷f ûkuºk rðMíkkh rðþu»k rðMík]ík yLku ÔÞkÃkf nkuÞ Au. yLkuf ðkíkko {Äwfhku îkhk yuf «ËuþLke ÷kuffÚkk Lku ÷kuføkeík yzkuþ-ÃkzkuþLkk «Ëuþku{kt Mkt¢r{ík Úkíke hnu Au. yuLkkt {q¤{kt ðkíkkoLkku Lku økeíkLkku hMk Au, [{ífkh Lku {LkkuhtsLk Au. ynª yuðwt htsfíkkLkwt ík¥ð LkÚke, Ãkhtíkw òríkøkík ÷kuf{kLÞíkk, ©Øk yLku ÄkŠ{f rðrÄøkík yLkwçktÄ Au. ykÚke hksMÚkkLke ÷kuf{nkfkÔÞkuLkwt ¾uzçkúñk{kt Mkt¢{ý ÚkÞwt íku{kt ¼kiøkkur÷f Lknª Ãkhtíkw òríkøkík MktçktÄLku fkhýu Au. ‘økwshktLkku yhu÷ku’ íkÚkk yLÞºk yk ÷¾Lkkhu yuðe Mkt¼kðLkk Ëþkoðe Au fu hksMÚkkLkLkkt s fux÷ktf ûkkºkÄ{eo sqÚkku fkÞ{e ðuh yLku ÞwØLku fkhýu Mkthûký {kxu hksMÚkkLk yLku økwshkíkLke Mke{k ÃkhLkk ykçkw-ytçkkS ÃkkMkuLkk ÃknkzLke xufheyku ðå[uLkk Mkwhrûkík «Ëuþ{kt ykðeLku fkÞ{ {kxu ðMke økÞkt yLku Ãknkz yLku yhÛÞ{kt ðMkíkk ¼e÷ku{kt ¼¤e økÞkt. yk Mkt¼kðLkkLku ‘hkXkuhðkhíkk’ rðþu»k Ãkwü fhu Au, yux÷wt s Lknª Ãkhtíkw fux÷kuf rðþu»k «fkþ ÃkkÚkhu Au. yk ytøkuLke rðþu»k [[ko ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u íku{Lkk ykrËðkMke, òLkÃkË yLku rþü {nkfkÔÞku{kt Lkkhe økútÚk{kt Ãký fhe Au.

÷øLkkrË rðrðÄ rðrÄyku{kt su økeíkku økðkÞ yLku {LkkuhtsLkkÚko LkkLke fu {æÞ{ fËLke fÚkkyku økãLkk yk©Þu fnuðkÞ íkuLkkÚke ÃkãçkØ MkwËe½o økuÞ yLku fÚÞ hkMkzk fu rçkhËkð÷eYÃk h[Lkkyku íkkÂ¥ðf heíku swËe Au, fu{fu, ykðe h[Lkk MkwrLkrùík heíku ÔÞÂõíkf]ík h[Lkk s nkuÞ Au. rðïLkk rðrðÄ MÚk¤u ßÞkt ßÞkt ykÞosqÚkku ðMÞkt íÞkt íÞkt ðehøkkÚkk yLku yu{ktÚke s fk¤¢{u rMkØ 164¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ

165‘hkXkuhðkhíkk’rðþu

ÚkÞu÷kt yÂMíkíð Ähkðu Au. ykðe h[Lkkyku {q¤¼qík heíku

Au. Lkku Mkk{kLÞ yÚko [khý fheyu Aeyu íku Wr[ík LkÚke. yuLkku yÚko çkkhkux Au, ðneðt[ku çkkhkux. ykÞkuoLkk hksfw¤ yLku Mkw¼xkuLkk fw¤{kt íku{Lkk níkk. yu{Lkk îkhk òrík {kxu çkr÷ËkLk ykÃkíkk ðehkuLke rçkhËkð÷eyku h[ðk{kt ykðíke. yu{ktÚke s fk¤¢{u suLku ykÃkýuhkMkzk, - ðehøkkÚkk yLku ÷kuf{nkfkÔÞfneyu Aeyu íku rMkØ ÚkÞkt yLku rLkrùík ðkhríkrÚk, WíMkðÃkðuo økðkíkkt ÚkÞkt. ykðe h[LkkLkk økkLk{kt ‘÷kuf’ ¼¤u Lku yuLkkt økã-ÃkãLkk ytþku òýu, Ãkhtíkw yuLkwt yuLke hsqykík íkku rðrþü ÔÞkðMkkrÞf sqÚk îkhk s ÚkkÞ. yk rðrþü ÔÞkðMkkrÞf Lku ÄkŠ{f økkÞfku-fÚkfku-LkíkofkuðkËfku îkhk s Úkíkk.

hksMÚkkLk{kt su{ ¼kuÃkk-¼kuÃke îkhk ÃkkçkqS fÚkkLkk ÃkxËþoLk MkkÚku fÚkLkøkkLk ÚkkÞ Au, íku{ ‘hkXkuhðkhíkk’ yLku ‘økwshktLkku yhu÷ku’ suðe MkwËe½o ðkíkkoyku Ãký ¾kMk ÔÞkðMkkrÞf sqÚk îkhk s økðkíke-fnuðkíke ykðe Au. ÔÞkðMkkrÞfLkku yÚko ynª Ãkux Ãkqhðk {kxuLke ykSrðfkLke ykŠÚkf «ð]r¥kyku yuðku LkÚke, fu{fu, yu ÷kufkuLku Ãký ÃkkuíkkLke ykAe-Ãkkík¤e Ãký ¾uíke yLku çkeò

ÔÞðMkkÞ nkuÞ Au. ÃkhtÃkhk yLku Ä{orLkckÚke, Ãkqýo ©Øk yLku ¼Âõík¼kðÚke yk

ðøko ykðe fÚkkyku fnu Au, yLkwckLk fhu Au. yu{Lke Ãkwºk fu rþ»Þ ÃkhtÃkhk s ykðe Ëe½o h[LkkykuLku ÞkË hk¾eLku økkðkLke, fnuðkLke «ð]r¥k fhu Au su nðu ÷wÃíkíkkLku ykhu Au. yk ÃkhtÃkhk õÞktÚke Lku õÞkhu ykðe yuLkkt {q¤{kt síkkt s nkuðkLke Mkt¼kðLkk sýkÞ Au. su ûkkºkÄ{eo ÃkkuíkkLkkt Lkøkhøkúk{krË AkuzeLku Ãknkzku{kt ðMÞk yu{Lke MkkÚku s yu{Lkkt Ãký nkuÞ, yÚkðk íkku yk ûkkºkÄ{eoyku fkÞ{ Ãknkzku Lku ðLk{kt ðMkíkk ÚkÞk ÃkAe yu{Lkk fw¤Lkk çkkhkuxku Ãký yu rðMíkkh{kt økÞk nkuÞ Lku yuf-çku fwxwtçk fkÞ{ {kxu ðMke økÞkt nkuÞ. su{Lkk{kt fÚkLk, økkLk ðøkuhuLke hwr[þÂõík nkuÞ íkuðk ÞwðkLkkuLke rþ»ÞÃkhtÃkhk [k÷e nkuÞ Lku yu ÷kufkuyu ÃkAe ÃkkuíkÃkkuíkkLkk ÔÞðMkkÞ-ykSrðfk MkkÚku ¼kuÃkk fu ¼økík íkhefuLke fk{økehe yÃkLkkðe nkuÞ, yuðku Mkt¼ð Au. {krníkeËkíkk MkkÚku zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u ykx÷e ÷ktçke fÚkk íku{Lku fu{ ÞkË hnu Au íku ík{u fuðe heíku, õÞktÚke þeÏÞk’ yu {ík÷çkLke Ãk]åAk fhe, íkuLkk sðkçk{kt Ãký {krníkeËkíkk su fnu Au íku Mkq[f Au.

166¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

yk ÃkhtÃkhkLkk WËTøk{{q¤ {kt s nkuðkLke Mkt¼kðLkk

çkeS heíku Ãký Ãkwü ÚkkÞ Au. fw¤ fu ðtþLke WíÃkr¥kLke fÚkk ðneðt[k çkkhkux îkhk s fnuðkíke nkuÞ Au. yu s yu{Lkwt {wÏÞ ûkuºk Ãký økðkÞ. søkËuð Ãkh{khLke fÚkk{kt ¾uh ðtþLkk Ãkh{khLke WíÃkr¥kLke fÚkk Au íku{ ‘hkXkuhðkhíkk’{kt Ãký ykðe

ðtþkuíÃkr¥kLke fÚkk Au. {kuhe, {fðkýk, zkurzÞk, [kinký ðøkuhuLke WíÃkr¥kLke ynª fÚkk Au. ¾ktx, ¾ª[e, hkXkuz, hkýk, nkzk, ðk½u÷k, MkkuZk, Mkku÷tfe, Mkkt¾÷k ðøkuhu ûkkºkÄ{eo òríkyku yLku íku{Lkkt ÃkkhMÃkrhf ðuhÍuhLke fÚkkyku Lku íkuLkk Mkt˼kuo

Au íku Ãký yk ykrËðkMke fÚkkykuLkku {q¤ Mkúkuík nkuðkLkwt s MÃkü fhu Au.

fÚkk íkhefu

Mk{økú f]ríkLkk fÚkkLkfLkwt Ãk]Úk¬hý fhíkkt ynª ÃkkçkqSLke fÚkkLke ¼qr{fk{kt íkÚkk ytík{kt yLkuf fÚkkykuLkku Mk{LðÞ ÚkÞu÷ku òuE þfkÞ Au. ¼qr{fkfÚkk{kt ynª ykht¼{kt ¼e{ hkXkuzLkk ÄktÄ÷ yLku fuþhe yu çku ¼kEykuLke fÚkk Au.¾uíke fhíkkt s{eLk{ktÚke fuþhe hkXkuzLku íktçkqh, {k¤k, ÄqrÃkÞwt suðkt ¼ÂõíkLkkt MkkÄLkku yLku ¼Âõík{kíkk ¾wË {¤u Au Lku íku ðihkøÞ Ãkk{e fkþeyu fhðík {wfkðu Au, íku fkuE Mðíktºk fÚkk nkuðkLke Mkt¼kðLkk Au. yu MkkÚku hkXkuzLkk ÷kune{ktÚke {kuhe, {fðkýk, zkurzÞk yLku [kinký «økx ÚkÞk yuðe ðtþkuíÃkr¥kLke fÚkk Au.

ÄktÄ÷ hkXkuzLke fÚkk íkku ÉøðuË ytíkøkoík Ãkwhwhðk-WðoþeLke fÚkkLkwt s

YÃkkLíkh «ÞkuòÞwt Au. zkì. nrhðÕ÷¼ ¼kÞkýeyu ËþkoÔÞwt Au íku{ ‘¼k¼eLkk {nuýkÚke rËÞhLkku ËuþíÞkøk, fkþe{kt fhðík {wfkððe, ðkze ¼u¤íkk MkqðhLkk rþfkhu síkkt hkòLkwt støk÷{kt ÃknkU[ðwt, ÷ktçke íkÃkMÞk fhíkkt hkò Ãkh ºkqXðkLku çkË÷u, WÃkh {kA÷ktLkku AqtËku Lkk¾Lkkh {kAe{kh WÃkh rþðLkwt «MkLLk Úkðwt, yÃMkhkLkkt ð† Mktíkkze yuf yÃMkhkLku ðhðe, yuf hkík{kt {nu÷ ¾zku fhe Ëuðku, hnMÞ W½kzwt Lk fhðkLke þhíkLkku ¼tøk Úkíkkt yÃMkhkLkwt ÃkkAk [kÕÞk sðwt, þºkwykuLkkt MktíkkLkkuLku yLku íku{Lke çkÄe øk¼oðíke †eykuLkk øk¼oLku fkÃke Lkk¾ðk Aíkkt yuf øk¼o çk[e sðku’ yuðkt yLkuf fÚkk½xfku yk fÚkk{kt Au. (swyku : ¼e÷ ÷kuf{nkfkÔÞ hkXkuhðkhíkk, zkì.¼økðkLkËkMk Ãkxu÷, økws.Mkk. y., økktÄeLkøkh, 1992, Ãk]. 17) ykøk¤Lke fÚkk{kt Ãký ykðk MkUfzku {n¥ðLkk fÚkk ½xfku Au. ‘økwshktLkku yhu÷ku’{kt su{ Mkk÷kuh økkÞ Au íku{ ynª Ëuðku÷ [khýeLke Ëiðe ½kuze fuMkhfk¤ðe Au. yu {w¾{kt ¾zTøk ÃkfzeLku Ëw~{LkkuLkk ðÄ fhu Au yLku ÃkkçkqSLke {kíkk nehkÃkÚku s ÃkwºkLku MknkÞ fhðk ½kuze íkhefu yðíkkh ÷eÄku Au, yuðwt ðýoLk Au.

fu «fkhLkk ½xf - Mk{zeLke zkuf Äku¤e fu{ ÚkE ? ðøkuhuLke WíÃkr¥k fÚkk suðk - Ãký yne t Au. fÚkkLkk yk÷u¾Lk íkÚkk Ãkkºkk÷u¾LkLke árüyu Ãký yk fÚkk ÂMÚkh ÚkÞu÷e ÃkhtÃkhkLke ò{u÷e nÚkkuxeLke rMkØ h[Lkk ykÃku Au. ynª íku{kLkwt Ãkkºk Ãký rðþu»k LkkUÄÃkkºk Au. yuLku yÃkuûkk «{kýu rÃkÞh{ktÚke ËkÞòu LkÚke {éÞku yuLkwt Ëw:¾ Au Lku yu fkhýu yu ÃkríkLku ÃkkuíkkLkk s ¼kE Mkk{u ÞwØ fhðk «uhu Au. yk Mkk{krsf

Mkt˼o ¾kMk LkkUÄðk suðku Au. Ãkhtíkw Ãkrík ßÞkhu Ëøkku fheLku yk¾k rÃkÞhðtþLkwt rLkftËLk fkZu Au íÞkhu yk s íku{k ¼ºkeòLku MknkÞ fheLku ÃkríkLkku ½kík fhkðu Au. {Lkkuði¿kkrLkf ¼qr{fk Ãkh íku{kLkwt Ãkkºk [fkMkðk suðwt Au, rðþu»k yÚkoËþoLk MkkÚku ykÄwrLkf f]rík Mksoðe nkuÞ íkku MkSo þfkÞ yuðe ûk{íkk yk Ãkkºk{kt Au. fux÷kf «Mktøk, ¾kMk íkku Ëuðku÷ ͤhkLku økwsrýÞk økZLkku ði¼ð çkíkkðu Au yLku yu òuíkkt s Ãkwºk Mk{ûk {]ík rÃkíkk yLku fkfkLkkt Mk¥kk yLku Mk{]rØLkwt su r[ºk ¾zwt ÚkkÞ Au íku íkku zkì. ¼kÞkýe fnu Au íku{ ÓËÞÿkðf Au. (yusLk, Ãk]. 17) MkkÄwyku ßÞkhu ykðe fÚkk {ktzu Au íÞkhu ÃkkuíkkLkk Mkk{krsf yLku ÄkŠ{f W¥khËkrÞíðLku Ãký ¼q÷íkk LkÚke, yLku ykðe ykÃkr¥k yLku ðtþLkkþ suðk yrLküLkwt {q¤ õÞkt Au, íku Ëþkoðu Au íku íku{Lke Ä{oøkwhw íkhefuLke fíkoÔÞ¼kðLkk yLku Mk{ksLku MðMÚk, íktËwhMík yLku SðLkLku nkuÞ yuÚke rðþu»k MkwtËh çkLkkððkLke Mk¼kLkíkk yLku rLkck Ëþkoðu Au. yk{, ‘hkXkuh ðkhíkk’ yLkuf árüyu yý{ku÷ MktÃkËk suðe Au.

¼e÷e MkkrníÞ : yuf yæÞÞLk, MktÃkkËf : zkì. nMkw Þkr¿kf, Ãk]. 198-235, økwsohe xÙðuçk÷ VkWLzuþLk, ytçkkS, 2009 167‘hkXkuhðkhíkk’rðþu

ðLkMðh, MktÃkkËf : zkì. çk¤ðtík òLke, Ãk]. 188 Úke 194, økwshkík MkkrníÞ yfkË{e, økktÄeLkøkh, 2004

12.

ðehíkk«ÄkLk ¼e÷ ÷kuf{nkfkÔÞku : íkuLkk Mkk{krsf Mkt˼o{kt zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷

ynª Ãkqðuo ‘ykLkíko’Lkk yuf ¼q¼køk íkhefu yku¤¾kíkk W¥kh økwshkíkLkk

Ëktíkk yLku ¾uzçkúñk íkk÷wfk{kt rðMíkhu÷k ËwrLkÞkLkk yuf «k[eLk Ãknkz yhðÕ÷eLke ík¤uxeyku{kt ðMkíke ¼khíkLke Ãkqðofk÷eLk «òrík – zwtøkhe ¼e÷ ykrËðkMkeykuLkkt {w¾-ÃkhtÃkhkLkkt ðehíkk«ÄkLk ÷kuf{nkfkÔÞkuLku íkuLkk Mkk{krsf Mkt˼o{kt íkÃkkMkðkLkku

WÃk¢{ Au.

yk MktÃkkËf îkhk MktÃkkrËík ‘¼e÷ ÷kuf{nkfkÔÞ : hkXkuhðkhíkk’, ‘zwtøkhe ¼e÷kuLkku økwshktLkku yhu÷ku’, ‘¼e÷ ÷kuf{nkfkÔÞ : ‘hkì{ Mkeík{kLke ðkhíkk’ yLku ‘¼e÷kuLkwt ¼khÚk’{ktÚke yLkw¢{u «Úk{ çku ÷kuf{nkfkÔÞkuLku íkÃkkMkðkLkku ynª yr¼øk{ Au.

ykðe Ëe½o Mktøkeík«ÄkLk Ãkã-økãLkk MkkÞwßÞðk¤e fÚkk {kxu ®nËe yLku hksMÚkkLke ÷kufMkkrníÞ{kt ‘÷kuføkkÚkk’ fu ‘{nkøkkÚkk’ þçËku «ÞkuòÞk Au. ðuË, Ãkwhký, çkúkñýøkútÚkku, çkkiØMkkrníÞ ðøkuhu{kt økkÚkkLkk WÕ÷u¾ku {¤u Au.

ÉøðuË{kt økkðkðk¤kLkk yÚko{kt ‘x¢¢ç‰¢Ý’1 þçËLkku «Þkuøk ÚkÞku Au. ðirËf MkkrníÞ{kt ykÏÞkLk, RríknkMk íkÚkk Ãkwhký «kÃík ÚkkÞ Au. ÄkŠ{f MktMfkhku íkÚkk Þ¿kkuLkk yðMkhu ‘yiríknkrMkf’ íkÚkk ‘Ãkkihkrýf’ yk ykÏÞkLkku fnuíkk níkk. yk

ðehíkk«ÄkLk ¼e÷ ÷kuf{nkfkÔÞku : íkuLkk Mkk{krsf Mkt˼o{kt197

ykÏÞkLkkuLkk økãLke MkkÚku su Ãkã fnuðkíkwt íkuLku ‘økkÚkk’ fnuðk{kt ykðíke. yk

økkÚkk MkkrníÞLkk h[rÞíkk íkÚkk hûkf Mkqík níkk. yk WÃkhktík çkeò yLÞ økkÞfku (fwþe÷ð) ÷kuf{kt yk økkÚkk yLku økeíkkuLkku «[kh fhíkk níkk.2 ðirËf Þwøk{kt

økkÚkkykuLkwt yux÷wt çkÄwt {n¥ð níkwt fu ‘Úñ|¢è’3 yLku ‘LkkhkþtMke’ suðe {kLkw»ke

økkÚkkykuLke y÷øk h[Lkk fhðk{kt ykðe. rððkn fu yLÞ yðMkh Ãkh swËe swËe rðrÄykuLkk Mk{Þu su fÚkkøkeíkku økkðk{kt ykðíkkt, íku ðirËf MkkrníÞ{kt Úñ|¢è yLku

Ý¢Ú¢à¢æS¢è økkÚkkLkk Lkk{Úke «rMkØ Au.

yk rÔkMíkkhLkk zwtøkhe ÇkeÕk ykrËÔkkMkeykuBkkt ÃkÛk ykÔke økkÚkk, ykÏGkkLk fu BknkfkÔGkLku Bk¤íke ykÔkíke ËeÎko Mktøkeík«ækkLk fÚkkyku ÃkhtÃkrhík heíku «åkrÕkík Au. íkuykuBkkt ykÔke fÚkkyku fnuÔkkLšt fu økkÔkkLšt fkBk ÔkirËfGšøkLkk yiríknkrMkf yLku ÃkkihkrÛkfkuLke suBk íkuBkLkk Mkkæš (Mkkæk) yLku ÇkkuÃkk (ÇkqÔkk) BkuÕkkt-åkkuÏÏkkt ækkŠBkf yLšckLkku MkBkGku fhu Au. Õkkuf-«GkkusLk fu ÕkkufkLšhtsLk nuíš fhÔkkBkkt ykÔkíkkt ykÔkkt Õkktçkkt Ãkã-økãLkk MkkGšßÞÔkk¤kt, fÚkk-MÔkYÃkku Bkkxu ‘Ôkkhíkk’, ‘ÃkÍLk’, ‘ÃkÍLkÔkkhíkk’, ‘yhuÕkku’, ‘çkuXkuhøkeík’ suÔkk ~kçËku fu ~kçËMkBkqn «GkkuòGk Au. suBk fu ‘MkríkGkk MkËÛkLke ÃkÍLkÔkkhíkk’, ‘øšshktLkku yhuÕkku’, ‘ÔkzuhktLkku yhuÕkku’, ‘ÏkqíkktLkk hkÍÔke Lkt ËuÔkkuÕk øšÍhÛkLšt çkuXkuhøkeík’ Ôkøkuhu. ÕkkufÔkkíkko fu ÕkkuffÚkk suÔkkt xqtfkt MÔkYÃk Bkkxu yk rÔkMíkkhLkk ÕkkufBkkt ‘fkìÛke‘ ~kçË «åkrÕkík Au. su ‘fnuÛke’ fu hksMÚkkLke yMkhLku Õkeæku ‘fnkLke’ ~kçËLšt ÃkrhÔkŠíkík YÃk Au. suBk fu ‘nkuLkkuÕk çkULkheLke fkìÛke’, ‘nkík zkfUÛkLke fkìÛke’ Ôkøkuhu.

hksMÚkkLke ÕkkufMkkrníGkBkkt Ôkehíkk«ækkLk ËeÎkofÚkkLku ‘ÃkÔkkzk’ fu ‘Çkkhík’ fnuÔkkLke ÃkhtÃkhk Au. suBk fu ‘ÃkkçkqS hku ÃkÔkkzku’, ‘ËuÔkLkkhkGkÛk hku Çkkhík’. ßGkkhu ÇkeÕkkuBkkt ‘ÇkkhÚk’ ~kçË GšØLkk yÚkoBkkt fu ÃkhtÃkrhík BknkÇkkhíkLkk yÚkoBkkt ÔkÃkhkGk Au. suBk fu ‘ÃkkìzÔkkt-fkuhÔkkuLšt ÇkkhÚk’.

zwtøkhe ÇkeÕk ykrËÔkkMkeykuBkkt ‘ÕkkuføkkÚkk‘, ‘BknkøkkÚkk’, ‘ÕkkufkÏGkkLk’, ‘ÕkkufBknkfkÔGk’, ‘ÃkÔkkzk’ fu ‘Çkkhík’ suÔkk ~kçË fu ~kçËMkBkqnku «åkrÕkík Lk nkuÔkk Aíkkt ykÔkkt ÕkkufkLšYÃk MkkrníGkMÔkYÃkku «åkrÕkík Au. ynª yÇGkkMk Bkkxu ÃkMktË fhÔkkBkkt ykÔkuÕke çktLku BšÏk-ÃkhtÃkhkLke Õkkuff]ríkykuLšt MÔkYÃk Ôkehíkk«ækkLk ÕkkufBknkfkÔGkkuLku Bk¤íšt ykÔkíšt nkuE ykÔkk «fkhLkkt yLGk ÕkkufBknkfkÔGkkuLku æGkkLkBkkt hkÏkeLku ÇkeÕkkuLkk ÃkhtÃkrhík ÃkqÔkofkÕkeLk yLku ÔkíkoBkkLk MkBkksLkk MktËÇkoBkkt yk f]ríkykuLku

íkÃkkMkÔkkLkku «BšÏk nuíš Au.

198¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

‘hkXkuhÔkkhíkk` yLku ‘øšshktLkku yhuÕkku` yu ÔkkhíkkhMk Mktíkku»kÔkk BkkxuLke yufÕk-ËkufÕk ÔGkÂõíkykuLke fÚkkyku LkÚke, ÃkÛk yufÚke Ôkæš ÃkuZeykuLke fÚkkyku Au. hkXkuh fu øšsoh suÔkk fw¤Lke fu Ãkqhk Ôkt~kLke fÚkkyku Au. ykÔke fÚkkyku yuf ykÏke

«òríkLkk «kåkeLkfk¤Úke BkktzeLku MkkB«ík MkBkksSÔkLkLku MkkÚku ÕkELku åkkÕku Au. “fkuE yuf Ôkt~k yLku yu MkkÚku s yuBkLkku ykÏkku Gšøk yLku «ò fuÔke heíku Wíf»ko rÔkfkMk ÃkkBGkkt, åkhBkkuíf»ko Ãkh ÃknkUåGkkt yLku ytíku yuBkLkku rÔkLkk~k fuÔke heíku ÚkGkku, íku Ë~kkoÔkÔkkLkku nuíš nkuGk Au.... yuf Ôkt~k fu fw¤Lke fÚkk rLkrBk¥ku yuBkkt BkkLkÔkSÔkLkLkk

MktMf]rík-RríknkMkLkkt Ãk]cku BktzkGk Au. ykÔkk Ôkt~kLkku ÃkAeLkk hkòykuLkk Ãkwhw»kkÚko, «GkíLkku yLku ÔkehíÔku Wíf»ko ÚkkGk. Ãkhtíš ÔkååkuLke ÃkuZeBkkt fkuEf yuÔke ÇkqÕk fhkÔku

su ÃkkuíkkLkk Bkkxu íkuBks yLšøkkBke ÃkuZe Bkkxu rÔkLkk~kf çkLku.’’4 ynª hkXkuzkuLkk

Wíf»koLšt fkhÛk ÕkkÏkk ÔkÛkòhkLke ÕkqtxuÕke MkkuLkk-ÍÔkuhkíkÚke ÇkhuÕke ÃkkuXku yLku

MÔkøkoLke nehkÃkÚk yÃMkhk Au ßÞkhu øšòuhkuLkk Wíf»koLšt fkhÛk MkkuLkkLkku ÚkE økGkuÕkku

MkÚLkkÚk MÔkkBke yLku Ãkkíkk¤BkktÚke ykÔkuÕke rËÔGk LkÔkÕkkÏk økkGkku Au. ÏkUMke yLku hkXkuzÔkt~kLkku rÔkLkk~k Ãkk¤uÕkk MkqÔkhLkk r~kfkhÚke çktækkGkuÕkkt Ôkuh yLku ËkYLkk Õkeæku

ÚkGkku Au. ßÞkhu øšòuhkuLšt ÃkíkLk MktÃkr¥kLkku yntfkh, ËkY yLku zku¤ehkÛkLkk hkò ÕkUçkËuLke hkÛke Íu¤wLku ÎkhBkkt hkÏkÔkkÚke ÚkGkku Au.

ykÔkk MÔkYÃkBkkt çku åkkh ÃkuZeykuLke fÚkkBkkt ÎkxLkkyku fu «MktøkkuLke yLkuf ÃkktÏkzeyku nkuGk Au su fÚkfLkk økuGk fÚkLk îkhk rÇkLLk rÇkLLk åkrhºkkuLkku rÔkfkMk fhíke yLku yLšckLkkuLkk MkktrLkæGkBkkt ækkŠBkf ykMÚkkÚke «ÇkkrÔkík ©kuíkk-Ë~kofkuLku

hMkkLktË ykÃkíke rÔkfMku Au yLku «kåkeLk yLku MkkB«ík MkBkksLkk herík-rhÔkkòu, rÔkræk-rÔkækkLkku, ækkŠBkf ykMÚkkyku íkÚkk MkkBkkrsf ÃkhtÃkrhík rÔkïkMkkuLku «Míšík fheLku su íku òríkLkk ÔkíkoBkkLk ÕkkufSÔkLkLku åkkrÕkík fhu Au. Bkkxu ykÔkk MkBk„ú SÔkLkLku yLku GšøkLku ÕkELku åkkÕkíkk MÔkYÃk Bkkxu SÔkLkLkk yufkË yt~kLku «Míšík fhíkkt ÕkkufkÏGkkLk, økkÚkk fu økeíkfÚkk suÔkk ~kçËku «GkkusÔkkLkk çkËÕku ‘ÕkkufBknkfkÔGk‘ fu ‘BkkirÏkf-BknkfkÔGk’ LkkBkkrÇkækkLk ÃkÛk GkkuøGk økÛkkGk.

ynª ‘øšshktLkku yhuÕkku` fu ‘hkXkuhÔkkhíkk`Lšt MktÃkqÛko RríkÔk]¥k fnuÔkkLkku WÆu~Gk LkÚke ÃkÛk ykrËBkkLkÔk, ykrËÔkkMke fu ‘Õkkuf`Lkk MkkBkqrnf BkkLkMkLkk fGkk fGkk ÏGkkÕkku, rÔkïkMkku, ækkŠBkf-MkkBkkrsf «Úkk-ÃkhtÃkhkyku, BkkLGkíkkyku ÔkøkuhuBkktÚke ykÔke fÚkkyku ÚhkfÚkkyku YÃku sLBke, BknkfkÔGkku YÃku rÔkfMku Au, MÔkYÃk ækkhÛk fhu Au yLku ÔkíkoBkkLk MkBkksSÔkLkLku «ÇkkrÔkík fhu Au íku Ë~kkoÔkÔkkLkku Au.

ðehíkk«ÄkLk ¼e÷ ÷kuf{nkfkÔÞku : íkuLkk Mkk{krsf Mkt˼o{kt199

ykrËBkkLkÔk ÃkkuíkkLke ykswçkksw VuÕkkGkuÕke «kf]ríkf Mk]rüBkkt çkLkíke rÔkækrÔkæk ÎkxLkkykuBkktÚke ÃkkuíkkLkk ÔGkÂõíkíÔkLku íkxMÚk hkÏke ~kfíkku Lknkuíkku. ÃkrhÛkkBku íku BkkLkíkku níkku fu «f]ríkBkkt su rÔkrÔkæk MktÎk»ko ÔGkkÃkkhku MkòoGk Au íku fkuE økqZ ~kÂõíkykuLku ykÇkkhe Au. ykÔke økqZ ~kÂõíkykuBkkt rÔkïkMkLšt fkhÛk ykrËBk BkkLkÔkLke íku Ôk]r¥k Au fu GkÚkkÚko yLku fÕÃkLkkBkkt ÇkuË fhÔkk ~kÂõíkBkkLk LkÚke nkuíke. rÔkîkLkkuyu ykrËBkkLkÔkLke yk «fkhLke BkLkkuÔk]r¥kLku ‘VUxuMke ®Úk®føk’ Ãkrh«fÕÃkLkeGk rÔkåkkhÛkk yuÔšt LkkBk ykÃGšt Au. Éíšyku «BkkÛku «f]ríkBkkt Úkíkk VuhVkhkuLku fkhÛku ykrËBkkLkÔk MkSÔk íkuBks rLkSoÔk ÃkËkÚkkuoBkkt hnuÕke økqZ ~kÂõíkykuLkk yrMíkíÔkBkkt økkZ ykMÚkk hkÏkÔkk Bkktzâku. rÔkîkLkkuyu ykÔke ~kÂõíkLku ‘BkkLkk’ yÚkÔkk ‘BkLk’ yuÔšt LkkBk ykÃGštAu.5

‘‘«kåkeLk ykGkkuo ÃkÛk rÔkïLke rÔkMBkGkfkhf ÔGkÔkMÚkkÚke ½ýk «ÇkkrÔkík ÚkGkk nkuÔkkLšt sÛkkGk Au. ykGkkuoyu ÃkÛk fwËhíke çk¤kuLšt BkkLkÔkefhÛk fhe íkuBkLke ËuÔkíkk íkhefu WÃkkMkLkk fhÔkk Bkktze níke. ÉøÔkuËBkkt ãki-rÃkíkh (ykfk~krÃkíkk), Ãk]ÚÔke (çkækk «kÛkeykuLke Bkkíkk), RLÿ (GšØËuÔkíkk) Ôkøkuhu «kf]ríkf ík¥ÔkkuLšt

BkkLkÔkefhÛk fhe ËuÔkíkk íkhefu ÃkqsÔkkBkkt ykÔGkkt Au. ykBk «kf]ríkf, y«kf]ríkf yLku ÇkkÔkkíBkf ík¥ÔkkuLku ËuÔkíkk íkhefu fÕÃkuÕkkt Au.

ÉøÔkuËfkÕkeLk ykGkkuo BkkLkíkk fu yk ËuÔkËuÔkeyku BkLš»GkkuLke suBk Ôkíkuo Au. íkuyku MkkBkkLGk BkkÛkMkLke suBk Ïkkíkkt, Ãkeíkkt yLku ÕkkøkÛkeyku íkÚkk ÇkkÔkLkkyku

ÔGkõík fhLkkhkt Au. Ëk.ík., GšØËuÔkíkk RLÿ MkkuBkÃkkLk fhíkku yLku ÔkhMkkË Bkkxu yufÔkkíGk (yLkkGkoËuÔk) MkkBku Õkzíkku.6 ykGkkuoLke BkkVf «kf]ríkf, y«kf]ríkf yLku ÇkkÔkkíBkf ík¥ÔkkuLku ËuÔk-ËuÔkeyku íkhefu BkkLkÔkkLke ÇkkÔkLkk yksuGku zwtøkhe ÇkeÕk MkBkksBkkt ÃkhtÃkrhík heíku «åkrÕkík Au.

ÇkeÕk ykrËÔkkMkeyku yksu ÃkÛk ykÔkk økqZ ~kÂõíkykuÚke Bktrzík ‘høkríkGkk’, ‘nqr¤Gkk’, ‘ËqríkGkk’, ‘nkìVrÛkGkk’ Ôkøkuhu yufMkkuLku MkkX Ôkeh, ‘nehw-hktÚ’, ‘xwxexkÔk¤e’, ‘ÏkUze-ÏkkÃkhe’, ‘fwÔkkhfk-Mkqtz’, ‘ækÃkMkk-ÇkqrÏkGkk’ suÔke ykrækËirÔkf ~kÂõíkyku ækhkÔkíke LkÔkÕkkÏk ËuÔkeykuBkkt rÔkïkMk ækhkÔku Au. yk WÃkhktík ‘ÏkuhkLkku ÏkuíkÕkku’, ‘Ôkun’, ‘hÏke’, ‘ÍktÃkk-ÍktÃkze’ suÔkkt çkeòt ykrækÇkkiríkf ík¥ÔkkuBkkt ÃkhBk ykMÚkk ækhkÔku Au. íkuyku ÃkkuíkkLšt ‘ÏkkuÕkhwt’ (Îkh), MkeBk, Ïkuíkh, zwtøkh, Ôknu¤k ÔkøkuhuLku ykÔke økqZ ~kÂõíkykuÚke ÎkuhkGkuÕkkt BkkLku Au. Bkkxu ÎkhBkkt íkÚkk çknkh Ïkuíkh

200¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

yLku MkeBkBkkt ykÔke økqZ ~kÂõíkykuLke swËk swËk LkkBku MÚkkÃkLkk fhe Ôkkh-íknuÔkkhu

íkuykuLšt MBkhÛk fhe {u÷wt-[kuϾwt LkiÔkuã ækhkÔku Au. ykÚke Ïš~k ÚkE yk ËuÔke-ËuÔkíkk ykÔke ÃkzuÕkkt Ëw:Ïkku Ëqh fhu Au, yuÔke ykMÚkk ækhkÔku Au.

ÇkeÕk ykrËÔkkMkeykuLkkt ykÔkkt yrík«kf]ríkf ËuÔke-ËuÔkíkkyku ÃkhLke ykMÚkk yLku BkkLGkíkkykuLšt MÃkü «rík®çkçk çktLku BknkfkÔGkkuBkkt Ãkzâwt Au. Ãkkhfe ÃkhÛkuíkh

Íu¤wLku øšòuhkuyu ÃkkuíkkLkk ÎkhBkkt hkÏke íkuLkk V¤ YÃku yBkhÎkqtxk ÕkUçkËu hkòLkk

ÃkûkBkkt ykÔke yuf yuf øšòuhLku ÔkeÛke ÔkeÛkeLku Bkkhe LkkÏku Au. økheykuhfkux ÇkÛke øšòuhkuLkk ÕkkuneLke LkËeyku ‘Ïk¤qfk’ Bkkhíke Ôk¤e Au. ykÚke Íu¤w YÃku hnuÕke

ÇkqrÏkGkk ËuÔke nehw-hktÚ, xqxe-hkÔk¤e suÔke LkÔkÕkkÏk ËuÔkeykuLku økheykuhfkuxBkkt øšòuhkuLšt Õkkune ÇkhÏkÔkk ykBktºkÛk ykÃku Au yLku LkÔkÕkkÏk ËuÔkeyku yntfkhe øšòuhkuLšt ÏkqLk ÏkÃÃkh Çkhe Çkhe ÇkhÏkÔkk Õkkøke Au :

øšÍhktLkkt ÏkqLk yÔkU fU ÏkÃkh Bkkìze ÇkhÏku nut ËuÔkeykuLk íkku...nku, yðU ËuÔkeykuLšt BkLk yu Ôk¤wt nU...hu...

fkuELšt fUÞwt Lkíkk BkkìLkíkk øšÍhkuLkíkku...nku, yðU ËuÔkeykuLšt BkLk yuLk Ôk¤wt nU....

ÇkqrÏkGkkËuÔke BkkÚkkt fkÃku nU øšÍhktLkíkku...nku, nkh çkLkkÔkÛkk yu...Lk Õkkøke nU... nkh ÃkUheLk ÔkufwtxÃkhBkk ÍkÔkU nU, yÔkÛkíkku...nku, ÏkkuBkËktLk Ãkkìøku fuÔke ÕkkøkU... nU hu...

yÔkU økheykuhfkuxBkk h¤Úk¤ Úkô nU yÔkÛk íkku, nqLkk økheykuhBkk fk¤k fkøkÕkk yu...çkkuÕkU nU...

ynª LkÔkÕkkÏk ËuÔkeyku suÔke yrík«kf]ríkf ~kÂõíkykuLšt BkkLkÔkefhÛk ÚkGkuÕšt Au, Bkkxu BkkLkÔkLke suBk s Ïkkíke-Ãkeíke yLku ÔGkÔknkh fhíke òuE ~kfkGk Au. yrík«kf]ríkf ~kÂõíkyku Ãkh ÃkhBk ykMÚkkLkk Õkeæku s y¤Ïšt ÔkuÔkkÛkLkkt BknuÛkktÚke yÃkBkkrLkík ÚkE W~fuhkGkuÕkk hkXkuzku ~kqhk-MksBkkuÕkLkkt BkkÚkkt ÕkuÔkk ÔkuhkXLkøkheBkkt òGk Au íGkkhu MkeBkËuÔk ÏkuhkLkk ÏkuíkÕkk, MkeBkËuÔke Mkqtz yLku økkuºkËuÔke ÇkÔkkLkeLku ÃkkuíkkLkkt ~k†ku Ãkh çkuMkeLku GšØBkkt MknkGk fhÔkk Míšrík fhu Au. yk ykrækÇkkiríkf ík¥ÔkkuLku MkSÔk MkBkSLku s hkXkuzku íkuBkLke ykhkækLkk fhu Au :

ðehíkk«ÄkLk ¼e÷ ÷kuf{nkfkÔÞku : íkuLkk Mkk{krsf Mkt˼o{kt201

MkBkhÛk BkkìzLk hu ÃkkìÛk hkXkuh, MkBkhÛk BkkìzLk hu ÃkkìÛk...

yu íkku økkuíkhLkkt ËuÔkktLk MkBkhÛk BkkìrzGkkt..hk...Íe...

ykìÛku yuÕku ykÔku hu ÃkkìÛk ÏkuíkÕkk,

ykìÛku yuÕku ykÔku hu ÃkkìÛk...

yu Ïkkìzu hu ÇkkÕku hu Çku¤ku ykÔkÍu...hk...Íe...

ykìÛku yuÕku ykÔku Lk hu ÃkkìÛk MkkìBzk, ykìÛku yuÕku ykÔku Lk hu ÃkkìÛk...

Çkeh BkkÍe MkBkrhGku, yutÛk ÇkkÕku ykÔkÍu...hk...Íe...

ykìÛku Ïkkìzu ykÔku Lk hu ÃkkìÛk ÇkÔkktLke, ykìÛku Ïkkìzu ykÔku Lk hu ÃkkìÛk... nku ! nku ! ÍeíkLkkGkkt ÕkuELk ykÃkÛk ÍkrÔkGku...hk...Íe...

ÉøÔkuËfkÕkeLk ykGkkuoyu ykÔkkt yrík «kf]ríkf ËuÔke-ËuÔkíkkykuLku heÍÔkÔkk

Bkkxu MktÏGkkçktæk Míšríkyku håke níke. GšØBkkt rÔksGk, ykGš»Gk íkuBks Ãkkf yLku Ãk~šykuLke yrÇkÔk]rØ Bkkxu ykGkkuo ËuÔkkuLke «kÚkoLkk yLku Gk¿kGkkøk fhíkk.

ÏkuhkLkk ÏkuíkÕkk yLku MkqtzLke Míšrík fhe Ãk~šçkrÕk ykÃkÔkkÚke íkuyku ækkhuÕkk fkGkoBkkt MknkGk fhu Au yuÔke ykMÚkk yksuGku Ãkqhku ÇkeÕk MkBkks ækhkÔku Au. ‘øšshktLkku yhuÕkku’Bkkt ykÔkkt yrík«kf]ík ík¥Ôkku Ãkh ÃkhBk ykMÚkk Çkkuòu yLku íkuLkk øšòuh çktæšyku ækhkÔku Au. ykÔkkt ík¥Ôkku BšMkeçkíkkuBkkt BkËË fhu Au yLku Çkkuò suÔkk Ôkeh LkkGkfku íkuBkLke MknkGkÚke åkBkífkhku ÃkÛk Mksuo Au. ÔkehLkkGkfkuLkk yk åkBkífkhku s ÕkkufBkkLkMkBkkt íkuBkLku ËuÔkíkkLkk MÚkkLku MÚkkÃku Au.

zku¤ehkÛkBkkt ËkY ÃkeÔkk økGkuÕkku Çkkuòu çkkh Îkzk ËkY Ãkeyu Au Aíkkt ËkYLkku

Lk~kku åkzíkku LkÚke. ykÚke ÇkkÚkw fÕkkhÛk ËkYLkku Ãkqhku hUx òuzu Au. Çkkuòu ÏkuhkLkk ÏkuíkÕkk yLku Mkqtz(åkkBštzk)Lšt MBkhÛk fhe Ïkkuçkku Ôkk¤e ËkY ÃkeÔkk Õkkøku Au yLku

åkBkífkh MkòoGk Au. ÃkeÔkkGk yuxÕkku Ãkeyu Au yLku yzækku ËkY BkqAuÚke WAk¤u Au. ËkY MÔkøkuo åkZu Au, yLku MÔkøkoBkkt ÇkøkÔkkLkLšt ®MknkMkLk zkuÕkÔkk Õkkøku Au. ÔkifwtXÚke Ôk¤íkkt ËkY Ãk]ÚÔke Ãkh ykÔkÔkk ÕkkøGkku Au, yLku økheykuhfkuxBkkt ËkYLkk ÍeÛkk ÍeÛkk BkuÎk ÔkhMkÔkk ÕkkøGkk Au. ÔkækuÕkku çkkfeLkku ËkY Çkkuòu zkçkk ÃkøkLkk ytøkqXu ækhíke Ãkh Ëkçku Au yLku ÔkkMšrfLkkøkLkk BkkÚkk Ãkh ËkYLke ækkhk ÃkzÔkk Õkkøke Au suÚke ÔkkMšrf MkkÚku ækhíke zkuÕkÔkk Õkkøke Au :

202¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

ykÏkku...Íøk fU ËkY yu zq÷U nU. çkkÃkrÕkGkkLk íkku...yku...,

ÔkkMktøkhku zøkBkøk zkuÕkÛku MkhÔkk...hu Õkkøkku nU...

ÏkkìBkËkLk ÔkufwtxBkk ÏkçkUh ÚkE nU ÏkkìBkËkt Lk íkku...yku...,

MkkuLkkLšt MkøkkMkÛk íkqÍÔkk yu Õkkøšt nU...

fwtÛk...ÃkkÃke Lkt ækhBke Íkøkku nU... íkÔk¤k ÍwøkBkkLk íkku...yku..., ykÏkku Íøk ËkY... yu zqÕk nU...

£uÍhu ‘Míšrík’ yLku ‘Bktºk’Lku çku yÕkøk yÕkøk ík¥Ôkku BkkLGkkt Au. ‘Míšrík’Lke

BkËËÚke &÷kÎkkÃkqÔkof ykÃkÛku ËuÔkíkkykuLku VkuMkÕkkÔkeyu Aeyu fu íkuyku f]Ãkk fheLku

Míšrík fhLkkhLke RåAk ÃkqÛko fhu.7 Bkkxu ynª hkXkuzku yLku øšòuhku ÃkkuíkkLke RåAkÃkqŠík

Bkkxu ‘ÏkuíkÕkk’ yLku ‘Mkqtz’Lke Míšrík fhu Au; íkuBkLke ykhkækLkk fhu Au. ßÞkhu Bktºkku îkhk BktºkMkkækf íku ~kÂõíkykuLku rÔkÔk~k fheLku ÃkkuíkkLke RåAkyku ÃkqÛko fhÔkkLke Vhs

Ãkkzu Au.8 ‘øšshktLkk yhuÕkk’Bkkt yk fkGko fk¤e ÔkkˤeLke ÇkÛkuÕke hÏkBkk hkXkuzÛk fhu Au. ÕkUçkËuhkòLke MkuLkk MkkBku ÕkzÔkk Bkkxu íku BktºkkuÚke åkBkífkrhf ‘yBkhÎkqtxk’Lšt MksoLk fhu Au. yk yBkhÎkqtxk çkkh çkkh Ôk»ko Mšæke ÕkUçkËuLke MkuLkk MkkBku Õkzu Au :

yu...2ÏkBkkt hkXkuhÛk ÔkkÍu nU Bkk¤k Bkk¤ËhkLke Ëefhe...

fk¤e ÔkkˤeLke ÇkÛkuÕke yu ÔkkÍu nU...

çkkh ÇkBBkrhGku Mkkìhkt ÃkkÏkut¤ fU rVhU nU, íkuh ÕkUçkheLk íkku...nku, çkÛkkÔkxeLkk Îkqtxk fhÔkk yu... Õkkøkkt nU...

çkkh çkkh Ôkhnkt yk yBkhÎkqtxk ÕkhU nU hkìÛkk Lk íkku... hkìÛkk ÕkUçkËuLke VkuÍku ÃkkMke Ôkk¤Ôkk yuLk Õkkøkk nU...

ÇkeÕk MkBkksBkkt Míšrík îkhk ‘Íkhku-ÍÃkxku’ fhÔkkLšt yLku fkGkorMkrØ Bkkxu Bktºkku yLku åkkuÏÏkkt-BkuÕkkt ækkŠBkf yLšckLkku fhÔkkLšt fkBk íkuykuLkk ÇkkuÃkk fhu Au. ÕkkufLkk ykÔkkt ykrækËirÔkf ík¥Ôkku íkhVLkk rÔkïkMku hkXkuhÔkkhíkk yLku øšshktLkk yhuÕkkLkk ÎkÛkk fÚkk-ÎkxfkuLke håkLkk fhe Au. ÇkeÕk MkBkksLkkt BkuÕkkt yLšckLkkuLšt «rík®çkçk MkÚLkkÚk yLku ÇkkuòLkk fÚkkÎkxfBkkt Ãkzu Au. MkÚLkkÚk MÔkkBke BktºkkuÚke rMkØ fhuÕkk Qf¤íkk íkuÕkBkkt SÔkíkk BkkÛkMkkuLku LkkÏke BštzBkk¤k çkLkkÔku Au. yk BkMíkfku s ÇkkuòLku MkÚLkkÚkLku Qf¤íkk íkuÕkBkkt LkkÏkeLku çkåkÔkkLkku WÃkkGk çkíkkÔku Au. Çkkuò îkhk MkÚLkkÚkLku íkuÕkBkkt LkkÏkÔkkÚke MkkÔk MkkuLkkLkku çkLke òGk Au. yk MkkuLkkLkku ÔkiÇkÔk øšòuhkuLku yntfkhe çkLkkÔku Au yLku íkuBkLkk rÔkLkk~kLšt yuf fkhÛk çkLku Au :

ðehíkk«ÄkLk ¼e÷ ÷kuf{nkfkÔÞku : íkuLkk Mkk{krsf Mkt˼o{kt203

rVh...íku rVhíku çkkÚkBkk ÎkkÕkU nU ÇkkuÍÕkku...nku,

fhkBkk XkufÔkk... Mk Õkkøkku nU...

ykìtÛke... Ôku¤ íkku yøkLke QXe nU... ÇkkuÍÕkk yku...nku, ÍeíkktLkk zkfk... yu ykuGÞk nU...

nkuLkkLkkt Ãkkuhnkt Úkkt nU hu... ÇkkuÍÕkk yku...nku, nkÔk nkuLkkLkkt Ãkkuhnkt... Mk ykuRGkkt nU...

ykrËBkkLkÔk yÇkuËãkuíkf çšrØLkk ÃkrhÛkkBku ÃkkuíkkLkkBkkt yLku yLGk sz ÃkËkÚkoBkkt ÇkuË fhÔkkBkkt yMkBkÚko níkku. íkuÚke íkuLku Ëhuf ÔkMíš ÃkkuíkkLkk suÔke s øšÛkækBkkuoÔkk¤e Õkkøkíke níke. íkuLku MÔkÃLkku ÃkÛk yuxÕkkt s Mkkåkkt yLku GkÚkkÚko Õkkøkíkkt níkkt, suxÕkkt ò„úík yÔkMÚkkLkkt á~Gk. ykÔkkt MÔkÃLkBkktÚke ÕkkufBkkt ÇkrÔk»Gk Ë~koLk fhÔkkLkk ÏGkkÕkku sLBGkk Au. MÔkÃLkLkk BkkæGkBkÚke ÇkrÔk»GkBkkt ÚkLkkh yrLkü íkÚkk ÕkkÇk çktLkuLkk Mktfuíkku «kÃík ÚkkGk Au. MšÏkË MÔkÃLk WíMkkn yLku MVqŠík «ËkLk fhu

Au ßGkkhu Ëw:ÏkË MÔkÃLk níkk~kk yLku Ëw:ÏkLke yLšÇkqrík fhkÔku Au. ÕkkufBknkfkÔGkkuLke fuxÕkef ÎkxLkkykuLkkt rÔkækkGkf ykÔkkt MÔkÃLk ÃkÛk nkuGk Au.

A BkkMkÚke ÃkkuíkkLkk ÃkríkÚke rhMkkGkuÕke ËuÔkkuÕkLku rLkÿkBkkt ÇkeBkåkkhÛk MkkÚku hríkfezk fhÔkkLšt yLku hMkÇkkuøk BkkÛkÔkkLšt MÔkÃLk ykÔku Au :

VqÕkhkt Ôkuhkt Lk hu ÃkkìÛk MkkurhGkku, VqÕkhkt Ôkuhkt Lk hu ÃkkìÛk...

fMkíkqheLkk ÇkuÍ MkkìxÔkk ÕkkrøkGkkt...hk...Íe... nqíke Ôkkˤeykt BkUÕkkt hu ÃkkìÛk ËuÔkkuÕk, nqíke Ôkkˤeykt BkUÕkkt hu ÃkkìÛk... yu’Õke VqÕkhktLkk ZøkBkk ÃkkuZÔkk ÕkkrøkGkkt...hk...Íe...

nkuGkÛkktBkk ykÔkku Lk hu ÃkkìÛk ÇkUBšhku, nkuGkÛkktBkk ykÔkku Lk hu ÃkkìÛk...

hkìzÔkku MkkrÚkGkkt Lk BkkÚku ÃkkuZÔkk ÕkkrøkGkku...hk...Íe...

MkkrÚkGkktLku BkkÚku hu ÃkkìÛk hkÍk, MkkrÚkGkktLku BkkÚku hu ÃkkìÛk...

hkìzÔku MkkrÚkGkkt Lku BkkÚku hu hBkÏkkt BkkìrzGkkt...hk...Íe...

204¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ

yk MšÏkËkGkf MÔkÃLkLke MkkÚku s ÃkkuíkkLkk çkLkuÔke sUËhk ÏkUMke îkhk

ÃkkuíkkLkk Ãkrík ÇkeBk åkkhÛkLku BkkGkkoLšt yLku hksækkLke ÇkkøkrÛkGkku ÇkuéGkkLšt íkÚkk ‘hÛkÚk¤’ ÚkGkkLšt BkkXwt MÔkÃLk ykÔku Au :

nÃkLšt ykÔšt Lk hu ÃkkìÛk çkkE Bkkh, nÃkLšt ykÔšt Lk hu ÃkkìÛk... yu nÃkrLkGkU ykÔke hu ÇkÔkktLke ËuÔkeLk...hk...Íe...

nqíkU LkUË fuBk ykÔke hu ÃkkìÛk çkkE hu, nqíku LkUË fuBk ykÔke hu ÃkkìÛk... çkkE Ïkkuxwt hu ykÔšt ÍøkBkk fkìBkLk...hk...Íe...

ÍqrxGkku xqxe Lk hu ÃkkìÛk ËuÔkkuÕk, ÍqrxGkku xqxe Lk hu ÃkkìÛk...

ykÍ íkku Bkkuxe hu çkRhktLke hu ÍwrxGkkt xqrxGkkthk...Íe...

ÃkríkLku BkLkkÔkÔkk Mkku¤iGkku ~kÛkøkkh MkS, MkkuLkkLkk Úkk¤Bkkt åkqíkkt åkqhBkkt

ÕkELku MkÏkeyku MkkÚku síke ËuÔkkuÕkLku BkkøkoBkkt BkkXk ~šfLk ÚkkGk Au. ykÚke yk

ÇkkøkrÛkGkku Çku¤kGkkLke ÎkxLkk Ôkæš fhwÛk yLku MkÎkLk çkLku Au. ÕkkuneÚke Ãkøk yLku åkktåk htøkeLku MšfkGkuÕkk Ôk]ûkLkk XqtXk Ãkh çkuXuÕke yLku yBktøk¤Lke yUækkÛk ykÃkíke

hkíkkuÕk MkBkzeLku ËuÔkkuÕk «&Lk fhu Au :

BšZu ÕkkuELk hu ÃkkìÛk nkuBkhe,

BšZu ÕkkuELk hu ÃkkìÛk çkULkhe... yu...hkíšt hu fheLk fUBknkt ykrÔkGkkt...hk...Íe...

MkBkze W¥kh ykÃku Au :

Bkkìxe BkhÛkk hu ÃkkìÛk ËuÔkkuÕk, Bkkìxe BkhÛkk hu ÃkkìÛk...

yu’Õke BkkìLkuíkk hu Bkkìxe Ãkhk BkkrhGkk...hk...Íe... ÕkkuGkktLke LkrËGkku Lk hu ÃkkìÛk ËuÔkkuÕk, ÕkkuGkktLke LkrËGkku Lk hu ÃkkìÛk...

yu’Õke ÕkkuGkktLke LkrËGkku Ïk¤qfk BkkrhGkkt...hk...Íe...

MkBkzeLkk BkkXk ~šfLk yLku MktËu~kkÚke Ëw:Ïke ÚkGkuÕke ËuÔkkuÕk hkuíke-ff¤íke

ykÏkhu ÏkuËkLk-BkuËkLk ÚkGkuÕke ÇkkøkrÛkGkkuBkkt ÃknkUåku Au :

ðehíkk«ÄkLk ¼e÷ ÷kuf{nkfkÔÞku : íkuLkk Mkk{krsf Mkt˼o{kt205

nqLšt nqLšt Õkkøk Lk hu ÃkkìÛk BkkìrxGkku, nqLšt nqLšt Õkkøk Lk hu ÃkkìÛk... yu’Õkk...{kìrxGkkt hu ÔkUÛšt nqLšt ÕkkrøkGšt...hk...Íe...

ÄUhkt ÄUhktBkk ÄUhkt hu ÃkkìÛk ÏkUrMkGkku, ÄUhkt ÄUhktBkk ÄUhkt hu ÃkkìÛk... yu...BkkÚkkt hu BkkÚkktBkk BkkÚkkt ÃkkrhGkkt...hk...Íe...

ÕkkuEBkk çkqzUÛkku hu ÃkkìÛk ÇkUBšhku, ÕkkuEBkk çkqzUÛkku hu ÃkkìÛk... yu...ÃkkøkheLkkt VqÕkkt hu LkÍhu ykrÔkGkkt...hk...Íe...

Ôkkìf¤e BkqMkkuLkku hu Ãkkìý ÇkUBšhku, Ôkkìf¤e BkqMkkuLkku hu ÃkkìÛk...

nk nk ! Ïkku¤kBkk BkkÚkwt hu ÕkuÔkk ÕkkrøkGkkt...hk...Íe... yu... hkììtzÔkk yuÏkÕke BkuÕke Lk hu ÃkkìÛk hkìtzÔkk, yuÏkÕke BkuÕke Lk hu ÃkkìÛk...

BkLk yuÏkÕke BkuÕkeLk íšt MkkrÕkGkku...hk...Íe...

nkuGkÛkktBkk ykÔkku Lk hu ÃkkìÛk hkÍk, nÃkLkkBkk ykÔkku Lk hu ÃkkìÛk... hkìzÔkk Bkkìxe hu çkEhkt hUBkÏkkt BkkìrzGkkt...hk...Íe...

yu...Bkkh Ôkkìfr¤Gkkt BkqMkkuLkku hu ÃkkìÛk nhËkh, Ôkkìfr¤Gkkt BkqMkkuLkku hu ÃkkìÛk... yu...Bkkh fUhLkku hu ykËBke fUÛkktLk fuRGkU...hk...Íe...

BkkGkÕkkBkk ÃkqÕke Lk hu ÃkkìÛk hkÍk, BkkGkÕkkBkk ÃkqÕke Lk hu ÃkkìÛk... yu...çkkÃkk Mkkì Mkkì hu BkRLkktLkkt hwnÛkkt ÃkkrhGkkthk...Íe... funk yÔkíkkhBkk hu ÃkkìÛk hkÍk, funk yÔkíkkhBkk hu ÃkkìÛk... ykÃkÛk Bkkìxe hu çkEhkt Çku¤kt ykuÔknwt...hk...Íe...

BkkLkÔkrÔkãkLkkt swËkt swËkt ~kk†kuLkkt Mkt~kkuækLkkuyu VrÕkík fGšO Au fu ykrËBkkLkÔk yÇkuËãkuíkf çšrØLkk ÃkrhÛkkBku Bk]íkfLku ÃkÛk MkqíkuÕšt BkkLkíkku níkku. ÃkrhÛkkBku íku yuÔšt

BkkLkÔkk ÕkkøGkku fu íkuLkku çkeòu ykíBkk fkuE søkkyu VhÔkk Lkef¤e økGkku Au Bkkxu fkuE

Mk{Þu íku ÃkkAku Vh~ku. ÃkrhÛkkBku íku ~kçkLku MkkåkÔkÔkk ÕkkøGkku yLku íkuLke MkkÚku ÇkkusLk Ôkøkuhu ÔkMíšykuLke ÔGkÔkMÚkk fhÔkk ÕkkøGkku. íku yuÔšt ÃkÛk BkkLkÔkk ÕkkøGkku fu ÔkkíkkÔkhÛkBkkt

Vhíkk hnuÕkk ykíBkkyku «íGkuf ÔGkÂõíkLkk ÔkíkoLk WÃkh ËuÏkhuÏk hkÏku Au. ßÞkhu

íkuyku yuBkLkkÚke yMktíšü çkLku Au íGkkhu fkuE Lku fkuE «fkhLke ykÃkr¥k LkkÏku Au. ÃkqÔkosÃkqò, fwËhíke ík¥ÔkkuLke Ãkqò, xkuxBkÃkqò Ôkøkuhu yk ÏGkkÕkkuBkktÚke ækeBku ækeBku

rÔkfrMkík çkLkuÕkkt MÔkYÃkku Au yuBk yk rÔkãk~kkÏkkLkk rÔkîkLkku BkkLku Au. £uÍh fnu Au, “BkhÛk ÃkAe ÃkÛk yrLkrùík fk¤ Mšæke ÔGkÂõíkíÔkLke rMÚkríkLkk YÃkBkkt ykíBkkLkk yBkhíÔkBkkt rÔkïkMk, ykrËBkGšøkÚke yks Mšæke BkLš»GkòríkBkkt òuÔkkBkkt ykÔku Au.9 ykíBkkLkk yBkhíÔkBkkt rÔkïkMk BkkLkÔkòríkLkk ykrËBk ækBkoLke yuf rÔkr~küíkk AusuLkku WÆu~Gk ÃkqÔkoòu «íGku MkLBkkLk «ËŠ~kík fhÔkkLkku Au. yk BkkLGkíkkyu yLkuf yLšckLkku, rÔkïkMkku yLku ykåkhÛkkuLkku sLBk ykÃGkku Au. zwtøkhe ÇkeÕkkuBkkt BkkhuÕkk MÔksLkLšt Ôkuh ÕkuÔkkLke «Úkk ÃkqÔkoòu «íGkuLkk ykËh yLku MkLBkkLkLke ÇkkÔkLkkBkktÚke sLBke Au. Ëktíkk yLku Ïkuzƒúñk íkkÕšfkLkk zwtøkhe ÇkeÕk ykrËÔkkMkeykuBkkt ÃkqÔkosLšt Ôkuh

ÕkuÔkkLke ÚhkÛke «ÛkkÕke Au. yk «Úkk íkuBkLke yksLke rsÔkkíke SÔkLkherík MkkÚku yrÔkLkkÇkkÔku òuzkGkuÕke Au. ÔkuhÇkkÔkLkk ÃkuZe Ëh ÃkuZe Qíkhu Au. yk Ôkuh ÇkkÔkLkkLku

«økx fhíke yuf fnuÔkík ÃkÛk íkuBkLkkBkkt «åkrÕkík Au, “ÇkeÕkkuLšt ÔkUh yUíkkuEyu LkU ÏkkGk !” (ÇkeÕkkuLšt Ôkuh QækE ÃkÛk Lknª ÏkkGk !) ÃkuZe ÃkMkkh ÚkE òGk Aíkkt ÃkÛk

ÇkeÕk ykrËÔkkMkeykuLšt Ôkuh õGkkhuGk sqLšt Úkíšt LkÚke. íkuykuLke Ôkuh ÇkkÔkLkkLku õGkkhuGku fkx åkZíkku LkÚke. ÃkqÔkoòuLšt Ôkuh íkkswt Lku íkkswt hnu Au.

BkkhuÕkk MÔksLkLšt Ôkuh Õkeækk ÃkAe s íkuBkLkk BkLkLku ~kkrLík Bk¤u Au. BkkhuÕkk ÃkqÔkosLšt Ôkuh Lknª ÕkuÔkkBkkt ykÔku íkku ÃkqÔkosLkku ykíBkk Ëw:Ïke ÚkkGk. suÚke íku fwrÃkík ÚkE fwxwtçkesLkku yLku økkuºk Ãkh ~kkÃk ÔkhMkkÔku. ykÚke fwxwtçkesLkku yLku Ãkqhk økkuºkLkk Õkkufku Ãkh yLkuf ykVíkku Qíkhe ykÔku yuÔke ÇkeÕk ykrËÔkkMkeykuLke áZ BkkLGkíkkAu.

rËÔkk¤e fu nku¤e suÔkkt ækkŠBkf ÃkÔkkuoLkk rËÔkMkkuBkkt ÔkuheLku BkkhÔkkÚke ÃkqÔkos Ôkæš Ïš~k ÚkkGk Au yuÔke BkkLGkíkkLku Õkeæku ykÔkk «MktøkLku ÇkeÕkku BknkuíMkÔk økÛku Au yLku ‘çkBkÛšt` Ôkuh ÔkéGšt yuBk BkkLku Au.

Ôkuh ÕkuÔkk Bkkxu MkøkkuºkeGk ÇkeÕkku yLGk økkuºkLke MkBkksBkkt ykøk¤ Ãkzíke ÔGkÂõíkLke MkkBkqrnf heíku ~kkuæk ykËhu Au. ~kºš Bk¤ÔkkLke MkkÚku íkuLšt BkkÚkwt fkÃke ÕkuÔkkBkkt ykÔku Au yLku yuf ÃkkºkBkkt íkuLšt Õkkune MkkÚku ÕkkÔkÔkkBkkt ykÔku Au. BkhLkkh 206¼e÷e

ðehíkk«ÄkLk ¼e÷ ÷kuf{nkfkÔÞku : íkuLkk Mkk{krsf Mkt˼o{kt207

MÔksLkLke MBk]ríkBkkt yøkkW ÃkÚÚkhkuLkku su ZøkÕkku fGkk níkku íkuLku økkuºkLkk ÕkkufMkBšËkGkLke

nksheBkkt ÔkuheLkk ÕkkuneÚke htøku Au yLku ZøkÕkk WÃkh ÔkuheLšt BkkÚkwt Bkqfu Au. ÃkqÔkosLku

MÚkkÃkÔkk ‘nqhk’Lke BkqŠík ÕkkÔkÔkkBkkt ykÔke nkuGk Au íkuLku ÃkÛk Õkkune åkZkÔku Au suÚke

ÃkqÔkosLkku ykíBkk Ïš~k ÚkELku Ôkuh ÔkéGšt nkuÔkkÚke Mktíkku»k ÃkkBku Au yuÔšt BkkLku Au. yk

ÃkAe yuf çkfhkLkku çkrÕk ykÃke ÃkqÔkosLkk ‘nqhk’Lke BkqŠík MÚkkÃkÔkkLkku rËÔkMk Lk¬e fheLku yufXku ÚkGkuÕkku ÕkkufMkBšËkGk ÔkeÏkhkGk Au.

‘nqhku’ BkktzÔkkLke ykøkÕke hkíku ÇkkusLkÚke ÃkhÔkkheLku Mkkæš îkhk ÇksLkBktz¤e håkÔkkBkkt ykÔku Au. ykÏke hkík íktçkqh Ãkh ÇksLkku fhu Au yLku MÔksLkLšt Ôkuh ÔkkéGšt nkuÔkkLku Õkeæku rÔksGkkuLBkkËÚke ÍqBke ÍqBkeLku Lk]íGkku fhÔkkBkkt ykÔku Au. yk MkBkGku ‘ykìtMkËuÔk’(ntMkËuÔk)Lkkt ÇksLkkuLke MkkÚku ‘hkXkuhÔkkhíkk’, ‘ÇkkhÚk’ yLku ‘ÍøkËu ÃkhBkkh’, ‘nrÃkGkkËu nkuÏkÕke’ suÔkkt ÕkkufBknkfkÔGkkuLkk ÔkehhMkÚke ÇkhuÕkk «Mktøkku ykusÃkqÛko ÔkkÛkeBkkt økkGk Au. rËÔkk¤eLkk ÃkÔko MkBkGku økkÔkkBkkt ykÔkíkk ‘øšshktLkku yhuÕkku’, ‘Ïkkíkhk ÍkÕkkLkku yhuÕkku’ suÔkk yhuÕkk yLku nqhku MÚkkÃkðkLkk «Mktøku økkÔkkBkkt ykÔkíkkt ÕkkufkÏGkkLkku yLku ÕkkufBknkfkÔGkku Ôkuh Ôkk¤ÔkkLke ÇkkÔkLkk yLku ÎkxLkkykuLkk ÔkehíÔk ÇkhuÕkk «MktøkkuÚke ÇkhuÕkkt nkuGk Au. MÔksLkLšt Ôku2 ÔkéGšt nkuÔkkÚke ÔkehhMkÚke ÇkhuÕkk ykÔkk «Mktøkku MkkÚku íkËTYÃk çkLkeLku økkGk Au yLku MkktÇk¤u Au. ykÔkk «Mktøku yufXk ÚkGkuÕkk ÕkkufMkBšËkGkBkkt fkuE yLGk økkuºkLkk ÕkkufkuLšt MkkBkk-MkkBšt

Ôkuh ÔkéGšt Lk nkuGk íkku ykÔkkt ÕkkufBknkfkÔGkku ‘WÆeÃkLk’Lšt fkBk fhu Au yLku ÔkuheLku

BkkhÔkk Bkkxu «uhu Au.

MkqGkoLkkt Qøkíkkt rfhÛkkuBkkt Ãkktåk fwxwtçkesLkku îkhk nqhkLke BkqŠík MÚkkÃkÔkkBkkt ykÔku Au. ykÔkk MkBkGku Õkkuf-MkBšËkGkLke ykLktËLke rfrfGkkheyku Ôkååku BkhLkkh ÃkqÔkos

LkSfLkk fwxwtçkesLkLkk BkkÚku Qíkhu Au. íkuÚke íku rÔkÕkûkÛk ykÔku~k yLšÇkÔku Au. íkuLku

Ôku¤ QÃkzu Au yLku BkhLkkh ÃkqÔkosLkk MÔkktøkBkkt çkkuÕku Au. íkuLkk fwxwtçkesLkkuyu Ôkuh ÔkkéGšt nkuÔkkÚke yk~keÔkoåkLkku Wååkkhu Au. fwxwtçkesLkku yLku MkøkkuºkeGk ÕkkufMkBšËkGk «çk¤ heíku BkkLku Au fu ÃkqÔkos nqhkLke BkqŠíkBkkt «Ôku~ke MÚkkrÃkík ÚkGšt Au yLku íku fwxwtçk yLku MkBk„ú økkuºkLšt hûkÛk fh~ku. ÃkqÔkosLku Ïš~k fhÔkk çkfhkLkku çkrÕk åkZkÔke nqhkLke BkqŠík htøku Au yLku WòÛke fhe økkuºk-Mk{wËkÞ ÔkeÏkhkGk Au.

ÔkuheLku BkkhÔkkÚke ÕkkufBkkt fkuE yÃkhkækLke ÇkkÔkLkk òøkíke LkÚke, ÃkÛk ÃkqÔkos íkhV ykËh yLku MkLBkkLkLke ÇkkÔkLkkLku Õkeæku MkøkkuºkeGk ÕkkufBkkt yuf rÔk~ku»k

WíMkkn «økxu Au, suÚke nqhku MÚkkÃkíke ÔkÏkíku WíMkÔkLšt ÔkkíkkÔkhÛk MkòoGk Au. ykÔkku

rÔkÕkûkÛk WíMkkn hkXkuhÔkkhíkk yLku øšshktLkku yhuÕkkuLke ÃkktÏkzeyku økkíkk økkGkfLkk

fÚkLkÚke Îkxíke ÎkxLkkyku yLku «MktøkkuBkkt ÃkÛk ÔkíkkoGk Au su ÇkeÕkkuLkk ÔkíkoBkkLk

SÔkLkLku «ÇkkrÔkík íkku fhu Au, MkkÚku MkkÚku yLGk MkBkksLkk ÇkkÔkfLkk ÓËGkLku ÔkehhMkLkku hMkkLktË ÃkÛk fhkÔku Au.

çktLku ÕkkufBknkfkÔGkkuBkkt ykÔkíkku ~k]tøkkh yLku fhwÛkhMk ÔkehhMkLku Ãkku»kf

çkLkeLku ykÔku Au yÚkÔkk ÔkehhMkLke Ãk]cÇkqrBk çkLkeLku ykÔku Au. suBk fu ËuÔkkuÕkLkk ~k]tøkkrhf MÔkÃLk ÃkAe ÇkkøkrÛkGkku Çku¤kGkkLkk yLku çkLkuÔke ÇkeBk åkkhÛkLkk Bk]íGšLkk MkBkkåkkh çknuLk ËuÔkkuÕk îkhk ÃkkçšLku ÕkøLkBktzÃkBkkt Bk¤íkktLke MkkÚku s çktLku ÇkkEyku (Ãkkçš yLku åkktËk hkXkuz)Lkk ÓËGkBkkt Ôkuh ÕkuÔkk Bkkxu yLkLGk WíMkkn «økxu Au. yk WíMkkn ÕkøLkLšt økXçktækLk fkÃkÔkk fkZuÕke fxkh ÃkhÚke QXuÕkku íkusrÕkMkkuxku hkÛkeLkk ÃkuxBkkt «Ôku~kÔkkÚke ͤhk suÔkk Ôkeh çkk¤fLkk sLBkLšt fkhÛk íkku çkLku s Au MkkÚku MkkÚku ÍUËhk ÏkUMkeLkkt fwxwtçkesLkku yLku ÔkehMkkÚkeykuLkk rÔkLkk~kLšt «uhfçk¤ ÃkÛk çkLkuAu.

çknuLkLšt MkkBšt Ôkuh ÕkuÔkk Bkkxu Ãkkçš yLku åkktËk hkXkuzLšt hkuBkhkuBk W¥kÃík

çkLke òGk Au. Ôkes¤eÔkuøku çktLku ÇkkE ÎkkuzuMkÔkkh ÚkE Mkktfze ÎkkxeBkkt çkLkuÔke ÍUËhk yLku ÏkUMke MkhËkhkuLku Îkuhe Õku Au. ~kºšLkk Ë~koLk BkkºkÚke WíMkknÚke VkxVkx Úkíkk çktLku ÇkkEykuLkk ÓËGkBkkt rÔkhÕk ykus «økxu Au yLku BkkuíkLkku ÇkGktfh ÏkuÕk ÚkE òGkAu :

hBkÏkkt Bkkìz Lk hu ÃkkìÛk MkkìtËrÕkGkku, hBkÏkkt Bkkìz Lk hu ÃkkìÛk... yu...yutÛkkt hÛk hu heÍktBkk hBkÏkkt BkkìrzGkkthk...Íe...

ík¤Ôkkhku ykÇk ÔkeÍu ÏkÔkU hu ÃkkìÛk MkkìtrËGkk, ík¤Ôkkhku ykÇk ÔkeÍu ÏkðU hu ÃkkìÛk... yu...ÏkUMkeLku fqËeLk BkkhÔkk ÕkkrøkGkk...hk...Íe...

hu«e hu«e Lk hu ÃkkìÛk MkkìtËrhGkku, hu«e hu«e Lk hu ÃkkìÛk... yu...hBkÛkk hu hBkÛkk Ãkhk BkkrhGkkhk...Íe...

yu...çkkÃkhku ÍUËhku LkkXku hu ÃkkìÛk MkkìtËrÕkGkk, ÍUËhku LkkXku hu ÃkkìÛk...

yu...LkkXku hu LkkXku fBkËeBkk ÕkrÃkGkku...hk...Íe... 208¼e÷e

ðehíkk«ÄkLk ¼e÷ ÷kuf{nkfkÔÞku : íkuLkk Mkk{krsf Mkt˼o{kt209

ÍUËhku ÏkUMke ÇkkEyku yLku Ôkeh MkkÚkeyku rÔkLkk yufÕkku LkøkhBkkt «Ôku~ku

Au íGkkhu íkuLke rMÚkrík ÎkÛke s fVkuze ÚkkGk Au. íkuLkk fwxwtçkLke GšÔkíke ÇkkÇkeyku yLku fkfeyku «&Lk fhu Au :

ykÍ yuÏkÕkku fUBk ykÔku hu ÃkkìÛk hkÍk,

yuÏkÕkku fUBk ykÔku hu ÃkkìÛk...

yu...VkuÍ hu Vkuxwt fuÏkk BkurÕkGšt...hk...Íe...

fuÏkk BkuÕkeLk ykÔkku hu ÃkkìÛk hkÍk, fU BkuÕkeLk ykÔkku hu ÃkkìÛk...

Úkkhk fkfk Lkt ÇkkE fuÏkk BkurÕkGkk...hk...Íe...

nwtGk ÍçkkÃk ykÕk hu ÃkkìÛk ÍUËhku, nwtGk ÍçkkÃk ykÕk hu ÃkkìÛk...

yu LkUMšt hu ÍkuELk ÍkÔkk ÕkkrøkGkku...hk...Íe...

çkEhkt Bkkunk çkkuÕk hu ÃkkìÛk hkÍk,

çkEhkt Bkkunk çkkuÕk hu ÃkkìÛk...

yu hkÍk...Úkkhwt hu ÍkÍku hu ÏkrhGkk ÏkkuzLk...hk...Íe...

Ãkhk BkhkÔkeLk ykGkku hu ÃkkìÛk hkÍk, Ãkhk BkhkÔkeLk ykGkku hu ÃkkìÛk...

yu’Õkk íkkhwt hu ÍkÍku hu ÏkrzGkk ÏkkuzLk...hk...Íe...

nkhuÕkk yLku ník«Çk ÍUËhk ÏkUMkeLke ÕkkåkkheLšt yÇkqíkÃkqÔko råkºk fÚkf ynª fÚku Au :

Íkíkku íkUÛke Ôku¤k íkku BkqMku zkfkuhk ½kÕkíkku ! ÇkkGkktLkk xku¤kBkk Çku¤ku yíkku. ækækBkkxu ækækBkkxku Qzíkku. ÃkkMkk ykÔkíkkt íkku BkqMkku LkUMke Qíkhe økuE, ykìtnqykìLkk ækkhkuhk Mkqxk ykìtÏkkuBkknk...hkÍk ækkìBkku Úkfku BkUÕkBkk Ãkune ÍkGku...yu... BkUÕkktBkk ÍkELk ÃkuMkrÛkGkkt yækkhkBkk ÃkuneLk çkune økku !

ÍUËhk ÏkUMkeLke yk níkk~kk Ôkuh Ôkk¤Ôkk çkBkÛkk ÔkuøkÚke QÚkÕkku Bkkhu Au. ÃkkuíkkLkk Mkøkk Mkk¤kykuyu Lkk~k fhuÕkk ÃkkuíkkLkk fwxwtçkesLkkuLšt Ôkuh ÕkuÔkk hkuBkhkuBk íkÕkMku Au. çku ÏkkLkkÔkk¤e BkkxeLke çkíkfBkkt yufBkkt ÃknuÕke ækkhLkku ËkY yLku çkeò ÏkkLkkBkkt åkkuÏÏšt ÃkkÛke Çkhe ËkY ÃkkELku Bku¤ fhÔkkLkk çknkLku hkXkuh fw¤Lšt rLkftËLk fkZÔkkLšt íkhfx håku Au. yk Bkkxu ÍUËhku ÏkUMke ÃkkuíkkLkk MkkÚkeyku MkkÚku øšÍrÛkGkkøkZLke

MkeBkBkkt sELku òsBkku ÃkkÚkheLku hkXkuzkuLku ykBktºku Au :

ÃkkuíkkLkku çkLkuÔke hu ÃkkìÛk MkkìtËrÕkGkk, ÃkkuíkkLkku çkLkuÔke hu ÃkkìÛk...

yu...Bku¤ hu ÕkuÔkk çkLkuÔke ykrÔkGkkuhk...Íe...

yu nøkk nkuEBkk hu ÃkkìÛk MkkìtËrÕkGkk, nøkk nkuEBkk hu ÃkkìÛk...

yu...nøkk nkuEBkk hwnÛkkt fkuE Bkkt hkÏkÍkuhk...Íe...

ËkYhk Ãkeyìt Lk hu ÃkkìÛk BkkìrxGkku, ËkYhk Ãkeyìt Lk hu ÃkkìÛk...

ËkYhk hu ÃkeyU Lkt Bkkhwhk økkÔkk ÕkkrøkGkk...hk...Íe...

ÔkehhMkLkku MÚkkGke ÇkkÔk WíMkkn Au. ÔkehhMk Bkkxu Ãkku»kf MkknMkÃkqÛko

WBktøkLšt LkkBk s WíMkkn Au. ÍUËhkBkkt ÎkLkeÇkqík ÚkGkuÕke ÔkuhÇkkÔkLkk rÔkhÕk WíMkknBkkt

çkËÕkkGk Au. ÕkkufÔkkÛke ÍUËhk ÏkUMkeLke yk BkLk:rMÚkríkLku MknsíkkÚke ÔGkõík fhu Au:

MkkuÏkk ÃkkuÛkeLke MkkÏk ÕkuGk hu ÍUËhku ÏkUMke ! nkLku hkXkuhktLk Ãkhíke ÇkkXeLkku

ËkY rÃkGkkhu... hkXkuh ËkY Ãkeíku Ãkeíku ËkYLkk MkrÏkGkk fuÔkk ÚkGku! ËkY nU ÔkÏkLkku

BkkhUøk !

nk hu... BknkhkÍ hu ÍUËhku ÏkUMke QÃkku ÚkkGku ! nkLku... hkXkuhktLk çkhkçkh

ËkYBkk ÕkkuzÛku MkhkÔku ! nk hu... ÔkeͤknÛk Ïkkuzu ykÚk LkkìtÏkU. nk Lku yÔkrÛkGkkt

Ïkkuzwt fuÔšt hBkkhu ! nkLku MkkìtËrÕkGkku BkÏkhu çkkuÕku, yu çkLkuÔke ! nk hu økkuÕkeLkk ÃkuxLkk

íkU yÔk¤wt fhe LkkìÏšt ! nk hu... íkurË’ Úkkhwt íkku BkhÛk yíšt ÃkkìÛk íkLku ÍeÔkíšt BkuÕšt!

ÍUËhkLk ykíkhwt Mk ÍkuEíšt’íšt! nkLku ÔkeͤknÛk Ïkkìzwt hku¤ÔkU hu ÍuËhku ÏkUMke ! nk íku BkkÚkkt fqËefqËeLk Ëqhkt ÃkhU hkXkuhktLkkt nk hu çkkÃkk ! ËuMkLkk ËeÔkk Ãkkçš Lk MkkìtËku! ÃkkuÔkeLkk ÃkhÄktLk... MkkìtËku-Ãkkçš Ãkhk Bkkhe LkkìÏkk ! Íkn hu hkìtzÔkk ÍøkBkk Ïkkuxwt fhwt fkìBk....

åkhBk MkeBkkyu ÃknkUåkuÕkku ÍUËhk ÏkUMkeLkku ykus yÎkrxík fkGkkuo ÃkÛk fhkÔku

Au : nk...hu ÍUËhku ÏkurhGkku Úkfku ÍkGk hu Ôkkˤ BkUÕkktBkk... hkXkuhktLk hkìÛkeykuLk

íkkìÛkeíkkìÛkeLk çkkhe fkxU.nkhu. Ãkux Mkehe MkeheLk økkÇk çkkhk fkxk ! hkXkuhktLšt ÔkMk BkuÕšt LkU ! ÍUËhku nU íku rÍíkLkkE ÕkuELk fuÔkku nUze LkUf¤ku ÍkGkurhGkkLke Ôkkxu !

ðehíkk«ÄkLk ¼e÷ ÷kuf{nkfkÔÞku : íkuLkk Mkk{krsf Mkt˼o{kt211

nk hu MkkìtËku Lkt Ãkkçš Ãkhk BkhE økk ! nk hu ËuMkBkk ækkfÕkku Ãkhku... nk hu... çkqzku hu nUÏkrhGkku íkkhku ! {kìrxGkkt ÔkUÛkkt yækkhkt Ãkhe økkt !

ÔkuhLke ykøkBkkt çk¤íkk sUËhk ÏkUMkeyu hkXkuz †eykuLkkt Ãkux åkeheLku økÇko

çknkh fkZe hkXkuzkuLkk Ôkt~kLku rLkBkqo¤ fhÔkkLkku «GkíLk fGkkuo ykBk Aíkkt ÃkuZeykuÚke

Qíkhe ykÔkuÕkk ÔkuhLku fkx ÕkkøGkku Lknª yLku ÔkuhLke ÃkqÛkkonwrík ÚkE Lknª.

Ãkkçš hkXkuz îkhk ÕkøLkLšt økXçktækLk fkÃkíkkt fxkh WÃkhÚke QXuÕkku íkus:Ãkwts

hkÛkeLkk ÃkuxBkkt «Ôku~kíkkt ͤhkufwtÔkh ykrðÇkkoÔk ÃkkBku Au. yk fwtÔkhLkk BkkLkMkBkkt AkÛkkt ÔkeÛkÔkk ykÔkuÕke zkuMke ‘ÔkÛkfwxwtçkLkk’ fneLku ÔkuhLkkt çkes hkuÃku Au. yk çkesLku Ãkku»keLku Bkkuxkt fhÔkk yLku ÍUËhk ÏkUMkeLku BkkheLku Ãkrík yLku

ÇkkEykuLšt Ôkuh Ôkk¤Ôkk VkuE ËuÔkkuÕk Çkºkeò ͤhkfwtÔkhLku íkuLkk rÃkíkk Ãkkçš yLku fkfk åkktËk hkXkuzLkk ÔkkˤBknuÕk, çkkøkçkøkeåkk, Ïkkx®nzku¤k, MLkkLk fhÔkkLke MkkuÔkLk fqtzeyku, MkkuLkkLkkt ®MknkMkLkku, fMíkqhe yLku y¥kh AktxuÕke ÕkeÕkeÃke¤e òsBkku, YÃkLk¤k nkufk, BkkuíkeLke Bkk¤kyku Ôkøkuhu hksÔkiÇkÔk çkíkkÔku Au. ytíku yk Ôkuh ÇkkÔkLkkLku Ôkæš Ãšü fhe V¤ËkGke çkLkkÔkÔkk ËuÔkkuÕk ͤhkfwtÔkhLku ~k†køkkhBkkt ÕkE

òGk Au. fwtÔkh VqÕÕkeÔkk¤e çktËqfku, ZkÕk-íkÕkÔkkhku, íkeh-fkBkXkt, ®MkËqrhGkk ÇkkÕkk yLku çkhAeyku swyu Au. ~k†kuLkk Ë~koLkÚke ÃkqÔkoòuLšt Ôkuh ÕkuÔkk Bkkxu íkuLkkBkkt yÃkqÔko

WíMkkn «økxu Au yLku íkuLšt ÓËGk ÇkkÔk, yLšÇkkÔk yLku Mktåkkhe ÇkkÔkku yLšÇkÔkíšt Ôkuh ÕkuÔkk Bkkxu íkÕkÃku Au :

ykÚku zkMkkt Çkh Lk hu ÃkkìÛk fwykurhGkku, ykÚku zkMkkt Çkh Lk hu ÃkkìÛk...

ÔkLkkhe ÔkLkkhe hkuÔkk ÕkkrøkGkku...hk...Íe...

íkuLkku ÔkihkrøLk ÇkzfkÔkÔkk VkuE ËuÔkkuÕk fnu Au :

Ëefhk LkÏkkuË ÍkÍku Lk hu ÃkkìÛk íkuBkktLkkt, LkÏkkuË ÍkÍku Lk hu ÃkkìÛk...

Ëefhk íkuBkkt hu çkULkeLšt LkÏkkuË ÍkÍku...hk...Íe...

Ëefhk ÏkuÍhku ÔkkÔkku Lk hu ÃkkìÛk fwÔkkurhGkk, ÏkuÍhku ÔkkÔkku Lk hu ÃkkìÛk...

yu...Ëefhk øšÍrÛkGkkBkkGk ÏkuÍhku ÔkkrÔkGkkuhk...Íe...

hkXkuh Ôkt~kLšt Ôkuh ÕkuÔkkLke íkeðú ÇkkÔkLkkÚke ‘fk¤Ík¤` ÚkGkuÕkku ͤhku òuøkeLkku Ôku~k ÕkELku òuøkeyku MkkÚku òGkurhGkkøkZ ÃknkUåku Au. ËkMkeyku îkhk ͤhkLkk YÃk ÔkÛkoLkÚke «ÇkkrÔkík ÚkGkuÕke ÍUËhkLke hkÛke íkuBkk s¤ ÇkhÔkkLkk çknkLku ÔkkÔkLkk BkkÚku ykÔku Au. Mkqhs ÃkÛk ÍktÏkku ÚkkGk yuÔšt ͤhkfwtÔkhLšt YÃk òuELku íkuBkkhkÛkeLkk niGkkBkkt ÃkkxÔke ÇkkE ÃkkçšLke ‘BkkUf¤k` (BšÏkf¤k) ykÔku Au : yu...Bkkh...ÃkkçšLšt yrÛkGkk¤ hu ÃkkìÛk ÍøkBkk, ÃkkçšLšt yrÛkGkk¤ hu ÃkkìÛk... Bkkh...ÃkkçšLšt yrÛkGkk¤ LkÍhu ykrÔkGšt...hk...Íe... hkÛkeLkk niGkkBkkt Ãkrík ÍUËhk ÏkUMkeyu Bku¤ fhÔkkLkk çknkLku ËkY ÃkkELku fÃkxÚke BkkhuÕkk BkksÛGkk ÇkkE ykÔku Au : 212¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ

yu Bkkh økkrËGkktLkku çkunLkkhku hu ÃkkìÛk çkkÚ,

økkrËGkktLkku çkunLkkhku hu ÃkkìÛk...

økkrËGkktLkku çkunuLkkhku fUBkU ÍkrÔkGkku...hk...Íe...

yu’Õkk yufe fkrXGku çkkr¤Gkk hu ÃkkìÛk çkkìíkBkk, yufe fkrXGkU çkkr¤Gkk hu ÃkkìÛk...

Ëefhk yufe fkrXGku çkuGk ÃkkE Çku¤k çkr¤Gkk...hk...Íe...

yuÏkÕkku BkuÕke fUBk røkGkku hu ÃkkìÛk çkkÚ, yuÏkÕkku BkuÕke fUBk røkGkku hu ÃkkìÛk...

ÔkLkBkk QÃkk yBku yuÏkÕkk...hk...Íe...

yu Bkkh rVhe rVheLk ÍwyU hu ÃkkìÛk fwykurhGkku, rVhe rVhe Lk ÍwyU hu ÃkkìÛk...

çkkÚLkkt yrÚkGkkh LkÍhu ykrÔkGkkt...hk...Íe...

ZkÕkku-íkÕkÔkkhku hu ÃkkìÛk,

ZkÕkku íkÕkÔkkhku hu ÃkkìÛk...

ZkÕkku hu íkÕkÔkkhku LkÍhu ykrÔkGkkt...hk...Íe...

BkqMkkuLkk zkfkuhk hu ÃkkìÛk ͤhk,

BkqMkkuLkk zkfkuhk hu ÃkkìÛk...

BkqMkkuLkk zkfkuhk ½kÕkÔkk ÕkkrøkGkku...hk...Íe...

ðehíkk«ÄkLk ¼e÷ ÷kuf{nkfkÔÞku : íkuLkk Mkk{krsf Mkt˼o{kt213

RGkkBkk ykÔkk Lk hu ÃkkìÛk íkuBkk, RGkkBkk ykÔkk Lk hu ÃkkìÛk...

ËuÏkÍku ykELkk ÍÛkk hu RGkkBkk ykrÔkGkk... hk...Íe...

rÃkGkh rÔkLkkLke yufkfe çkLke økGkuÕke íkuBkkLke ÔkuËLkk ÎkLkeÇkqík çkLkeLku yktMš îkhk ÔkhMkÔkk Bkktzu Au :

Ytøkkt hk¤ Lk hu ÃkkìÛk íkuBkk, Ytøkkt hk¤ Lk hu ÃkkìÛk.. yu... ÇkkGkktLk ÔkLkkhe ÔkLkkhe hkuÔkk ÕkkrøkGkkt...hk...Íe...

nknheBkk Íqíke Lk hu ÃkkìÛk íkuBkk, nknheBkk Íqíke Lk hu ÃkkìÛk... ykELkk ÍÛkk hu Ãkhk BkkrhGkk...hk...Íe...

ͤhkfwtÔkhLkk Ë~koLkÚke ÇkkEyku rÔkLkkLke yufÕke çkLke økGkuÕke íkuBkkhkÛkeLšt

ÓËGk ÇkkEykuLšt Ôkuh ÕkuÔkk ÃkÕkxkGk Au. ykÚke Ãkrík ÍUËhk ÏkUMkeyu ÇkkEykuLku

BkkhÔkk ËkYLšt »kzTGktºk håGšt níšt yuÔšt s íkhfx håke ÃkkuíkkLkk Çkºkeò ͤhk hkXkuz

îkhk ÃkríkLku BkhkÔke ÇkkEykuLšt Ôkuh ÕkuÔkk íkÕkMku Au :

Ëefhk BkLkhkt Ôk¤kÔšt hu ÃkkìÛk fwykurhGkk, BkLkhkt Ôk¤kÔšt hu ÃkkìÛk...

nk...nk...íkkhk hu VwykLk Ãkhku BkkrhÞU...hk...Íe...

yu’Õkk ÕkkuE ÃkeGkU Lk hu ÃkkìÛk fwykurhGkk, ÕkkuE ÃkeGkU Lk hu ÃkkuÛk...

Bkkh ËuMkLkk ËeÔkÕkk hu Ãkhk BkkrhGkk...hk...Íe...

yu...íkuBkk BkhÔkUÛkkt fhU Lk hu ÃkkìÛk, íkuBkk BkLkÔkUÛkkt fhU Lk hu ÃkkìÛk...

fwÔkkurhGkku VqELkk hu BkUÕkktBkk ÍkÔkk ÕkkrøkGkku...hk...Íe...

íkuBkk Çkºkeò ͤhkfwtÔkhLku ÔkkˤBknuÕkBkkt ÇkBBkh ZkurÕkGkk Ãkh VqÕkkuLkk Zøk Ôkååku çkuMkkzu Au. hksfåkuhe MkqLke ÃkkzeLku íkuBkk ÍUËhk ÏkUMkeLku ytík:ÚhBkkt ÕkkÔke ͤhkfwtÔkhLkk MkktrLkæGkBkkt çkuMkkzu Au. fMíkqhe yLku y¥khLkk ÇkÇkfk Ôkååku íkuBkk Ãkrík ÍUËhkLku Íuh rBkr©ík ËkY ÃkkGk Au; yLku Vwyk-¼ºkeò Ôkååku ÔkkfTGšØLkku ykhtÇk ÚkkGk Au.

ynª MkkBkkMkkBku Úkíke MktÔkkËkuLke ÃkèkçkkSBkkt ÕkkufBkLke»kk yLku ÕkkufçkkuÕkeLke

çk¤fxíkkLkkt Ë~koLk ÚkkGk Au. MkkÚku MkkÚku yk ÃkAe Ôkuh ÕkuÔkk çkLkíke ÎkxLkkBkkt yuf MkkÚku Ôkeh, hkiÿ, ÇkGkkLkf yLku çkeÇkíMk hMkLke yLšÇkqrík ÚkkGk Au.

ÍUËhkLku Íuh yLku ËkYLkk fkhÛku yktÏku ytækkhkt ykÔkÔkk ÕkkøGkkt Au. yMkÌk

¢kuækLkk Õkeæku ßðk¤k çkLke økGkuÕkku ͤhku sUËhkLku Ãkzfkhíkkt fnu Au, “yu çkkÃkheLkk! QÇkku ÚkE ò yLku ykÔke ò Bkkhe MkkBku. yBkkhku ÔknkÕkku VqhfÕkku MkqÔkh, Bkkhk

çkkÚ, fkfk-ÇkkEykuLku BkkGkko íkku ÇkÕku BkkGkko ÃkÛk rLkËkuo»k yuÔkk Bkkhk Vwyk ÇkeBk åkkhÛkLku BkkhÔkkLšt íkkhwt fGšt «GkkusLk níšt ?”

nÔku Vwyku yLku Çkºkeòu MkkBkuMkkBku QÇkk ÚkE økGkk Au. fwtÔkh BGkkLkBkktÚke

çknkh fkZeLku çku ækkhÔkk¤wt, Ôkes¤knÛk Ïkktzwt nkÚkBkkt hBkkzÔkk ÕkkøGkku Au. ËkYBkkt zqÕk yLku Íuh ÃkeækuÕkku ÍUËhku BknuÕkLkk ytækkhk ÏkqÛkkBkkt çkåkÔkk Bkkxu VktVkt Bkkhu Au ÃkÛk íku ͤhkLkk ÎkkxBkktÚke Axfe ~kfíkku LkÚke. ¢kuækÚke ykøk ykøk çkLke økGkuÕkk

ͤhkLke yktÏkkuBkktÚke Õkkune ÔkhMku Au; yLku :

Ïkkìzwt Ãkhwt hku¤ðU Lk hu ÃkkìÛk ͤhku,

Ïkkìzwt Ãkhwt hku¤ðU Lk hu ÃkkìÛk...

ËuÏkÍu Vwyk BkhËktÔkk¤k ÏkuÕkLk...hk...Íe...

ÏkktzkLkk yuf s Íkxfu ÍUËhkLšt BkMíkf QzeLku fqËíšt fqËíšt Ëqh Ãkzu Au. yuf ÕkkíkÚke ækz Lkeåku Ãkzu Au. ÃkqÔkoòuLšt Ôkuh ÕkuÔkk ¢kuækÚke økktzku çkLkuÕkku ͤhku sUËhk

ÏkUMkeLke Akíke WÃkh åkze òGk Au yLku fxkhÚke Akíke åkehu Au; yLku : nk...hu Ôkìhe Mkhe økk MkkrÚkGkkt WÃkh... MkkÚke ÔkkZeLk Bšxwt BkkìzU... Îkqtxu Îkqtxu ÕkkuE ÃkeGkU ! çkkÃkzkzkLkkt ÔkUh Ôkk¤kt ! ÍUËhk ÏkuMkeLkkt ÕkkuE Ãkeíkkt... nkLku...ÕkkuEBkk BkqMkku høke! nkLku.. BkqMku zkfkuhk ykìBk¤U nkhu zufkh Õku... Gk ! Ëefhku nkøke {kìxe Ãkkfku... nkhu Ëefhk ÃkkfU íkku yuÔkk ÃkkfÍku. Ehk ÃkrhGkkLkk Ëefhk ! hkXkuh fUÔkkìGk ækhíkeLkk ÚkkìÃk ! Íwøk økk Lk LkUMkktrÛkGkku hE økuE!

ynª Mknusu rÕkrÏkík BknkÇkkhíkLšt Ëw:~kkMkLkLke Akíke åkeheLku Õkkune Ãkeíkk Ôkuh-rÃkÃkkMkkÚke ík]Ãík ÇkeBkMkuLkLkku fÚkkÎkxf GkkË ykÔke òGk.

yLGk MkBkkòu Bkkxu swøšÃMkk søkkzíke ykÔke fÚkk-ÎkxLkkyku ÇkeÕkkuLkk ÔkíkoBkkLk SÔkLkLšt yrLkÔkkGko ytøk çkLkeLku ykÔku Au yLku ykÔke ÔkuhLke íkhMkLku ~kkLík fhÔkkLke yLku ÃkqÔkoòuLkk ykíBkkLku Mktíkku»k ykÃkÔkkLke ÎkxLkkyku yksu ÃkÛk yk

ðehíkk«ÄkLk ¼e÷ ÷kuf{nkfkÔÞku : íkuLkk Mkk{krsf Mkt˼o{kt215

rÔkMíkkhBkkt fkuE Lku fkuE MÚkkLku çkLkíke hnu Au. ‘nqhk’Lke BkqŠík yu SÔkíšt ÃkqÔkos Au yLku íku ÔGkÂõík, fwxwtçk yLku økkuºkLšt hûkÛk fhu Au yuÔke yÃkkh ykMÚkkLku Õkeæku s ykuAe ôBkhLke †eyku «Mktøk rÔkLkkLkk rËÔkMku ÃkÛk yk nqhk ÃkkMkuÚke ÃkMkkh ÚkkGk Au íGkkhu BkkÚku ykuZeLku Õkks Ôkk¤u Au yLku ÃkqÔkosLkku BkÕkkòu Ãkk¤u Au.

‘øšshktLkku yhuÕkku` yu ÚhkfÚkkBkktÚke rÔkfrMkík ÚkGkuÕšt ÕkkufBknkfkÔGk nkuÔkkÚke ËuÔkLkkhkGkÛk ÃkqÔkoòuLšt Ôkuh rËÔGk MkkÕkkuh økkGk yLku MkkÚke økkGkkuLke MknkGkÚke Õku Au:

yÔk fU... ÏkÕkkuhk Bkkh Lkt fhktÍku fh nU MkkÕkkuh ËuÔke Lk íkku..yku..., h¤Úk¤ fhÔkk yu... Lk Õkkøkkt nU...hU...

zku¤e hkìÛkBkk ÕkuçkËuhkLkku ÔkMk Lknª BkuÕkku nU...hu...

zku¤e hkìÛkBkk fk¤k fkøkÕkk çkkuÕk nU...

ykBk íkku yk çktLku BšÏkÃkhtÃkhkLkkt ÕkkufBknkfkÔGkkuLke fÚkkyku BkæGkfk¤Bkkt ÚkGkuÕkk Ãkkçkq hkXkuz yLku MkÔkkE Çkkus suÔkkt yiríknkrMkf åkrhºkku MkkÚku økqtÚkkE Au. suBkLkku MkBkGk RríknkMkfkhku 10Bkk MkifkLke ykMkÃkkMkLkku yktfu Au. yuxÕku yk çktLku

Ôkehíkk«ækkLk ÕkkufBknkfkÔGkkuBkkt GšØkuLkkt MkSÔk råkºkkuLke MkkÚku MkkÚku yk GšØkuLkkt «uhfçk¤ yuÔkkt ~khÛkkøkík-hûkk, ÔkåkLk-rLkÔkkon, økkuºk-hûkk, †e-hûkk, ÃkqÔkosMkLBkkLk suÔkkt BkæGkfkÕkeLk GšøkLkkt BkqÕGkku ÔGktrsík ÚkGkkt Au. ykBk Aíkkt yk çktLku

ÕkkufBknkfkÔGkkuBkkt ËMkBkk MkifkÚke ÃkÛk ÃkqÔkofkÕkeLk ÎkÛšt çkæšt MkåkÔkkGšt Au. fkuE ÃkÛk «òríkLke MktMf]rík Võík ÔkíkoBkkLk MkBkGkLkku ÔGkÔknkh yLku ®åkíkLkLke «Úkk s LkÚke. íku ÃkhtÃkhk ÃkÛk Au. yk ÃkhtÃkhkBkkt ÎkÛkk çkækk «kåkeLk yÔk~ku»kku MkåkÔkkGkuÕkk nkuGk

MkåkÔkkGkuÕkk sqLkk yðþu»kku ÃkkuíkkLkk ÞwøkLkku – íku Mk{ÞLke MktMf]ríkLkku RríknkMk «økx fhu Au. yk Mk[ðkÞu÷k yÔk~ku»kkuLšt yLÔku»kÛk fhíkkt fhíkkt ykÃkÛku su íku MktMf]ríkLkkt Bkq¤ Mšæke ÃknkUåke ~kfeyu. Võík Ôkehíkk«ækkLk ÕkkufBknkfkÔGkkuLkku yiríknkrMkf yLšçktæk íkÃkkMkeyu íkkuÃkÛk íkuLkkt Bkq¤ ÉøÔkuËBkktÚke Bk¤u Au su ‘Õkkuf’BkktÚke «Ôku~Gkkt nkuÔkkLke MktÇkkÔkLkk Au. ÉøÔkuËBkkt RLÿLku ‘ÚhtËh’ yuxÕku ËwøkoLkøkheykuLku hku¤e

LkkÏkLkkh fÌkku Au.10 ‘hkXkuhÔkkhíkk’Bkkt ykÔkíke ækktækÕkhkò yLku nehkÃkÚk ÃkheLke ÃkktÏkzeLkk fÚkkÎkxfLšt Bkq¤ ÉøÔkuËLkk Ãkwhwhðk-Wðoþe MktÔkkËMkqõíkBkkt òuE ~kfkGk Au. su ‘Õkkuf’BkktÚke ‘ÔkuË’Bkkt «Ôku~GkkLke ~kõGkíkk Au. ykBk Aíkkt hkXkuhÔkkhíkkLkku

Mktçktæk BkæGkfkÕkeLk ÔkkíkkÔkhÛk MkkÚku Ôkæš Au ßGkkhu øšshktLkku yhuÕkkuLkku Mktçktæk ÚhkfÚkk (rBkÚk) MkkÚku ÃkÛk Au.

rÔkîkLkkuLkk Bkík «BkkÛku ‘rBkÚk’Lke håkLkk íku MkBkGku ÚkE ßGkkhu ykrËBkkLkÔk

yLku «f]ríkLke Ôkååku rÔkÇkksf huÏkkyku MÃkü Lknkuíke. çktLku yuf MkkÔkoÇkkiBk SÔkLkBkkt

MknÇkkøke níkkt yLku åkuíkLk BkkLkÔkLšt BkLk y¿kkík YÃku «f]ríkLke ÎkxLkkykuLku ÃkkuíkkLke SÔkLkLke ÎkxLkkyku íkÚkk yLšÇkÔkkuLkk BkkæGkBkÚke MkBksÔkkLkku «GkkMk fhíšt níšt.

MkBkrü BkLk îkhk «f]ríkLkkt ík¥Ôkku yLku ÎkxLkkykuLkk BkkLkÔkefhÛkLke yk yåkuíkLk «r¢Gkk s ‘rBkÚk’(ÚhkfÕÃkLkfÚkk)Lšt Bkq¤ Au. yk heíku rÔkåkkhíkkt zwtøkhe ÇkeÕk ykrËÔkkMkeykuLke fÚkkykuBkkt yLku íkuBkLkkt ÕkkufBknkfkÔGkkuBkkt «f]rík yLku BkkLkÔkLšt «økkZ íkkËkíBGk òuE ~kfkGk Au. «f]ríkLke MkSÔkíkkLkk rÔkïkMkLkk fkhÛku s øšshktLkk yhuÕkkBkkt ËuÔk-ËuÔkeyku yLku BkkLkÔkkuLkkt yËT¼wík fkGkkuoLkk ÔkÛkoLkLke MkkÚkuMkkÚku MkkÕkkuh økkGk suÔkk Çkqåkh «kf]ríkf SÔkkuLšt yLku yBkhÎkqtxk suÔkkt sz ík¥ÔkkuLšt BkkLkÔkefhÛk ÚkGkuÕšt Au; yLku sYh Ãkzu BkkLkÔk suÔkk r¢Gkk-fÕkkÃk fhíkkt yk Mk]rüLkkt rLkMkøko ík¥Ôkku; BkkLkÔkkuLku åkBkífkrhf heíku MknkGk fhu Au. «f]ríkLke MkåkuíkLkíkkLkk rÔkïkMkLku Õkeæku s rfhkuíkhk Ëu~kLke hÏkBkkLku yktæk¤k nrhykuBk hkòLke yktÏkkuLkku WÃkkGk økhwz

ÃktrÏkÛke çkíkkÔku Au. yk s rÔkïkMkLkk fkhÛku MkkÕkkuh økkGk zku~keLšt YÃk ÕkELku

ÇkkuòLku «MkLLk ÚkkGk Au yLku ËuÔkLkkhkGkÛkLkk ÃkqÔkoòuLšt Ôkuh Õku Au. ykÔke ykMÚkkLku

Õkeæku s fk¤e ÔkkˤeLke ÇkÛkuÕke hÏkBkk hkXkuzÛku BktºkkuÚke MksuoÕkk sz yBkhÎkqtxk

ÕkuçkËu hkòLke MkuLkk MkkBku 12 Ôk»ko Mšæke Õkzu Au.

øšshktLkk yhuÕkkBkkt «f]rík ík¥ÔkkuLkk BkkLkÔkefhÛkLke MkkÚku MkkÚku BkkLkÔkLšt

ÃkÛk «f]íkefhÛk ÚkGkuÕšt òuE ~kfkGk Au. yk «f]ríkfhÛk BkkLkÔkÃkkºkkuLku rÔkhkxíkk

«ËkLk fhu Au. Íu¤w nku¤køkÛk ÏkuBkÕkk fkneËe suÔkk ÕktÃkxLkku BkkLkÔk suÔkk YÃkÚke

Lkk~k fhe ~kfíke LkÚke ykÚke íku ÏkuBkÕkkLku fqfzku çkLkkÔke Ãkkuíku çkks Ãkûke çkLku Au yLku íkuLšt BkMíkf åkktåkÚke åkqtÚke LkkÏku Au. ynª Íu¤w nku¤køkÛkLšt «f]íkefhÛk ÚkGkuÕšt òuE ~kfkGk Au. fuxÕkef ÔkÏkíku ÕkkufLkkGkfLkkt åkrhºkkuBkkt BkkLkÔkeLkk «f]íkefhÛkLku Õkeæku Õkkufku¥khíkk fu rËÔGkíkkLkku Ãkûk yuxÕkku íkku çk¤ÔkkLk çkLke òGk Au fu suÚke yk ÕkkufLkkGkfku s Õkkufku¥kh yÔkíkkhku çkLke òGk Au yLku íkuyku MÔkGkt «kf]ríkf ~kÂõíkykuLšt rLkGkBkLk fhu Au. yk Õkkufku¥khíkkLkk Õkeæku s ‘øšshktLkku yhuÕkku’Lkku ÕkkufLkkGkf Çkkuòu fu~kh ½kuze Ãkh çkuMkeLku MÔkøko Mšæke Qze ~kfu Au yLku íkuLke BkqALke íkkfkíkÚke WAk¤uÕkk ËkYÚke ÔkifwtXLšt ®MknkMkLk zkuÕkÔkk Õkkøku Au, yLku økheykuhfkuxBkkt ËkYLkk BkuÎk ÔkhMkÔkk Õkkøku Au. MkkBkqrnf ÕkkuffÕÃkLkkBkkt hnuÕkk BkkLkÔkeLkk «f]íkefhÛkLku Õkeæku s Õkkuf©ØkÚke BknkLkíkk «kÃík fhuÕk ÕkkufLkkGkfku MÔkGkt «kf]ríkf ~kÂõíkyku çkLke òGk Au, yLku íkuBkLšt yuxÕke nË Mšæke «f]íkefhÛk yLku WËk¥kefhÛk ÚkE òGk Au fu íkuyku MÔkGkt ËuÔkíkk çkLke òGk Au. íkuBkLkk yk øšÛkLkk Õkeæku ÇkeÕkkuLkk s¤wfkhLkk 216¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ

ðehíkk«ÄkLk ¼e÷ ÷kuf{nkfkÔÞku : íkuLkk Mkk{krsf Mkt˼o{kt217

ËuÔkíkk fk¤k-økkuhk ÇkuhÔkLkk MÚkkLku ËuÔkíkkLšt YÃk ækkhÛk fheLku Bkunku yLku Çkkuòu

rÔkhksu Au yLku ËuÔkhkLkk BktrËhBkkt MÚkkLk ÃkkBku Au. BkkLkÔkeLkk «f]íkefhÛkLku Õkeæku rËÔGkíkk «kÃík fhuÕk yLku VqÕkBkktÚke s «økxuÕkk ËuÔkLkkhkGkÛk økkGkkuLke BkËËÚke

øšòuhkuLšt Ôkuh Õku Au yLku íkuyku ÇkeÕkkuLkk ËuÔkhkLkk BktrËhBkkt s¤wfkh ÇkøkÔkkLkLkk

MÚkkLku ËuÔkhkLkku Xkfkuh çkLkeLku rçkhksu Au. ykBk ËurÔkGkkÔkk¤kLke ÚhkfÚkk LkÔkk LkÔkk

GšøkkuLke MkkBkqrnf ykMÚkkLku ÍeÕkíke ykøk¤ Ôkæku Au.

(þkuÄMktÃkËk, zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷, Ãk]. 34 Úke 54, «fkþf : MðÞt, 2004)

Mkt˼

1. à¢}¢¢ü, S¢ÚS±¼è. H¢ïÜUx¢¢‰¢¢¥¢ïæ }¢ï´ ±èÚ|¢¢±Ý¢, ‘‘§ç‹Îíç}¢Î x¢¢ç‰¢Ý¢ï Ï¢ëã¼ì’’ «x±ïÎ 1/7/1, Ðë. 33

2. Ï¢éËÜïU ÜU¢ç}¢H, 1950/1999, Ðë. 133, Ðí²¢x¢ : ôãÎè ÐçÚÓ¢²

3. à¢}¢¢ü, S¢ÚS±¼è. H¢ïÜUx¢¢‰¢¢¥¢ïæ }¢ï´ ±èÚ|¢¢±Ý¢, Úñ|²¢S¢è {ÝÝï²è, Ý¢Ú¢à¢æS¢è çݲ¢ïÓ¢Ýè S¢ê²ü ²¢|¢x¢ç|¢ x¢¢‰¢²ïç¼ ÐçÚcÜëU¼¢, «x±ïÎ-10, Ðë. 33)

4.Þkr¿kf, nMkw. ‘økwshktLkku yhu÷ku’ økuÞ ÷kuffÚkk yLku ÃkwhkfÚkk Mkt˼uo, (y«økx ÷u¾).

5.Ãkxu÷, ¼økðkLkËkMk. 1984/1988. yhðÕ÷e ÃknkzLke ykMÚkk, Ãk].

11. ò{¤k : Ãkxu÷, íkkhk{íke.

6.Ãkhe¾, «ðeý[tÿ r[. 1982. ¿kkLkøktøkkuºke økútÚk ©uýe - 22, ¼khík ËþoLk - 1 (RríknkMk : ykrËÞwøk), Ãk]. 36. ðÕ÷¼rðãkLkøkh : MkhËkh Ãkxu÷ ÞwrLkðŠMkxe.

7.Ãkxu÷, ¼økðkLkËkMk. yhðÕ÷e ÃknkzLke ykMÚkk, Ãk]. 9

8.yusLk.

9. Frazer,James G. ‘‘The Fearofthe Dead in PrimitiveReligion’’, p. 6

10.Ãkhe¾, «ðeý[tÿ r[. 1982. ¿kkLkøktøkkuºke økútÚk ©uýe-22, ¼khík ËþoLk1, (RríknkMk ykrËÞwøk), Ãk]. 22. ðÕ÷¼rðãkLkøkh : MkhËkh Ãkxu÷ ÞwrLkðŠMkxe.

13.

çku ÷kuf{nkfkÔÞku

zkì. {Lkkus hkð÷

‘fk÷uðk÷k’yu rVLk÷uLzLkwt hk»xÙeÞ {nkfkÔÞ økýkÞ Au. íkuLkk Mktøkúknf MktÃkkËf yur÷ykMk ÷kuLhkux ÔÞðMkkÞu íkku zkìfxh níkk. 1802{kt sL{u÷e yk ÔÞÂõíkLkk {]íÞwLku 19 yur«÷, E.Mk.2005{kt 121 ð»ko Úkþu. Mðezeþ ¼k»kk Mkkhe yuðe òýíkk nkuðk Aíkkt rVLke ¼k»kk ÃkhLkk «¼wíðLku fkhýu íku rð»kÞLkk «kæÞkÃkf íkhefu íku{Lke rLk{ýqtf E.Mk. 1853{kt fhðk{kt ykðe níke. E.Mk. 1862{kt íkuyku rLkð]¥k ÚkÞk. Ãkhtíkw íku Ãknu÷kt yLku ÃkAe íku{Lke hwr[ Mkíkík ÷kuf{nkfkÔÞLke rËþk{kt rðfMkíke hne. yk MkkrníÞLkk Mktøkún {kxu ðeMkuf ð»ko MkwÄe ÷ktçke Þkºkkyku Ãký íku{ýu fhe níke. ÷kufMkkrníÞ ytøkuLkwt íku{Lkwt ûkuºkfkÞo E.Mk. 1828 Úke E.Mk. 1844 MkwÄe Ãkqðo rVLk÷uLz{kt hÌkwt níkwt. íku{Lkkt yøkíÞLkkt Mkku¤ ÃkwMíkfku «økx ÚkÞkt nkuðk Aíkkt ½ýwt fk{ y«økx Au yu{ fnuðkÞ Au.

‘fk÷uðk÷k’ íku{Lke yux÷e çkÄe ÞþMðe h[Lkk Au fu E.Mk. 1991{kt {iMkqh ¾kíku {kºk íkuLku s fuLÿ{kt hk¾eLku yuf ÃkrhMktðkË ÚkÞku níkku. yk rðþuLke òýfkhe nrhðÕ÷¼ ¼kÞkýeyu ykÃke níke. ÷øk¼øk MkkíkMkkuÚke ðÄkhu Ãk]cMktÏÞk Ähkðíkk yk økútÚkLke íkw÷Lkk ykÃkýu íÞkt ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ MktÃkkrËík ‘hkXkuhðkhíkk’ MkkÚku fheLku yuf yÇÞkMk fhe þfkÞ. zkì. yr{Þ Ëuðu íkw÷Lkkí{ [[ko {kxu ‘fk÷uðk÷k’Lkk Mkt˼o{kt ‘¼e÷kuLkk ¼khÚk’Lku ÞkË fÞwO níkwt Ãkhtíkw yk ÷¾LkkhLkwt {kLkðwt Au fu ‘¼khÚk’ «{ký{kt «rþü økútÚk økýkÞ ßÞkhu ‘hkXkuhðkhíkk’ su íku «òLke s ÷kuf{nkfkÔÞøkík Mkk{økúe Au.

yk çktLku ÷kuf{nkfkÔÞLke íkw÷Lkk ykht¼eyu íkku ykÃkýu yk rð»kÞf ykÃkýe {ÞkoËkyku Mðefkhðe Ãkzu. fkhý fu yur÷ykMk ÷kuLhkuxLke su{ ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ Ãký ½ýk ÷ktçkk Mk{ÞÚke ykðk fkÞo{kt ÃkhkuðkÞu÷k Au. yk ûkuºkfkÞoLkkt fkÔÞku

ftXMÚk ÃkhtÃkhk Ãkh yð÷trçkík Au. ykÃkýu íÞkt ftXMÚk ÃkhtÃkhkLkku þk†eÞ íkw÷Lkkí{f yÇÞkMk Úkðku nsw çkkfe Au. çkeswt ftXMÚk ÃkhtÃkhk rðþu Ãký fux÷wtf {wøÄ ð÷ý Au. ftXMÚk yux÷u Võík y¼ý, rLkhûkh fu ykrËðkMkeykuLke MkkrnÂíÞf çkkçkíkku s Lknª; ðuËLke É[kyku, ykÃkýk fux÷ktÞ ÄkŠ{f rðrÄøkkLkku Ãký ftXMÚk ÃkhtÃkhk{kt s ykðu Au. yux÷u Võík ftXMÚkLke «[r÷ík Ãkrh¼k»kk-ÔÞkÏÞk{kt yk MkkrníÞLkwt {qÕÞktfLk Lk fhe þfkÞ.

fËLke árüyu íkku ‘hkXkuhðkhíkk’ fk÷uðk÷kLkk «{ký{kt yzÄwt s økýkÞ. ÷kuf{nkfkÔÞLkkt ½xf íkíðku fu Eíkh çkkçkíkku ykÄkhu ynª íkw÷Lkk fhðkLkku ykþÞ LkÚke, Ãkhtíkw yk ÷kuf{nkfkÔÞLkk Ãkrh[ÞÚke ykÃkýLku þwt MkktÃkzu Au fu yLÞ rðãkþk¾kLkk yÇÞkMkeLku hMk Ãkzu íkuðe fE çkkçkíkku Au íkuLkku Võík ytøkwr÷rLkËuoþ s fÞkou Au.

‘fk÷uðk÷k’ yu rðrþü ¼q¼køk Ëþkoðíke h[Lkk Au, ßÞkhu ‘hkXkuhðkhíkk’ yu yuf «òfeÞ [uíkLkk Ëþkoðíke fÚkk Au. ‘fk÷uðk÷k’{kt {kLkðMktMf]ríkLkkt ykrË{

íkíðkuLke ðkík Au ßÞkhu ‘hkXkuhðkhíkk’ {kt ykrË{ ð]r¥kLke ðkík Au. ‘fk÷uðk÷k’Lkkt

LkkÞfLkkrÞfk íkÚkk Mk{ksMktMf]rík yuðk ð¤ktf Ãkh Ëu¾kÞ Au fu ßÞktÚke {Lkw»Þ ÃkkuíkkLke ykrË{íkk íÞSLku MkÇÞíkk íkhV zøk {ktzíkku nkuÞ, yk árüyu yk f]ríkLkk

YÃkktíkhfkhu yrîíkeÞ {nkfkÔÞ íkhefu íkuLku LkkutÄe Au. rðïLkkt çku {nkfkÔÞku ‘hk{kÞý’ yLku ‘{nk¼khík’ fk÷uðk÷k’Lke íkw÷Lkk{kt yríkykÄwrLkf ÷køku.

rVLk÷uLzLke «òLkku yk ðkhMkku ðkMíkð{kt íkku ynªLke ÷kuf«rík¼kLke s ËuLk Au. ‘fk÷uðk÷k’{kt LkøkhMkÇÞíkkLkkt íkýkð, Ëçkkð, »kzTÞtºk, hks«kMkkË, níÞkfktz ðøkuhu LkÚke. {kLkðeLke ykMÚkkykuLku fkuE Ä{o{kt ykÞkusLkçkØ fhe çkúñktzLku ÷E yËT¼wík íkÚkk ykíktfLku fkuE ËþoLk{kt Zk¤ðkLkku «ÞíLk LkÚke. yk h[LkkLkk ½xLkkûkuºk íkhefu ¾wÕ÷wt ykfkþ, íkuLke Lke[uLkkt {uËkLkku, [rhÞký, Ãkðoíkku, LkËeyku, íkÚkk Mk{wÿrfLkkhk, íkuLke ÷nuhku Au.

‘fk÷uðk÷k’Lkk h[rÞíkkyku fkuE ¼÷k¼ku¤k, yrðfrMkík òríkLkk MkÇÞku LkÚke. íku{Lke «rík¼k «¾h fÕÃkLkkþe÷ Au. ynª LkkÞf íkhefu frð, økkÞf, ¾uzqík yLku [{ífkrhf ÔÞÂõíkíðLku MÚkkÃke ykÃÞwt yLku Mk¥kk, MktÃkr¥k Ãkh yfkrÄfkh

220¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

RåAíke ík{MkLke þÂõík rðhwØ yk ÔÞÂõíkíðLku ÞkußÞwt. ßÞkhu ‘hkXkuhðkhíkk’

‘Mkíkswøk’Lke ðkhíkk f¤ÞwøkLkk {kLkðe ðkt[u Au íÞktÚke ykht¼kÞ Au. ykÃkýu íÞkt ðuË «k[eLk økýkÞ Au Ãkhtíkw ykrËðkMke ÃkhtÃkhkLkk yÇÞkMkeyku su{ su{ MktþkuÄLk fhíkk òÞ Au íku{ íku{ íku{Lku fËk[ fnuðkLkwt Úkþu fu ykrËðkMke ÃkhtÃkhk ÃkkMku ðuËLku

«k[eLk fnuðkLke Wíkkð¤ fhðk suðe LkÚke. òu fu ‘fk÷uðk÷k’Lkwt ðkíkkðhý òuíkkt ‘hkXkuhðkhíkk’ ykÄwrLkf ÃkrhðuþLke ÷køku. fÚkLkf¤kLkwt {k¤¾wt íkku nMkw Þkr¿kfLkk {íku fËk[ fwwxtwçkfw¤Lkk çkkhkuxLke ðkíkkoÃkØrík Ãkh yð÷tçku Au. fuþhe hkXkuz, {kuh[tøk hkýe, økwsrýÞk økZLkk ÄktÄ÷ hkò, òÞurhÞkLkku hkò fk¤w ¾UMke, Ëqçk¤ku {k¤e, {LkMkk {k¤ý, MkqðhLkku ðuþ ÷uíkk {nkËuð, fk¤ku feh, Lkð÷k¾ Ëuðe, nehkÃkÚk hkýe, fwtðh ÃkkçkwS, [ktËkuS, çku çknuLkku Ëuðku÷ yLku íku{k, Lkð÷k¾ ÃkkuXkuLkku {kr÷f ÷k¾ku ðýòhku, ÃkkhMkÃkeÃk¤ku, ðuhkX Lkøkhe, ¼e{[khý, ys{ku÷ hkò, þqhk yLku Mks{ku÷, suËhku ¾UMke, çkqhku hkXkuz, íkusr÷MkkuxkÚke øk¼o hnu Au íku ͤhku fwtðh ðøkuhuLkk ðuhÍuhLke yk fÚkk Au. Mðezeþ íkÚkk rVLke çktLku «ËuþLke su{ yk ðkíkko yksLkk økwshkík hkßÞLke Au. çktËqfLkk WÕ÷u¾kuÚke ÏÞk÷ ykðu Au fu yk ðkíkko Võík yksLkk {u{kuhkEÍuþLk LkÚke, RB«kuðkEÍuþLk Ãký Ãkk{e Au. ð¤e ËuðfÚkk, ÃkþwfÚkk, ÷kuffÚkk, RríknkMk, ËtíkfÚkk, Ä{ofÚkk, ÃkwhkfÚkkLkk «k[eLk íkÚkk {æÞfk÷eLk fÚkkÃkØríkLkk íkkuhíkhefk

íkuLku ðkíkko yLku fÚkk çktLku «fkhkuLkk «Ëuþ{kt {qfe ykÃke ykÃkýe Mk{ûk ÷kuf{nkfkÔÞLkku òýu Mk{LðÞ yÃkkÞ Au. ‘fk÷uðk÷k’{kt {wÏÞ ÔÞÂõíkíð ðkELkk {kuELkuLk íkÚkk íkuLkk ¼kE yLku MkkÚke RÕ{krhLkLke ðkík Au. yuf ¾uzqík Au íkku çkeò ÷wnkh Au, íkuLke ðkík Ãk[kMk YLkuk{kt {qfðk{kt ykðe Au. ‘fk÷uðk÷k’{kt ÃkðLkfLÞk Mkkøkh{kt Qíkhu, Ãk]ÚðeLkwt rLk{koý ÚkkÞ, ÷kÃkËuþeLke çknuLk ykELkku Mkk{Lk {kA÷e çkLku, Qzíkk {kÞkðe yïLku Ãkkze Ëuíkk ÞkuWfknkELkuLk, ÷kuWne su ËwøkoLke {kr÷f Au. ðkRLkk {kuRLkuLk MktMf]ríkLkkÞf Au. RÕ{krhLkuLk yLku ÷ku¾tzLke þkuÄLku Mkktf¤e ÷uðkÞk Au. ÷uÂB{Lk fkRLkuLkLku rððkn{kt çkku÷kððk{kt Lk ykðíkkt yk¢{ý, †eykuLkku îeÃk, WLíkk{ku yLku fk÷uðkou ðå[u ¼úkík]ÞwØ, RÕ{krhLkLk ÃkkuíkkLke {]ík ÃkíLke ÃkkA¤ MkkuLkk[ktËeLke «rík{k çkLkkðu, fÚkkLkk ytík¼køk{kt òËwøkhýe ÷kuWne fk÷uðk÷kLkk ÷kufkuLku Mkíkkððe hªA {kuf÷u Au, suLku ðkRLkk {kuRLkuLk {khe Lkk¾u Au, yLku {Äwh økeík økkíkkt [tÿ yLku MkqÞo ykfkþ ÃkhÚke Ähíke Ãkh ykðu. Ãkhíkw òËwøkhýe íkuLku AwÃkkðe Ëu yLku fk÷uðk÷k ûkuºkLkk çkÄk [q÷kLkku yÂøLk çkwÍkðe Ëu. íkku Mk]rüLkk rLkÞtíkk íkuLku çkeò [tÿMkqÞo {kxu yÂøLk ykÃku. yÂøLk çk[kðe ÷uðkÞ

Au. {nkfkÔÞLkku LkkÞf ÃkkuíkkLkkt økeíkMktøkeík «òLku ykÃku Au. yk çktLku {nkfkÔÞku ftXMÚk ÃkhtÃkhk{kt s¤ðkÞu÷kt níkkt yLku íku{Lku {wrÿík fhðk{kt ykÔÞkt Au. fÚkf yLku økkÞfLkwt {n¥ð çktLku{kt Au, WÃkhktík Ëuð yLku {kLkðMktçktÄku, «kf]ríkf ík¥ðku MkkÚku íkkËkíBÞ, [{ífkrhf ÃkwhkfÚkkykuLke rðÃkw÷ Mkk{økúe çktLku {nkfkÔÞku{kt Au. ykÃkýu òýeyu Aeyu fu ¼khík{kt yksu Ãký fhkuzku ÷kufkuLkk r[¥k{kt {nkfkÔÞku «¼kðf Ãkrhçk¤ íkhefu yÂMíkíð Ähkðu Au. íkuÚke Mðk¼krðf Au fu rVLk÷uLzðkMkeykuyu ‘fk÷uðk÷k’{ktLkk s yÚkoMktfuíkku økw{kðe ËeÄk nkuÞ íku yksu ¼khíkeÞ yÚko½xLkfkhkuLku {¤e ykðu. ð¤e, Mkk{krsf «Úkkyku yLku rðïkMkLke sz Ãký «kÃík ÚkkÞ.

¼khíkeÞ {nkfkÔÞku{kt íkÚkk sLkSðLk{kt su Qòo yLku W»{k Au íku s ík¥ðku nòhku {kE÷ Ëqh, MkUfzku ð»kkou Ãknu÷kt Xtzk «Ëuþ{kt Ãký «kÃík ÚkkÞ Au. yk çktLku h[LkkykuLku Mk{ktíkhu òuðkLkwt yux÷k {kxu ÞkuøÞ Au fu rLkfxðíkeo MkkrníÞMðYÃkkuLke {kðsíkÃkØrík ÷øk¼øk Mkh¾e nkuÞ Au yLku ykÃkýk hMkrðïLku çk]nËT çkLkkðu Au.

MkkÚkkuMkkÚk ftXMÚk ÃkhtÃkhkLke ðkíkku ÚkÞk fhíke nkuÞ íÞkhu ÃkhtÃkhk yux÷u þwt ? yk ÔÞkÃkkhefhýLkk s{kLkk{kt ÔÞÂõíkøkík íkÚkk Mkk{qrnf Míkhu ÃkhtÃkhk fux÷e yLku

fÞk MðYÃku çk[u Au ? yksu su ykðfkÞo økýkÞ Au íkuLkwt ÃkqðoYÃk fuðwt níkwt ? ÔÞðnkhsøkík íkÚkk f¤ksøkík{kt Mkðofk÷eLk W¥k{ ytþku fuðe heíku «økxu Au íkuLkk

Lk{qLkk ÷u¾u ykðe h[Lkkyku ÃkkMku sE þfkÞ fu fu{ ?*

Ãkrhrþü : 1

‘fk÷uðk÷k’ Lkk fux÷kf ytþku

fk÷uðk÷kLkku LkkÞf ðkRLkk{kuRLkuLk økkÞf Au. su fÚkf Ãký Au. ÃkkuíkkLkk økeíkku rðþu íku sýkðu Au :

òËwE yMkhLkkt su økeík nwt þeÏÞku (íku{ktÚke) fux÷ktf íkku hMíkkykuLke ÄkhuÚke {u¤ÔÞkt, fux÷ktf ÷k÷økkZ ð]ûkÃkktËzktÚke [qtxâkt Au.

fux÷ktf Íkzeyku{ktÚke ¾UåÞkt Au, fux÷ktf LkkLkk Akuzðk{ktÚke ÷eÄkt. fux÷ktf Qøkíkk ½kMk{ktÚke yÚkðk ÃkøkËtzeyku{ktÚke yufXkt fÞkO.

* ‘fk÷uðk÷k’Lke rðøkíkku rð»ýw ¾huLke MktÃkkrËík ykð]r¥kLku ykÄkhu

ßÞkhu nwt økkuðkr¤Þk AkufhkLkk ðuþu ½q{íkku níkku, [rhÞkýku{ktÚke ÃkMkkh

Úkíkku níkku, nt{uþ {ÄÚke A÷fkíke xufheyku Ãkh Vhíkku íkuLke fk¤e AkÞkLkk

½w{kðLke ÃkkA¤Úke, fkçkhr[íkhe çkkswÚke síkku íÞkhu rn{ ÃkkuíkkLkwt økeík økkíkwt níkwt

yLku ðhMkkË {Lku íkuLke ðkíkkoyku Mkt¼¤kðíkku níkku.

nðkyku ÷kðíke níke yLÞ økeík yÚkðk Mk{wÿLke ÷nh ÷ELku ykðe

[Zíke [f÷eyku Ãký ÃkkuíkkLkkt økeík íku{kt òuzíke yLku ð]ûkkuLkk ytfwhku ÃkkuíkkLkk òËwE {tºk.

{U økeíkLku yuf ËzkLkk YÃk{kt sfze ÷eÄkt. yuf Ãkkuxfe{kt çkktÄe {khe M÷us{kt {qfe Ëô Awt, M÷us{kt ½uhu ÷kðwt Awt. VheÚke íkuLku ¾¤k MkwÄe ÷E òô Awt. ¼tzrfÞkLke çku ¼kutÞk¤e Ãkh íkktçkkLke Ãkuxe{kt hk¾e Ëô Aw.t Xtze{kt {khwt økeík ykhk{ fhe hÌkwt Au.

Mk]rüLke WíÃkr¥k rð»kÞf «khtr¼f ÔÞðMÚkk yÔÞðMÚkk ytøku fÚkføkkÞf-LkkÞf fnu Au íku{

(s÷{kíkk ÃkðLkfw{kheLkk)

íkqxu÷k #zkLkk

Lke[uLkk rnMMkkÚke {sçkqík Ähíke çkLke.

íkqxu÷k #zkLkk WÃk÷k ¼køkÚke ykfkþLke Ÿ[e f{kLk çkLke.

sËeoÚke, WÃk÷k rnMMkkÚke MkqhsLke íkus [{f çkLke.

WÃk÷k ¼køkÚke s [tÿ çkLÞku, fux÷ku «¼kðf !

#zk{kt su (çkkfe) níkwt íku{ktÚke ykfkþLkk íkkhk çkLÞk.

#zk{kt su fk¤kþ níke

íkuLkk nðk{kt LkkLkkt Mkh¾kt ðkˤ çkLÞkt

(ßÞkhu frð-økkÞf-LkkÞf ðkRLkk {kuRLkuLk sLBÞku Lk níkku)

Mk{wÿ{kt xufhkyku {wfkE økÞk níkk, ykfkþ{kt Úkkt¼÷kyku ¾kuze ËuðkÞk níkk.

¼qr{ yLku {nkîeÃk çkLke [qõÞk níkk.

Ãknkzku Ãkh ríkhkzku çkLke økE níke.

rðfMkíkk ð]ûkLku òuELku fkuÞ÷u yLku ðkMktíke [f÷eyu ÃkqAâwt.

ykLku fu{ Q¼wt hnuðk ËeÄwt Au ?

ðkELkk {kuELkuLku fÌkwt : yux÷k {kxu fu íkwt xfe þfu,

yku fkuÞ÷, suÚke íkkhe fqf økwtS þfu.

ÃkkuíkkLkk huíke suðk htøkLkk ftXÚke {eXwt fqsLk fh.

ÃkkuíkkLkk Ãkkík¤e Äkíkw suðk yðksÚke MkkVMkkV fqsLk fh.

Mkðkhu Ãkkufkh, Mkktsu Ãkkufkh

yLku yuðe heíku {æÞknTLku Ãkkufkh

{khe [kuíkhVLkkt {uËkLkkuLku ykLktrËík fh

suÚke {khkt ðLk yrÄf «MkLLk çkLku suÚke {khk rfLkkhk rðþu»k Mk{]Ø

çkLku,yLku {khwt ¾uíkh rðþu»k V¤ÿwÃk çkLku.

ÞwðkLk ÃkkuWfk nkRLkuLk ð]Ø þkýk ðkRLkk {kuRLkuLk MkkÚku økeíkku ytøku

MÃkÄko fhðk «Úk{ {w÷kfkík ÷u Au íÞkhu ÃkqAu Au,

{Lku øknLkík{ çkwrØ{¥kkLkk þçËku çkíkkðku, {Lku nðu þkïík ðMíkwyku

çkíkkðku íÞkhu ÞwðkLk ÞkuWfk nkRLkuLk W¥kh ykÃku Au,

nwt òýwt Awt fu Ëuð[f÷e õÞktÚke ykðu Au ?

Vwífkhíkku Lkkøk yuf MkkÃk Au yLku YVu ÃkkýeLke yuf {kA÷e Au.

nwt òýwt Awt fu ÷kuZwt MkÏík nkuÞ Au yLku fk¤ku fkËð fzðku.

Qf¤íkk ÃkkýeÚke ËËo ÚkkÞ .

ykøkLke økh{e Ãký fü Ëu Au.

Ãkkýe MkkiÚke Ãkwhkýwt yki»kÄ Au.

ÍhýktLkkt Veý yuf òËwE ¾kuhkf Au.

MksoLknkhLkwt MðYÃk {kÞkðe Au.

ykfkþ{ktÚke yÂøLk Qíkhu Au.

yÞMf{ktÚke íkktçkw {¤u Au.

Ãkwhkýkt çkÄkt ðkMkýku ÃkÚÚkhLkkt níkkt.

þkýku, ÂMÚkh ðkRLkk {kuRLkuLk

yk þçËku fnu Au

þwt ftE rðþu»k çkkíkðeþ íkwt {Lku ?

yÚkðk íkkhe {q¾oíkkLkku ynª s ytík ykðu Au ?

RÕ{krhLkLke MkkÚku ÷kuWneLke ÃkwºkeLkwt ÷øLk ÚkÞwt. íku Mk{Þu çkku÷kððk{kt

224¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

Lk ykðíkkt ÷uÂB{Lk fkRLkuLk yíÞtík ¢kurÄík çkLke ÃkkuÌk÷kuLkk Ëwøko íkhV «ðkMku síkkt

hMíku MkkÃk {¤u Au.

hMíkk{kt yuf MkÃko ðktfku[qfku ÚkE hÌkku níkku.

çkhkuçkh Ëhðksu szkÞu÷

ð]ûkLke xøk÷e zk¤Úke Ãký ÷ktçkku, rðþk¤ Míkt¼kuÚke Ãký {kuxku

yLku MkÃkoLke ykt¾ku níke MkUfzku

yLku MkÃkoLke S¼ níke nòh

yLku yuLke ykt¾ku níke [khýeÚke Ãký {kuxe.

íkuLke S¼ ¼k÷kLke yýe {kVf ÷ktçke níke.

yLku íkuLkk Ëktík ¾hrÃkÞkLkk nkÚkk suðk.

íkuLke ÃkeX Mkkík Lkkifkyku sux÷e Vu÷kE níke...

íkuLku òuE ®sËkrË÷ ÷uÂB{Lk fkELkuLk fnu Au, Ãkkíkk¤{kt hnuLkkhk fk¤k MkÃkof]r{, suLkku htøk Mkúkð ÚkÞu÷k øk¼o suðku Au.

íkLku ynª Mkhfðk {kxu zk¤eyku ðå[uÚke

fkuý ÷kÔÞwt ?

fkuýu {kufÕÞku Au íkLku íkkhk Ëh{ktÚke ?

MkkÃkLku hMíkku ykÃkðk fnu Au Ãký íku {kLkíkku LkÚke yLku Vwífkh fhíkku hnu

Au íÞkhu ð]Økyu Ëþkoðu÷k «k[eLk {tºkLkwt M{hý fhe yu MkkÃkLke WíÃkr¥kLke ðkík fhu Au. íkkhe {k yuf Mk{wÿe [qzu÷ níke, íkuLkk Úkqtf{ktÚke MksoÞu÷ku MkkÃk A ðhMk yLku Mkkík ðhMk økh{ Mk{wÿ MkÃkkxe Ãkh íkhíkku hÌkk ÃkAe ¼qr{ Ãkh ykðíkkt

Mk]rüLke ºký Ãkwºkeyku ykðe, íkuLku òuE. y{tøk÷Úke y{tøk÷ QÃksu íku{ íkkhe

WíÃkr¥k ÚkE, neMkeyu Úkqtf{ktÚke çkË÷e fk¤ku MkkÃk çkLkkðe SðLk yÃÞwO.

õÞktÚke ykÃÞwt yuLku SðLk ?

fku÷MkkLkk Zøk÷k{ktÚke.

íkku yuLkwt ÓËÞ õÞktÚke çkLkkÔÞwt ?

yuLke {kLkk ÓËÞíktíkw{ktÚke.

yk ½]ýkMÃkË «kýeLkwt rË{køk ?

yuf sçkhsMík ÷nuhLkk {kuòÚke.

yk çkËMkqhík [esLku çkwrØ õÞktÚke {¤e ?

{¤e yuf fkurÃkík ÍhýkLkk Veý{ktÚke.

{Míkf õÞktÚke ykÔÞwt yk økkuçkhk òËwLkwt.

yuf Mkªøk{ktÚke, Mkzu÷e Mkªøk{ktÚke.

yuLke ykt¾ku õÞktÚke çkLke ?

÷uBÃkkuLkk yuf çke{ktÚke.

yk ËuzfkLkk fkLk õÞktÚke çkLÞk ?

ð]ûkLkkt ÃkktËzk{ktÚke.

yk yrLküLkk {kuZk{kt S¼ õÞktÚke ?

fuEíkku ÷kELkuLkLkk ¼k÷k{ktÚke.

yk y{tøk÷ «kýeLkk Ëktík ?

sðLkk zqtzk{ktÚke.

ykLkku ðktMkku õÞktÚke çkLÞku ?

neMkeLke ykøkLkk fku÷Mkk{ktÚke.

ykLke n÷íke[÷íke ÃkqtAze õÞktÚke çkLke ?

xufheykuLke xku[uÚke.

ykLkkt yktíkhzkt õÞktÚke çkLÞkt ?

íku íkku ÷eÄkt MðÞt {]íÞwLkk ftËkuhk{ktÚke.

¼e÷e MkkrníÞ : yuf yæÞÞLk, MktÃkkËf : zkì. nMkw Þkr¿kf, Ãk]. 190Úke 197, økwsohe xÙkÞçk÷ VkWLzuþLk, ytçkkS, 2009

ykrËðkMke÷kuf{nkfkÔÞ‘hkXkuhðkhíkk’rðþu

«u{S Ãkxu÷

zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u økwshkíke{kt ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkwt MktþkuÄLkMktÃkkËLk-«fkþLkfhðk{ktÃkkuíkkLkwtSðLkMk{ŠÃkíkfÞwOAu.ykrËðkMke÷kufMkkrníÞLke øktøkkuºke rÍ÷ðkLkk ‘¼økehÚk-f{o’Úke íkuyku yktíkhhk»xÙeÞ ÏÞkrík Ähkðu Au. yk ûkuºkLkktíku{LkktÃk[kMkÃkwMíkfkuAu.«fkþLkkuÚkÞkt.íku{Lkwt«ËkLkr[htSðyLkuÞþkuËkÞe Au. íku{Lkk fkÞoLku {q÷ðíkkt ÷kufMkkrníÞrðËT

zkì. nMkw Þkr¿kf

LkkUÄu Au : “yk Ãknu÷kt økwshkík{kt, ¼khík{kt fu {khe òý{kt Au íkux÷k yk ûkuºkLkk rðï{kt fkuE Ãký yuf

MktþkuÄfu,fkuEyufsòríkLkkftXMÚkMkkrníÞÃkhykðwt-ykx÷wtfkÞoLkÚkefÞwO.íku{ktÞ íku‘økwshktLkkuyhu÷ku’yLku‘hkXkuhðkhíkk’yuçku÷kuf{nkfkÔÞLkkfw¤Lkkt÷kufkÏÞkLkku íkkuykûkuºkLkktøkwshkíkuhkuÃku÷k[kh{nkMke{kMíkt¼kuAu.”(¼e÷e÷kufMkkrníÞ:yuf yæÞÞLk’ nMkw Þkr¿kf, Ãk].7)

ykÃkýk rþü MkkrníÞ{kt {nkfkÔÞku Mksoðk {kxu su «ÞkMkku ÚkÞk Au, íku MkV¤ fu LkkUÄÃkkºk LkÚke. økwshkíke ¼k»kk {kxu íkku yk ¼e÷e ÷kuf{nkfkÔÞku yu økwshkíkLkwtrðïMkkrníÞ{kt«ríkrLkrÄíðfhLkkhe,økkihðykÃkLkkhef]ríkykuAu.ynª [khuÞLke ðkík fhðkLkwt AkuzeLku {kºk íku{ktLke yuf f]rík su «Úk{ «fkrþík ÚkÞu÷e íku ‘hkXkuhðkhíkk’ rðþu Úkkuze-ÞÚkk{rík ðkík fheþ.

MktþkuÄfu ‘hkXkuhðkhíkk’Lke ¼qr{fk{kt íku õÞktÚke «kÃík fhe íku LkkUæÞwt Au. ¾uzçkúñk íkk÷wfkLkk ¾uzðk økk{Lkk ðíkLke MkkÄw LkkÚkk¼kE ¼qhk¼kE øk{kh yLku

íku{Lkkt ÃkíLke Mkktf¤eçkuLk ÃkkMkuÚke íkuLkk {q¤ SðLík ðkíkkðhý{kt æðrLk{wrÿík fhu÷e

Au. yk¾e fÚkk 45 fuMkuxTMk{kt ¼he ÷E ytËksu ºkýMkku Ãk[kMk sux÷kt Ãk]cku{kt r÷rÃkçkØ fhkE Au. ðeMk{e MkËeLkk ytík MkwÄe {kir¾f s¤ðkÞu÷e ykðe Ëe½ofÚkk «kÃík fhðe yu Ãkkuíku s {kuxwt ykùÞo Au, íkuLkwt ¾kMk fkhý yu fu ¼e÷ku{kt ðuh ÷uðkLke ÃkhtÃkhkøkík «Úkk Au. íkuLkk rðþu zkì. ¼økðkLkËkMk ÷¾u Au : “yk rðMíkkhLkk ¼e÷ ykrËðkMkeyku{kt ðuh ÷uðkLke Ãkwhkýe «ýk÷e Au. yk «Úkk íku{Lke yksLke rsðkíke

SðLk-herík MkkÚku yrðLkk¼kðu òuzkÞu÷e Au. íku{Lke ðuh¼kðLkk ÃkuZe Ëh ÃkuZe Qíkhu Au. yk ¼kðLkkLku «økx fhíke yuf fnuðík Ãký íku{Lkk{kt «[r÷ík Au fu ‘Ãke÷ktLkwt ðìh yìtíkkuRyìLkU¾kÞ!’–¼e÷kuLkwtðuhWÄEÃkýLknª¾kÞ!{khu÷kMðsLkLkwtðuh÷eÄk ÃkAe s íku{Lkk {LkLku þktrík {¤u Au. ðuh økkuºk økkuºk ðå[u ykøk¤ [k÷u Au. Mkk{Mkk{u çku ÔÞÂõíkykuLku {kÞko ÃkAe s ðuhLke Mkk{krÃík ÚkkÞ Au. ytíku çktLku Ãkûk {kLÞ hk¾u íkku ðuhLkuð]ûkLkkÚkz{ktËkxeËuðk{ktykðuAu.Mkk{Mkk{uøkku¤¾ðzkðeLkuðuhLkeMkk{krÃík fhðk{kt ykðu Au.” (¼e÷ ÷kuf{nkfkÔÞ : hkXkuhðkhíkk’, Ãk]. 1)

{hLkkhLkkufwxwtçkeMkk{uLkefkuEÔÞÂõíkLku{khe,íkuLkwt{kÚkwtfkÃke,yufÃkkºk{kt ÷kune Ãký ÷kðu Au. yøkkW {hLkkhLke M{]rík{kt su ÃkÚÚkhLkku Zøk fÞkuo nkuÞ Au íkuLku hõíkkr¼»kuf fhu Au. ðkhe Zku÷ ðøkkze ÷kufMk{wËkÞ yufXku fhu Au. ‘Wòýe’ fhe ‘nqhk’Lke {qŠík {ktzðkLkkurËðMkLk¬e fhuAu. íkuþw¼rËLku, rðrÄðíkT‘nqhku’MÚkkÃkuAu.

íÞktyk¾ehkíkrðsÞkuL{kË{ktLkk[-økkLk[k÷uAu.íkuð¾íkuøkðkíkkt¼sLkkuLkeMkkÚku ‘ÃkktzðktLke ðkhíkk’{ktÚke ðehíkk«ÄkLk «Mktøkku økðkÞ Au. yk çkÄwt økkZ ©ØkÚkeÄ{ofkÞoYÃkuÚkkÞAu.yk‘hkXkuhðkhíkk’LkefÚkkrðîkLkzkì.rþhe»kÃkt[k÷÷¾uAuíku{ “søk«rMkØ hku{kLMkkuLke nhku¤{kt ykðe þfu yuðe Au. Mk{ksLkk çkÄk s MíkhLkk ÷kufkuðkheòÞyuðe fux÷eçkÄeMkk{økúeynª òuðk{¤uAu.”(‘ðLkMðh’:MktÃkkËf - çk¤ðtík òLke, Ãk]. 158) yk «fkhLke f]rík ‘økkð’ yLku ‘yÚkkoð’ yu{ çku heríkyu «Míkwík ÚkkÞ AuÞkLku ‘økkðkLke yLku fnuðkLke heríkyu’ hsq Úkíke nkuÞ Au. ‘hkXkuh ðkhíkk’ yu ÃkkçkqSLkk ÃkðkzkLkwt ¼e÷e YÃkktíkh Au. zkì. òìLk ÂM{Úku

R.Mk.1991{kt‘ÄyurÃkfykìVÃkkçkqS’Lkk{uøkútÚkYÃkuMktÃkkËLkfÞwOAu.hksMÚkkLk{kt ÃkkçkqSLkkuÃkx(Ãkz)r[rºkíkYÃkunkuÞAuíku«ËŠþíkfherLkrùíkòríkLkk¼kuÃkk-¼kuÃke ðkã MkkÚku ©Øk¤w Mk{qn ykøk¤ hsq fhu Au. (íku rðþu William Dalrymple

Lkk{Lkk ÷u¾fu ‘Nine lives’ ÃkwMíkf{kt ‘The Singer of Epic’ «fhý{ktykrËðkMke ÷kuf{nkfkÔÞ ‘hkXkuhðkhíkk’

228¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

{kunLk yLku çkLkkMke-îkhk fuðe heíku hsq fhu Au íku rðøkíku yk÷uÏÞwt Au). íku fÚkkLkkt

[rhºkku ykMÚkkÚke òuðkíkkt nkuE ÷kuf{kLkMk{kt ¼¤u÷kt nkuÞ Au.

hksMÚkkLkLkktfux÷ktfûkkºkÄ{eosqÚkkuMktòuøkkuðþkíkTyhðÕ÷eLkeÃknkzeyku{kt hnuðk ykðe økÞkt nkuÞyLku MÚkkrLkf ykrËðkMke «ò{kt ¼¤e økÞktnkuðkLke fÕÃkLkk rðîkLkkuyu fhe Au. íku{Lkk ÷kune{kt ¼¤u÷e ÃkhtÃkhkykuLkwt fu fÚkkykuLkwt ¼e÷e{kt YÃkkLíkhý ÚkÞkLke þõÞíkk LkkUÄe Au. ‘hkXkuhðkhíkk’Lkk {q¤{kt fLkkusLkk sÞ[tË hkXkuzLkk ðtþ MkkÚku MktçktÄ òuze ykÃÞku Au. sÞ[tËLkk {]íÞw ÃkAe íku{Lkk ðtþòuyu {khðkzLkk ‘Ãkk÷e’{kt hkßÞ MÚkkÃÞwt. sÞ[tË hkXkuzLke Ãkkt[{e ÃkuZeyu ÄwnzS yLku íku{Lkk Ãkwºk ÃkkçkqS ÚkÞk. íku ÷kufËuðíkk íkhefu ÃkqòÞk. hksMÚkkLk{kt ÚkÞu÷k Ãkkt[ Ãkehku{kt íku MÚkkLk ÃkkBÞk.

‘hkXkuh ðkhíkk’Lke fÚkk yLku Mktf÷Lkk :

(1) fuMkhehkXkuzLke Ãkkt¾ze.

(2)økwsrýÞkøkZLkkÄktÄ÷hkòyLkuòÞurhÞkøkZLkkfk¤w¾U[eLkefÚkk. – ÄktÄ÷ íkÃk fhe nehkÃkÚk yÃMkhk MkkÚku þhíke ÷øLk fhu Au. íkuLkkt [kh MktíkkLkku - 1. ÃkkçkqS, 2. [ktËkuS, 3. Ëuðku÷ 4. íku{kt.

(3) rþfkh fhðk ykðu÷k fk¤wLkwt ¾qLk.

(4)ÃkkçkqSyLku[ktËkuSçku¼kEyku–íku{LkeçknuLkËuðku÷Lku¼køkrýÞkøkZ ¼e{ [khý MkkÚku Ãkhýkðu Au yLku íku{ktLku òÞurhÞkLkk sUËhk ¾U[e òuzu ÷øLk fhu Au.

(5) ÷k¾kLke ÃkkuXâkuLke ÷qtx ÃkkçkqS yLku [ktËkS îkhk.

(6) íku{ktLkk {k{uhk{kt íkuLke MkkMkw ÃkkçkqS yLku [ktËkuSLku {nuýkt {khíkkt ðuhkX{kt ÞwØ yLku ðtþ LkkþLkku ¾eszku ððzkÔÞku.

(7) sUËhku ¾U[e yLku íkuýu ÷eÄu÷ ðuh.

yk ðuh ÷uðk{kt ÃkíLke íku{ktLkku MkkÚk ¼¤u Au. sUËhkyu [khýkuLku {kÞko. ÃkkçkqSLku Vuhk Vhíkkt Mk{k[kh {éÞk. íkhík fxkheÚke LkððÄq MkkÚkuLkk Auzk fkÃÞk. íku ËhBÞkLkfxkhe ÃkhÚkeyuf rËÔޑͤqfku’(Íçkfkhku - íkusr÷Mkkuxku) LkððÄqLkkÃkux{kt «ðu~Þku. ÃkkçkqS yLku [ktËkSyu ËeÃkkðr÷ Lkkzeyu sE sUËhk rMkðkÞ çkÄkLku fkÃke LkkÏÞk yLku økkÞku ÃkkAe ðk¤e.

(8) ðhMkku ÃkAe sUËhkyu Mk{kÄkLkLkk çknkLku Ëøkku fhe Lkþk{kt [f[qh ÃkkçkqS yLku [ktËkSLku fkÃke LkkÏÞk.

ykrËðkMke ÷kuf{nkfkÔÞ ‘hkXkuhðkhíkk’ rðþu229

(9) ÃkkçkqSLkk ͤhkfwtðhu çkk¤òuøkeYÃku òÞurhÞk ykðe, íkuLke VkuE

íku{kLkk MknfkhÚke ðuh ÷eÄwt. sUËhkLku {khe ½qtxu ½qtxu ÷kune ÃkeÄwt, {qAku htøke. xtqf{kt ðuh-«ríkðuhLke yËT¼wík hMkLke ðkíkko.

‘hkXkuhðkhíkk’{ktÚke ÃkMkkh Úkíkkt r[¥k{kt òøku÷k fux÷kf {wÆkyku -

* ðkhíkkLkk «kht¼Lke fuMkhe hkXkuzLke Ãkkt¾ze íkËTLk y÷øk Ãkze òÞ Au- {kºk yu{kt {kuhe, {fðkýk, zkurzÞk, [kinkýkuLke WíÃkr¥kLke fÚkk ðýkE Au.

* fuMkhe hkXkuzLku n¤Lkk [kMk fkZíkkt íktçkqh, {k¤k, ÄqrÃkÞwt {éÞkt. ykðe fÚkk yLÞ ¼õík[rhºkku{kt Ãký {¤u Au. su{ fu ËkËk {ufhý, Mktík ËuðeËkMk ðøkuhu{kt.

* Mkkihk»xÙ{kt ‘ÄktÄ÷’ yuf yxf íkhefu hkXkuzku{kt Au.

* yÃMkhk nehkÃkÚk - ÃkkuíkkLkwt rÃkÞh fkuELku Lknª sýkððkLke þhíku ÷øLk fhu Au. þhík¼tøk Úkíkkt [k÷e òÞ Au.

{nk¼khíkLkktøktøkk-þkLíkLkw,nkuÚk÷-ÃkË{ýe fÚkk{ktfuWðoþe-Ãkwhwhðk{kt ËiðeLkkrÞfkyks«fkhLkeþhíku÷øLkfhu AuLkuyk{sþhík¼tøkLkwtÃkrhýk{ ykðu Au.

* fux÷kf «Mktøkku{kt [ktËkSLkwt [rhºk [rzÞkíkwt sýkÞ Au.

* fÚkk{kt ykðíkk ðk¤ktfku{kt MkqðhLkk rþfkhLke ðkík rLkr{¥k çkLku Au.

* fÚkk{kt - fw¤LkkþLkk {wÏÞ fkhý{kt Lkþku sýkÞ Au.

* ÷k¾kLke ÃkkuXâku - yu Ãký òýeíkwt Ãkkºk ({kurxV) Au.

* ÃkkçkqS ÷kufËuð íkhefu ½ýe ¿kkríkyku{kt yksuÞ ÃkqòÞ Au, su fw¤ËuðíkkYÃku

Ãký MÚkkLk Ãkk{u÷k Au.

WÃkhLkk {wÆkyku{ktÚke ½ýkLke [[ko rðîkLkkuyu fhe Au. fux÷kfLke ðkík ÚkÞu÷e òý{kt LkÚke.

‘hkXkuhðkhíkk’ ykrËðkMke÷kuf{kt ÄkŠ{f ©ØkÚke òuzkÞu÷e Au. íkuLku hsq fhLkkhkuðøko‘MkkÄw’íkhefuyku¤¾kÞAu.økwhwÃkhtÃkhkyuÃkuZe-Ëh-ÃkuZeþeÏÞknkuÞAu. ykðe Ëe½o ðehøkkÚkkLku MktþkurÄík-MktÃkrËík fheLku økwshkíke{kt yðíkkhðkLkwt fkÞo fhLkkh zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷Lku yr¼LktËLk.

íkká~Þo, MktÃkkËf : Ãkqðeo ykuÍk, Ãk]. 25 Úke 29, y{ËkðkË, ykìõxkuçkh, 2017

15.

hkXkuhðkhíkkLke íku{k : {Lkw»Þ Mð¼kðLke ¾qxíke fze Mkw÷¼k ËuðÃkwhfh

{Lkw»ÞLke Wå[íðLku Ãkk{ðkLke ÷k÷Mkk, ÃkkuíkkLke MkðkuoÃkrhíkk MÚkkÃkðkLke fwËhíke RåAk, ÃkkuíkkLkk økÛÞk nkuÞ íku{Lke «kýkLíku Ãký hûkk fhðkLke ¼kðLkk, Mke{k ðøkhLke SË yLku ËkÞfkykuLkkt ðuhÍuhLku ½zef{kt ¼q÷kðíkwt fku{¤ {{íð – ftE fux÷wtÞ yuðwt Au su hkXkuhðkhíkk{kt rLk¼uo¤YÃku ÃkehMkkÞwt Au. ðkMíkrðfíkkLke

¼qr{Lke Ãku÷u Ãkkh, suðku {kLkðeLku {kLkðeyu fÕÃÞku Au íkuðku LkkÞf ynª Au. ÃkheLkku Ëefhku, hkòLkku fwtðh, YÃkðkLk, økwýðkLk, MkqÞo Mk{kLk íkusMðe, Ãkhk¢{{kt yòuz yuðku {kýMk ÃkkuíkkLkwt {kÚkwt hõík{kt høkËku¤kÞ íku Ãknu÷kt yu ÃkkuíkkLkku ðtþ {qfeLku òÞ yu {kuxe ykþk sL{kðLkkhe ½xLkk Au. yk fÚkk{kt MðÞt {nkËuð «kýe MðYÃku ykðu Au yLku ¢kuÄ yLku E»ÞkoÚke r÷Ãík Au ßÞkhu {Lkw»Þ{kt ûk{k¼kð, fíkoÔÞ- ÃkhkÞýíkk yLku yufrLkc íkÃkùÞko árüøkku[h ÚkkÞ Au. yk{, ftXkuÃkftX MðYÃku fnuðkíke ykðu÷e yk fÚkk{kt {Lkw»ÞíðLkku sÞfkh Au. yu {Lkw»Þ{kt Mkkhwt yLku LkhMkwt (Good & Evil ?) yzkuyz Q¼kt Au. rËÞh-¼kuòELkk «MktøkÚke þY Úkíke hkXkuz ðkhíkk yLkuf «Mktøkku ð¤kuxe ðihík]rÃíkÚke Mk{kÃík ÚkkÞ Au. †e ynª Mknus Lkfkhkí{f ¼qr{fkyu Au. {kuh[tøk hkýe, nehkÃkÚk yÃMkhk (su ð[Lk¼tøk Úkíkkt çkk¤fkuLku yLku ÃkríkLku AkuzeLku [k÷e òÞ Au,

hkXkuhðkhíkkLke íku{k : {Lkw»Þ Mð¼kðLke

ynª Wðoþe fu {uLkfkLkku Mkt˼o M{hý{kt ykðu) yLku íkuLke Ëefhe íku{k «çk¤

RåAkþÂõík Ähkðíke †eyku Au. ¾kMk fheLku yk Mkðo{kt íku{k y÷øk íkhe ykðu

Au. Ãkkhýk{kt hzíke íku{kLku AkLke hk¾ðk ¼kEyku su ð[Lkku ykÃku Au íku íku{k

SðLk¼h ÞkË hk¾u Au yLku yu ð[Lkku ÃkrhÃkqýo Lk Úkíkkt hku»ku ¼hkÞ Au. íku{k

†eòríkLke s Lkrn Ãký {Lkw»ÞòríkLke {kr÷feÃkýkLke ¼kðLkk «rík®çkrçkík fhu

Au. fifuÞe Ãký íkuLke Mkk{u Lkçk¤k {Lkkuçk¤ðk¤e ÷køku. íku{k «[tz ykí{çk¤ðk¤e

†e Au. ¼kE-çknuLkkuLke «ríkck yLku rMkrØyku Mkk{u Ãkkuíku LkkLke nkuðk Aíkkt

ÃkkuíkkLke ûk{íkk swËe heíku Ãkwhðkh fhu Au. Auðx ¼ºkeòLkk fku{¤{w¾Lku òuíkkt çknuLk íkhefuLkku yLkwhkøk Ãký yux÷e s WífxíkkÚke «økx ÚkkÞ Au. íku{k {Lkw»ÞLke ðý{ktsu÷e ÷køkýeykuLkwt «íkef Au. íku{kLkk ÔÞÂõíkíðLke fk¤e çkksw Mkns heíku yuLkk ÔÞÂõíkíð MkkÚku òuzkÞu÷e Au yux÷u rîÄk fu ÃkùkíkkÃk suðe fkuE ¼kðLkk íkuLkk{kt Ëu¾kíke LkÚke.

{kíkkLkk økÞk ÃkAe ¼kE-çknuLkkuLke Aºk-AkÞk{kt WAhu÷e íku{k íku{Lkk {]íÞw-çkhçkkËeLkwt fkhý çkLku Au íkuÚke íkuLku f]íkÎLke fnuðe yu yÄqhwt yð÷kufLk fnuðkÞ. nfefík{kt ÷øLk ÃkAe íku{kLkwt ¾hwt yLkwMktÄkLk ÃkkuíkkLkk rÃkÞh MkkÚku Au. þYykík{kt MkkMkw y¤¾w MkkÚkuLkk MktðkË{kt ¼kEykuLkk Ãkhk¢{Lkkt Ãkkh¾kt fhðkLke ðkík ykðu Au íÞkhu íku{k ¼kEykuLkk íkhVÚke ykïMík Au. ÃkkçkqS yLku [ktËkuS Síkþu s yuðe yuLku ©Øk Au. yk{ swyku íkku nehkÃkÚk yÃMkhk yLku ÄktÄ÷ hkXkuzLkkt çkÄkt MktíkkLkku rðrþü Au. Lkrníkh ½kurzÞk{kt Mkqíku÷e Akufhe fux÷wt Mk{su ? yLku yuLku fux÷wt ÞkË hnu ? íku{k ÃkríkLku {ËË fhu Au íku{kt Ãkrík «íÞuLkku MLkun ykuAku yLku ¼kEykuLkk ð[Lk¼tøkLkku hku»k ðÄw Au. Mkkihk»xÙ{kt yuf fnuðík Au fu sux÷wt Íuh {kLkk Ãkux{kt Au yux÷wt çkesu õÞktÞ LkÚke. Ãký ytíku yu Íuh ¾qxu Au yLku {{íð «økxu Au yLku íÞkhu Ãkrík çkr÷ËkLkLkwt «kýe-{kºk çkLke òÞ Au. íku{kLku ËnusLkku ÷ku¼ nkuÞ íku{ ÷køkíkwt LkÚke Ãký ð[Lk¼tøk ÚkðkÚke ¢kuÄ Au. Ãkkhýk{kt Mkkt¼¤u÷kt ð[Lk Mk{sLkkhe çkk¤feLke su{ Mkkihk»xÙ{kt yuf ÷kuffÚkk {u½kýeyu LkkUÄe Au. su{kt çkk¤ hksÃkwºk {kíkk-rÃkíkkLke «ýÞ[uük òuE Ãkz¾wt Vhe òÞ Au.1 íku{kLke Mk{s (íku Mk{ÞLke) yLku M{]rík {Lkw»ÞMkns LkÚke. yLku yk{ òuEyu íkku yuf †e íkhefu fhwýk, {kÞk, {{íkk yu Mkðo fktE íkuLkk{kt rLkrník Au Ãký íkuLkkÚke íkuLkk æÞuÞ{kt ftE Vuh Ãkzíkku LkÚke. Mk]rüLkk [¢Lku [k÷íkwt hk¾ðkLke ºkuðz íkuLkk{kt Au yLku

Aíkkt yu ¼Þtfh Mktnkh÷e÷k h[e þfu Au.

232¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

«k[eLk {nkfkÔÞkuÚke ÷ELku †eykuLku ÞwØLkwt fkhý Ëþkoððk{kt ykðe

Au. çkÄe þÂõíkykuLku yu fk{u ÷økkzu Au. hkXkuzðkhíkk íkku ykrË«òLke ðkík Au. hõíkÃkkíkLke ynª Mkqøk LkÚke. rþü {nkfkÔÞkuLke Mkeíkk fu ÿkiÃkËe fËk[ þºkwyku «íÞu Ãký ûk{kðkLk nkuÞ Ãký ynª †eyku ÃkkuíkkLke Ëwü ð]r¥kykuLkwt «Úk{ rðhu[Lk fhu Au yLku ÃkAe MktçktÄkuLkk íkkýk-ðkýk MkktÄðk ÷køku Au. {kuh[tøkhkýe yLku fuþhe hkXkuzLkk «MktøkÚke s yk ðkík MÃkü ÚkkÞ Au. ynª ÿkiÃkËe fu Mkeíkk fhíkkt ÃkkuíkkLkk s ¼kEykuLkk {]íÞwLkwt fkhý Lkkuíkhíke økúef fhwýktríkfkLke LkkrÞfk r{rzÞkLku ÞkË fhe þfkÞ. íku{k Mk¼kLkÃkýu r{zeÞk suMkLkLkku Ãkûk ÷E rðLkkþ Lkkuíkhu Au. økúef Lkkxfku{kt ykÄwrLkf MkÇÞ Mk{ksLkku ykztçkh ykuAku òuðk {¤u Au.2

òufu yuðwt LkÚke fu hkXkuzðkhíkk{kt {qÕÞrLkck Mkkð swËk «fkhLke Au. íku{kLkku ÃkùkíkkÃk yLku ¼ºkeòLku fhu÷e rðrþü ‘{ËË’ yuLku çkeò ytíÞ ®çkËw íkhV ÷E òÞ Au. ÃkkuíkkLkk Ãkûku ðuh ÷uðkE økÞwt nðu Mkk{kLkk ÃkûkLkku Ãký ‘{khku’ s Au íkuLku {ËË fhwt yuðku ¼kð Au. ðihík]rÃíkLke þktrík fuðe nkuÞ íku íku{k Mk{su Au. fkuE hsÃkqíkkýeLke su{ MkkuøkXe h{ðk{kt íku{k fwþ¤ Au. fÚkkykuLkk [kðeYÃk ÃkkºkkuLkwt {Lkkurð&÷u»ký fhðwt yu ykhk{¾whþe{kt çkuXkt çkuXkt SðLkLku Mk{sðk suðe ðkík Au. MkwtËh SðLk, yiïÞo yLku Mk÷k{íke ðå[u yfkhý íku{kLke ytËh ðuhLke ¼kðLkk «økx ÚkkÞ íku rLkh¼ú ykfkþ{kt «økx Úkíke íkusþ÷kfk suðe Au, sux÷e ykf»kof íkux÷e s ¾íkhLkkf ! fkuE fkhý ðøkhLkku f÷n {Lkw»Þ{Lk{ktÚke QXíkk Mkns rðfkh suðku Au su Mkðo fktE ¼M{e¼qík fhðk Mk{Úko Au. ÃkkuhçktËhLkk {uh sqÚkku ðå[uLkku f÷n Mkk¤k çkLkuðeLkk ͽzk{ktÚke ÚkÞku yu{ fnuðkÞ Au. çkLkuðe ½hu Ãkhkuýku Úkíkkt ¾wþe{kt Mkk¤kyu ¾kx÷k Ãkh Lkðe Äzfe (økkuËzwt) Lkk¾e. økheçk Mkk¤kLku íÞkt Mkkhe ðMíkw òuE çkLkuðeLku E»Þko yLku ¢kuÄ ÚkÞku yLku íkuLkk Ãkh LkkfLkwt ÷ªx ÷qAâwt íku{ktÚke ÃkuZeyku MkwÄe [k÷íkwt ðuh çktÄkÞwt.3 yk{ {Lkw»ÞLkk {LkLkk ¾qýkyku{kt ysðk¤wt fheyu íkku ½ýwt MÃkü Ëu¾kÞ. yuf heíku òuEyu íkku íku{k ykÃkýk Mkðo{kt hnu÷e Au íkuLku ykÃkýu MkÇÞ Mk{ksLku MðefkÞo nkuÞ íku YÃku s hsq fheyu Aeyu. þwt Ëuþ-rð¼ksLk ð¾íku ÚkÞu÷e ÷k¾ku ÷kufkuLke ®nMkk yLku çkunk÷e {kxu ykÃkýk ¼ýu÷k yLku ‘MkwÄhu÷k’ Lkuíkkyku sðkçkËkh Lknkuíkk ? þwt yu rðr¼r»kfk rLkðkhe Lk þfkE nkuík ? yk «&Lkku ykÃkýLku Mkns Lkrn szu ? hkXkuhðkhíkk{kt {Lkw»ÞLkk ¼kðkuLkwt r[ºký htøkhkuøkkLk ðøkh ÚkÞwt Au.

hkXkuzðkhíkk{kt Mk{ÞLkwt ðnuý fkuE ðnuíkk Íhýk suðwt Lkrn Ãký

{nkLkËeLkk «ðkn suðwt Au. çkk¤fku sL{u Au, swðkLk ÚkkÞ Au, MktMkkh {ktzu Au, Mk{kòuøk ykðu yLku Mk{kòuøkLkku {nkòuøk ykðu. Vhe yu s zkÞhk Au, ËkYLke

Aku¤ku Au, økh{e økh{e ðkíkku Au, Ãkkºkku çkË÷kÞ Au, ÃkrhÂMÚkrík çkË÷kÞ Au Ãký

MktMkkhLke økrík yus Au. {]íÞwLku ðkhíkku LkkÞf yLÞ fkuE rðÄk {kxu MkòoÞku LkÚke, yfk¤ {]íÞw s yuLkku rLkrùík ytík Au. †eyku fkuE yÃkðkË ðøkh yfk¤u {]íÞw

Ãkk{íke LkÚke (yuf MkíkeLkku rfMMkku Au). yk nfefík {kuh[tøk hkýe, Ëuyku÷ yLku

íku{kLku Ãký Mkkûk¼kð yÃkuo Au òýu. {kLkðeÞ MktçktÄku{kt yLku Mkøkktyku ðå[uLkk

MktçktÄku{kt hkXkuhðkhíkk{kt yuf Lkðe ¼kík òuðk {¤u Au, íku{kt yuf yLkku¾ku

ÉýkLkwçktÄ Au su WÃkhAÕ÷k çkLkkðkuÚke Ãkh Au, íkuLkkt ík¤ Ÿzkt Au.

¼e÷e MkkrníÞ : yuf yæÞÞLk, MktÃkkËf : zkì. nMkw Þkr¿kf, Ãk]. 136Úke 139, økwsohe xÙkÞçk÷ VkWLzuþLk, ytçkkS, 2009

Mkt˼o

1.Mkkihk»xÙLke hMkÄkh, ©e Íðuh[tË {u½kýe

2.r{rzÞk ÞwrhrÃkzeMk.

3. Mkkihk»xÙLkwt ¼kíkeøk¤ SðLk - ©e Lkhku¥k{ Ãk÷kýLkk «ð[LkLkk ytþ{ktÚke ({uh SðLk).

16.

økútÚkMk{eûkk rþhe»k Ãkt[k÷

[‘¼e÷÷kuf {nkfkÔÞ’ : hkXkuhðkhíkk’ Mkt. zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷, 1992. «fkþf ÷u¾f Ãkkuíku. fu.xe.nkEMfq÷, ¾uzçkúñk (rs. MkkçkhfktXk) 383255. Ãk]. 446, {qÕÞ : Y. 145/-]

økwshkíke ¼k»kkMkkrníÞLkk yæÞLkLk{kt fux÷ef Lkðe rËþkyku Q½ze hne Au, íku{kt Lk]ðtþþk†, MktMf]rík-Mk{ksrðãk yLku MkkrníÞ ðå[uLkk yktíkh MktçktÄkuLkku Mk{kðuþ Úkðku òuRyu. yíÞkh MkwÄe ÃkhËuþe {kuzu÷kuLku ykÄkhu ykøk¤ ðÄíkk níkk fkhý fu ykÃkýe ÃkkMku yuðe fþe Mkk{økúe Lk níke yux÷u yMknkÞ níkk. Ãkhtíkw nðu ykrËðkMke MkkrníÞMktMf]ríkLku ÷økíke ½ýeçkÄe Mkk{økúe Äe{u Äe{u WÃk÷çÄ ÚkE hne Au. yíÞkh MkwÄe yk{uÞ ykrËðkMkeyku WÃkurûkík hÌkk níkk. ðkMíkrðfíkk íkku yu Au fu Ër÷íkÃkerzíkku fhíkkt Ãký ðÄw þku»ký yk «òLkwt ÚkÞwt Au. su Ër÷íkku yðkhLkðkh ÃkkuíkkLke WÃkuûkkLke ðkíkku AkÃkhu [ZeLku fhíkk nkuÞ Au íkuyku ¼køÞu s ykrËðkMkeykuLku Úkíkk yLÞÞkLke ðkík fhíkk nkuÞ Au. ¼e÷÷kufLkk {nkfkÔÞ íkhefu yku¤¾kðkÞu÷ ‘hkXkuhðkhíkk’, ‘yhðÕ÷eLke ðneðkíkku’, ‘yhðÕ÷eLke ykMÚkk’ suðkt ÃkwMíkfkuLku ykÄkhu fne þfkÞ fu rþü MkkrníÞ, Ër÷ík MkkrníÞ fhíkkt Ãký yk MkkrníÞ{kt fux÷ef ð¾ík ðÄw Mkk{ÚÞo,

ðÄw Mk{]rØ òuðk {¤u Au. Ãký yk ûkuºk{kt çknw ykuAk ÷kufku fk{ fhe hÌkk Au yLku yu{Lkkt fk{Lke WÃkuûkk Ãký ÚkkÞ Au. ÄtÄkËkhe «fkþfku íkku yk MkkrníÞLku

MÃkþoðkLkk Lknª, økwshkíkLke MktMÚkkykuLku Ãký yk{kt hMk ykuAku. nMkw Þkr¿kfu yLÞ rðîkLkkuLkk {køkoËþoLk nuX¤ ¾qçk s WíMkknÚke økwshkíkLke çkÄe s ykrËðkMke

òríkyku WÃkh ÃkwMíkf©uýeLke ÞkusLkk Auf 1983{kt íkiÞkh fhe níke yLku Aíkkt

Mkhfkhe íktºk{kt yxðkE økE. ykðe ÂMÚkrík{kt fk{ fhíkk {kýMkkuLkku WíMkkn ¼ktøke Ãkzu yu Mðk¼krðf Au yLku Aíkkt ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ ®n{ík nkÞko rðLkk økktXLkk ÃkiMku Ãký yk «ð]r¥k fhíkk hÌkk Au.

‘hkXkuhðkhíkk’ yuf heíku íkku hksMÚkkLkLkk ÃkkçkwSLkk ÃkðkzkLkwt YÃkktíkh Au. çkLkkMkfktXk - MkkçkhfktXkLkk zwtøkhe ¼e÷ ykrËðkMkeyku yLku MkhnËu ykðu÷k hkßMÚkkLkLke ykrËðkMke «òyku ðå[u MkkrníÞMktMf]ríkLkkt Mktr{©ýku Úkíkkt s hÌkkt. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ ¾uzçkúñk ¾uzðk økk{Lkk íkÚkk yLÞ rðMíkkhkuLkk Mkíkík MktÃkfo{kt yuf ðhMk hÌkk. ¾uzðk økk{Lkk øk{kh LkkÚkk¼kE ¼whk¼kE íkÚkk MknkÞf økkrÞfk Mð.Mkktf¤eçknuLkLkk {kuZu økðkÞu÷e yk ðkhíkkLke 45 fìtMkux Wíkkhe yLku yuLku {wrÿík MðYÃk{kt ‘hkXkuhðkhíkk’ íkhefu hsq fhe. yk ykrËðkMkeyku{kt ðuh ÷uðkLke yíkqx ÃkhtÃkhk [k÷e ykðe Au. ßÞkt ðuh ðk¤ðk{kt ykÔÞwt nkuÞ íÞkt ÃkÚÚkhLkk Zøk÷kLku ÷kuneÚke ¼ªsðe Zku÷-íktçkqh MkkÚku ¼sLkðkhíkk {ktzðk{kt ykðu. økã-Ãkã çktLku {kæÞ{{kt [k÷íke yk ðkíkko{kt «çktÄ, Ãkãðkíkko, ÷kufðkíkkoLkkt ÷ûkýku òuðk {¤u Au. su ¼sLk økkÞ Au, fÚkk fnu Au íku Mkkík-MkkÄ(MkkÄw) fnuðkÞ Au. yk¾e fÚkk {æÞfk÷eLk ykÏÞkLkLke su{ hsq Úkíke nkuÞ Au. fÚkk hsq fhLkkh{kt Mktøkeík, Lk]íÞw, yr¼LkÞ, fÚkLkþÂõíkLke ¾kMMke òýfkhe nkuðe òuEyu. fÚkkLkku fux÷kuf Ëkuh nkUfkrhÞkLkk nkÚk{kt yÚkkoíkT ©kuíkkLkk nkÚk{kt nkuÞ Au. fÚkkLke hsqykík ðu¤kLkwt ðkíkkðhý ÄkŠ{f nkuÞ Au. yk{ yk çkÄkt Ãkrhçk¤ku yk MðYÃkLku «¼krðík fhíkkt hnu Au. ºkýMkku Ãk]ckuÚke ðÄw Ãk]cku{kt hsq ÚkÞu÷e ðkíkkoLkku ykht¼ swyku : ‘íkku {nhkÍ. nk hu.{nkhkÍ hu ÄLk Ähe Ä {Mf÷ ({Míkf) {kuxku ðkh. nkhu yufkËLkhe ðkhíkk çkku÷u. nk Lku ¼he MkÃkk nkìÃk¤u. nkhu {nhkÍ hu MkíkÞwøkLke ðkhíkk. nk... Lku f¤ÍwøkLkkt {kìtLkðe. nkhu MkríkÞkLke ðkhíkk ðkurMkÞU. nk Lku ¼he MkÃkk nkìÃk¤u.’

ynª ðkíkko fnuLkkh yLku Mkkt¼¤Lkkh ðå[u yk «fkhu íkkËkíBÞ MkÄkíkwt

236¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

òÞ Au, ðå[u ðå[u ¼sLkku ykðíkkt nkuðkLku fkhýu fÚkkfkhLku ykhk{ {¤u yu økýíkhe Ãký ¾he. zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷Lkku Ãkwhw»kkÚko ËkË {køke ÷u yuðku Au; ykrËðkMke çkku÷e{kt s yk çkÄkLkwt r÷ÃÞtíkh fheLku ynª hsq ÚkE Au. fÚkk Ãknu÷ktLkkt Mkku Ãk]cku{kt Mkkhktþ ykÃkðk{kt ykÔÞku Au yLku fÚkk yLíku þçËMkqr[ ykÃke Au. Úkkuzku ÷ku¼ ÚkkÞ fu MkkhktþLku çkË÷u yLkwðkË s ykÃÞku nkuÞ íkku ! Ãký Úkkuze Äehs hk¾eLku {q¤ ðkt[eyu íkku ðktÄku Lk ykðu. yk yk¾e fÚkk {kºk ðkíkkohMk {kxu fkuE ðkt[ðk {køku íkku Ãký ¾qçk s hMk Ãkzu yu «fkhLke Au : çku swËk swËk hksðtþ Au, økwsrýÞkøkZ{kt ÄktÄ÷ yLku òÞurhÞkøkZ{kt fk¤w; Ëwfk¤Lku fkhýu fk¤w ÄktÄ÷ hkòLku íÞkt yk©Þ ÷u Au. yk Ãkqðo¼qr{fk MÚkÃkkE. nðu økwsrýÞk økZLkk yuf {k¤e ËtÃkíkeLke økheçke Ëqh fhðkLkku WÃkkÞ {nkËuð MðÃLk{kt ykðe çkíkkðu Au. Vq÷Lke ¾uíke fhðe yLku Ãknu÷ku nkh {nkËuðLku [Zkððku. Ãký {k¤ý {nkËuðLku rðMkkhu Ãkkze hkòLku nkh ykÃku Au. Ãkrhýk{u MkqðhLkwt YÃk ÷E ¼økðkLk çkkøk Wòze Lkk¾u Au; hkò MkqðhLku {khðk òÞ Au Ãký yu íkku {kÞkðe yux÷u ½kuh støk÷{kt ÷E òÞ Au, MkqðhLku {kÞko rðLkk hkßÞ{kt Ãkøk Lknª {qfðkLke «rík¿kk, hkò ¼qÏÞkuíkhMÞku {trËh{kt yk©Þ ÷u Au yLku íÞkt s hne Ãkzu Au; çkkh ðhMkLkk íkÃk ÃkAeÞ {nkËuð heÍíkk LkÚke Ãký yuf rþfkhe rþð®÷øk WÃkh {kA÷kt [zkðu yLku yuLkk Ãkh {nkËuð «MkÒk ÚkkÞ; ¢kuÄu ¼hkÞu÷ku hksf{¤Ãkqò fhðk òÞ Au íÞkhu þtfh «MkÒk ÚkkÞ Au; hkò ðhËkLk{kt ÃkíLke {køku Au. {nkËuð {Ähkíku

MLkkLk fhðk ykðíke yÃMkhk Ãkk{ðkLkku {køko Ëu¾kzu Au yLku MkkiÚke fËYÃke yÃMkhk s ÃkMktË fhðe yuðe MÃkü yk¿kk; hkò ¼khu MktÞ{ hk¾e fËYÃkeLku ÃkMktË fhu Au yLku yu Lkef¤u Au MkðkOøkMkwtËh nehkÃkÚk, yuLku ÷ELku hkò çkkh ðhMku Lkøkh{kt ykðu Au yLku ÃkkËhu Lkðe hkýe hkíkkuhkík Mk¾eykuLke {ËËÚke {nu÷ Q¼ku fhu Au yLku síku rËðMku [kh MktíkkLk, ÃkkçkwS, [ktËkuS Lkk{Lkk çku fwtðh yLku Ëuð÷ yLku íku{k fwtðheyku. çkkh ðhMku hkòLku sqLke hkýe Mkkt¼he Ãký nehkÃkÚkLke [uíkðýe níke - òu {khku ¼uË ¾kuÕÞku íkku nwt Mðøkuo ÃkkAe síke hneþ. Ãký sqLke hkýe ðkík fZkðu s Au Ãkrhýk{u nehkÃkÚk Mðøkuo Mkt[he økE. Lk{kE çknuLkkuLku ¼kEyku nª[ku¤u Au yLku AkLke hk¾ðk ð[Lkku ykÃku AuÃknuhk{ýe{kt yk ykÃkeþwt, íku ykÃkeþwt. Ãký yk Ãknu÷kt økwsrýÞk yLku òÞurhÞkøkZ ðå[u MkqðhLkk rþfkhLke çkkçkíku ðuh çktÄkE [qõÞkt Au. yLku yk ðuh þ{kððk ÃkkçkwS yLku [ktËku ÃkkuíkkLke çknuLkkuLku òÞurhÞkLkk fwtðhku suËhk - {uËhk MkkÚku Ãkhýkðu Au. Ãký ðuhLke yk fÚkk Au yux÷u ð¤e fkuEf heíku

yu ÞwØfÚkk çkLkðe òuEyu. ÃkkçkwSyu Ãkhýkðu÷e íku{k yLku yuLke MkkMkw ðå[u fkuLkkt rÃkÞrhÞkt Mk{]Ø yLku þqhðehLkku rððkË ÚkkÞ Au, ðnw çknw ðkhu Au Ãký {{íku [zu÷e MkkMkw {kLkíke LkÚke, çknuLkLkwt {k{uhwt ÷ELku ykðu÷k ÃkkçkwS yLku [ktËkuSLku Ãkzfkhu Au - ®n{ík nkuÞ íkku {khk ¼kEykuLkkt {kÚkkt ðkZe ÷kðku yLku {khe ¼k¼eykuLkk ¾ku¤k{kt yu {kÚkkt {wfkðeLku ynet ÷kðku; Auðxu yu{ fhðkLke çktLku ¼kEykuLku Vhs Ãkzu Au – yk{ ðuh ðÄíkkt s òÞ Au. Vhe yuf ð¾ík

suËhku økwsrýÞkøkZ{kt sE ÃkkçkwSLkk {kLkeíkk MkqðhLku {khe Lkk¾u Au, Ãký

çkLkuðe Au yux÷u ÃkkçkwS SðLkËkLk ykÃku Au. Ãký ½uh sE ÃkíLke íku{kLku ðkík fhu Au yux÷u íku{kLku sqLke Ãknuhk{ýeLkwt ð[Lk ÞkË ykðu Au. Úkkuzk ð¾ík ÃkAe

suËhku økwsrýÞk Ãkh [ZkE fhðk òÞ Au Ãký ÃkkçkqS íkku ÷øLk fhðk økÞu÷kuyuf÷ku íkuLkku Mkkðfku ¼kE Sð çk[kððk suËhkLku ÃkkuíkkLkk çkLkuðe ¼e{ yLku íkuLkk MkkÚke [khýkuLke søÞk çkíkkðu Au; Lkþk{kt [qh çkLku÷k ¼e{Lku yLku

MkkíkMkku [khýkuLku suËhku {khe Lkk¾u Au; rðÄðk çkLku÷e Ëuyku÷ hzíke ffzíke

Vuhk Vhe hnu÷k ÃkkçkwSLku ðeíkffÚkk fnu Au; yÄqhk Vuhu ÃkkçkqS fxkh fkZu

Au, íkuLkku íkusr÷Mkkuxku fLÞkLkk WËh{kt «ðuþu Au; ÃkkçkwS yLku [ktËku suËhkLkku ÃkeAku fhu Au; yuLkk MkhËkhkuLku {khe Lkk¾u Au Ãký suËhkLku SðíkËkLk ykÃku

Au; yÃk{krLkík ÚkÞu÷ku suËhku ð¤e ÃkkAku Mkw÷un fhðk òÞ Au; ËkY Ãkeðzkðe Ãkkçkw-[ktËkLku {khe Lkk¾u Au. ÃkkçkwSLke ÃkíLke Mkíke ÚkkÞ Au Ãký Mkíke Úkíkkt Ãknu÷kt Mkkík {kMkLkku øk¼o Ëuyku÷Lku MkkUÃku Au; ͤhku fwtðh {kuxku ÚkkÞ Au yLku fkuE zkuþeLkk {nuýkÚke AtAuzkE çkkÃkLkwt ðuh ÷uðk suËhkLkk hks{kt òÞ Au; rÃkÞrhÞkLkk rðLkkþ{kt rLkr{¥k çkLku÷e íku{k Mkk{u [k÷eLku ¼ºkeòLku ðuh ðk¤ðk{kt {ËË fhu Au yLku ͤhku fwtðh suËhkLku {khe Lkk¾u Au.

òuE þfkÞ Au fu yk¾e ðkhíkk yËT¼wík-¼ÞkLkf hMkÚke ¼hu÷e Au yLku ykÃkýe ÃkhtÃkhkøkík ÷kufðkíkko-fÚkkMkrhíkMkkøkh ÃkhtÃkhkÚke Ãký fÚkLkheríkLku fkhýu swËe Ãkkze òÞ Au. ð¤e ynª ðå[u ðå[u ¼kðþçk÷íkkLkkt Ãký Mkkhkt yuðkt MÚkkLkku òuðk {¤u Au. Ëk.ík. heMkkÞu÷e Ëuyku÷ ÃkríkLkwt ½h AkuzeLku yuf÷e hnu Au íÞkhu yuLkwt ðýoLk fhu Au; yðko[eLk økwshkíke{kt s ynª [k÷íke f÷{u yLkwðkË fhe òuEyu yux÷u fÚkLkheríkLkku Ãký ðÄw ÏÞk÷ ykðe þfþu.

‘nkt hu {nkhks ! MkqðkLkk ðu¤k ð¾ík ÚkÞkt nkt Lku Ëuðku÷ ykðu. nkt hu Zkur÷Þk{kt fuðe çkuMku ? nkt hu Vq÷kuLkk Zøk÷k{kt çkuXe. nkt nkt hu Vq÷zktLkk Zøk÷k{kt çkuXe... nkt hu y¥khLkk Atxfkð ÚkkÞ; fMíkwheLkk ¼¼fk Qzu..nkt Lku Akuheyku

238¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

(ËkMkeyku) ðeÍý ðkÞhk Zku¤u. nkt hu ¼B{rhÞk Zkur÷Þu Vq÷kuLkk Zøk÷k{kt Mkqíke..

nkt hu Mkqíke hu Mkqíke {eXe {eXe LkªË... nkt hu {nkhks, {eXe {eXe Íeýe Íeýe

½kuh (LkªË) ÷u Au. nk hu ykøk÷e yøkk¤wt ÃkkA÷e ÃkMkk¤wt hkík ÚkkÞ. nk Lku çkkELku

‘MkÃkLkwt ykðu. yu MkÃkLkk{kt ykðu hu ¼ðkLke òuøkýe. nk hu {nkhks ¼ðkLke

òuøkýe ðkík fhu : çkkE, fu{ Mkqíke hu LkªËh ½kuh ? nkt Lku Mkqíkkt ðUík LkªË fu{ ykðe? nk Lku Ãkze íkqxe hu {kxe-çkihkLke òuz... nk hu íkkhku ykË{e {hkE økÞku... nkt íku íkwt íkku ykË{e ðøkhLke ÚkE... nk hu {nkhks, ¼ðkLke òuøkýe

ðkík fhu. nk Lku yuðk{kt íkku çkeswt MkÃkLkwt ykðu. yu MkÃkLkwt ¼u¤wt Lku ¼u¤wt ykðu... nkt hu MkÃkLkk{kt ykðu hu ½hLkku hkò... nk hu ¼e{zku MkÃkLkk{kt ykÔÞku... nk hu yuf s Zkur÷Þk{kt çku sý Mkqíkkt ! nk hu íkkhk Mk{ {khk Mk{ fhu... ËkLk (Ëkð) Mkhu ËkLk Qíkhu.. nk hu Zkur÷Þk{kt {kÚku h{íkku {ktze. nk hu ¼e{zku Akíkeyku Lku {kÚku h{ík fhu ! nk hu MkÃkLku ðkíkku fhu... nk hu MkÃkLkk{kt çkkE h{u...’ ynª fhwý yLku þt]økkhLke ¼kðMkçk÷íkk s {kºk LkkUÄÃkkºk LkÚke Ãkhtíkw †eLke MktðuËLkk Ãký Mkqû{ heíku yk÷u¾kE Au; Mkk{kLÞ heíku †eLke árüyu òíkeÞ ykðøkkuLkkt r[ºkýku ¼køÞu s òuðk {¤u Au, òýu †e {kºk rLkr»¢Þ, sz nkuÞ Au. yuðe s hsqykík fhðk{kt ykðu Au. yk Mktòuøkku{kt ykrËðkMke MktMf]rík ykðk fþk rðrÄrLk»kuÄku rðLkk ¼kðLke Wífx yr¼ÔÞÂõík rMkØ fhe þfe Au. yk økútÚk «k[eLk MktMf]rík, MkkrníÞ, Lk]ðtþrð¿kkLk, {Lkkurð¿kkLkLkkt ûkuºkkuLku ykðhe ÷u yu «fkhLkku Au. nsw ðÄkhu Ÿzu sEþwt íkku fÚkLk herík, [rhºkr[ºký, MksoLkkí{f ¼k»kkLke Mktfw÷íkkyku fuðe heíku «økxe Au yu Ãký æÞkLk{kt ykðe þfu. ¼økðkLkËkMk Ãkxuu÷u WÃkurûkík MkkrníÞÃkhtÃkhkyku, ftXâ ÃkhtÃkhkyku «íÞu ykÃkýwt æÞkLk {qøkk hneLku ËkuÞwO Au yu Ãký LkkUÄðwt hÌkwt. *

[‘zwtøkhe ¼e÷kuLkku : økwshktLkku yhu÷ku’, zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷, 1993, «fkþf ÷u¾f Ãkkuíku-ò{¤k, íkk. ®n{íkLkøkh-383011, Ãk]. 303, {qÕÞ : 125/-] yhu÷k yux÷u ftXMÚk fÚkkøkeíkku. W¥kh økwshkíkLkk ykrËðkMkeyku{kt rËðk¤eLke hkíku yhu÷k økkðkLkku rðrÄ «[r÷ík Au. Lkkuhíkkt þY ÚkkÞ íÞkhÚke fkŠíkfe ÃkqLk{ MkwÄe yk fÚkkøkeíkku økðkÞ. †eyku yk fÚkkøkeík økkíke LkÚke yux÷u Ãkwhw»kku †eykuLkku, ËuðeykuLkku ðuþ ÷u Au. fÚkkøkeíkLke MkkÚku MkkÚku s Lk]íÞ fhe hnu÷k

økkÞf fkuE Ãký rnMkkçku ÃkkuíkkLke økrík xfkðe hk¾ðk {køku Au. Ãký yhu÷k {kºk

økeík LkÚke, fÚkkðkíkkoLkwt íkíð Ãký yux÷e s «çk¤ {kºkk{kt Au. yk økuÞ, Ãkã ÃkhVku{oLMkLkkt økãYÃkktíkh ÃkhÚke Ãký {q¤Lke Mk{]rØLkku ÏÞk÷ ykðe þfu íku{ Au. yk «fkhLkk çkÄk økútÚkkuLku ykÄkhu Mk{økú økwshkíkLke ykrËðkMke çkku÷eykuLkku

þçËfkuþ þktrík¼kE yk[kÞo suðk fhe þfu.

1983{kt yk yhu÷kLkwt æðrLk{wÿý fhðk{kt ykðíkwt níkwt. ykðkt yhu÷k çkkh Au Ãký MktÃkkËfLku ykŠÚkf MknkÞ Lk {¤e yux÷u {kºk ºký s yhu÷kLkwt æðrLk{wÿý ÚkE þõÞwt. økwshkík-hksMÚkkLkLke MkhnËu ykðu÷k çknurzÞk økk{{kt yhu÷kLkk Mk{Úko økkÞf Sðk¼kE økkíke ð¾íku [rhºk çkLke òÞ yuðwt íkkËkíBÞ Ähkðu Au. ykðe Ëe½o Mk{]Ø ÃkhtÃkhk Ãk÷xkíkk síkk Mk{Þ{kt xfe þfu yuðe ÂMÚkrík{kt LkÚke. yuLkk «íÞuLke WÃkuûkk yk økkÞfLku Ãký ¾kMMke rðûkwçÄ fhu Au : íku{Lkk s þçËku{kt : {khk nhËk{k íkku ðUý ÷¾k çkkh MkkìÃkhk Ãkhk nU, çkkh yhu÷k Íkuýwt, çkkh {ELkk økkW Lkt LkkMkw yuíkhw çk¥kwt {khk nhËk{k nU. Ítøøke (®sËøke){k çkkh çkkÞ÷eLkku íkýe Úkku Lkt {khu {q¤ku (½ýk) MkIÞk nU Lk {q¤ku f¤k Íkìýwt Ãkkìý {khk ðzk Ëefhk hkÞMktËk MkðkÞ {khe yuf Ãkkìý f¤k {kh MkitÞk LkU

ne¾k. ykìýk íkku LkkMkk Lkt økkÞk ðutýk Mk {he ÍðkLkk. yðuý íkLk ÃkkE økýwt íkku ÃkkE (¼kE) Lkt íkh{Lkku MkiÞku økýwt íkku MkIÞku, Úkwt {kh MkkìÃkhe çkýkððkLkku Lkt

ô yB{h ÚkkE ÍkðkLkku !’ òu ykrËðkMke ÃkhtÃkhkLke s yk nk÷ík nkuÞ íkku MkÇÞ MktMf]rík ð¤e ykLkk «íÞu æÞkLk ykÃku s þk {kxu ?

÷øk¼øk çkMkku Ãk]c{kt Mk{kðkÞu÷k yk yhu÷kLke fÚkkLkwt økã YÃkktíkh Ãký MkkÚku MkkÚku ykÃkðk{kt ykÔÞwt Au. yu WÃkhktík Ëe½o «MíkkðLkk{kt yhu÷kLkku

Mk{økú ÄkŠ{f, MkktMf]ríkf Mkt˼o Ãký ykÃkðk{kt ykÔÞku Au, MkkÚku yu økkðkLke, hsq fhðkLke yk¾e ÃkØrík ÔÞðÂMÚkík heíku Mk{òððk{kt ykðe Au. ðkMíkð{kt íkku nðu yk yk¾e hsqykíkLke ðerzÞku Ãký Wíkkhe þfkÞ yLku yu heíku yuLku

Mkk[ðe þfkÞ, Ãký yuLke Sðtíkíkk (Wíkkhíke ð¾íku økkÞfku, rðrÄ{kt ¼køk ÷uLkkhk Mk¼kLk çkLku yu fkhýu) ½xe sðkLke yuf þõÞíkk hnu÷e Au. rËðk¤e ð¾íku su çkkh yhu÷k økðkÞ Au íku{kt ‘økwshktLkku yhu÷ku’ yuf Au. yhu÷kLkk {wÏÞ çku «fkh ËurðÞkðk¤kLkk (ËuðfÚkk) yLku {Lk¾eðk¤k yhu÷k ({Lkw»Þ fÚkk) nðu Lkðk yhu÷k h[kíkk çktÄ ÚkE økÞk nkuE yk MðYÃkLkku rðfkMk yxfe økÞku Au. yk fÚkk fIf yk «fkhLke Au.

rþfkhLke Ëuðe hkò nrhyku{Lku rþfkhu sðkLke Mkq[Lkk ykÃku Au, hkò

{kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

ÃkkuíkkLkk ¼kEykuLku ÷ELku rþfkhu òÞ Au. hkò íkÃk fhe hnu÷k MkkçkhLkku rþfkh

fhíkku LkÚke, {kºk fkLkLke xeþe fkÃke ÷u Au. ¼q¾uíkhMku yf¤kÞu÷k ¼kEykuLku

fkLku yk ðkík Ãkzíkkt íkuyku nrhyku{Lke ykt¾ku Vkuze Lkk¾u Au. MkkiÚke LkkLkku ¼kE

¼k¼e h¾{k hkXkuzýLku ykLke òý fhu Au yux÷u íku støk÷{kt sE yuLku þkuÄe

fkZu Au. íÞkt Íkz WÃkh [ze økhwzLkkt çkå[kt ¾kE síkk LkkøkLku hkýeLke {ËËÚke hkò {khe Lkk¾u Au. çkå[kt ykLktrËík ÚkE {kíkk økhwzLkkt çkå[kt ¾kE síkk LkkøkLku

hkýeLke {ËËÚke hkò {khe Lkk¾u Au. çkå[kt ykLktrËík ÚkE {kíkk økhwzLku yuLke ykt¾ku MkkS fhðkLkku WÃkkÞ ÃkqAu Au yLku hkýe yu «{kýu fhu Au yux÷u hkò Ëu¾íkku ÚkkÞ Au. Ãký hkòLkwt {Lk nðu ðíkLk{kt hÌkwt LkÚke yux÷u ÃkíLkeLku ykøk¤ {kuf÷e Ãkkuíku çkeò {w÷f{kt síkku hnu Au yLku fwt¼khLku íÞkt Ãkkýe Ãkeíkkt ¾çkh Ãkzu Au fu hkßÞ{kt yuf ðk½ (hkûkMk) ÃkuæÞku Ãkzâku níkku yux÷u hkòyu Ëhhkus yufyuf {kLkðeLkku ¼kuøk ykÃkðkLkwt fçkqÕÞwt. hkò fwt¼khLkk Ëefhk ðíke òÞ Au yLku ðk½Lku {khe Lkkt¾u Au. yLku ík÷ðkh Äkuðk ðkð Ãkh òÞ Au, íÞkt R÷kuh fwtðhe {¤u Au, yu íkku hkòLku Ãkhýðk f]íkrLkùÞe Au. ysðk¤e hkíku ík÷ðkh Ãkh [tÿLkwt «rík®çkçk Ãkzu Au yLku yuLkkÚke ÚkÞu÷ku r÷Mkkuxku fwtðheLkk Ãkux{kt «ðuþu Au. hkò R÷kuhfwtðheLku nrhyku{ MkkÚku Ãkhýkðu Au. yLku ÞkuøÞ Mk{Þu fwtðh sL{u Au, yzÄku ðk½-yzÄku {kLkðe (ík÷ðkh Ãkh ðk½Lkwt ÷kune níkwt yLku yuLkku íkusr÷Mkkuxku WËh{kt «ðu~Þku níkku.). fk¤¢{u {kuxku ÚkÞu÷ku ðk½S yLkuf fLÞkykuLku Ãkhýu Au yLku hkò çkºkeMk hkýeykuLku ÍqtÃkzeyku çktÄkðe ykÃke hk¾u Au, Ãký MktíkkLkMkw¾ LkÚke. yux÷u yuLke «çk¤ RåAk {kºkÚke ðifwtXLkwt ®MknkMkLk zku÷u Au, ¼økðkLk çkúkñýLkku ðuþ ÷E ykðu Au, çku fuhe ykÃku Au, yuLke [eheyku hkýeykuLku ¾ðzkððkLke, þhík yux÷e fu yuf Ëefhku çkkh ðhMk {kxu WAeLkku ykÃkðkLkku. ðk½SLke hkýeyku yufuf ÃkwºkLku sL{ ykÃku Au; çkeS çkksw zeøÞkLkk zk{kuh hkòLku íÞkt Ëwfk¤ Ãkzâku yux÷u ¾kuhkfÃkkýeLke þkuÄ{kt LkeféÞku, Mkk÷kuh (økkÞ{kíkk) «MkLLk ÚkkÞ Au yLku zk{kuhLku íÞkt íku Äý {kuf÷u Au. yu{kt MkqhsLkku MkktZ Ãký Au. yuLkwt {ktMk ¾kðkLke RåAk ÚkkÞ Au Ãký Mkk÷kuh økkÞ MkktZLku ÷ELku síke hnu Au. Mkk÷kuh ðk½SLkk Ëefhkyku Ãkh

«MkLLk ÚkkÞ Au. yu{Lkk Mkw¾Úke Vhe ðifwtX zku÷u Au. MkÃkwLkkÚk Ëuð ðkAhzku çkLkeLku ykðu Au yLku çkÄe økkÞkuLkkt ËqÄ Ãke òÞ Au. ¼kuòu ÃkkuíkkLkk rÃkíkkyu ð]Ø çkúkñýLku ykÃku÷wt ð[Lk Ãkk¤ðk MkÃkwLkkÚkLku íÞkt òÞ Au yLku (Ãku÷e ðuíkk÷Ãk[eMkeLke su{) «MkLLk ÚkÞu÷ku MkÃkwLkkÚk íku÷Lke fZkE{ktÚke çk[e økÞu÷k ¼kuòLku ÃkkuíkkLke MkwðýofkÞk Ähe Ëu Au. ÃkAe íkku Mk{]Ø ÚkÞu÷k ¼kuò yLku íkuLkk ¼kEyku ¼kÚkwhe f÷khýLku íÞkt ËkY Ãkeðk {køku Au. h¾{k hkXkuzý yu{Lku ÃkkuíkkLku rÃkÞh sðk fnu Au Ãký

økwòuh ¼kEykuLku íÞktLke fwtðheyku øk{íke LkÚke yux÷u Auðxu ¼kÚkwhe f÷khýLku íÞkt

Ãkux¼heLku ËkY Ãkeyu Au. yk¾wt søkík Lkþk¾kuh çkLku Au, ðkMkwrfLkkøkLkk {kÚku ËkYLke Äkhk Ãkzu Au. yux÷u ÄhíkeLkku ¼kh çk¤ËLku MkkUÃke ðkMkwrf Lkef¤e Ãkzu Au yLku ¼økðkLk Mkk{u {¤u Au. fkuÃku ¼hkÞu÷ku ¼økðkLk økq{zktðk¤ku, Ãkhwðk¤ku ÚkELku, {k¾eykuLku ÷ELku ykðe hÌkku Au. (hkuøk[k¤kLkk YÃku), økwòuh ¼kEyku

¼økðkLkLku heÍðu Au íÞkhu ¼qr¾ÞkËuðe ¼økðkLk Ãkh íkqxe Ãkzu Au. yux÷u nðu

økwsuhkuLkk yntfkh ykuøkk¤ðk ¼qr¾ÞkËuðe òÞ Au. h¾{kLkk fnuðkÚke økwòuhku

yk¾k hMíku Ãkkzkyku ðÄuhe ËuðeLku «MkLLk fhu Au. Auðxu ¼qr¾ÞkËuðe fkðíkhwt fhe Ëwfk¤ ðhMkkðu Au. yLku Ãkkuíku rnÞkuhnkuXkLkk Ëuþ{kt fwtðhe íkhefu sLk{þu yLku

økwòuhkuLku {kunÃkkþ{kt VMkkðþu. yux÷u ¼økðkLk íku{Lku rnÞkuhøkZLke ÷k÷[ ykÃke {kuf÷u Au. ¼kuòu økkuðk¤ çkLke økkÞku [hkðu Au yLku fwtðhe Íu¤w ÃkkuíkkLke {kÞk ÃkkÚkhu Au; ÷øLkLke h{ík {ktzu Au. çkeS çkksw zku¤e hkýLkk «Ëuþ{ktÚke Íu¤wfwtðhe {kxu {køkwt ykÔÞwt Au. ftfkuºke økwòuhkuLku {¤u Au. ÃkhýeLku Íku¤w Ãkrík ÃkkA¤ sðkLku çkË÷u økwòuhkuLke ÃkkA¤ òÞ Au; Auðxu íkuLku þkuÄe ÷kðu Au. Íu¤w yLkuf çknkLkkt fkZu Au. ð¤e ÃkríkLkwt ½h Akuze økwòuhkuLku íÞkt ykðu Au. [kuðeMk ðhMk MkwÄe ÞwØ [k÷u Au, Auðxu çkÄk økwòuhLkkt ÷kune ðnu Au. yuf ð¾ík økwòuhkuLke {kíkk ðkð{kt òÞ Au yLku yuf f{¤ íkuLkk ¾ku¤k{kt ykðu Au, Lkð {rnLkk yuLku ½zk{kt {qfe

hk¾u Au yLku Éíkw Ãkqhe Úkíkkt yu{ktÚke Ëefhku «økxu Au. ÷UçkËu hkòLkwt ®MknkMkLk ftÃku Au yux÷u Ëqíke {k¤ýLku {kuf÷u Au; Ëqíke MíkLkÃkkLk fhkððk òÞ Au Ãký Ëuð yuLku ÄkðeÄkðeLku Mkqfðe Lkk¾u Au. Auðxu Mkk÷kuh Ëuðe økkÞkuLku ÷E zku¤e hký{kt

òÞ Au yLku rðLkkþ fhu Au. yk yËT¼wík fÚkk MktMf]íkMkkrníÞLke ÃkwhkýfÚkkyku yLku ykrËðkMkeykuLkku {kLÞíkkykuLkku Mk{LðÞ fhu Au- ½ýkt çkÄkt fÚkk½xfku Ãký ynª òuE þfkÞ Au. Mk{økú fÚkk økuÞ MðYÃku hsq ÚkÞu÷e Au yLku ðå[u ðå[u ‘Íh{rhÞwt’ íkhefu òýeíkkt ÚkÞu÷kt Lk]íÞøkeík ykðu Au; yuLkku yuf Lk{qLkku :

{wt íkku ðk¤u {kuíke nkhíke...(2)

{wt íkku Úkkh ÍeðktLk fkhýu...(2)

{wt íkku ËkZeyu {kì¾ku {kìzíke... (2){wt íkku Úkkh0

{wt íkku økk÷u Vq÷he Ãkkhíke...(2) {wt íkku Úkkh0

{wt íkku ykìMkku nk¤w ykuZíke... (2) {wt íkku Úkkh0

242¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

{wt íkku fuhktík Mkkhýku Ãkuhíke... (2) {wt íkku Úkkh0

{wt íkku nu{Úku nUËwh hk¤íke... (2) {wt íkku Úkkh0

yk{ yk yuf Mk{]Ø økuÞ, Lk]íÞ ÃkhtÃkhk ðeMk{e MkËeLkk ytíku Ãký xfe

hnu÷e Au.

yuíkËT, MktÃkkËf : rþhe»k Ãkt[k÷, Ãk]. 21 Úke 26, ðzkuËhk, yur«÷-sqLk 1993

(2) zwtøkhe ¼e÷kuLkku

(Motifs)

19.

‘økwshktLkkuyhu÷ku’:

ÃkwhkfÚkkí{fykrËðkMke{nkfkÔÞ zkì. ËeÃkf Ãke. Ãkxu÷

rðï¼hLkk MkkrníÞ{kt {nkfkÔÞku h[kíkkt hÌkkt Au. rþü MkkrníÞ nkuÞ fu ÷kufMkkrníÞ nkuÞ çkLLku Äkhkyku{kt {nkfkÔÞkuLke ÃkhtÃkhk «kÃík ÚkkÞ Au. økwshkíkLkk ykrËðkMke MkkrníÞ{kt {n¥ðLkwt MktþkuÄLk-MktÃkkËLk fhLkkhk zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ ÃkkMkuÚke Ãký ðeMk{e MkËeLkk W¥khkÄo{kt ykðkt ÷kuf{nkfkÔÞku

MktþkuÄLkkí{f MktÃkkËLkku YÃku «kÃík ÚkÞkt Au. W¥kh økwshkíkLkk zwtøkhe ¼e÷ ykrËðkMkeykuLke {kir¾f ÃkhtÃkhk{kt «kÃík Úkíkkt ‘hkì{ Mkeík{kLke ðkhíkk’, ‘¼e÷kuLkwt ¼khÚk’, ‘hkXkuh ðkhíkk’ yLku ‘økwshktLkku yhu÷ku’ suðkt ÷kuf{nkfkÔÞku «kÃík ÚkÞkt Au. yk MktþkuÄfu ÷øk¼øk ÃkqýoíkÞk þk†eÞ heíku MktþkuÄLk-MktÃkkËLkLke «ð]r¥k{kt fk¤S hk¾e Au. {khku yÇÞkMk Wõík ÷kuf{nkfkÔÞku{ktÚke ‘økwshktLkku yhu÷ku’ rðþuLkku Au. yk ÷kuf{nkfkÔÞLku ÃkhtÃkhkLke árüyu íkÃkkMke íkuLkwt ÷kuf{nkfkÔÞ ÷u¾u {qÕÞktfLk fheLku, íku{kt «økx Úkíkk Mkk{krsf, ÄkŠ{f SðLkLkk {qÕÞrLkc rðþu»kku MkkÚku Mk{økúíkÞk yk ÃkwhkfÚkkí{f ÷kuf{nkfkÔÞ íkhefu {q÷ððkLkku WÃk¢{ Au. yk ÷kuf{nkfkÔÞ {q¤u hksMÚkkLkLkk ‘çkøkzkðík-ËuðLkkhkÞý’Lkwt ¼e÷e YÃkktíkh Au. ‘zwtøkhe ¼e÷kuLkku økwshktLkku yhu÷ku’ økwshkík yLku hksMÚkkLkLke MkhnË Ãkh ykðu÷k çknurzÞk økk{{ktÚke E.Mk.1983{kt zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u

{krníkeËkíkk Sðk¼kE øk{kh ÃkkMkuÚke «kÃík fÞwO Au. yk {kir¾f {nkfkÔÞLku

íkuykuyu æðrLk{wrÿík fhe ÃkAe MktÃkkËLk YÃku {wrÿík fhe ykÃÞwt Au. ‘zwtøkhe ¼e÷kuLkku økwshktLkku yhu÷ku’ yu W¥kh økwshkíkLkk zwtøkhe ¼e÷kuLkwt økuÞ {kir¾f ÷kuf{nkfkÔÞ Au. yk Mk{ks{kt ÄkŠ{f rðrÄ MkkÚku Mktf¤kÞu÷k yLÞ ‘yhu÷k’ su{ økðkÞ Au íku{ yk {nkfkÔÞ Ãký økðkÞ Au. yk ‘yhu÷k’ þçËLkku yÚko zkì. nMkw Þkr¿kf yk «{kýu ykÃku Au : ‘ ‘yhu÷k’ yux÷u nze fkZeLku, økkELku «Míkwík Úkíke fÚkkLke hsqykíkLkku «fkh’.1 yk ‘yhu÷k’ zwtøkhe ¼e÷ku{kt «[r÷ík ÃkhtÃkhkøkík ftXMÚk fÚkkøkeík{ktLkku yuf rðrþü «fkh Au. íku rËðk¤eLke ykMkÃkkMkLkk rËðMkku{kt, ¾kMk fheLku çkuMkíkk ð»kuo (fkhíkf MkwË Ãkzðk)Úke {ktze Ãkkt[{ Ëhr{ÞkLk, hkrºk yLku LkðhkþLke Ãk¤ku{kt, ‘økkðkðk¤k’Lku ½uh Þk økkðkLk rLk{tºký ykÃkLkkhkLku íÞkt økðkÞ Au.’2

‘zwtøkhe ¼e÷kuLkku økwshktLkku yhu÷ku’Lkwt MðYÃk økuÞ Au. yk ÷kuf{nkfkÔÞLke fÚkk «{ký{kt Ëe½o ðtþ-fÚkk Au. økã-ÃkãLkk r{©ýðk¤e Au. Aíkkt ÷Þkí{f yLku Lkkxâkí{f heíku íkuLku hsq fhðk{kt ykðu Au. zwtøkhe ¼e÷kuLkk MkktMf]ríkf

SðLkLkwt íku yr¼LLk ytøk Au. yk yhu÷kLkk økkÞfku swËk nkuÞ Au, MkkÚku hkrøkÞk swËk nkuÞ Au yLku íku{Lku Ãkqhf nkUfkrhÞk Ãký MkkÚku nkuÞ Au. íkuLke «Míkwrík ð¾íku ðå[u ðå[u ykðíkkt Ãkãøkeíkku{kt †e yLku Ãkwhw»kku Lk]íÞ Ãký fhu Au.

‘yhu÷k’ rðþu [[ko fhíkkt «kuVu. sþðtík þu¾zeðk¤k LkkUÄu Au fu ‘‘yk ‘yhu÷k’{kt fkt íkku Ëuð-ËuðeykuLke hnMÞkí{f økríkrðrÄLkwt rLkYÃký ÚkÞu÷wt nkuÞ Au, Þk ËtíkfÚkLkkí{f {Lkw»ÞkuLkk yMkkÄkhý SðLkfkÞoLkwt rLkYÃký nkuÞ Au. õÞkhuf yhu÷k{kt Ëuðku yLku {Lkw»ÞkuLkku Mkn[kh Ëk¾ðíke Mktr{© fÚkkLkwt Ãký yk÷u¾Lk Úkíkwt nkuÞ Au.’’3 ynª yk f]rík{kt økwsh nrhyku{Lkku Ãkwºk ðk½S yÞkurLks yuðku rËÔÞ LkhÔÞk½ú ÷kufËuð Au. íkuLkku Ãkwºk ¼kuòu (MkðkE ¼kus) yLku {unku íkÚkk íku{Lkk yLkwøkk{e ËuðSfwtðh yÚkðk ËuðLkkhkÞýLkkt fhu÷kt ðehkur[ík fkÞkuoÚke ÷kufÓËÞ{kt ÷kufLkkÞf íkhefu MÚkkrÃkík ÚkÞk Au. yk Mkt˼o{kt økwòuhkuLke yu ðtþfÚkk çkLku Au. ðtþfÚkk rLkr{¥ku íku ÷kuf{nkfkÔÞLkwt YÃk Äkhý fhu Au. yk ÷kuf{nkfkÔÞLku çkeS Mkçk¤ heíku òuíkkt zkì. nMkw Þkr¿kf ‘yk fÚkkLkku ÃkwhkfÚkk íkhefuLkku rðrÄrðÄkLk MkkÚkuLkku MktçktÄ Au.’4 yu{ sýkðu Au. yu yÚko{kt yk çkÄk fÚkkLkkÞfku ÷kufLke «çk¤ ÄkŠ{f ©ØkLku ÷eÄu ÷kufËuð íkhefu 264¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ

‘økwshktLkku yhu÷ku’ : ÃkwhkfÚkkí{f ykrËðkMke {nkfkÔÞ265

Mðef]rík Ãkk{u Au. ykÚke yk ÷kuf{nkfkÔÞ ÷kufMk{wËkÞLkk Ä{oøkík fu yLkwckLkøkík

rðrÄrðÄkLk MkkÚku òuzkELku ÷kufÓËÞ{kt «MÚkkrÃkík ÚkÞu÷wt Au. yk ÷kuf{nkfkÔÞ{kt fuLÿMÚkkLku ðtþfÚkk Au. íkuÚke yuf Úke ðÄw ÃkuZeykuLkk

Wíf»ko-rðfkMk fu ÃkíkLkLke fÚkk ynª hsq ÚkÞu÷e Au. nrhyku{, ðk½S, ¼kuòu, {unku yLku ËuðLkkhkÞý suðe [kh ÃkuZeLke ðtþÃkhtÃkhkøkík fÚkk yu{kt «kÃík ÚkkÞ Au. yk fÚkk{kt rðþu»ku íku Mk{økú ÞwøkLke «ò fuðku rðfkMk fu ÃkíkLkLku Ãkk{e Au íku hsq ÚkÞwt Au. yk Mkt˼o{kt ynª økwshkuLke fÚkk{kt Wíf»koLkwt fkhý rËÔÞ Mkk÷kuh økkÞ Au yLku ÃkíkLkLkwt fkhý ËkY íkÚkk yLÞLke ðMíkwLku Ãkzkðe ÷uðe íkÚkk Auíkhðwt, fÃkx fhðwt fu Ãkkhfe †eLku ½h{kt çkuMkkzðe íku Au. íkuLke [[ko ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u rðøkíku fhe Au. yk fÚkk{kt ÃkqðkoÄo yLku W¥khkÄo Ãký Au.

zkì. nMkw Þkr¿kf LkkUÄu Au fu ‘økwshktLkku yhu÷ku’ yuf Ãkqýo s Lknª, Ãkhtíkw Mk{Úko ÷kuf{nkfkÔÞ Au. yk ÷kuf{nkfkÔÞLkku LkkzMktçktÄ ÃkwhkfÚkk MkkÚku òuzu Au.’5 yk ÷kuf{nkfkÔÞ rðþu «kuVu. sþðtík þu¾zeðk¤k LkkUÄu Au f – ‘økwshktLkku yhu÷ku’{kt íkuLkk MktÃkkËf-rððu[f îkhk, yhu÷kLkk økkLkMðYÃk rðþu íku{s íkuLke hsqykík rðþu yLku ‘økwshktLkku yhu÷ku’ rðþu ykðe ½ýeçkÄe Mkk{økúeLkwt rðøkíkðkh, ík÷MÃkþeo, rðïMkLkeÞ rLkYÃký ÚkÞwt Au. ‘yhu÷ku’ Mkt¿kkLkwt, íkuLkk økkLkMðYÃkLkwt, íkuLkk WËTøk{-rðfkMk, ðirðæÞ-ðirþ»xâLkwt Mk{Úkof Ë÷e÷-áüktík Mkrník, rðþË rLkYÃký ÚkÞwt Au. {q¤ ÃkhtÃkhk«kÃík ftXMÚk økuÞ yhu÷kLkk ÃkkXLku íkuLkk yMk÷ økkLkMðYÃk{kt r÷rÃkçkØ fhðkLkku MkÂLLkc «ÞkMk ÚkÞku Au. zwtøkhe ¼e÷e çkku÷e{kt rLkYrÃkík yhu÷kLkk «k{krýf MktÃkkËLkLke Ãkqðuo íkuLkku MkeÄe- Mkh÷ yÚkoðkne rþü økwshkíke{kt yLkwðkË yÃkkÞku Au. yhu÷kLkk {q¤ ÃkkXLku ytíku ‘þçËkÚkoMkqr[’ {wfkE Au yLku íku{kt yÃkrhr[ík, frXLk ¼e÷e çkku÷eLkk þçËkuLkk økwshkíke yÚko¼kð yÃkkÞk Au. MktÃkkrËík-rððuåÞ yhu÷ku õÞktÚke, fÞk ‘økkðkðk¤k’ ÃkkMkuÚke õÞkhu {éÞku níkku, íkuLkk ‘hkrøkÞk’ fkuý níkk, íkuLkwt æðrLk{wÿý õÞkt ÚkÞu÷wt ðøkuhuLke Ãký íku{kt [kufMkkEÃkqðof LkkUÄ ÷uðkE Au yLku f]ík¿kíkkÃkqðof íkuLkku ÉýMðefkh ÚkÞku Au. Ãkrhýk{u, ‘økwshktLkku yhu÷ku’Lkwt yk MktÃkkËLk ÷kufMkkrníÞLkk Mkk{kLÞ ðk[f WÃkhktík ÷kufrðãkLkk yÇÞkMkeyku {kxu Ãký WÃkÞkuøke çkLÞwt Au.’6 yk ÷kuf{nkfkÔÞ{kt Lk]ðtþþk†, RríknkMk, ÃkwhkíkLkfk¤Lkk yuf ÷kufMk{wËkÞLkku rLkËuoþ, íkuLke SðLkheríkLkku ÏÞk÷ íkÚkk ðíko{kLk SðLkLkk ÷kuf{kLkMkøkík MkL˼kuo hsq ÚkÞu÷k sýkÞ Au.

266¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

Mk{økú heíku yk ÷kuf{nkfkÔÞ{ktÚke ÃkMkkh Úkíkkt fux÷ktf íkkhýku yLku

rLkheûkýku yk heíku òuE þfkÞ Au :

(1)yk ÷kuf{nkfkÔÞ zwtøkhe ¼e÷ ykrËðkMkeykuLke {kir¾f ÃkhtÃkhk{ktÚke «kÃík ÚkÞwt Au.

(2)yk ÷kuf{nkfkÔÞ økã-Ãkã r{©ýðk¤e økuÞ h[Lkk Au. yuLkk [ku¬Mk økkLkkhk îkhk hsq ÚkkÞ Au. yu{kt ðå[u ðå[u ykðíkkt økeíkku{kt †e-Ãkwhw»kku Lk]íÞ fhu Au.

(3)yk ÷kuf{nkfkÔÞLkku ÄkŠ{f rðrÄ-rðÄkLk MkkÚku MktçktÄ Au.

(4)ËtíkfÚkLkkí{f heíku sL{eLku çk]níkTfÚkk{kt Ãkrhý{u÷wt Aíkkt ÃkwhkfÚkkí{fíkkLku «ÄkLk heíku yk ÷kuf{nkfkÔÞ hsq fhu Au. yu yÚko{kt ÃkwhkfÚkkí{f çkLkíkwt ÷kuf{nkfkÔÞ Au.

(5)ynª økwshkuLkk ðþtLke fÚkk Au. yu{Lkk WíÚkkLk-ÃkíkLkLkku MkL˼o «økxu Au.

(6)yk ÷kuf{nkfkÔÞ{kt su{ ðtþLkkþLke fÚkk Au íku{ ðtþð]rØLku ykøk¤ ðÄkhðk rLkr{¥k çkLku Au.

(7)zwtøkhe ¼e÷ ykrËðkMkeykuLkkt Mkk{krsf rðrÄrðÄkLkku yLku yu{Lke SðLk-herík fkuE Lku fkuE heíku «økx ÚkE Au.

(8)yk Mk{økú ÷kuf{nkfkÔÞ{kt yuf rðrþü Ãkkºk íku Mkk÷kuh økkÞ Au su rËÔÞ Au. Mk{økú ÷kuf{nkfkÔÞ{kt {n¥ðLkku fÚkkð¤ktf yk Ãkkºk MkkÚku òuzkÞu÷ku Au.

(9)fÚkk{kt økwshkuLkku Lkkþ ÚkkÞ Au, Ãkhtíkw yu{Lkku ðtþ xfu Au. (10)yk ÷kuf{nkfkÔÞLke fÚkkLkk LkkÞfku{kt fux÷kf yÞkurLks Au. ÷kuf©Øk MkkÚku yuÚke s íkku yu çk¤ð¥kh heíku òuzkÞu÷k Au.

(11)yk ÷kuf{nkfkÔÞLkkt †eÃkkºkku Ãký çkwrØ[kíkwÞoÚke Mk¼h yLku ÃkrhÂMÚkríkøkík rðfx-rðÃkheík Mktòuøkku{ktÚke {køko fkZu Au, ®n{íkðkLk Ãký Au.

(12)ÃkkºkkuLkwt YÃkktíkh, «kýeÃkkºkkuLkwt ËuðíkkE fk{ÄuLkw fu ÃkAe {Lkw»Þ{kt YÃkktíkhLke ½xLkkyku çkLku Au.

(13)Mðøko, Ãk]Úðe yLku Ãkkíkk¤÷kufLkku MkL˼o yLku ík{k{ «fkhLkkt

‘økwshktLkku yhu÷ku’ : ÃkwhkfÚkkí{f ykrËðkMke {nkfkÔÞ267

fux÷ktf Ãkkºkku ÃkwhkfÚkkLkku rnMMkku çkLke ynª hsq ÚkÞkt Au.

(14)yk ÷kuf{nkfkÔÞLku Lk]ðtþþk†, RríknkMk yLku MktMf]ríkøkík fu Mkk{krsf árüfkuýÚke yÇÞkMkLkku Mðíktºk rð»kÞ çkLkkðe þfkÞ íku{ Au.

(15)yk ÷kuf{nkfkÔÞLke «MíkwríkLkwt {n¥ð ÄkŠ{f rðrÄrðÄkLk MkkÚku nkuðkÚke íkuLkku ÃkkX yÃkrhðíkoLkþe÷ Au. íku{s yu yûkwÛý heíku hsq ÚkÞku Au.

ÃkkËxeÃk

1.MktÃkk. çk¤ðtík òLke, ‘ðLkMðh’, Ãk]. 195 2.MktÃkk. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷, ‘økwshktLkku yhu÷ku’, «MíkkðLkk, Ãk]. 1

3.yusLk, Ãk]. 1

4.MktÃkk. çk¤ðtík òLke, ‘ðLkMðh’, Ãk]. 197 5.MktÃkk. çk¤ðtík òLke, ‘ðLkMðh’, Ãk]. 210

6.MktÃkk. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷, ‘økwshktLkku yhu÷ku’ «MíkkðLkk, Ãk]. 2

20.

øšshkík «Ëu~kLke ftX-ÃkhtÃkhkLšt BšrÿíkYÃkBkkt ËMíkkÔkuSfhÛk E.181213Bkkt suBMk VkìçMkoLkk ‘ykurhyuLxÕk Bku{TyMko`Lkk «fk~kLkÚke ykhtÇkkGk Au. íGkktÚke ~kY fheLku íku yks MšækeLke yk MktÃkkËLk-Mkt~kkuækLkLke «Ôk]r¥k 197 Ôk»ko Ãkqhkt fhe åkqfe Au. yk çku ®çkËwyku ÔkååkuLkk MkBkGkøkk¤kBkkt yk «Ëu~kLkk ÕkkufrÔkãkfeGk Mkt~kkuækLkMktÃkkËLkLkk rÔkfkMkLkk ykÕkuÏkBkkt çku r~kÏkhku rMkØ ÚkGkuÕkkt òuÔkk Bk¤u Au. yuBk ÃknuÕšt rþ¾h ðeMk{e MkËeLkk ºkeò ËkÞfkÚke, yÚkkoíkT {u½kýeLkk yk ûkuºkLkk MktþkuÄLkLkk ykhtÇkÚke yLku çkeswt r~kÏkh LkÔkBkk ËkGkfkÚke, yÚkkoíkT zkì.ÇkøkÔkkLkËkMk ÃkxuÕkLkk ykrËÔkkMke ftXÃkhtÃkhkLkk ËMíkkÔkuSfhÛkÚke rMkØ ÚkkGk Au. yu MkkÚku øšshkíkLke „úkBkeÛk yÚkÔkk òLkÃkËe yLku ÔkLkÔkkMke yÚkÔkk ykrËÔkkMke yu çkLLku Bkn¥ÔkLkkt ûkuºkkuLke ftXÃkhtÃkhkLšt ËMíkkÔkuSfhÛk íkÚkk íkuLkku yÇGkkMk ÕkøkÇkøk ÃkqÛkoíkkLke fûkkyu ÃknkUåku Au. „úkBkeÛk yLku ykrËÔkkMke ftXÃkhtÃkhkykuLšt ykÔšt-ykxÕšt MkÎkLk ËMíkkÔkuSfhÛk hksMÚkkLk-BkæGk«Ëu~kLkk fuxÕkkf yÃkÔkkËkuLku çkkË fhíkkt, ÇkkhíkBkkt yLGkºk LkÚke ÚkGšt, yu nfefík Au. yuBkktGk íku ykrËÔkkMke ftX-ÃkhtÃkhkLkk æÔkrLkBšrÿík yLku rÕkrÏkík ËMíkkÔkuSfhÛk-MktÃkkËLk yLku ÕkkufrÔkãk, Çkk»kk~kk† yLku çkkuÕkerÔk¿kkLk Ôkøkuhu árüyu ÚkGkuÕkk yÇGkkMkBkkt øšshkíku rÔk~ku»k «økrík fhe Au, yu ÃkÛk rLk:~ktf Lku rMkØ Au. ykBk íkku øšshkíkBkkt yk yÇGkkMkLkkt BktzkÛk s áZBkq¤ YÃkBkkt ÚkGkkt. hkòhsÔkkzkt, sBkeLkËkhe yLku f]r»kLku fkhÛku yk «Ëu~kBkkt åkkhÛke-çkkhkuxe ÃkhtÃkhk yLku ÕkkuffÕkkfkhkuLke fw¤økík ÔÞkÔkMkkrGkf ÕkkuffÕkkMkkækLkk MkkíkíGkÃkqÛko YÃkBkkt ækçkfíke

níke yLku ykBkeo-ÃkkuÕkeMk, ßGšrzMGkhe yLku rMkrÔkÕk MkuÔkkBkkt íkÚkk rBk~kLkhe «Ôk]r¥k Bkkxu su yt„úus yBkÕkËkhku ykÔGkk, ÃkkËheyku ykÔGkk, íku ÕkkufrÔkãkBkkt hMk yLku MkqÍ ækhkÔkíkk níkk. yk fkhÛku s ykuøkÛkeMkBke MkËeLkk ÃknuÕkk Ë~kfkÚke íku ÔkeMkBke MkËeLkk ºkeò Ë~kfk MšækeLkk 120 Ôk»koLkk MkBkGkøkk¤kBkkt ÕkkuffÚkk, Õkkuføkeík, fnuÔkíkku yuBk ÕkkufMkkrníGkLkkt Bkn¥ÔkLkkt ÕkøkÇkøk çkækkt s ytøkkuLšt ËMíkkÔkuSfhÛk ÚkGšt, yuLkk rÔkrÔkæk nuíšyu, árüyu åkåkko-rÔkåkkhÛkk yLku yÇGkkMk ÃkÛk ÚkGkk. yt„úuS ¼k»kk-MkkrníÞ yLku ÃkrùBkLke MktMf]rík-MkÇÞíkkLkkt rÔkrÔkæk ytøkkuLku ykíBkMkkíkT fhe íkuLkku ÇkkhíkLku, ÇkkhíkeGk YÃkLkku «ÚkBk ÃkrhåkGk fhkÔkÔkkBkkt y„úMkhyuÔkk øšshkíke ÃkkhMke rÔkîkLkkuLkku ÃkÛk øšshkíkLkuËMíkkÔkuSfhÛk, «MíšíkefhÛk, yÇGkkMkBkktrÔk~ku»k MkqÍÃkqÔkofLkkuMknGkkuøk BkéGkku ! ~kkuhkçkS åkefLk, Ãkqík¤eçkkE, YMíkBk EhkLke, VhkBkS çknuhkBkS –fuxfuxÕkk ÃkkhMke rÔkîkLkku yk ûkuºkLku BkéGkk! øšshkíke WÃkhktík yt„úuSBkkt ÃkÛk ÚMíkf yLku sLkoÕkLkk BkkæGkBku øšshkíkLke ftXÃkhtÃkhkLšt MkkrníGk yÇGkkMkeyku Bkkxu MšÕkÇk çkLGšt. yk 120 Ôk»koLkk økk¤kBkkt s yuÔšt Lku yuxÕšt çkæšt ËMíkkÔkuSfhÛk ÃkkBGšt Au fu yuLku ykÄkhu s øšshkíkLke ftXÃkhtÃkhkLke fÚkkyku yLku økeíkkuLkku fku~k håkÔkku nkuGk íkku håke ~kfkGk, yuBkkt ÇkkøGku s f~št çkkfe fu QÇšt hnu !

BkuÎkkÛkeLkk «Ôku~kLke MkkÚku s yuf LkÔkku swËku s Ôkuøk yk «Ôk]r¥kLku BkéGkku. BkuÎkkÛkeyu fÚkkyku yLku økeíkku ykÃGkkt, fÚGk «ÔkknLke MkkBk„úeLku rÕkrÏkík «MíšíkefhÛkLšt LkÔšt YÃk ykÃke íkuLku rÔk~ku»k ykMÔkkã yLku Õkkufr«Gk çkLkkÔke : yu Bkn¥ÔkLšt «ËkLk íkku Au s, Ãkhtíš yk ûkuºkLkk rðfkMk-yk÷u¾Lku LkÔšt r~kÏkh rMkØ ÚkGšt íku íkku fÚGk MkkBk„úeLke MkBkkÕkkuåkLkkÚke. fÚGk «ÔkknLku ÕkkufMkkrníGk, åkkhÛkeMkkrníGk, çkkhkuxe MkkrníGk, MktíkMkkrníGk yuÔkk íkkr¥Ôkf Ãkuxk rÔkÇkkøkBkkt òuÔkkLke, Ôkøkeof]ík fhÔkkLke árüLkku rÔkfkMk íku BkuÎkkÛkeLšt BkkuxkBkkt Bkkuxwt «ËkLk yLku ËrhGkkfktXk yLku ykrËÔkkMke ûkuºkLke ftX ÃkhtÃkhkykuLšt ÃkÛk ËMíkkÔkuSfhÛk fhÔkkLšt «çkkuæGšt, yu rÔk~ku rÔk~ku»k Mkt«¿kíkk søkkÔke íku yuBkLšt çkeswt Bkn¥ÔkLšt «ËkLk yLku rÕkrÏkík MkkrníGkLke ÃkhtÃkhkÚke fÚGk MkkrníGk fGkkt, fuÔšt, fuxÕšt yLku ~kkÚke swËwt Ãkzu Au, íkuLke Ãkqhe MÃküíkk yLku yÇGkkMkrÔkÔkuf íku BkuÎkkÛkeLšt ºkeswt Bkn¥ÔkLšt «ËkLk. òÛkeíkk ÕkkufrÔkãkrÔkË «ku.zkì. sÔkknhÕkkÕk nkzq ÕkÏku Au : ... a scholar whose contribution to the growth and development of folklore studies in India is phenomenal. it would be a mistake to treat Shri Meghaniji a regional folklorist as some misguided scholars same times do. He was what I have understood by reading some of his works and

270¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

knowing about his personal life by oral tradition from others, a real folklorist with a vision andcommitment forthe whole sub continent. Although he was a contemporary of many well-known scholars of this country, yet I find him most of the time talking ahead of his times, taking ahead of his fellow scholars. ynª MÃkü Úk~ku fu øšshkík «Ëu~kLkk ÕkkufrÔkãkLkk yæGkGkLkLkk rÔkfkMkLkk ykÕkuÏkLšt yk r~kÏkh, øšshkík fu ÇkkhíkLkkt yLGk hkßGkkuLkkt fkGkkuoLke s Lknª, yur~kGkkLkk fkGkoLke MkhÏkkBkÛkeyu ÃkÛk ykøk¤ Au.

øšshkíkLkk ÕkkufrÔkãkfeGk Mkt~kkuækLkLšt ykÔšt s çkeswt MkÔkkuoååk r~kÏkh íku ykrËÔkkMke ftXÃkhtÃkhkLšt. yu rMkØ ÚkGšt zkì. ÇkøkÔkkLkËkMk ÃkxuÕk îkhk. øšshkíkLke ykrËÔkkMke ftXÃkhtÃkhkLke W¥kBk MktÃkËkYÃk ‘ÇkeÕkkuLšt ÇkkhÚk’ yLku ‘hkXkuhÔkkhíkk’ ÇkkhíkeGk Çkk»kk MktMÚkkLk, BkiMkqhLkk yt„úuS Çkk»kktíkh îkhk rÔkïûkuºkLkk yÇGkkMk Bkkxu ÇkrÔk»GkBkkt MšÕkÇk çkLkLkkh Au, íku øšshkíkLke ftXÃkhtÃkhkLkk Mkt~kkuækLk-MktÃkkËLkLšt yLku yuLkk MktÃkkËfLke rMkrØLšt çkeswt r~kÏkh.

ykrËÔkkMke ftXÃkhtÃkhkLkk ËMíkkÔkuSfhÛkLkku ykhtÇk íkku ÔknuÕkku ÚkGkku yLku „úkBkeÛk ÃkhtÃkhkLkk ÕkkufMkkrníGkLkk yuf «fkh íkhefu s ÚkGkku, Ãkhtíš ÇkøkÔkkLkËkMkLkk yk ûkuºkLkk rÔkÚÕk ÏkuzkÛk ÃkAe s yÇGkkMkeykuLke árüBkkt ykÔGšt fu ykrËÔkkMke ftXÃkhtÃkhkLku „úkBkeÛk fu òLkÃkËe ftXÃkhtÃkhkLkk ÕkkufMkkrníGkÚke swËe ÃkkzeLku òuE ~kfkGk, MkBkS fu íkku¤e ~kfkGk yuÔke MÔkfeGk yku¤Ïk Au, Ãkkuíkefkt yuÔkkt ÕkûkÛk Au, su ÕkkufrÔkãk yLku íkËT yLíkøkoík ÕkkufMkkrníGkLke rÔkÇkkÔkLkkLku MkBksÔkkBkkt rÔk~ku»k WÃkGkkuøke ÚhÔkkh ÚkkGk Au. ÕkkufMkkrníGkLkk MktÃkkËLk-Mkt~kkuækLk yLš»ktøku ykhtÇkÚke „úkBkeÛk ftXÃkhtÃkhkLke MkkÚku s ykrËÔkkMke ftXÃkhtÃkhkLšt ÃkÛk ËMíkkÔkuSfhÛk ÚkÔkk ÕkkøGšt níšt. ykhtÇkBkkt íkku òufu FolkLkku yÚko s Tribal Úkíkku níkku, yLku „úkBkeÛk ÃkhtÃkhkBkktÚke ÃkÛk su fÚkkyku, økeíkku MktÃkkrËík ÚkGkkt yuLkk ÃkkGkkBkkt ykrËÔkkMke SÔkLkÄkhÛkkyku Au s, yuLke ÃkÛk Ãkqhe Mkt«¿kíkk yk økk¤kBkkt níke. BkkÛkMk MkÇGk yLku MktMf]ík çkLGkku yu ÃkAe ÃkÛk yuLkk ytíkhíkBk BkLkLkk ŸzkÛkBkkt MkuÔkus yLku çkçkoh yÔkMÚkkLkk yLšÇkÔkku yLku ÄkhÛkkyku ÃkÛk ËxkGkuÕkkt-ZtfkGkuÕkkt Ãkzâkt Au, yu íkÚGk ÃkÛk íGkkhu «økx ÚkE åkqõGšt níšt. Ãkhtíš „úkBkeÛk ²kkuíkLke ÃkhtÃkhkøkík ækkhÛkkyku-BkkLGkíkkykuBkkt ykrËBk yLšÇkÔkku îiíkeGkef ÇkqrBkfkBkkt ËxkGkuÕkkt níkkt, yuLkk Ãkh MkÔkoBkkLGk yLku MÔkef]ík yuÔkkt Lkiríkf-MkkBkkrsf ækkuhÛkkuLšt f]íkf yuÔšt ËçkkÛk yLku ykÔkhÛk níšt. Lkkøkrhf

÷kufMkkrníÞ MktþkuÄLk-MktÃkkËLkLkkt

SÔkLkLke ÇkÿÃkhtÃkhkLku BšfkçkÕku íkku òufu „úkBkeÛk ÃkhtÃkhk yk árüyu rÔk~ku»k Bšõík, WËkh yLku MkknrsfíkkLkku MÔkefkh fhLkkhe níke, Ãkhtíš íkuBk Aíkkt yuLkk Ãkh BkkLke ÕkeækuÕke MkkBkkrsf Lkiríkfíkk, ækkŠBkfíkk yLku MkÇGkíkk-MktMf]ríkLšt ËçkkÛk Lku ÔkåkoMÔk íkku níšt s. ykLku BšfkçkÕku ykrËÔkkMke ÃkhtÃkhk, yuLke SÔkLkLku òuÔkk-òÛkÔkkBkkÛkÔkkLke árü rÔk~ku»k Mkknrsf, Bšõík yLku f~kk s ËtÇkLkk yktåk¤k ÔkøkhLke níke. ykÚke s ykrËÔkkMke ÃkhtÃkhkyku MkkÚku Mktf¤kGkuÕšt Lore, „úkBkeÛkLku BšfkçkÕku ykrËBk yLšÇkÔkku yLku ÄkhÛkkLke rÔk~ku»k LkSf níšt. ykÚke s 19Bke MkËeLkk ykhtÇkLkk ÕkkufrÔkãkfeGk MktÃkkËLk-Mkt~kkuækLkBkkt rÔkïBkkt MkÔkoºk BšÏGk ²kkuík íkku „úkBkeÛk ÃkhtÃkhkLkku s hÌkku Lku MkkBktíkGšøke MkBkks håkLkkBkktÚke s sLBkuÕke yLku íkuBkkt s Ãkku»kkGkuÕke ÔkkÛkeLkk BkkæGkBku Ôknuíke hnuÕke ÕkkufrÔkãk, yÚkkoíkT ÕkkufMkkrníGk yLku Mktøkeík, Lk]íGk, Lkkxâ, fÕkk, fMkçk, WíMkÔkkrË MkkÚku Mktf¤kGkuÕke ÕkkufMktøkeík, ÕkkufLkkxâ, ÕkkufLk]íGk, ÕkkuffÕkk-fMkçk, ÕkkufkuíMkÔk ÔkøkuhuLke MkkBk„úeBkkt, íku GšøkLkk Çkÿ fu r~krûkíkLku hMk Ãkzu, yuÔšt ÎkÛšt níšt yLku íkuLke Õkkufr«GkíkkLku fkhÛku íkuLkkt ðuåkkÛk-WÃkÇkkuøkLšt LkÔšt rÔkfMkíšt síšt çkòh níšt! yuxÕku íkku ykr£fk, Çkkhík, åkeLk, òÃkkLk yLku yur~kGkkLkkt yLGk hküÙkuBkkt yk MkBkGku su ftE ÃkkùkíGk rÔkîkLkku ÔkneÔkxe fu rBk~kLkhe MkuÔkk-«Ôk]r¥k Bkkxu ykÔGkk, yuBkÛku Mknwyu ÃkkuíkÃkkuíkkLkk fkGkoûkuºkLkk «Ëu~kkuLke Çkk»kk-çkkuÕke yLku Õkkirff ÃkhtÃkhkykuLkku yÇGkkMk fGkkuo Lku íkuLkk Ãkh ÚMíkfku ÕkÏGkkt! ÕkuÏkf çkLkÔkkLkku Lku ÕkuÏkf íkhefu ÃkkuíkkLkk «Ëu~kBkkt «rMkØ ÚkÔkkLkku nuíš ÃkÛk yuBkkt níkku Lku fuxÕkkfBkkt yk LkÔke rÔkãk~kkÏkk «íGku Mkknrsf yuÔkku ÕkøkkÔk ÃkÛk níkku. ykÚke s ÔkeMkBke MkËeLkk ykhtÇk MkkÚku s GšhkuÃkBkkt yur~kGkkLkkt hküÙkuLke ÕkkufrÔkãkyku Ãkh rÔk~ku»k fkBk ÚkGšt, «fk~kLk ÚkGšt. rƒúrx~k ÔkMkkníkLkk Bkq¤Lku Ÿzk, áZ yLku fkGkBke fhÔkk Bkkxu hkÛke rÔkfxkurhGkkyu yuÔkk s BšÕfe MkLkËe yrækfkheyku, ÃkkËheykuLku BkkufÕGkk suBkLku ÕkkufrÔkãkBkkt hMk níkku. ykÚke s íkku su «ò Ãkh yuBkLku fkGkBke hkßGk fhÔšt níšt yuBkLkk çk]níkT «òBkkLkMkLku MkBksÔkkLkk Lku yu heíku s «òLke Bkq¤ Lkkz ÃkkhÏke yuBkLkk BkkLkMkBkkt øšÕkkBkeLkkt Bkq¤ hkuÃkÔkkBkkt Floklore yuf Bkn¥ÔkLšt BkkæGkBk níšt. ykr£fkLkk rLk„úkuLkku MkktMf]ríkf, MkkBkkrsf yLku ykŠÚkf rÔkfkMk yuÔke «kf]ríkf fûkkyu níkku fu yt„úus, £uLåk, ÃkkuxwoøkeÍ ÔkøkuhuLku yu «òLku yuBkLkkt Çkk»kk, MktMf]rík, ækBkoÚke yÕkøk fhe ÃkrùBke MkÇGkíkkLkk BkkLkrMkf øšÕkkBk çkLkkÔkÔkkLšt «BkkÛkBkkt MknuÕšt níšt, Ãkhtíš ÇkkhíkeGk, åkeLke, sÃkkLke, ©eÕktfe, RLzkuLkur~kGkLk (BkÕkGkkrË) Ôkøkuhu «òyku yuBkLke rLkS MktMf]ríkLke yuÔke ÇkqrBkfk rMkØ fhe åkqfe níke fu yuBkLke fÕåkhÕk-RfkuÕkkìS yLku «òfeGk MkÇGkíkk-MktMf]rík-

RfkuÕkkìSLku íkkuzÔkkLšt «BkkÛkBkkt Bš~fuÕk níšt. ykÚke s yk «òLke LkkzLku yuBkLkk

loreLkk BkkæGkBku, yuBkLke Çkk»kk-çkkuÕke-MktMf]ríkLkk ykækkhu ÃkkhÏkeLku yuLkk ykækkhu s íku íku «òyku ÃkrùBkLkk BšfkçkÕku MkÇGkíkk-MktMf]rík-ækBko ÔkøkuhuBkkt ÃkAkík Au, yuÔšt BkLkkuÔkÕkÛk fu BkkLkrMkfíkk ÃkuËk fhÔkkLke níke. yk heíku yuf ÔkÏkík yuf «ò ÃkkuíkkLke s MkÇÞíkk-MktMf]ríkLku neLk-íšåA MkBksíke ÚkkGk íku ÃkAe ÃkrùBkLke ÃkØríkLke fu¤ÔkÛke yLku ykÄwrLkf rÔkãkyku yLku xìfTrLkfLku ykækkhu fkGkBk Bkkxu BkkLkrMkf øšÕkkBk çkLkkÔkÔkkLšt MknuÕšt ÚkE Ãkzu íkuÔšt níšt! ykBk, ÃkrùBke ~kkMkLkLkku nuíš, yk hküÙkuLkk FolkloreLkku WÃkGkkuøk fheLku, neLkÇkkÔk yLšÇkÔkíkk fhÔkkLkku níkku. Ãkhtíš ÇkkhíkBkkt fu yLGkºk su fkuE BšÕfe fu Õk~fhe yrækfkheyku yLku rBk~kLkheyku ykÔGkk íkuBkkt fuxÕkkfLkku nuíš ~šØ níkku, rÔkãk«eríkLku ÔkhuÕkku níkku. ÇkkhíkeGkÔkkËe íkhefu su QÇkhe ykÔGkk, yku¤ÏkkGkk íku yk «fkhLkk ~šØ rÔkãk«erík ækhkÔkLkkhk níkk yLku Çkk»kk-MkkrníGk-MktMf]ríkBkkt GšhkuÃkLkk BšfkçkÕku yk yur~kGkLk hküÙku ykr£fLk rLk„úkuLke suBk ÃkAkík LkÚke, Ãkhtíš fGkktf íkku ÃkrùBkÚke ÃkÛk ykøk¤ Au yu òuE ~kfGkk yLku

MÔkefkhíkk ÃkÛk ÚkGkk. yk fw¤Lkk rÔkîkLkkuyu òufu ftX ÃkhtÃkhkLku çkËÕku ÇkkhíkLke

rÕkrÏkík ÃkhtÃkhkLku s ÃkkuíkkLkk yÇGkkMkBkkt WÃkGkkuøkBkkt Õkeæke. Ãkhtíš yu rMkÔkkGkLkk

rÔkrÔkæk BšÕfe yrækfkheykuyu íkku «åALLk nuíš Aíkkt rÔkãkfeGk hMkÚke ÃkÛk yk ftX

ÃkhtÃkhkLku yÇGkkMkBkkt MÔkefkhe. øšshkíkBkkt ykrËÔkkMke ftXÃkhtÃkhkLšt fkBk ÔkeMkBke

MkËeLkk ykhtÇku s nkÚk ÄhÔkkBkkt ykÔGšt íkuBkkt ÃkÛk ykÔkk s yuf BšÕfe yrækfkheLšt GkkuøkËkLk Au.

E. 1905Bkkt hÛkrsíkhkBku Õkkuføkeík ÃkhLkku rLkçktæk ÔkktåGkku íkuBkkt Ëqçk¤kLkkt ÕkkuføkeíkkuLkku ÃkÛk rLkËuo~k Au. yuBkÛku 25-30 suxÕke LkkuxçšfBkkt yLkuf Õkkuføkeíkku

WíkkhuÕkkt suBkktÚke 134 suxÕkkt økeíkkuLšt Ôkøkeof]ík «fk~kLk fGšO. yk MkBkGku øšshkíkBkkt ykrËÔkkMke ftX ÃkhtÃkhkLkk ËMíkkÔkuSfhÛkLkkt Bkq¤ çktækkE åkqõGkkt níkkt. yu ÃkAe huÔkkfktXkLke çkkìzoh fkuxoLkk ykrMkMxLx ÃkkurÕkrxfÕk yusLx ykh.çke. Gkq’çkufu zwtøkhÚh íkkçkkLkk åkefÕke økkBkLke ~kk¤kLkk r~kûkf LkkÚkS Bknuïh ÃkkXfLku ÇkeÕkkuLke ftXÃkhtÃkhkLkkt økeíkku yufXkt fhÔkk «uhÛkk ykÃke. MkkÚke r~kûkf fÕkS ÃkqLkkLke MknkGk ÕkELku ÃkkXfu E. 1915Bkkt 116 Ãk]cLkku 68 ÕkkuføkeíkkuLkku ‘ÇkeÕkkuLkkt økeíkku’ LkkBku Mkt„ún fGkkuo. yuLkk ~kçËku ÃkhLke LkkUÄ òÛkeíkk Çkk»kkrÔkË fu. n. ÄúwÔku ÕkÏke yLku ÔkktMkÔkkzkLkk LGkkGkkæke~k MkLBšÏkhkBk MkqhshkBku ÃkÛk yk ÚMíkf-«Ôk]r¥kLku rçkhËkÔke. ynª òuE ~kfk~ku fu ykrËÔkkMke ftXÃkhtÃkhkLkk ËMíkkÔkuSfhÛkLšt su fkGko ykhtÇkkGšt yuBkkt BšÏGk «uhÛkk ÃkÛk yt„úus yBkÕkËkhLke Au. yLku ÔkeMkBke MkËeLkk ykhtÇkLkk

÷kufMkkrníÞ MktþkuÄLk-MktÃkkËLkLkkt çku

ÃknuÕkk s Ë~kfkÚke ykrËÔkkMke ftXÃkhtÃkhkLkkt Mkt~kkuækLk-MktÃkkËLkLkku ykhtÇk ÚkGkku. yk ÃkAe, ykrËÔkkMke ftXÃkhtÃkhkLkk MkkrníGkLkk MktÃkkËLkLku rÔk~ku»k Ôkuøk yLku ykGkkBk BkéGkkt E.1956Úke MÚkÃkkGkuÕke hkßGkMkhfkhLke ÕkkufMkkrníGk MkrBkríkLkk «fk~kLk fkGkoÚke. MkkihküÙLkk „úkBkeÛk rÔkMíkkh yLku MkkøkhfktXkLke ftX«ÔkknLke rÔkÚÕk MkkBk„úe ÕkkufÇkkuøGk yLku Õkkufr«Gk MÔkYÃkBkkt «økx fheLku rÔkãkÃkeXBkkt BkuÎkkÛkeyu xnuÕk LkkÏkuÕke çkkfe hnuíkkt yLkuf ûkuºkkuLke ftXÃkhtÃkhkLkkt MkkrníGkLkkt MktÃkkËLkLke. íkuBkkt yuBkÛku ykrËÔkkMke ÃkhtÃkhk Ãkh Çkkh BkqfuÕkku yLku ©e BkkÄwÇkkE ÃkxuÕkLke yu ûkuºkLke fkBkøkeheLku «kuíMkknLkÚke ÃkkUÏkuÕke. MkËT¼køGku 24-02-1956Lkk XhkÔkÚke fÛkkoxf, BknkhküÙ yLku øšshkíkLkk VkufÕkkuh Bkkxu ºkÛk «kËur~kf MkrBkríkykuLke håkLkk fhÔkkBkkt ykÔke. íkuBkkt øšshkíkLkk ÕkkufMkkrníGk Bkkxu WBkk~ktfh òu~ke, Ú»fh åktËhÔkkfh, yuLk.ykh. BksBšËkh, BkkæšÇkkE ÃkxuÕk yLku MšækkçknuLk ËuMkkELke rLkBkÛkqf fhÔkkBkkt ykÔke yLku ftX«ÔkknLkkt økeíkku, fÚkkyku, ÕkkufLkkxâLkk MktåkGkku «økx fhÔkkLkku rLkÛkoGk Õkeækku. yk ÃkAe WBkk~ktfhu hkSLkkBšt ykÃkíkkt 16-21960Úke ækqBkfuíš yæGkûk ÚkGkk, yu ÃknuÕkkt 1956Lke MkrBkríkBkkt ©e ÕkkÕkåktËÇkkE

ækq¤kÇkkE rLkLkkBkkLkku ÃkÛk MkËMGk íkhefu MkBkkÔku~k fhÔkkBkkt ykÔGkku.

E. 1956Úke E.1981 MšækeLkk AÔÔkeMk Ôk»koLkk økk¤kBkkt yk MkrBkríkyu

ÕkkufMkkrníGk Bkk¤k BkÛkfk 1Úke 14Lšt yLku yLGk „úLÚkkuLš «fk~kLk fGšO. ftXÃkhtÃkhkLkk

MktÃkkËLkLke yk ©uÛkeBkkt Ãkktåkuf nòh suxÕke ftXÃkhtÃkhkLke håkLkkykuLšt rÕkrÏkíkYÃk

WÃkÕkçæk çkLGšt. ykBkkt ÃkÛk rÔk~ku»k «BkkÛk íku „úkBkeÛk ftXÃkhtÃkhkLšt Au, íkuBk Aíkkt, BkÛkfkLkk «ÚkBk ÇkkøkÚke ykrËÔkkMke ftXÃkhtÃkhkLke håkLkkyku ÃkÛk «fkr~kík ÚkE suBkkt ©e ~ktfhÇkkE íkzÔke-huÔkkçknuLk íkzÔkeyu BkuÔkkMkLkkt Õkkuføkeíkku, BkkæšÇkkE ÃkxuÕku hksÃkeÃk¤kLkkt AurÕkGkkøkeíkku yLku Lk]íGkøkeíkku ykÃGkkt. çkeò „útÚkBkkt X¬h ÔkkzeÕkkÕku hkLkeÃkhs åkkiækheLkkt økeíkku, LkkGkf hríkÕkkÕk LkkÚkSyu ÇkeÕkkuLkkt økeíkku, ÃkkXf BkLkMšÏkhkBku ÇkeÕkkuLkkt økeíkku, ºkeò „útÚkBkkt X¬h ÔkkzeÕkkÕku ÇkYåkLkkt ykrËÔkkMke Õkkuføkeíkku, íkzÔke ËtÃkíkeyu hkXÔkkLkkt økeíkku, rLkLkkBkk ÕkkÕkåktËÇkkEyu Mkqhík, ÇkYåk, ÃktåkBknkÕkLkkt økeíkku, åkkuÚkk „útÚkBkkt Çkøkík fktíkkçknuLk sGktíkfwBkkhu BkuÔkkMkLkkt økeíkku, íkzÔke ËtÃkíkeyu MktÏkuzk-BkuÔkkMkLkkt økeíkku, ÕkøLkøkeíkku, rLkLkkBkk ÕkkÕkåktËÇkkEyu zkBkkuhLkkt økeíkku, ÃkktåkBkk „útÚkBkkt ÃkeÃkÕkøkÔkk¤k zkÌkkÇkkEyu hksLkkt Õkkuføkeíkku, åkkiækhe s.hk.yu AkuxkWËuÚhLkk hkXÔkkLkkt økeíkku, MkkuLkøkZ ÔGkkhkLkkt økeíkku, ÔkMktík òuÎkkÛkeyu n¤ÃkríkLkkt økeíkku, yrøkÞkhBkk „útÚkBkkt åktÿ~kkuÇkk Ëu~kBšÏku hksLkkt ykrËÔkkMkeøkeíkku, ÎkuÕšÇkkE LkkGkfu zktøkLkkt økeíkku, MkrÔkíkk hkÛkÚhkyu

MkkçkhfktXkLkkt ykrËÔkkMke økeíkku, çkkhBkk „útÚkBkkt hkÔk¤ RLÿ~ktfhu Ëqçk¤kLkkt ækkurhGkk økeíkku, Ôkkuhk rËLkfhhkGku MkkçkhfktXkLkkt økeíkku, åšLkeÇkkE Çkèu zurzGkkÃkkzkLkkt nku¤eøkeíkku ykÃGkkt. åkkiËBkk BkÛkfkBkkt hBku~k ÃkkXfu ÇkeÕke økeíkkuLkku çkMkku Ãk]cLkku

MktåkGk ykÃGkku. yuÕk.ze. òu»ke îkhk MktÃkkrËík økÕkkÕkUøk suÔke Ëe½o ÕkkuffkÔGkLke f]rík

ÃkÛk ÕkkufMkkrníGk MkrBkríkyu «fkr~kík fhe. ykBk, yk MkrBkríkLke ©uÛke îkhk øšshkíkLke ykrËÔkkMke ftX ÃkhtÃkhkLke Xef Xef, íkuBk s fuxÕkef Bkn¥ÔkLke MkkBk„úeLkkt

rÕkrÏkíkYÃkBkkt MktÃkkËLk ÚkGkkt. ynª «fkr~kík ÚkGkuÕke ykrËÔkkMke ftX«ÔkknLke MkkBk„úe Bkkuxu Çkkøku íkku çkæke s suLšt fík]oíÔk rLkrùík LkÚke, f]rík Ãkh fík]oíÔkLke AkÃk ÃkÛk LkÚke yLku su LoreLkk YÃkBkkt s ftX«ÔkknBkkt íkhíke hne Au íkuÔke, yuxÕku fu suLku ~šØ ÕkkufMkkrníGkLke fne ~kfeyu íkuÔke Au. BkÛkfkBkkt „úkBkeÛk ²kkuíkLkk «ÔkknBkkt ftX«ÔkknLke su MkkBk„úe ykÔke, íkuBkkt fuxÕkef íkku ~šØ MkkrníGk «ÔkknLke ÃkÛk níke suLkk håkrGkíkk ykæšrLkf níkk, íkku fuxÕkef ‘nrhnkMk’ suÔke BkæGkfkÕkeLk MkkrníGkLke ÃkÛk f]ríkyku níke yLku fuxÕkef MkíkeLkk økhçkk suÔke håkLkkyku íkku íku MkíkeykuLkk Ôkt~ks yuÔkk ÃkãfkhkuLke níke yLku çknkhÔkrxGkk ÃkhLkk fÚkkøkeík hkMkzkLke håkLkkyku fkuE ykr©ík yuÔkk ÇkhÚkhe ÔkøkuhuLke ÃkÛk níke- suLkku MkBkkÔku~k ~šØ ÕkkuføkeíkBkkt

ÚkE Lk ~kfu. yuLke Mkáüktík rðøkíku åkåkko yk çkkuÕkLkkh/ÕkÏkLkkhu BkÛkfkLke MkkBk„úeLkk rÔk»kGkkLšMkkhe ÚLk: MktÃkkËLkLke rÔkMík]ík yÇGkkMkÇkqrBkfkBkkt fhe Au.

E.1981 Mšæke åkkÕkuÕke ÕkkufMkkrníGk MkrBkríkLke fkBkøkehe E. 1982Bkkt

MÚkÃkkGkuÕke øšshkík MkkrníGk yfkËBkeLku MkkUÃkÔkkBkkt ykÔke íku ÃkAe yfkËBkeyu zkì. nrhÔkÕÕkÇk ÇkkGkkÛkeLkk BkkøkoË~koLkBkkt ftXÃkhtÃkhkLke håkLkkykuLkkt ËMíkkÔkuSfhÛk, MkqåkefhÛk, æÔkrLkBšÿÛk yLku «fk~kLkLke «Ôk]r¥k nkÚk ækhe íku MktËÇkuo ÃktËhuf suxÕkk „útÚkku MkqråkLkk yLku MktÃkkËLk ÚLk:MktÃkkËLkLkk ÚkGkk : øšshkíkLke ftXÃkhtÃkhkLkk ykGkkusLkÃkqÔkofLkk ËMíkkÔkuSfhÛk-yÇGkkMkLšt, MktMÚkkøkík ÔGkÔkrMÚkík yÇGkkMkLšt yk «ÚkBk Bkn¥ÔkÃkqÛko åkhÛk. yuLkkÚke ÎkÛkkt LkÔkk íkÚGkku «økx ÚkGkkt - ftX «ÔkknBkkt Mk¥khMkkuÚke ÃkÛk rÔk~ku»k Lkh®MknLke LkkBkAkÃk ækhkÔkíke f]ríkyku yrMíkíÔk ækhkÔku Au, íku ©e «fk~k ÔkuøkzLke Mkqråkyu MÃkü fGšO. «ku.zkì.çk¤Ôktík òLke-rLkhtsLkk Ôkkuhk îkhk ÔGkÔkrMÚkík ÃkË-ÇksLkLke Mkqråk Bk¤e, zkì. rfhex ~šfÕk îkhk BkÛkfkLke çkæke s f]ríkykuLke, yuLkkt Mkt„úknf-MktÃkkËfLke Mkqråk Bk¤e yLku Ãkktåkuf nòh suxÕke ftX«ÔkknLke håkLkkykuLšt yÇGkkMk-MkBkuík Mkkíkuf „útÚkBkkt ÚLk:MktÃkkËLk BkéGšt, fÚkkfku~k íkiGkkh ÚkGkku yLku 90 ÃkË-ÇksLkLšt MÔkhktfLk MkkÚkuLšt «fk~kLk ÚkGšt. yk GkkusLkk ytíkøkoík BkÛkfk 1Úke 14Lke håkLkkykuLšt rÔk»kGkkLšMkkhe MktÃkkËLk yLku íkuLšt 274¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ

÷kufMkkrníÞ MktþkuÄLk-MktÃkkËLkLkkt çku

yÇGkkMkÇkqrBkfk MkBkuík ÚLk:MktÃkkËLk fhíkkt yuf íkÚGk yu QÇkhe ykÔGšt fu ykrËÔkkMke ftXÃkhtÃkhkLku ÕkkufMkkrníGkLkk çk]ník fkIMkBkkt MkBkkÔkeyu Aeyu, Ãkhtíš yk «ÔkknLku s Ãkkuíkefkt yuÔkkt ykøkÔkkt ÕkûkÛkku Au, yku¤Ïk Au fu yuLku yuf swËk ÔkøkoBkkt íkÃkkMkÔšt òuEyu. suLšt fkuE yrMíkíÔk fu «åkÕkLk „úkBkeÛk ftXÃkhtÃkhkBkkt LkÚke yuÔšt fuxÕštf ykrËÔkkMke ÃkhtÃkhkBkkt Au yLku su fuxÕštf „úkBkeÛk ÃkhtÃkhkBkkt ÕšÃík ÚkGšt, rÔkMkhkGšt fu fGkktf çkËÕkkGšt Au íkuLšt Bkq¤ YÃk ykrËÔkkMke ÃkhtÃkhkBkkt s¤ÔkkGšt Au. yk MktËÇkuo yk ÕkÏkLkkhu rðøkíku åkåkko fhe, „úkBkeÛk ÃkhtÃkhkÚke ykrËÔkkMke ÃkhtÃkhk õGkkt fuÔke heíku fGkkt fkhÛkkuyu swËe Ãkzu Au íku MÃkü fGšO, suLku zkì. ÇkkGkkÛkeyu ÃkÛk yLšBkkuËLk ykÃGšt yLku zkì. çk¤Ôktík òLkeLkk ÃkhkBk~koLk MkqåkLkLku yLšMkhe ‘ÕkkufrÔkãkrÔk¿kkLk’ suLšt «fk~kLk GšrLkÔkŠMkxe „úLÚkrLkBkkoÛk çkkuzo îkhk ÚkÞwt íku{kt ykrËÔkkMke MkkrníGkLke yÕkkGkËk «fhÛkBkkt åkåkko fhÔkkBkkt ykÔke.

ykrËÔkkMke ftXÃkhtÃkhkLku BkÛkfkLkk BkkæGkBku íkÚkk íkzÔke-ËtÃkíkeLkkt MktÃkkËLkkuBkkt BšrÿíkYÃk BkéGšt, íku MkBkGku yLku ÃkAe ÃkÛk, yk ûkuºkLke f]ríkykuLku æÔkrLkBšrÿík fhe yÇGkkMkMkBkuík «fkr~kík fhÔkkBkkt MktMÚkkøkík heíku økqshkík rÔkãkÃkeX yLku ÔGkríkøkík YÃku zkì. sGkkLktË òu~ke yLku zkì. ~kktríkÇkkE ykåkkGkoLšt «ËkLk yíGktík Bkn¥ÔkLšt yLku «kÛkÔkkGš Ãkqhku ÃkkzLkkhwt Au. çkkuÕkeLkk yæGkGkLk-rLkrBk¥ku zkì. ~kktríkÇkkE ykåkkGkuo ykrËÔkkMke «Ëu~kkuLke MkkçkhfktXk, ~kkBk¤kS rÔkMíkkh, Ãkku~keLkk Ãkèk, BkæGk øšshkíkLkk

AkuxkWËuÚhLke hkXÔke çkkuÕke, MktÏkuzkLke íkzÔke çkkuÕke, ËrûkÛk øšshkíkLke åkkuækhe, fwtfÛke Ôkøkuhu çkkuÕkeykuLkkt yæGkGkLk Bkkxu ûkuºkfkGko fhe ÔkkíkkoykuLkkt æÔkrLkBšÿÛk fhe íkuLšt rÕkrÏkíkYÃk yÇGkkMkMkBkuík ykÃGšt. ynª fuLÿBkkt íkku çkkuÕkeLšt s yæGkGkLk Au, ÔkkíkkoÕkkÃk-ÔkkíkkofÚkLk íku BkkxuLšt MkkækLk Au, Ãkhtíš fGkkhuf suBk BkuRLk «kuzõx MkkÚkuLke çkkGk «kuzfx ÃkÛk yuxÕke s BkqÕGkÔkkLk LkeÔkzu Au íkuBk ynª çkLGšt. çkkuÕkeLkk Çkk»kk~kk†eGk yæGkGkLk rLkrBk¥ku ykrËÔkkMke ²kkuíkLke yLkuf fÚkkyku rÕkrÏkíkYÃk ÃkkBke yLku Ôkkíkko-rÔk»kGk, MÔkYÃk yLku fÚkLk~kiÕkeLkk rÔkrÔkæk Ãkkïkuo ÏkqÕGkk su ÕkkufrÔkãkfeGk, ÏkkMk íkku ykrËÔkkMkeGk yÇGkkMkBkkt rÔk~ku»k MknkGkf çkLGkk. ‘øšshktLkku yhuÕkku` ykrËÔkkMke ftX«ÔkknLšt yÇGkkMk árüyu W¥kBk Lku MkÔkkuoååk yuÔšt r~kÏkh Au. yuLšt ÃkqÛkoYÃk íkku ykÃGšt zkì. ÇkøkÔkkLkËkMk ÃkxuÕkLkk «fk~kLku, yu yk f]ríkLke rÔkrÔkæk ÃkktÏkzeykuLšt yu ÃknuÕkkt zkBkkuh nhSÇkkE ækq¤kS, fkuËhÇkkE yuBk. ÃkxuÕk, yuÕk.ze. òu~ke yLku ~kktríkÇkkE ykåkkGko îkhk ËMíkkÔkuSfhÛk ÚkGkuÕšt. Ãkhtíš zkì. ÇkøkÔkkLkËkMk ÃkxuÕku, yk ûkuºkLkk ÇkuÏkækkhe MkrLLkc Mkt~kkuækfu íkku íkLk, BkLk yLku ÄLkÚke SÔkLkLkk ºkÛk Ë~kfk Ïkåkeo ËkuZuf nòh fìMkuxkuBkkt ÏkuzƒúñkLkk zwtøkhe ÇkeÕkkuLkk SÔkLkåk¢ yLku

276¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

Éíšåk¢ MkkÚku Mktf¤kGkuÕke ÕkøkÇkøk çkæke s ftXMÚk ÃkhtÃkhkyku æÔkrLkBšrÿík fhe yuLšt

åkk¤eMk suxÕkk „útÚkkuBkkt yÇGkkMk MkBkuík ~kk†eGk «fk~kLk fGšO. fkuE MktMÚkk yLku yuLšt MkÔkuíkrLkf yuÔšt GšrLkx ÃkÛk suÔšt-suxÕšt fkGko Lk fhe ~kfu íkuðwt-íkux÷wt ÇkøkÔkkLkËkMk

ÃkxuÕku fGšO. øšshktLkku yhuÕkku, hkXkuhÔkkhíkk, ÇkeÕkkuLšt ÇkkhÚk yLku hkìBkMkeíkBkkLke

Ôkkhíkk – yk åkkh ykrËÔkkMke ftXÃkhtÃkhkLke MšËeÎko fÚkk-f]ríkyku íkku, rÔkïûkuºkLkk ÕkkufrÔkãkfeGk ûkuºkLšt rVLke~kfw¤Lkk ‘fÕkuÔkkÕk` ÃkAeLšt MktrMkØ WLLkík ~k]tøk Au. Bkkºk øšshkík fu ÇkkhíkLkk s ÕkkufrÔkãkfeGk yÇGkkMkLšt s Lknª Ãkhtíš Ôkirïf ûkuºkLke yk rÔkãk~kkÏkkLšt ÃkÛk ykùGko yLku ynkuÇkkÔk sLBkkÔku yuÔšt yk fkGko Au, MkÔkkuoLLkík yÇGkkMk~k]tøk Au. rÔkïLkk yk ûkuºkLkk rÔkîkLkku ßGkkhu MÔkefkhe Õkuíkk ÚkGkk níkk fu BknkfkÔGk suÔke MšËeÎko håkLkkyku íkku nÔku fkuE Ëu~kLke ftX ÃkhtÃkhkBkkt SÔkíke-òøkíke hne LkÚke, rÕkrÏkík «r~kü YÃk çktækkÔkkLke MkkÚku s ÕkkufBknkfkÔGkLke ÃkhtÃkhk MktÃkqÛko ÕšÃík ÚkE åkqfe Au, íGkkhu s, yk BkíkLku ækhBkq¤Úke çkËÕkÔkku Ãkzu yu rMÚkrík øšshkíkLke ykrËÔkkMke ftXÃkhtÃkhkyu MkSo Au. yk MkkÚku s ykrËÔkkMke ²kkuíkLke YÃkktËu-BkkÕkËu, hkBkËuÔk, økkuÃkeåktË-ÇkhÚkhe suÔke yLkuf fÚkkyku ÃkÛk ÇkøkÔkkLkËkMku ykÃke, suLkkt ÎkÛkkçkækkt yÔkGkÔkku-ytøkku „úkBkeÛk ÃkhtÃkhkBkkt íkku ÕšÃík ÚkE åkqfGkkt níkkt. Auf ÉøÔkuËfk¤ fu yu ÃknuÕkktLkk ÃkÛk «kåkeLk fk¤Lke ÚhkfÚkkykuLkk fuxÕkkf yt~kku ÇkøkÔkkLkËkMku ykÃkuÕke ÔkneÔkkíkkuBkkt Au. ÇkøkÔkkLkËkMk WÃkhktík «ku. sGkkLktË òu~ke, «ku.zkì. Ëûkk ÔGkkMk, ©e zkÌkkÇkkE ÔkkZw, ©e ÚtzrÕkf ÃkÔkkh Ôkøkuhuyu íkÚkk økqshkík rÔkãkÃkeXLkk yuBk.rVÕk., Ãkeyuåk.ze.Lkku yÇGkkMk fhíkk Akºkkuyu ÃkÛk øšshkíkLkk

ykrËÔkkMke MkkrníGkLke ftXÃkhtÃkhkLke f]ríkykuLkkt ËMíkkÔkuSfhÛk-yÇGkkMkLšt fkBk fGšO Au. øšshkíkLkk ykrËÔkkMke ftXÃkhtÃkhkLkk ËMíkkÔkuSfhÛk-yÇGkkMkLkk fkBkLke nhku¤Bkkt ykÔku, MÃkækko fhe ~kfu, yuÔšt ÇkkhíkBkkt fu rÔkïBkkt yLGkºk ÃkÛk ðeMkBke MkËeLkk W¥khkækoBkkt fkBk LkÚke ÚkGšt, yu rLkhÃkÔkkË nfefík Au. hksMÚkkLk, BkæGk«Ëu~k, BknkhküÙ, ÃkqÔkkuo¥kh Çkkhík, ËrûkÛk ÇkkhíkLkk yktÄú«Ëu~k, fuh¤, fÛkkoxf ÔkøkuhuBkkt ykrËÔkkMke ûkuºkLšt fkGko Úkíšt íkku ykÔGšt s Au Lku fwÔkoh Ôkøkuhu òríkykuBkkt su hkBkfÚkk «åkrÕkík níke yÚkÔkk íkku BknkÇkkhíkLkk BknkMkBkÚko †eÃkkºk yuÔke ÿkiÃkËeLku zkfÛkLke BknkËuÔke íkhefu MÚkkrÃkík fheLku Ãkqsíkku ÿkiÃkËe-fÕx yrMíkíÔk ÄhkÔku Au íkuLkk Ãkh MktÃkkËLk-Mkt~kkuækLk ÚkGkkt Au Ãkhtíš íGkkt hkBkkGkÛk yLku BknkÇkkhík suÔke ykrËÔkkMke ²kkuíkLke Mkkãtík fÚkk MktÃkqÛkoYÃkBkkt æÔkrLkBšrÿík fu rÕkrÏkík YÃk ÃkkBke LkÚke. ykÚke øšshkíkLkk Õkkufíkkr¥Ôkf yæGkGkLkLke økrík-«økríkLkk ykÕkuÏkLšt yk çkeswt ~k]tøk ÇkkhíkeGk yLku Ôkirïf Míkhu ÃkÛk æGkkLk ÏkUåkLkkhwt çkLGšt Au.

÷kufMkkrníÞ MktþkuÄLk-MktÃkkËLkLkkt

økrík-«økríkLkk Ëhuf ykÕkuÏkBkkt çkeòt fuxÕkktf ~k]tøkku ÃkÛk nkuGk Au. øšshkíkLke ftXÃkhtÃkhkLkk ËMíkkÔkuSfhÛk yÇGkkMkBkkt økík MkËeLkk ytík ÇkkøkBkkt rMkØ ÚkGkuÕkkt ykÔkkt çku Õkæš r~kÏkhkuBkkt MktíkÔkkÛke yLku øšÃík ÃkkxWÃkkMkLkk íkÚkk MkhsqLkk rMk¢ux ÕkkuhLkkt Mkt~kkuækLkkuLkku MkBkkÔku~k ÚkkGk Au. zkì. LkkÚkkÕkkÕk økkurnÕku nrhsLk MktíkÇkfík frÔkykuLkk yÇGkkMk rLkrBk¥ku ftXÃkhtÃkhkLke MktíkÔkkÛkeLkkt yøkBkÔkkÛke suÔkkt yLkuf Mk¤ WÎkkze ykÃGkk, LkkÚkÔkkÛke, fçkehÔkkÛke ÔkøkuhuLkk yÇGkkMkku ykÃGkk, zkì. rLkhtsLk hkßGkøkwhwyu øšÃík ÃkkxWÃkkMkLkkt rÔkrækyku, Bktºkku, ÇksLkku ykÃGkkt, yk ÕkÏkLkkhu ÇkkuÃkk-MkkuhrXGkk hçkkhe yLku Ôki~Gk MšíkkhLke LkÔkBkeË~kBke MkËeÚke åkkÕke ykÔkíke åkGkkoøkeíkLke ÃkhtÃkhkLke rðøkíkku ykÃke. zkì. çk¤Ôktík òLke yLku zkì. ytçkkËkLk hkunrzGkkyu åkkhÛke²kkuíkLke ftXÃkhtÃkhkLkkt rÔkrÔkæk ytøkku Wòøkh fGkkO, zkì. BkLkkus hkÔkÕku ÇkqÔkkMktMÚkk yLku íktºkLke fuxÕke Bkkrníke MkkÚkuLkk yÇGkkMk ykÃGkk, zkì. hksuLÿ®Mkn hkGkòËk yLku «ku. Lkhku¥kBk ÃkÕkkÛk suÔkk yÇGkkMkeykuyu ækBkoMktÕkøLk rÔkrÔkæk ftXÃkhtÃkhkykuLkkt ytøkku Ãkh åkåkko fhe : yk çkækkLkku økík MkËeLkk W¥khkækoLkk ykÕkuÏk ÃkhLkk ÕkΚ r~kÏkhkuBkkt MkBkkÔku~k ÚkkGk Au. ytíku, yuf LkÔšt, ÔkÛk Ïkuzâwt yuÔšt ûkuºk Au yuLkk rLkËuo~k MkkÚku MkBkkÃkLk fheyu. yk ûkuºk ÃkÛk ÔkLkÔkkMke ftXÃkhtÃkhkLšt, suBkkt økehLkku MkBkkÔku~k ÚkkGk Au. íGkkt ÔkMkíkk yknehku, hçkkheyku, åkkhÛkku, MkeËeykuBkkt yksu ÃkÛk ftXÃkhtÃkhkBkkt yuÔšt fuxÕštf Au su çknwBkqÕGk Au. yk rË~kkBkkt, yfkËBkeyu yuLke ÃkËÇksLk MkqåkefhÛkLke GkkusLkk yLÔkGku «kÚkrBkf íkiGkkhe fhuÕke, økehBkkt LkuMkBkkt ÔkMkíkk BkkÕkækkheyku, BkkuhçkeÃktÚkfLkk rBkGkktÛkk, fåA çkLLkeLkk BkkÕkækkheyku : yk çkækkt s ÔkÛkÏkuzkGkuÕkkt ûkuºkku Au. yuBkkt çkæku s, yksu ÃkÛk ftXÃkhtÃkhkBkkt økeíkku Au, fÚkkyku Au, «kËur~kf yuÔšt støkÕk-Õkkuh, yurLkBkÕk Õkkuh, ÕkkGkLk Õkkuh, MLkuRf Õkkuh, rMk¢ux Õkkuh, ykuhÕk rnMxÙhe : ykÔšt ykÔšt ÎkÛštçkæšt Au. MkkihküÙ yLku fåALke GšrLkÔkŠMkxe yLku hkßÞ íkÚkk fuLÿLke MkkrníGk yfkËBke yk ÔkÛkÏkuzkGkuÕkkt ûkuºkkuBkkt fkBk fhu íkku yåkqf LkÔšt r~kÏkh rMkØ ÚkkGk. yksu «ku.zkì. çk¤Ôktík òLkeLkk fw¤Lkk «ku.zkì. ytçkkËkLk hkunrzGkk, «ku. zkì. åktÿðkrzGkk íkÚkk yLGk økehLke ftXÃkhtÃkhk Ãkh fuxÕštf fkBk fhu Au, RåAeyu ykÃkÛke yu økrík Lkku « ÃkqÔkoøk çkLku!

ÇkeÕke BknkfkÔGkku : yuf BkqÕGkktfLk, MktÃkkËf: zkì. ÇkøkÔkkLkËkMk ÃkxuÕk, Ãk]. 2 Úke 7, MkkrníGk yfkË{e, Lkðe rËÕne, 2011

21.

¼e÷e ‚krníÞ RrŒnk‚ ÷u¾™™k {kæÞ{ Œhefu

«ku.yhwý ðk½u÷k

«MŒkð™k : 20{k ‚ifk{kt ¿kk™-rð¿kk™™e ™ðe-™ðe rûkrŒòu rðMŒhŒe „E. Œu{kt ‚krníÞ™k ûkuºku ÷kuf‚krníÞyu …ý rð¿kk™™e fûkk{kt MÚkk™ {u¤ÔÞwt. „wshkŒ{kt {u½kýe, …w»fh [tËhðkfh, hýSŒhk{ {nuŒk, sÞ{Õ÷ …h{kh, n‚w Þkr¿kf, ƒ¤ðtŒ ò™e, sÞk™tË òuþe, r™hts™ hkßÞøkwhw, zkì. ™kÚkk÷k÷ „kurn÷, ð„uhuyu …rh©{…qðof {wÏÞ…ht…hkÚke fÚkkŒk ‚krníÞ™u r÷r…ƒØ fhðk™wt ¼„ehÚk fkÞo fÞwO. yus «{kýu ykrËðk‚e ÷kuf‚krníÞ™k ûkuºku þtfh¼kE íkzðe, huðkƒnu™ Œzðe, þktrŒ¼kE yk[kÞo, Xkfkuh¼kE ™kÞf, sÞk™tË òuþe, r‚Øhks ‚ku÷tfe y™u ¼„ðk™Ëk‚ …xu÷u ™{q™kY… ‚tþkuÄ™ku-‚t…kË™ku fÞkO Au. ykrËðk‚e ÷kuf‚krníÞ ð„uhu™e ðkŒ [k÷Œe nkuÞ íÞkhu W…hkuõŒ ‚tþkuÄfku™e ‚kÚku 19{e ‚Ëe™k W¥khkÄo{kt y™u 20{e ‚Ëe™e þYykŒ{kt ÚkÞu÷e fux÷ef ‚tþkuÄ™kí{f «ð]r¥kyku™ku WÕ÷u¾ fhðku ½xu. WËk. Œhefu E.‚. 1901{kt ðzkuËhk hkßÞ™k rþûký yrÄfkhe ©e «u{k™tË Äku¤eËk‚ …xu÷u ‘™ð‚khe «ktŒ™e fk¤e…hs’ ™k{™k „útÚk{kt Ërûký „wshkŒ™k ykrËðk‚eyku™kt ÷kuf„eŒku, ðkŒkoyku, h{Œ„{Œku, fnuðŒku, W¾kýkt ð„uhu™u „útÚkMÚk fÞkO nŒkt. E.‚. 1915{kt ™kÚkS {nuïh …kXf ™k{™k rþûkfu ‘¼e÷ku™kt „eŒku’™wt ‚tþkuÄ™-‚t…kË™ fÞ nŒwt. …t[{nk÷™k ¼e÷ku™k ÷kuf‚krníÞ™k ûkuºku «MŒwŒ „útÚk yuf W¥k{ ‚tþkuÄ™ Au. 19{k ‚ifk™k W¥khkÄo{kt ‚e.yu{. ÚkkuB‚™u ¼e÷e-yt„úuS ÔÞkfhý ŒiÞkh fÞwO nŒwt (ƒkuÞz, …]. 74). yu s heŒu h{uþ ™kÚkS …kXf™wt ‘…t[{nk÷™kt ÷kuf„eŒku’

¼e÷e MkkrníÞ RríknkMk ÷u¾LkLkk {kæÞ{

™k{™wt ykrËðk‚e „eŒku™u ÷„Œwt ‚tþkuÄ™-‚t…kË™ …ý ™kUÄ…kºk Au. „ktÄeÞw„{kt X¬hƒk…k y™u ©e sw„Œhk{ Ëðu suðk f{oþe÷kuyu ykrËðk‚e ‚krníÞ™k ‚tþkuÄ™-‚t…kË™ {kxu «uhýk …qhe …kze nŒe. WËk. Œhefu ©e {„™÷k÷ {nuŒkyu ‘ƒkçkkhk{™e ðkhŒk’ ™k{Úke ¼e÷kuze ƒku÷e{kt hk{kÞý™e h[™k fhe nŒe (1926). yk ƒÄk™ku rð„Œðkh RrŒnk‚ yk÷u¾ðk™ku yºku W…¢{ ™Úke; …htŒw W…hkuõŒ …rh…kxe …h rðMŒ]Œ…ýu ykrËðk‚e …ht…rhŒ ftXMÚk ‚krníÞ …h ‚tþkuÄ™-‚t…kË™ fh™kh zkì. ¼„ðk™Ëk‚ …xu÷™k ‚tþkuÄ™ …h [[ko Mker{Œ hk¾ðk{kt ykðe Au.

AuÕ÷k ºkýuf ËkÞfkykuÚke W¥kh „wshkŒ™k ftXMÚk-…ht…rhŒ ‚krníÞ{kt „¤kzqƒ yuðk zkì. ¼„ðk™Ëk‚ …xu÷u «MŒwŒ ûkuºk{kt r‚{kr[öY… fkÞo fÞwO Au. ‘÷e÷k {kurhÞk’ (1983)Úke þY ÚkÞu÷e Œu{™e ‚tþkuÄ™Þkºkk 35 sux÷kt …wMŒfku y™u y™uf ‚tþkuÄ™÷u¾ku ‚wÄe rðMŒhu Au. ykfhe hͤ…kx, fwËhŒe-{k™ð‚rsoŒ y™uf {w~fu÷eyku …Ae „útÚkMÚk ÚkÞu÷k ‚krníÞ™u yð÷kufŒkt Œu™u {kºk ÷kuf‚krníÞ™k árüfkuýÚke {q÷ððwt yu yÄqh… Au. Œu{kt {kir¾f ‚krníÞ W…hktŒ ykrËðk‚e RrŒnk‚, ‚{ksþk†, yÚkoŒtºk, ™]-ðtþþk† suðk y™uf rð»kÞku™e ‚k{„úe …zu÷e Au. «MŒwŒ þkuÄ…ºk{kt zkì. …xu÷ îkhk ‚t…krËŒ ‚krníÞ RrŒnk‚™k ûkuºku fux÷wt W…Þku„e Au Œu™e [[ko fuLÿMÚkk™u Au. yÇÞk‚™e ‚h¤Œk ¾kŒh þkuÄ…ºk™u ™e[u™k [kh rð¼k„ku{kt ðnU[ðk{kt ykÔÞwt Au :

(1) zkì. ¼„ðk™Ëk‚ …xu÷™e ‚tþkuÄ™ …ØrŒ.

(2) zkì. …xu÷™k ‚krníÞ{ktÚke ‚eÄe heŒu «kÃŒ ÚkŒku RrŒnk‚.

(3) zkì. …xu÷™k ‚krníÞ{ktÚke RrŒnk‚ ÷u¾™™k ‚kÄ™ Œhefu.

(4) zkì. …xu÷™k ‚krníÞ{ktÚke W½zŒk RrŒnk‚ ÷u¾™™k ™ðk ûkuºkku.

(5) {qÕÞktfLk. zkì. ¼„ðk™Ëk‚ …xu÷™e ‚tþkuÄ™ …ØrŒ : ‚tþkuÄ™ {kºk yufk„úŒk, Äehs, ¾tŒ y™u fw™un {kt„e ÷uŒwt fkÞo Au. y™u ßÞkhu yòÛÞk fu ™ðk ‚tþkuÄ™ ûkuºkku™u yktƒðk™k nkuÞ íÞkhu yk ‚w÷ûkýku ƒuðzkÞ Au. ¼„ðk™Ëk‚ …xu÷u „wshkŒ{kt ykuAk ¾uzkÞu÷k yuðk ykrËðk‚eyku™k ÷kuf‚krníÞ™u …‚tË fÞwO. rþûkf{ktÚke ‚tþkuÄf ƒ™u÷k Œuyku W¥kh „wshkŒ™k „k{zktyku ¾qtËe ð¤u Au, …khkðkh {w~fu÷eyku™ku, ‚k{™ku fhu Au, ‘ne ¾Uhkt ! (þe ¾ƒh), ‘{wt nwt Íkìýwt ÃkkE ?’ (nwt þwt òýwt ¼kE ?), òìýŒku ‚ ™nª (òýŒku s ™Úke) ‘Œwt …ýu÷ku òìýu (Œwt ¼ýu÷ku òýu) suðk yÂø™…heûkkY… y™w¼ðku{ktÚke

280¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

…‚kh ÚkÞk. ‘Vq÷hkt™e ÷kze’ …wMŒf™e «MŒkð™k{kt ™kUÄu÷k «‚t„ku, suðk fu ¾ku÷hk (Íqt…zk){kt Ëeðku nku÷ðkE sðku, ‚kƒh{Œe ™Ëe{kt …wh ykððwt, ¾ku÷hk{ktÚke ykðŒe ËkY y™u …þwyku™e ðk‚ ð„uhu yLkw¼ðku Œu{™k ‚tþkuÄ™™kt Ÿ[kt Äkuhýku ÔÞõŒ fhu Au. ¾ku÷hk{ktÚke ykðŒe „tÄ™u ‘ykrË{ „tÄ’ Œhefu ™ðksðe ð„uhu çkkçkíkku yuf ‚{Š…Œ ‚tþkuÄf s fhe þfu.

zkì. …xu÷™wt ‚tþkuÄ™ ûkuºk ‚kƒhfktXk-W¥kh „wshkŒ™k ykrËðk‚eyku™k

ftXMÚk ‚krníÞ™u „útÚkMÚk fhðk™wt Au. yk fkÞo ‚krníÞ-‚tþkuÄ™ fhŒkt Œku ¾hwt s yksu yLÞ fkuE…ý fku{™k ‚krníÞ-‚tþkuÄ™ fhŒkt rðþu»k Au, fnku fu ‘™uðk™kt …kýe {ku¼khu [zkððk’ suðku …rh©{ {kt„u Œuðwt Au. yu™wt fkhý yu Au fu ¼khŒ™e yLÞ «òyku fhŒkt ykrËðk‚eyku ™ku¾e y™u yk„ðe {k™r‚fŒk Ähkðu Au. ‚tfw÷ ‚k{krsf {knku÷{kt SðŒk ykrËðk‚e ‚{qnkuyu ƒnkh™kt …rhƒ¤ku™u nt{uþkt þtfk™e árüyu òuÞkt nŒkt. ßÞkt ðkŒ fhðk™ku yð‚h «kÃŒ fhðku …ý y½hku …zu íÞkt Œu{™e ykí{eÞŒk SŒe, rðïk‚ ‚t…krËŒ fhe Œu{™wt „qZ ‚krníÞ {u¤ððwt yu Œku ½ýe Ëqh™e ðkŒ ÚkE. ‚tþkuÄ™ Ëhr{Þk™ Œu{ýu ‚nu÷e {w~fu÷eyku™k fux÷kf Ëk¾÷kyku òuEyu : Œu{ýu …kuŒk™k {kuxk¼k„™k …wMŒfku{kt ÷ÏÞwt Au Œu {wsƒ ûkuºkfkÞo ð¾Œu {™u ykrËðk‚eyku îkhk nt{uþkt þtfk™e ™shu òuðk{kt ykÔÞku nŒku. ‘rf{ ykðku nU ? (fu{ ykÔÞk Aku ?) ‘hkÍ™wt {kì™ðe nU ?’ (‚hfkhe {ký‚ Au ?) ‘ƒkÞ÷eyku yuhðk (þkuÄðk) ykðku nU ?’ Ëkhw-fqfhwt fhðk ykðku nU ? suðk «&™ku …qAkŒk. ykðk y™w¼ðku™k ðkt[™ …Ae ðk[f {kuxu ¼k„u ‚tþkuÄf ‚kÚku ‚{‚tðuË™ y™w¼ðe ykrËðk‚e ‚{ks™e xefk fhðk™wt ð÷ý y…™kðu Œu Mðk¼krðf Au. …htŒw ykrËðk‚e ‚{ks ‚tþkuÄf ‚k{u «&™ku hsq fhu íÞkhu Œu™e …kA¤™e ¼qr{fk Œ…k‚ðe …ý {n¥ð™e ƒ™u Au. ykrËðk‚eyku™e ƒnkh™kt …rhƒ¤ku™u ‚nfkh ™nª yk…ðk™e {k™r‚fŒk{kt s Œu{™k ŒhV n{ËËeo™kt fkhýku …ý …zu÷kt Au. fkhý fu ‚ifkykuÚke ykrËðk‚eyku™wt yux÷wt þku»ký ÚkÞwt Au fu yksu …ý „úk{eý ykrËðk‚eyku Ëw~{™ y™u ËkuMŒ ðå[u™ku ¼uË …kh¾e þfŒk ™Úke. ¼qŒfk¤{kt Ëkuhe y™ku ÷kuxku ÷E ykrËðk‚e rðMŒkhku{kt ð‚™khk ÷kufkuyu …ý n{ËËo Œhefu™e Arƒ Q¼e fhe nŒe y™u …kA¤Úke ƒ™e ƒuXk ykrËðk‚eyku™k þku»kfku. yk ÂMÚkrŒ{kt ykrËðk‚e ‚{ks yuf™e yuf ¼q÷ fux÷e ðkh fhu ? {kºk zkì. ¼„ðk™Ëk‚ …xu÷ s ™nª X¬hƒk…k y™u sw„Œhk{ Ëðu suðk {nk™ ykrËðk‚e f{oþe÷ku™u …ý «kht¼u ykrËðk‚eykuyu yrðïk‚™e ™shu òuÞk nŒk. …ý yufðkh ykrËðk‚eyku™ku rðïk‚ SíÞk …Ae ‚tþkuÄf fu f{oþe÷™u fux÷ku Ÿ[ku ÷E þfu Œu™wt W¥k{ WËknhý zkì. ¼„ðk™Ëk‚

¼e÷e MkkrníÞ RríknkMk ÷u¾LkLkk {kæÞ{ íkhefu281

…xu÷ Au. Œu{™k ‚tþkuÄ™™u «{kýŒku ‘ð™Mðh’ (‚t. ƒ¤ðtŒ ò™e) suðku „útÚk

ÚkkÞ, ðurhÞh yuÂÕð™ suðkt rðþu»kýku r{þ™he Ä„þðk¤k ¼„ðk™Ëk‚ {kxu «ÞkuòÞ y™u yks™ku yk ‚u{e™kh ÚkkÞ yu fkuE …ý ‚tþkuÄf™k Sð™™e ykÚke

W¥k{ V÷©wrŒ ƒeS fE nkuE þfu ?

Œu{™e ‚tþkuÄ™ …ØrŒ {kºk Œu{™e yt„Œ feŠík{kt s ðÄkhku fhŒe

™Úke, …htŒw «MŒwŒ ûkuºk™k y™w„k{e ‚tþkuÄfku {kxu …ý «uhýkËkÞe Au. WËk. Œhefu yuf ‚tþkuÄ™ Ëhr{Þk™ Œuyku ykrËðk‚e ‚{ks ‚kÚku {¤Œkðzk Úkðk yuf

ÔÞÂõŒ™u …qAu Au ‘fuŒhk ‚e‚k nuhku …eŒku nU’÷k ?’ (yhðÕ÷e …nkz™e ykMÚkk)

Œu™e «rŒr¢Þk ½ýe rð…heŒ ykðe. fkhý fu ‚kƒhfktXk™k ¼e÷ku{kt ‘‚e‚k’

þçË™ku yÚko ‘Þkur™’ ÚkkÞ Au. yu s heŒu …rŒ-…í™e™k ‚nþÞ™Lkk ¾kx÷k …h ƒu‚e ™ þfkÞ, †e™u ‘zkune’ ™ fnuðkÞ’ fkhý fu zkune (zkuMke) þçË ÃkíLkeLkku ÃkÞkoÞ Au ð„uhu Œu{™u ÚkÞu÷k y™w¼ðku y™w„k{e ‚tþkuÄfku™u rËþk‚q[f ƒ™u Œuðk

Au. ykðk y™w¼ð{q÷f «‚t„ku Œku ¾hk s. ‚kÚku ‚tfw÷ ykrËðk‚e ‚{ks ‚kÚku yí{eÞŒk fu¤ðe, Œu{™k n{ËËo ƒ™eyu Œku s ‚tþkuÄ™ …qýofûkk™wt ƒ™u Œuðe Œu{™e furVÞŒ{ktÚke ‚qh ™ef¤u Au.

Œu{™e ‚tþkuÄ™Þkºkk Ëhr{Þk™ ykrËðk‚e {k™‚{kt ykðu÷k ƒË÷kð™ku …ý ÏÞk÷ yk…u Au. Œu{ýu ™kUæÞwt Au fu “y„kW ykrËðk‚eyku …kuŒk™e ðkŒku fhŒkt fŒhkŒk nŒk, ƒeò 17 ð»ko …Ae ‚k{uÚke …kuŒk™kt „eŒku ‚t¼¤kððk Œqxe …zŒk.” (¼e÷ku™k Ëuðhkt™e ¼s™-ðkhŒk, …]. 60) ykðe ‚tþkuÄf {kxu ykþeðkoËY… ƒkƒŒku™e ‚kÚku ykrËðk‚e rðMŒkhku{kt ykðu÷kt fux÷ktf {q¤¼qŒ …rhðŒo™ku Œu{™k {kxu rðΙY… …ý ƒLÞkt nŒkt. WËk. Œhefu ‘y{khkt ™køkkt „eŒku xu… fhe þnuh{kt sE ‚t¼¤kðku Aku ?’ suðe ykrËðk‚eyku{kt ykðu÷e ‚{s, ‚tþkuÄf™k «&™ku™u ‚hfkhe Þkus™k™k ¼k„Y… ‚{sðwt, ¼ýu÷k ykrËðk‚e ð„o™ku ‚tþkuÄ™fkÞo{kt y‚nfkh ð„uhu, Œu{™k þçËku{kt òuEyu : “ykrËðk‚eyku™e ykŠÚkf ÂMÚkrŒ™u ‚wÄkhðk™k nuŒwÚke þY fhu÷e ykŠÚkf y™wËk™™e y™uf ‚hfkhe Þkus™kyku™u fkhýu yk rðMŒkh™ku {krnŒeËkŒk ðÄw ™u ðÄw ÷k÷[w ƒ™ðk ÷køÞku Au. suÚke ÷kuf‚krníÞ ‚tf÷™™e «r¢Þk™u …ý Œu ‚hfkhe y™wËk™™ku ¼k„ s ‚{su Au.” (¼e÷ku™k Ëuðhkt™e ¼s™-ðkhŒk, …]. 61) ykðkt ð÷ýku ‚tþkuÄf {kxu fuðe {w~fu÷e ‚So þfu Œu™wt fhwý ƒÞk™ …ý Œu{™e furVÞŒ{kt Au : “ykðk ykŠÚkf «÷ku¼™ku™u fkhýu Q¼e ÚkÞu÷e rðrþü {k™r‚f ¼qr{fk™k fkhýu ‚tf÷™fŒko ‚k{„úe yufXe fhðk xu…hufkuzoh™e Mðe[ yku™ fhu Au fu ŒhŒ s Œu™e AkŒe{kt {krnŒeËkŒk™ku Œeh suðku Œeûý «&™ ykðu Au, ‘Œwt ðkŒ ÷uðk™wt nwt

yk÷u’÷k ? (Œwt ðkŒ ({krnŒe) yk…ðk™wt þwt yk…eþ ?) (¼e÷ku™k nku¤e„eŒku, …]. 61-63)

ð»kkuo™e Œ…ùÞko …Ae «kÃŒ ÚkÞu÷ ‚krníÞ™u rðãks„Œ ‚wÄe …nkU[kzðk™e «r¢Þk …ý ‚h¤ ™Úke hne. Œu{™k ‚tþkuÄ™ku™u „útÚk YÃku «fkrþík fhðk fkuE «fkþf yk„¤ ™ ykÔÞku, Œu{™k ½ýk¾hk ‚tþkuÄ™ku™u „útÚkMÚk fhðk™wt fk{ …kuŒu fu ‚hfkhe y™wËk™Úke fhu÷wt Au. yuf ‚k{kLÞ rþûkf …kuŒk™k Sð™fkÞo™u r‚Ø fhðk {kxu ƒkÃkwfw ¾uŒh …ý ðu[e {khu yk™k fhŒkt {kuxe «rŒƒØŒk ƒeS fE nkuE þfu ? «MŒwŒ WÕ÷u¾{kt ykrËðk‚e ‚krníÞ™u „útÚkMÚk fhðk {kxu™e «rŒƒØŒk ÔÞõŒ ÚkkÞ Au Œku ‚k{u …ûku „wshkŒ™k ykrËðk‚e ‚krníÞ ‚tþkuÄfku™e f{™‚eƒeyku …ý ÔÞõŒ ÚkkÞ Au. ykðk r™hkþk™k ¼kðku Œu{ýu …ý ÔÞõŒ fÞko Au : “ykðk ËkuÌk÷k ykrËðk‚e ÷kuf‚krníÞ™k ‚tþkuÄ™ y™u ‚t…kË™™wt {n¥ð þwt Au ? ykx ykx÷e …kh rð™k™e {w~fu÷eyku ðuXðk™ku þku yÚko Au ? ykrËðk‚e ÷kufSð™{kt …zu÷e …ht…rhŒ ÷kuff÷kyku, ðneyku, yhu÷k ð„uhu „eŒku, fÚkkyku, {kLÞŒkyku, ykMÚkkyku Œu{™e hnuýe-fhýe y™u heŒ-rhðkòu™ku yÇÞk‚ y™u ‚tþkuÄ™ fhðkÚke þku VkÞËku ? ykðk …nkze rðMŒkhku{kt yòýe ‚tMf]rŒ y™u {ký‚ku ðå[u y™uf Œf÷eVku ðuXe™u yufXk fhu÷k ÷uf‚krníÞ™e W…Þkur„Œk fu W…fkhfŒk þwt ?” (yhðÕ÷e ÷kuf™e ðne-ðkŒku, «MŒkð™k{ktÚke) r™hkþkyku™k ‚qh ðå[u …ý Œu{™e ™u{ {k™ðeÞ yufŒk MÚkk…ðk™e y™u ¼krð ‚{ks-rð¿kk™eyku™u {ËËY… Úkðk™e Au. ykx÷e [[ko …Ae Œu{™e W{uË «{kýu Œu{™k ‚tþkuÄ™-‚t…kË™ku RrŒnk‚™k ûkuºku fuðe heŒu W…Þku„e ƒ™e þfu Œu rðþu òuEyu. zkì. ¼„ðk™Ëk‚ …xu÷™k ‚tþkuÄ™ku-‚t…kË™ku{ktÚke «kÃŒ ÚkŒku RrŒnk‚ : yºku RrŒnk‚ yux÷u {k™ðSð™™k ‚ðkO„e ¼qŒfk¤™ku ‚t˼o Au. zkì. …xu÷™k ‚tþkuÄ™ku{kt ykrËðk‚eyku™e «k[e™ ‚tMf]rŒ, ykrËðk‚e ‚{ks{kt †e™wt MÚkk™, ykrËðk‚eyku™e …ht…hk„Œ LÞkÞ…ØrŒ, …ht…hk„Œ „úk{eý yÚkofkhý, {kuŒe÷k÷ ŒuòðŒ suðk ¢ktrŒðeh, ykrËðk‚e rðMŒkhku™k …kr¤Þkyku ð„uhu rðþu rðMŒ]Œ ðýo™ku «kÃŒ ÚkkÞ Au.

RrŒnk‚ ÷u¾™™k ûkuºku Œu{™k «Ëk™{kt ‚ki «Úk{ ‘¾uzƒúñk Œk÷wfk™e «k„irŒnkr‚f ‚tMf]rŒyku’™ku WÕ÷u¾ fhðku …zu. ‚ŒŒ [kh ð»ko ‚wÄe MÚk¤Œ…k‚ y™u yLðu»ký™k …rhýk{u Œu{ýu ¾uzƒúñk …tÚkf{ktÚke «k„irŒnkr‚f-Þw„™e 110 {k™ðð‚knŒku, 2500 …k»kký ykuòhku, 16 …k»kký ‚{krÄyku ŒÚkk ºký 282¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

¼e÷e MkkrníÞ RríknkMk ÷u¾LkLkk {kæÞ{ íkhefu283

r[ºk{trzŒ „wVkyku™e þkuÄ fhe Au. yk yðþu»kku™ku Œu{ýu ykþhu 70 nòh ð»ko Ãkqðofk÷eLk ‚{Þ …ý r™ÄkorhŒ fÞkuo Au. …whkŒ¥ðeÞ ykÄkhku y™u W¥k{ ‚t˼o„útÚkku™u ÷E «MŒwŒ „útÚk ™{q™kY… ƒLÞku Au. ykrËðk‚e rðMŒkhku{ktÚke «kÃŒ ykðk yðþu»kku y™u íku …h ÷u¾™ fËk[ „wshkŒ™k RrŒnk‚{kt yk «fkh™ku «Úk{ „útÚk nþu ! ©e hk{÷k÷ …he¾u Œu{™k ‚tþkuÄ™™u rƒhËkðŒkt ™kUæÞwt Au fu “yk rðMŒkh™k «k„irŒnkr‚f fk¤™e ™ðe rËþk yk ‚tþkuÄ™„útÚku [ªÄe Au.” (¾uzƒúñk Œk÷wfk™e «k„irŒnkr‚f ‚tMf]rŒyku, yk{w¾{ktÚke) zkì. ykh. yu™. {nuŒk suðk yktŒhhk»xÙeÞ ÏÞkrŒ«kÃŒ …whkŒ¥ðrðËT™k {k„oËþo™{kt «MŒwŒ ‚tþkuÄ™ ÚkÞwt nŒwt Œu ™kUÄðwt ½xu. rƒúrxþfk÷ …qðuo y™u Ëhr{Þk™ ykrËðk‚eyku™wt …kuŒk™wt yk„ðwt MðkÞ¥k Œtºk nŒwt. W¥kh „wshkŒ™k ykrËðk‚eyku™wt ðneðxeŒtºk, fkÞËku-ÔÞðMÚkk ð„uhu™ku RrŒnk‚ …ý Œu{™k ‚tþkuÄ™ku{ktÚke «kÃŒ ÚkkÞ Au. MðkÞ¥k ykrËðk‚eŒtºk{kt {w¾e („k{uŒe), „{uŒý, {ŒkËkh ({w¾e™ku ‚nkÞf), „úk{‚t„X™ Œu{™k n¬ku y™u Vhòu ð„uhu ƒkƒŒku ykrËðk‚e ðneðxe-hksfeÞ-Rríknk‚™u «rŒ®ƒrƒŒ fhu Au. ykrËðk‚e ò™…Ë y™u rþü {nkfkÔÞku{kt ™khe, …]. 41) ‘¾uzƒúñk Œk÷wfk™k zwt„he ¼e÷ ykrËðk‚eyku’ „útÚk …ý ¼e÷«Ëuþ™k …ht…hk„Œ ðneðxeŒtºk™u ‚{sðk™e [kðeY… Au. WËk. Œhefu «fhý-6êk{kt ‘zwt„he ¼e÷ku™e þk‚™…ØrŒ’ þe»kof ™e[u {w¾e, Œu™e r™ÞwÂõŒ, n¬ku-Vhòu, „úkBÞfûkk™k {ŒkËkh suðk nkuÆkyku, „úk{‚t„X™ (‚wzw), …ht…hk„Œ LÞkÞ…ØrŒ ð„uhu™k W¥k{ «{kýku «kÃŒ ÚkkÞ Au. ykrËðk‚eyku{kt «[r÷Œ Ëuðe-ËuðŒkyku™wt …kuŒk™wt rðrþü fkÞoûkuºk nŒwt. høkríkÞku Ëuð yu zwtøkkhe ¼e÷kuLkku {wÏÞ ðeh Au. yk ðehLkku «¼kð íku{Lkk Ãkh rðþu»k Au. h„rŒÞk Ëuð fu fkìçkrhÞku XkufkhLke (hõŒ™ku Ëuð) …qò [kuhe þkuÄe fkZðk, [kuhe™ku {k÷ …kAku {u¤ððk Œu ðeh™u WXkzðk{kt ykðu Au. Œu „w™u„kh™k …þwyku fuu Œu™k ½h™k {ký‚ku {kheLku [kuh™u [kuhu÷e ðMŒwyku …kAe yk…ðk™e Vhs …kzu Au. (Vq÷hkt™e ÷kze, …]. 7) yk{ h„rŒÞku Ëuð ykrËðk‚eyku{kt …ht…hk„Œ LÞkÞ™e yusL‚e Œhefu «MÚkkr…Œ ÚkkÞ Au. yus heŒu fkìƒrhÞk Xkfkuh™wt MÚkk™ …ý fkÞËku-ÔÞðMÚkk™k h¾uðk¤ Œhefu™wt Au. ykrËðk‚eyku™e «k[e™Œk y™u Œu{™wt {q¤ yu …ý zkì. …xu÷™k ‚tþkuÄ™™ku {wÏÞ rð»kÞ hÌkku Au. ykrËðk‚eyku™e «k[e™Œk r‚Ø fhðk Œu{ýu ftXMÚk ‚krníÞ W…hktŒ W¥k{ ‚t˼o „útÚkku™ku rðr™Þku„ fhe yuf W¥k{ RrŒnk‚ ‚tþkuÄf™ku ‚ËT„wý …ý «„x fÞkuo Au. WËk. Œhefu ™ð…k»kkýÞw„{kt ‘r™»kkË’ «ò nŒe Œu™k ykÄkhku y™u r™»kkË yu s ¼e÷ yu{ ze.ze. fkuMkkBƒe y™u hkìƒxo

284¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

þuVh suðkt ‚tþkuÄfku™k nðk÷k yk…e™u ‚{òÔÞwt Au, ykrËðk‚eyku™u ¼khŒ™k {q¤r™ðk‚eyku „ýkÔÞk Au. (ykrËðk‚e s™…Ë y™u rþü {nkfkÔÞku{kt ™khe, …]. 17-18) nzÃ…k{kt {kþo÷u þkuÄu÷e ™k™e-™k™e †e{qŠŒyku™e ykrË{kŒk™e fÕ…™k™u ykrËðk‚eyku™e …whkfÚkk ‚kÚku ‚ktf¤e …kuŒk™k {Œ™u ‚ƒ¤ ykÄkh ykÃÞku Au. (ykrËðk‚e ò™…Ë y™u rþü {nkfkÔÞku{kt ™khe, …]. 6) ‘ykrËðk‚e ‚{ks{kt †eyku™wt MÚkk™’ yu rð»kÞ nsw òuEyu yuðku ¾uzkÞku ™Úke. …htŒw Œu™ku …kÞku ¼„ðk™Ëk‚ …xu÷u ™ktÏÞku nkuðk™wt fne þfkÞ. Œu{™wt yuf yk¾wt …wMŒf – ‘ykrËðk‚e, ò™…Ë y™u rþü{nkfkÔÞku{kt ™khe’ ykrËðk‚e ‚{ks{kt †e™k {nkíBÞ™u M…ü fhu Au. ŒËTW…hktŒ Œu{™k Ëhuf …wMŒf{kt ykrËðk‚e †eyku™e {wõŒŒk, ‚k{krsf-ykŠÚkf ¼k„eËkhe ð„uhu™k ðýo™ku «kÃŒ ÚkkÞ Au Œu™u ‚áüktŒ [[eoyu. yuf ‚ðo{kLÞ nfefŒ Au fu ykrËðk‚e ‚{ks{kt †eyku ¾qƒ s ‚L{k™™eÞ MÚkk™ ¼ku„ðŒe nŒe. Œu …ý {kºk ‚kƒhfktXk™k ‚t˼o{kt s ™nª ‚{„ú „wshkŒ™e ykrËðk‚e †eyku. S. zƒÕÞw. ç÷uh (1906) y™u ™kÚkS {nuïh …kXf (1915) suðk ‚tþkuÄfkuyu …ý Œuðe rð„Œku ™kUÄe Au. zkì. …xu÷™k ‚tþkuÄ™ku{kt …ý zwt„he ¼e÷ †eyku™ku RrŒnk‚, ‚{ks{kt Œuyku™wt MÚkk™ ð„uhu rð„Œku «kÃŒ ÚkkÞ Au. Œuyku ™kUÄu Au fu “ykrËðk‚e ‚{ks{kt †e™wt MÚkk™ ½ýwt Ÿ[wt Au. Ãkwhw»k {kxu …íLke feŠŒ Au, ykƒY Au, Œu™u Ãkqhwt {k™ yk…ðk{kt ykðu Au. y™u ÷kirff y™u ‚k{krsf «‚t„kuyu Œu™ku yr¼«kÞ ÷uðk{kt ykðu Au (Vq÷hkt™e ÷kze, …]. 55)”. Œu{ýu ðýoðu÷k «‚t„ku{kt ykrËðk‚eyku{kt rðÄðkrððkn™e ŒhVuý, „kurXÞk-„kuXý™e «Úkk, òŒeÞ ‚tƒtÄku «íÞu WËkhŒk, ÷ø™ ‚{Þu fwxwtƒ™e †e™ku ÷uðkŒku {Œ, ‚k{krsf «‚t„kuyu †e-Ãkwhw»kku™wt ‚n™]íÞ ð„uhu çkkçkíkku ykrËðk‚e †eLkwt ðŒo{k™ W…hktŒ ¼qŒfk¤{kt MÚkkLk …ý Wò„h fhu Au. ykrËðk‚eyku™e †eyku™u ÷„Œe …ht…hkyku ‚k{krsf RrŒnk‚™k ûkuºku ™ðŒh y™u ßð÷tŒ ™{q™kyku …qhk …kzu Au. 19{e ‚Ëe Ëhr{Þk™ ¼ÿð„o rðÄðkrððkn™k «&™u ‚t½»ko fhe hÌkku nŒku, su ‚kƒhfktXk y™u „wshkŒ™k ykrËðk‚eyku™e …ht…hk nŒe yk …ht…hk™wt r™Y…ý Œu{™k ‚tþkuÄ™ku{kt {¤u Au : “Ãkrík {he òÞ yLku †e swðkLk nkuÞ íkku rÃkíkkLku ½uh [k÷e òÞ Au. r…Œk Œu™k ÃkwLk÷oø™ fhkðu Au. rðÄðk †e …h yu ‚k‚rhÞkðk¤k™ku fkuE n¬ fu yrÄfkh nkuŒku ™Úke, rðÄðk ƒ™u÷e †e™u ƒk¤f nkuÞ Œku ‚k‚he …ûk™u ‚kU…e Ëuðk{kt ykðu Au.” (Vq÷hkt™e ÷kze, …]. 56) rðÄðk ÚkÞk …Ae †e™u Œu™k

¼e÷e MkkrníÞ RríknkMk ÷u¾LkLkk {kæÞ{

r…Œk™u ‚kU…ðk™e ‚t…qýo rðrÄ Œu{ýu ‘¾uzƒúñk Œk÷wfk™k zwt„he ¼e÷ ykrËðk‚eyku’ „útÚk{kt yk…e Au. (…]. 88) Œu{™k ‚tþkuÄ™ku ¼ÿð„eoÞ …ht…hk y™u ykrËðk‚eyku™e …ht…hk™k …hM…h rðhkuÄe Auzkyku hsq fhu Au. ‘ykrËðk‚e, ò™…Ë y™u rþü {nkfkÔÞku{kt ™khe’ …wMŒf{kt rðÄðk ykrËðk‚e †e™e W¥k{ ÂMÚkrŒ™wt ðýo™ fÞwO Au, “†e …w™÷oø™ fhðk RåAŒe ™ nkuÞ Œku {q¤…rŒ™k ½uh hne þfu Au. fwxwtƒ™e ‚t{rŒÚke {q¤ …rŒ™k ½uh ƒeòu …rŒ ÷kðe þfu Au. yk Sð™-herŒ™u ½hs{kE (½Í{kE)Lke «Úkk fnu Au. yk «Úkk{kt ½h{kt {q¤…rŒ™e ‚t…r¥k™e n¬Ëkh †e nkuÞ Au.™ðk …rŒ™u Þki™‚tƒtÄku ƒktÄðk™ku y™u ƒk¤fku™k …k÷™…ku»ký fhðk r‚ðkÞ ƒeòu yrÄfkh nkuŒku ™Úke.½h{kt †e™wt ð[oMð nkuÞ Au. ykð™kh …rŒ™wt ðŒo™ ‚khwt ™ ÷k„u Œku †e Œu™u Aqxk fhe þfu Au. (…]. 37). «MŒwŒ ƒkƒŒ ‚k{krsf …rhðŒo™™k RrŒnk‚{kt {n¥ð™e [[ko-rð[khýk Q¼e fhe þfu Œu{ Au. fkhý fu yk…ýu íÞkt ‚k{krsf …rhðŒo™ fu ‚wÄkhýk™ku RrŒnk‚ yk÷u¾ðk{kt ykðu Au íÞkhu {kºk ¼ÿð„eoÞ †eyku fu ‚{ks™u fuLÿ{kt hk¾e™u s yk÷u¾™ ÚkkÞ Au. …htŒw ¼„ðk™Ëk‚™k W…hkuõŒ ‚tþkuÄ™{kt ÔÞõŒ ÚkŒwt †e™wt MÚkk™ Œu™ku RrŒnk‚ òuÞk …Ae ykrËðk‚e ‚{ks{kt «„rŒ™kt y™uf Œ¥ðku …ht…hkY…u árü„ku[h ÚkkÞ Au. ¼ÿð„eoÞ †eyku rðÄðk-rððkn™e {™kE, …zËk«Úkk y™u ƒeòt y™uf Ëq»kýkuÚke «¼krðŒ nŒe íÞkhu ykrËðk‚e †eyku Œu{™k ‚{ks{kt W¥k{ Ëhßòu ¼ku„ðŒe nŒe.

yu s heŒu Œu{™k ‚tþkurÄŒ …wMŒfku{kt ™khe {rn{k™k y™uf «{kýku {¤u Au. WËk. Œhefu ðkÂÕ{fe hk{kÞý{kt ‚eŒk™u …rðºkŒk r‚Ø fhðk™wt fnuðk{kt ykðu Au. ßÞkhu hkì{ ‚eŒ{k™e ðkhŒk{kt ™„hs™ku y™u …rhðkhs™ku™e nkshe{kt ‚eŒk™u y™LÞ „kihð «kÃŒ ÚkÞwt Au. ƒt™u hk{kÞýku{kt rð„Œ¼uË «Úk{ ™shu s Ëu¾kŒku nkuðk AŒkt Œu{kt ykrËðk‚e ‚{ks™e †e‚L{k™™e …ht…hk Ëu¾kÞ Au. ‘¼e÷ku™wt ¼khÚk’ yu …ý †e„kihð™wt „k™ fhŒwt ykrËðk‚e {nkfkÔÞ Au. †eyku …whw»kku™k ‚thûký rð™k yuf÷e ð™rðnkh fhðk sE þfu, y™kð]Œ ÚkE s¤¢ezk fhe þfu ð„uhu ƒkƒŒku ykrËðk‚eyku{kt †e MðkŒtºÞ™e …hkfkük ÔÞõŒ fhu Au. ¼e÷ku™wt ¼khÚk{kt ÿki…Ëe, fwtŒe, ‚w¼ÿk, RLÿkýe ð„uhu †e[rhºkku fuLÿMÚkk™u Au. ynª r…Œ]ðtþ fu r…Œ]‚¥kkf ‚{ks™wt fkuE {k™-‚L{k™ ™Úke …ý {kŒ]‚¥kkf †e‚{ks™wt {k™‚L{k™ y™u „kihð Au. ykrËðk‚eyku{kt «[r÷Œ {nk¼khŒ {wsƒ {nk¼khŒ™k ÞwØ{kt †e sðkƒËkh ™Úke …ý y‚{k™ ¾tz ðnU[ýe sðkƒËkh Au. yu heŒu ykrËðk‚e …ht…hk {wsƒ †eyku ynª MðŒtºk y™u hksfeÞ, ÄkŠ{f, ‚k{krsf ÔÞÂõŒíð ‚kÚku «„x ÚkkÞ Au.

286¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

ykrËðk‚e …ht…hk{kt †e„rh{k™e ‚kÚku Œu{™e f{™‚eƒeyku …ý ÔÞõŒ

ÚkkÞ Au. WËk Œhefu zkfýku™k ™k{u †eyku …h ÚkŒk yíÞk[khku suðk fu ònuh{kt fAkuxku {hkðe, ykt¾ …h …kxku ƒtÄkðe ðz÷k ™e[u ŸÄe ÷xfkððe y™u zkfý

Œhefu™ku Mðefkh ™ fhu íÞkt ‚wÄe Akuzðe ™nª, f…k¤{kt zk{ ËE zkfýrðãk

¼q÷kðe Ëuðe ð„uhu «‚t„ku ykrËðk‚e †eyku™k Sð™™wt ƒeswt …k‚wt hsq fhu Au. zkfý ònuh ÚkÞu÷e †e™u Œu™ku …rŒ ŒhAkuze Ëu, r…Þh{kt fkuE rðïk‚ ™ fhu y™u y‚Ìk rVxfkh ðå[u {he òÞ (yhðÕ÷e ÃknkzLke ykMÚkk ÃkwMíkf). ykrËðk‚e ‚{ks™e ¼qŒfk÷e™ y™u ‚kt«Œ ‚{MÞk™wt W¥k{ ‚k{krsf r[ºk ynª «kÃŒ ÚkkÞ Au. ykrËðk‚eyku™ku zkfýrðãk{kt yktĤku rðïk‚, zkfý™k ¼Þu yuf÷k sðk™wt xk¤ðwt, zkfýku™e Wí…r¥k rðþu™ku …ht…rhŒ RrŒnk‚,zkfýku™ku ¼ku„ {kuxu¼k„u Ãkwhw»k ƒ™u ð„uhu Íeýk{kt Íeýe rð„Œku ðk[f™u ykrËðk‚e ‚{ks™e fwherŒ y™u Œu …híðu Œuyku™e {k™r‚fŒk ‚{sðk{kt {ËËY… ÚkkÞ Au. yk ðýo™ku yirŒnkr‚f yux÷k {kxu …ý Au fu ykrËðk‚e †eyku™e ykðe fYý ÂMÚkrŒ™ku ‚t…qýo r[Œkh fkuE rþü ‚krníÞ fu ÷ur¾Œ ËMŒkðuòu{ktÚke {¤e þfu Œu{ ™Úke. yk ‚tòu„ku{kt ykrËðk‚eyku™ku ‚k{krsf RrŒnk‚ òýðk {kxu Œku ¾hwt s ‚kÚku ‚{ksþk†eyku y™u {™kuði¿kkr™fku {kxu …ý Œu{™kt r™Y…ýku ¾qƒ s {n¥ð™kt ƒ™u Au. yk Ãkkþðe zkfý«Úkk ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ yLku íku{Lke Ãkwºke rs¿kkMkkyu rðÄkÞf Lkkxfku h[e-¼sðe ¾uzçkúñk-Ëktíkk íkk÷wfkLkk økk{ku{kt ¼sðe MkËk {kxu Ëqh fhe Au. íkuLke LkkUÄ Ãký ÷uðe òuEyu. ykrËðk‚eyku™e yufŒk yu ¼khŒ™e yLÞ fkuE …ý «ò {kxu E»kko

W…òð™khe ƒkƒŒ Au. Ëhuf ‚tþkuÄf™u Œu yufŒk …kA¤ sðkƒËkh fkhýku òýðk™e RåAk ÚkkÞ, Œu™wt rLkYÃký ykrËðkMkeyku rMkðkÞLkk fkuE MkkrníÞ{ktÚke «kÃík ÚkkÞ Œu{ ™Úke. ykrËðk‚e yufŒk rðþu™k Œu{™k r™»f»kkuo ™kUÄ…kºk Au. ‘‘÷k„ku ÷uðk™e rðrÄ …qhe ÚkÞk …Ae òs{ …h hkux÷k y™u hktÄu÷wt {kŒh ÷kððk{kt ykðu Au. yk {kŒh ðh…ûkðk¤k ƒ™kðu Au. fLÞk…ûkðk¤k …ý {ËË fhu Au. ‚kiÚke …nu÷kt fLÞk…ûkðk¤k ðnU[e™u ¾kÞ Au. ƒÄk s{ðk ƒu‚u Au íÞkhu ¼kE[khk™wt yuf ÓËÞM…þeo á~Þ ‚òoÞ Au. ‚ki «f]rŒ™k ‚ktr™æÞ{kt ¾uŒh™k ¾ku¤u ¼kus™ ÷u Au. yu{™k hkux÷k{kt {eXkþ y™u «u{ ™eŒhu Au. yk AuÕ÷wt ¼kus™ ykhku„ðk{kt †e-Ãkwhw»kku, ykƒk÷ð]Ø ƒÄkt nkuÞ Au. rðrðÄht„e …nuhðuþ{kt ÷„¼„ fLÞk…ûk™wt yk¾wt „k{ s{ðk ƒu‚u Au. ¼ku¤k y™u ‚h¤ ÷k„Œk yk ykrËðk‚eyku ßÞkhu ‘ðkhe’ Zku÷ ð„kzu Au íÞkhu ƒÄk yuf ÚkE™u Œeðú Í™q™Úke

¼e÷e MkkrníÞ RríknkMk ÷u¾LkLkk {kæÞ{ íkhefu287

÷zu Au y™u ykðu÷e yk…r¥k™ku ‚k{™ku fhu Au. yk yiõÞ™e ¼kð™k y™u

ðehíð™k {q¤{kt Œu{™wt yk ‚n¼kus™ Au.” (Vq÷hkt™e ÷kze,…]. 47) ykrËðk‚eyku{kt {]íÞw …Ae þkuf ¼kt„ðk™e rðrÄyku ŒÚkk yLÞ rðrÄyku{kt …ý

Œuyku™e yufŒk™kt hnMÞku Aq…kÞu÷kt Au. ykrËðk‚e ‚{ks™wt …kuŒk™wt MðkÞ¥kŒtºk nŒwt. ‚{ksSð™™k «íÞuf ûkuºku Œuyku™e ™ku¾e yku¤¾ký nŒe. y‚tÏÞ «fkh™k r[ºkrðr[ºk ËuðŒkyku y™u Œuyku™wt rðrþü fkÞoûkuºk nŒwt. Œu{kt ykrËðk‚e ‚{ks™k y÷„…ýk™kt fu MðkÞ¥kŒk™kt fkhýku …zu÷kt Au. ¼ÿð„eoÞ fkÞËku-ÔÞðMÚkk, ðneðxeŒtºk™k fhŒkt ™ku¾wt y™u y‚hfkhf Œtºk ynª {kusqË nŒwt. Œu™k ½ýk WÕ÷u¾ku ¼„ðk™Ëk‚™k ‚tþkuÄ™ku{ktÚke «kÃŒ ÚkkÞ Au. su{kt fkÞËku-ÔÞðMÚkk™k h¾uðk¤ Ëuðku™e ƒkƒŒku ½ýe {n¥ð™e Au. WËk. Œhefu h„ríkÞku Ëuð (hõŒ™ku Ëuð) yu zwt„he ¼e÷ku™ku {wÏÞ ðeh Au. yk ðeh™ku «¼kð Œu{™k …h rðþu»k Au. h„rŒÞk Ëuð(fkìçkrhÞk Xkfkuh)™e …qò [kuhe þkuÄe fkZðk, [kuhe™ku {k÷ …kAku {u¤ððk Œu ðeh™u QXkzðk{kt ykðu Au Œu „w™u„kh™k …þwyku Œu™k ½h™k {ký‚ku {khe fu {khðk™e Ä{fe yk…e [kuh™u [kuhu÷e ðMŒwyku …kAe yk…ðk™e Vhs …kzu Au. (fkìçkrhÞk XkfkuhLke ðkhíkk, ¼qr{fk).

yk{ h„rŒÞku Ëuð ykrËðk‚e rðMŒkh{kt fkÞËku y™u ÔÞðMÚkk™e ÂMÚkrŒ

MÚkk…™kh ‚tMÚkk Œhefu «MÚkkr…Œ ÚkkÞ Au. yu s heŒu fkìƒrhÞk Xkfkuh™wt MÚkk™ …ý fkÞËku y™u ÔÞðMÚkk™k h¾uðk¤ Œhefu™wt Au. ‘ykrËðk‚e ò™…Ë y™u rþü {nkfkÔÞ{kt ™khe’ …wMŒf{kt ‚wzk y™u …èk LÞkÞ…ØrŒ{kt …ý yk yt„u™wt ðýo™ Au. (…]. 41)

‚kt«Œ RrŒnk‚ ÷u¾™{kt ¼qŒfk÷e™ {k™ð‚{ks™ku ‚ðkO„e yÇÞk‚ fhðk{kt ykðu Au. Œu{kt ¼qŒfk¤™wt ykŠÚkf …k‚wt …ý ½ýwt {n¥ð™wt Au. zkì. …xu÷ ‚t…krËŒ ‚krníÞ{ktÚke ykrËðk‚e yÚkoŒtºk™ku ¼qŒfk¤ y™u ðŒo{k™ …ý «kÃŒ ÚkkÞ Au. su{kt ykrËðk‚eyku™e ¾uíke…ØrŒ, rþfkh, {kAe{khe {wÏÞ Au. WËk. Œhefu Œku¤ehkìýe™e ðkhŒk{kt hkurstËk ykrËðk‚e ‚{ksSð™ W…hktŒ ykrËðk‚eyku™e ¾uíke…ØrŒ, ®‚[kE (nkhý …ØrŒ), ðh‚kË rðþu™e {kLÞŒkyku ð„uhu™wt rð„Œðkh ðýo™ «kÃŒ ÚkkÞ Au. su ykrËðk‚eyku™ku ykŠÚkf RrŒnk‚ Wò„h fhu Au. yk WÃkhktík ykrËðk‚e ‚{ks{kt ƒË÷kÞu÷e ¾uŒe…ØrŒ™wt ‚h‚ r™Y…ý {¤u Au. Ëk.Œ. ðk÷hwt ¾uŒ…ØrŒ™ku WËÞ, nkhýÚke …kýe …kðk™e ði¿kkr™f …ØrŒ ð„uhu ¾uŒerð»kÞf …k‚ktyku ykrËðk‚eyku™e ¾uŒe…ØrŒ{kt ykðu÷k ƒË÷kð™wt ƒÞk™ yk…u Au. (¾uzƒúñk Œk÷wfk™k zwt„he ¼e÷ ykrËðk‚eyku, …].

288¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ

31) yu s heŒu yk …wMŒf{kt ykrËðk‚eyku™e ykŠÚkf «ð]r¥kyku y™u Œu™e ‚kÚku ‚tf¤kÞu÷e {kLÞŒkyku™ku r[Œkh {¤u Au. ¾uŒe ðh‚kË W…hktŒ ykrËðk‚e yÚkoŒtºk™wt {n¥ð™wt …k‚wt yuðe rþfkh «ð]r¥k™kt ‚h‚ r[ºkku «kÃŒ ÚkkÞ Au. …þw…ûke y™u {kA÷kt {khðk™e …ØrŒ, rþfkh™kt ‚kÄ™ku, rþfkh™k Ëuðku, {wnqŒo ð„uhu ðýo™ku ykrËðk‚e ykŠÚkf RrŒnk‚Lkkt yLkuf …k‚kt™u Œku ÔÞõŒ fhu s Au ‚kÚku ðk[f™u rþfkhfÚkkyku™k ðkt[™ sux÷ku yk™tË yk…u Au (swyku : ¾uzƒúñk Œk÷wfk™k zwt„he ¼e÷ ykrËðk‚eyku.).

ykrËðk‚e ‚{wËkÞ y™uf «fkh™e {kLÞŒkyku{kt hk[u Au. Ëhuf «fkh™e {kLÞŒk™u Ä{o™wt …eXƒ¤ …ý yð~Þ nkuÞ Au. …kuŒk™k …h ykðŒe yk…r¥kyku™u fwËhŒe fu fwËhŒ‚rsoŒ {k™ðk™wt ð÷ý Mðk¼krðf Au. ðh‚kË yu ykrËðk‚e yÚkoŒtºk™ku «ký nŒku. ®‚[kE™k y¼kðu ßÞkhu ðh‚kË ™ …zŒkt Œu™k fkhý Œhefu ykrËðk‚eyku ‘ðh‚kË çkktæÞku’ Œuðe {kLÞŒk hk¾Œk y™u Œu™k r™r{¥k Œhefu ©e{tŒku™u …kuŒk™k hku»k™ku ¼ku„ ƒ™kðŒk (¾uzƒúñk Œk÷wfk™k zwt„he ¼e÷ ykrËðk‚eyku, …]. 44).

¼qŒfk¤{kt ykrËðk‚e [¤ð¤ku{kt ykðk {wÆu MÚkkr…Œ rnŒku ‚kÚku ykrËðk‚eyku ‚t½»ko{kt ykÔÞk nkuðk{ktÚke yk {kLÞíkk Q¼e ÚkE nkuE þfu. fkhý fu …t[{nk÷™e ykrËðk‚eyku™e ®n‚f «ð]r¥kyku{kt Œuyku Œu{™k …rðºk Íkzku fÃkkÞk nkuðk™k {wÆu yt„úuòu y™u Ëuþe hsðkzkyku ‚kÚku ‚t½»ko{kt ykÔÞk nkuðk™kt «{kýku Au. (swyku : yhwý ðk½u÷k, …t[{nk÷™k ykrËðk‚eyku{kt hksfeÞ, ykŠÚkf-‚k{krsf …rhðŒo™™ku RrŒnk‚, (y«„x {nkr™ƒtÄ, «fhý2).

¼„ðk™Ëk‚ …xu÷ yu ykrËðk‚eyku™wt ftXMÚk ‚krníÞ „útÚkMÚk fhe fwþ¤ RrŒnk‚ ‚tþkuÄf Œhefu™ku Ä{o ƒòÔÞku Au. ftXMÚk ‚krníÞ{ktÚke Wò„h ÚkŒe ƒkƒŒku {kºk ðŒo{k™ Sð™þi÷eyku™u s yr¼ÔÞõŒ fhu Au yu{ {k™ðwt ¼q÷¼hu÷wt Au. y™u yu{ktÞ ykrËðk‚eyku suðe …ht…hk…k÷f «ò™k ftXMÚk ‚krníÞ {kxu Œku yk ðkŒ rðþu»k ƒ™u Au. ykrËðk‚eyku™k ftXMÚk ‚krníÞ{kt …ht…hkY…u ‚ËeykuÚke sq™e …whkýe ðkŒku ÄhƒkÞu÷e …ze Au. y™u Œu heŒu ftXMÚk ‚krníÞ ‚{fk÷e™ {k™ðSð™™k ðnuýku W…hktŒ {k™ð RrŒnk‚™u …ý ‚khe …uXu «„x fhu Au. ¼„ðk™Ëk‚ …xu÷™k ‚t…kË™-‚tþkuÄ™ku{kt hnu÷e yirŒnkr‚f ‚k{„úe : RrŒnk‚ y™u RrŒnk‚™e ‚k{„úe ƒt™u r¼LLk ƒkƒŒku Au. zkì. …xu÷

¼e÷e MkkrníÞ RríknkMk ÷u¾LkLkk {kæÞ{ íkhefu289

‚t…krËŒ ‚krníÞ{ktÚke RrŒnk‚™e …w»f¤ ‚k{„úe yÚkkoŒT RrŒnk‚ ÷u¾™™k

MkúkuŒku hnu÷k Au. ykrËðk‚e …ht…rhŒ ‚krníÞ{kt ƒk¤f™k sL{Úke ÷E {]íÞw ‚wÄe™e ƒkƒŒku™k y™u „kihðþk¤e ½x™kykuÚke ÷E y…{k™s™f ½x™kyku™kt

ðýo™ku …ý {¤u Au. ykrËðk‚e ‚{ks Sð™™wt yuf …ý …k‚wt yuðwt ™Úke fu Œu™e [[ko ftXMÚk ‚krníÞ{kt ™ nkuÞ. ‚kt«Œ Rríknk‚ ÷u¾™ Ãkwhkðkyku Œhefu {kºk ÷ur¾Œ ËMŒkðuòu …h r™¼oh ™Úke. ykrËðk‚e RrŒnk‚ ‘MkƒÕx™o rnMxerhÞku„úkVe’ ™k{™e RrŒnk‚÷u¾™ …ØrŒ{kt MÚkk™ …k{u Au. ykrËðk‚eyku™k RrŒnk‚™u ÷„Œkt ÷ur¾Œ ‚kÄ™ku yÕ… nkuÞ Œu ‚{S þfkÞ Œuðe ðkŒ Au. yk ÂMÚkrŒ{kt ykrËðk‚eyku™k ftXMÚk ‚krníÞ™u ykrËðk‚e RrŒnk‚™k {n¥ð™k MkúkuŒ Œhefu yð„ýðk™wt RrŒnk‚fkhku™u …ku»kkÞ Œu{ ™Úke. ftXMÚk ‚krníÞ {kxu fnuðkÞ Au fu rðï y™u {k™ð™e hnMÞ{Þ …nu÷eyku™u-fkuÞzkykuLku Wfu÷ðk{kt, «k[e™Y…™u òýðk ŒÚkk ðŒo{k™ MðY…™u yku¤¾ðk{kt ßÞkt RrŒnk‚™k …]cku y‚V¤ ÚkkÞ Au íÞkt ÷kuf‚krníÞ rËþkr™Ëuoþf™wt fk{ fhu Au. ÷kuf{k™ð™e ykrË{ «ð]r¥kyku, ÷kufSð™ ŒÚkk s„Œ™e {kir÷f y™u «k{krýf þkuÄ fhðk™wt ‚h¤ y™u «{krýf ‚kÄ™ ÷kuf‚krníÞ Au. (©ehk{ þ{ko, …]. 45) yk s ƒkƒŒ™u ƒeò árüfkuýÚke rð[kheyu Œku ykrËðk‚eyku™ku RrŒnk‚ yk÷u¾ðk™ku nkuÞ íÞkhu {kºk ¼ÿð„eoÞ fu ‚hfkhe ËMŒkðuòu …h ykÄkh hk¾ðku Œu ykrËðk‚eyku™k RrŒnk‚™u yuf…ûkeÞ heŒu yk÷u¾ðk ‚{k™ Au. ¼qŒfk¤{kt ÚkÞu÷e ykrËðk‚e [¤ð¤ku rðþu™k ¼ÿð„eoÞ ÷u¾fku™k RrŒnk‚ku yu™k ™{q™kyku Au. (swyku. huðkfktXk rzhuõxhe …]. 7, 8, ‚tûku…{kt fnuðk™ku ykþÞ yu Au fu ykrËðk‚e ftXMÚk ‚krníÞ {n¥ð™k MkúkuŒ™e „hs ‚khu Œu{ Au. Œu™ku ™ehûkeh LÞkÞu W…Þku„ ÚkE þfu. yk [[ko™k ‚t˼o{kt òuEyu Œku MkƒÕx™o RrŒnk‚fkhku suðk fu hýSŒ „wnk, zurðz nkzeo{u™ ŒÚkk {fhtË {nuŒkyu Œu{™k ‚tþkuÄ™ku{kt ykrËðk‚e „eŒku, ÷kufðkÞfkyku™ku ÞkuøÞ ‚t˼o{kt W…Þku„ fÞkuo Au. zkì. ¼„ðk™Ëk‚ …xu÷u ‚t…krËŒ fhu÷wt ÷kuf‚krníÞ yu s rËþk{kt yks™k y™u ¼rð»Þ™k RrŒnk‚fkhku {kxu ‚ku™k™e ¾ký ‚{k™ Au. zkì. ƒ¤ðtŒ ò™e Œu™u ÞkuøÞ heŒu ‚ktMf]rŒf RrŒnk‚™k …]cku ‚{k™ „ýkÔÞwt Au (÷kuf„wsohe ytf 16, …]. 190). „wshk™ku yhu÷ku, hkXkuhðkhŒk{kt ykrË{k™ð, ykrËðk‚e fu ÷kuf™k ‚k{qrnf {k™‚™k fÞk fÞk ÏÞk÷ku, rðïk‚ku, ÄkŠ{f-‚k{krsf «Úkk-…ht…hkyku ð„uhu{ktÚke ykðe fÚkkyku - …whkfÚkkykuY…u sL{e {nkfkÔÞkuY…u rðf‚e Au íkuLke [[ko zkì. Ãkxu÷u rðøkíku fhe Au. yk heíku RrŒnk‚™e Œu {n¥ð™e ‚k{„úe ƒ™u Au. Œu{ýu …kuŒu Œu™e W…fkhŒk rðþu ™kUæÞwt Au fu “ynª {kºk ¼khŒeÞ ‚tMf]rŒ™wt

ykrË {q¤ yuðe …qðofk÷e™ ykrËðk‚e ‚ÇÞŒk ŒhV yt„wr÷r™Ëuoþ fhðk{kt ykÔÞku Au. …rù{™k rðîk™ku™k …„÷u …„÷u [k÷e™u ykrËðk‚eyku rðþu fhðk{kt ykðu÷kt «{kýrðne™ yÚko½x™ku, „uh‚{òu y™u ¼ú{ku Œkuze™ yk {nk™ ‚ÇÞŒk™wt …w™: {qÕÞktf™ fhðk™ku ‚{Þ …kfe „Þku Au. Œku s ¼khŒeÞ ‚tMf]rŒ™u Œu™k yr¾÷ ‚t˼o{kt ‚k[k MðY…u ‚{S þfeþwt. ‘‘¼khŒeÞ ‚tMf]rŒ™k …w™÷uo¾™ {kxu™ku «{w¾ MkúkuŒ ykrËðk‚e ðkr[f-{kir¾f ‚krníÞ Au. Œu™k îkhk yk…ýu yk…ýe ‚ÇÞŒk™k ykrË{q¤ þkuÄe þfeþwt (fkìçkrhÞk Ëuð™e ðkhŒk, «MŒkð™k{ktÚke)”. Œuyku™wt r™heûký rƒ÷fw÷ ÔÞksƒe Au. fkhý fu su òrŒ™k RrŒnk‚-‚tMf]rŒ™wt Œ{u r™Y…ý fhðk {kt„ku Aku Œu òrŒ™k ÷kune-{kt‚{ktÚke ™e…su÷k ‚krníÞ™ku ‚nkhku ™ ÷ku íÞkt ‚wÄe Œuðk RrŒnk‚™e rðï‚™eÞŒk fux÷e ? xqtf{kt ykrËðk‚eyku™wt ðneðxeŒtºk, ‚{ksSð™, yÚkoŒtºk y™u ‚ktMf]rŒf ƒkƒŒku™u r™Y…ðk {kxu Œuykuyu ‚t…krËŒ fhu÷wt ykrËðk‚e ftXMÚk ‚krníÞ

W¥k{ MkúkuŒ Au. fnku fu yks rð¿kk™eyku {kxu ‚ku™k™e ¾ký suðwt Au. ¼„ðk™Ëk‚ …xu÷™k ‚t…kË™-‚tþkuÄ™{ktÚke Q¼k ÚkŒk RrŒnk‚ ÷u¾™™kt ™ðkt ûkuºkku : fkuE…ý ‚tþkuÄ™ yu yrðhŒ [k÷™khe «r¢Þk Au. yuf ‚tþkuÄ™ ™ðk ‚tþkuÄ™ {kxuLkkt îkh W½kzu Au. yk ƒkƒŒ™u zkì. ¼„ðk™Ëk‚™k ‚tþkuÄ™ku™u ÷k„w …kzeyu Œku ™e[uLkkt ™ðkt ‚tþkuÄ™ ûkuºkku Q½zu Au : (1) ykrËðk‚eyku™e y‚r÷ÞŒ rðþu™k y™uf {wÆkyku Œu{™k ‚tþkuÄ™ku{kt «økxu Au. Œu{kt ykrËðk‚eyku™wt hks…qŒfw¤ yu {kir¾f ‚krníÞ{kt ‚tþkuÄ™ ûkuºk Au. Œu{ýu ‚t…krËŒ-‚tþkuÄ™ fhu÷ ‚krníÞ{ktÚke ykrËðk‚eyku™wt hks…qŒku ‚kÚku y™w‚tÄk™ ‚ÄkÞ Œuðk y™uf Ëk¾÷kyku {¤u Au. ‚ki «Úk{ WËk. Œhefu ykrËðk‚eyku™e yxfku òuEyu. Œu{kt nku¤t„e (‚ku÷tfe), {fðkýk, ‚wðký ([kinký), ¾uh, hkXkuz, …h{kh suðe yxfku ykrËðk‚eyku …ý Ähkðu Au. ykrËðk‚eyku™wt ðuh ¼kt„ðk™e fu ÷uðk {kxu™e Œ÷…, þhýk„Œ hûký, ðuh™u Ëkxðwt, „kuºkhûkk, ðuh ¼ktøÞk …Ae ÔÞõŒ ÚkŒku yk™tË, …qðos‚L{k™ ð„uhu ƒkƒŒku hks…qŒ «ò™e …ý rðþu»kŒkyku Au. ykrËðk‚e ftXMÚk ‚krníÞ{kt ðehfkÔÞku y™u ðeh…qò ykrËðk‚e rðMŒkhku{kt …kr¤Þkyku™wt yÂMŒíð ð„uhu …ý ykrËðk‚eyku™k hks…qŒfw¤ ŒhV™k {sçkqŒ «{kýku Au. hks…qŒku™e su{ ykrËðk‚eyku{kt MÚkkr™f MŒhu «¼kðe ¿kkrŒ Œhefu ‚¥kk s{kððk™e ð]r¥k Ëuþ™e ykÍkËe ‚wÄe hne nŒe (¼e÷ ÷kufkuí‚ð : „kuh, …]. 3). «MŒwŒ {wÆkyku RrŒnk‚fkhku W…hktŒ ‚{ksþk†eyk y™u ™]-

ðtþþk†eyku™u …ý rËþk‚q[f Au. ¼qŒfk¤{kt ©e ze.yu™. {sw{Ëkhu

™k{™k ‚tþkuÄ™{kt ÷kune™k ™{q™kyku™e Œ…k‚™k ykÄkhu ykrËðk‚eyku™k hks…qŒ fw¤™e …]rü fhe nŒe.

¼„ðk™Ëk‚ …xu÷™k ‚tþkuÄ™ku{ktÚke r™»…LLk ÚkŒe W…hkuõŒ ƒkƒŒku

W…hktŒ nk÷™k „wshkŒ™k ykrËðk‚eyku™k ð‚ðkx™k zwt„hk¤ rðMŒkhku, st„÷ku{kt Au. Ãkqðo fk¤u Ëw~{™kuÚke nkhe-Úkkfe st„÷ku{kt ykþhku ÷eÄku nkuðkLke ÷kufkuÂõŒyku …ý Œu™e …kA¤ fnuðkÞ Au. yk ƒÄk {wÆk{kt Ÿzký…qðof™wt yktŒhþk†eÞ ‚tþkuÄ™™e y…uûkk hk¾u Au.

2. ykrËðk‚e [¤ð¤ku y™u Œu™k «uhfku yu RrŒnk‚™k yÇÞk‚™kt

{n¥ð™kt ûkuºkku Au. W¥kh „wshkŒ{kt {kuŒe÷k÷ ŒuòðŒ ™k{™k ykrËðk‚eyku™k ™uŒk ‘{kuríkÞku ðeh’ Œhefu ykrËðk‚e ‚krníÞ y™u ÷kuf {kLÞŒkyku{kt «r‚Ø Au. ykðk rðh÷ ¢ktrŒfkhe™u ÷„Œwt rðþu»k ‚krníÞ ‚tþkuÄ™…kºk Au. „ktÄeÞw„™e ‚{ktŒh ykrËðk‚eyku{kt [uŒ™k s„kð™kh {kuŒe÷k÷ ŒuòðŒ rðþu ËVŒh¼tzkhku{kt y™uf ËMŒkðuòu …zu÷k Au. hksMÚkk™e RríknkMkfkhkuyu Œu™u ykÄkhu y™uf ÷u¾ku„útÚkku ÷ÏÞk Au. „wshkŒe ¼k»kk{kt {kuŒe÷k÷ ŒuòðŒ y™u Œu{™e [¤ð¤ yM…]~Þ hne „Þu÷wt ûkuºk Au.

3. RrŒnk‚ ‚tþkuÄ™ y{ÞkorËŒ ûkuºk{kt rðMŒhu÷wt Au. ykrËðk‚e

RrŒnk‚™kt …ý ™ðkt ™ðkt ûkuºkku ¾w÷Œkt òÞ Au. su{kt ykrËðk‚e Ëðkþk†™ku

RrŒnk‚ ½ýwt {n¥ð™wt ûkuºk Au. zkì. …xu÷™k ‚t…kË™ku{ktÚke yk ™ðk ûkuºk™u ÷„Œkt y™uf áüktŒku-fk[e ‚k{„úe {¤e hnu Au. WËk. Œhefu ™z ™k{™e ð™M…rŒ su™ku yknkhY…u W…Þku„ ¼e÷ku yks rËð‚ ‚wÄe fhŒk hÌkk Au. Œu™ku RrŒnk‚ …kt[ nòh ð»ko sq™ku Au. (¼e÷ ÷kufkuí‚ð : „kuh, …]. 2) ykrËðk‚eyku™k …ht…hk„Œ ykhkuøÞþk†™k Ëk¾÷kyku …ý Œu{ýu ™kUæÞk Au. Ëk.Œ. †e™k …ux{kt ƒk¤f {he òÞ y™u nwÞýe (ËkÞý) {hu÷k ƒk¤f™u sL{kðe ™ þfu Œku «‚qrŒ™k fk{™ku òýfkh Ãkwhw»k ‘fh÷e’ ËE™u {hu÷k ƒk¤f™u sL{kðu Au. y™u †e™e rstË„e ƒ[kðe ÷u Au. (¾uzƒúñk Œk÷wfk™k zwt„he ¼e÷ ykrËðk‚eyku, …]. 74) ykðkt ðýo™ku …hÚke ykrËðk‚eyku™wt Ëðkþk† yu ‚tþkuÄ™™wt ™ðŒh ûkuºk ƒ™u Au.

4. yuf ‚ðo{kLÞ nfefŒ Au fu ykrËðk‚e ‚{ks{kt †eyku ½ýwt ‚L{k™™eÞ MÚkk™ ¼ku„ðŒe nŒe. 19{k ‚ifk{kt ¼ÿð„eoÞ ®nËw {rn÷kyku fhŒkt ykrËðk‚e {rn÷kyku ‚k{krsf ûkuºku {ku¼k™wt MÚkk™ ÄhkðŒe nŒe. 19{k y™u 20{k ‚ifk{kt ®nËw ¼ÿð„eoÞ {rn÷kyku ‚kÚku ‚tf¤kÞu÷kt Ëq»kýku suðkt fu ¼e÷e MkkrníÞ RríknkMk

rðÄðkrððkn™e {™kE, ¾qýku …k¤ðku, Ënus«Úkk, ykrËðk‚e {rn÷k Mk{ks™kt Ëq»kýku Lk nŒkt. yk yÇÞk‚{ktÚke ‘ykrËðk‚e ‚{ks{kt †eyku™wt MÚkk™, ™k{™wt h‚«Ë ûkuºk ‚{ksrð¿kkLkku {kxu ¾wÕ÷wt ÚkkÞ Au. yu™e fk[e ‚k{„úe Œhefu zkì. …xu÷u …kuŒk™k „útÚkku{kt ykrËðk‚e †eyku™e hku®sËe r¢Þkyku, ÄkŠ{f herŒrhðkòu{kt †e™e ¼qr{fk ð„uhu™u ÷„Œkt y™uf „eŒku, fÚkkyku ™kUÄu÷kt Au. su™k ‚Úkðkhu 19{e 20{e ‚Ëe{kt ykrËðk‚e †eyku™ku RrŒnk‚ suðk yð„ýkÞu÷k ûkuºkku …h ‚tþkuÄ™ku™e ÔÞk…f þõÞŒkyku Au. {qÕÞktf™ : zkì. ¼„ðk™Ëk‚ …xu÷ ‚t…krËŒ-‚tþkurÄŒ ‚krníÞ™k yÇÞk‚ …Ae sýkÞ Au fu ‚kihk»xÙ™k ÷kuf‚krníÞ™k ûkuºku su fk{ {u½kýeyu fÞwO Au fËk[ ŒuÚke rðþu»k þkuÄfkÞo Œu{ýu W¥kh „wshkŒ™k ykrËðk‚eyku …h fÞwO Au. ykþhu 50 sux÷kt …wMŒfku, MÚk¤-fk¤™e {ÞkoËk ð„uhu™u ÷E ½ýeðkh RrŒnk‚™e ‚{Þ™e rþMŒ (¼e÷ ¼s™ðkhŒk : s„Ëu …h{kh, …]. 3) ykrËðk‚e ¿kkrŒ„Œ

RrŒnk‚{kt …qðo RrŒnk‚™ku y¼kð, fux÷kf rfM‚kyku{kt ykrËðk‚e rhðkòu …kA¤™e …]c¼qr{ ™ {¤ðe (¾uzƒúñk Œk÷wfk™k zwt„he ¼e÷ ykrËðkMkeyku, …]. 18) suðe fux÷ef {ÞkoËkyku™u ƒkË fhŒkt fnuðwt …zu fu Œu{ýu ykrËðk‚e

÷kuf‚krníÞ™k ûkuºku ™ðkt rfŒeo{k™ku nkt‚÷ fÞkO Au. ‚tþkuÄ™, {kxu™e Ä„þ Œu {kxu ðuXu÷e {w~fu÷eyku, ykŠÚkf-ði[krhf {w~fu÷eyku …Ae fnuðwt …zu fu yk ‚tþkuÄ™ku þkneÚke ™nª …ý Œu{™k þkurýŒÚke ÷¾kÞkt Au. su ÷kufþk†, ÷kufrðãk, ™]ðtþ þk†, ¼k»kkrð¿kk™ y™u ‚{ksþk† {kxu Œku ¾hwt s …ý RrŒnk‚ ÷u¾™™k ûkuºku yËT¼wŒ - W¥k{ ‚k{„úe …qhe …kzu Au su yks™k ‚tþkuÄfku ykrËðk‚e RrŒnk‚™k yk÷u¾™ {kxu {n¥ð™kt „ýu Au. fkuE…ý ‚tþkuÄf {kxu ykx÷k rðþk¤ rðMŒkh{kt hͤe ‚krníÞ ¼u„wt fhe Œu™ku RrŒnk‚{kt rðr™Þku„ fhðku yu ½ýwt Ëw»fh fkÞo Au. yk ÂMÚkrŒ{kt Œu{ýu ‚tþkuÄu÷wt ‚krníÞ yks™k RrŒnk‚fkhku- ‚tþkuÄfku {kxu Œku W…Þku„e Au s ‚kÚku ¼krð RrŒnk‚fkhku {kxu Œu™e W…fkhfŒk rðþu»k nþu. yuf RrŒnk‚ ‚tþkuÄf Œhefu nwt «u{k™tË Äku¤eËk‚ …xu÷ (™ð‚khe «ktŒ™e fk¤e …hs, 1898) y™u ™kÚkS {nuïh …kXf (¼e÷ku™kt „eŒku, 1915)™e y„íÞŒk ‚{S þfwt Awt Œku ykx÷k rðþk¤ ‚krníÞ™e ¼krð RrŒnk‚fkhku {kxu™e y„íÞŒk fÕ…e þfkÞ Œu{ Au.

AuÕ÷u yuf yrŒ {n¥ð™e ðkŒ. W…Þkur„íkkðkË yu {k™ð Mð¼kð™e 292¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

÷kûkrýfŒk hne Au. Œu{™k ‚tþkuÄ™ku™u yk ƒkƒŒ ÷k„w …kzeyu Œku Œu{ktÚke

RrŒnk‚, RrŒnk‚™e ‚k{„úe, RrŒnk‚™kt ™ðkt ûkuºkku ¾wÕ÷kt Úkðkt ð„uhu{kt Œku Œu™e {n¥kk Au s, ‚kÚku Œu{Lkwt yk «fkh™wt ‚krníÞ ‚k{krsf ‚{h‚Œk {kxu fux÷wt çkÄwt {n¥ð…qýo Au, Œu{™e furVÞŒ îkhk yk ÷u¾™wt ‚{k…™ fheyu, “yufƒksw rðþk¤ ÷kuf‚{wËkÞ Au. yk ¼ýu÷ku ‚{wËkÞ nt{uþkt yk rðþk¤ ÷kuf‚{wËkÞÚke QVhku [kÕÞku òÞ, Œuyku™u ‚{su ™nª, Œu{™k Sð™ y™u ‚tMf]rŒ™u ‚{su ™nª Œku {k™ð-{k™ð ðå[u yufŒk fE heŒu MÚk…kÞ ?” ‚tþkuÄ™ {kºk™e ‚kÚkofŒk yk{kt hnu÷e Au.

¼e÷e MkkrníÞ : yuf {qÕÞktfLk : zkì. nMkw Þkr¿kf, Ãk]. 252 Úke 267, økwsohe xÙkÞçk÷ VkWLzuþLk, ytçkkS, 2009

1.…xu÷ ¼„ðk™Ëk‚, ¾uzƒúñk Œk÷wfk™e «k„irŒnkr‚f ‚tMf]rŒyku.

2.…xu÷ ¼„ðk™Ëk‚, {khe ÷kufÞkºkk.

3.ƒ¤ðtŒ ò™e (‚t…k.), ð™Mðh, 2004.

4.…xu÷ ¼„ðk™Ëk‚, ¼e÷ku™k Ëuðhk™e ¼s™ðkhŒk.

5.…xu÷ ¼„ðk™Ëk‚, ¼e÷ku™kt nku¤e „eŒku.

6.…xu÷ ¼„ðk™Ëk‚, yhðÕ÷e ÷kuf™e ðne-ðkŒku

7.…xu÷ ¼„ðk™Ëk‚, ykrËðk‚e, ò™…Ë y™u rþü {nkfkÔÞku{kt ™khe.

8.…xu÷ ¼„ðk™Ëk‚, ¼e÷ ÷kufkuí‚ð : „kuh

9.…xu÷ ¼„ðk™Ëk‚, Vq÷hkt™e ÷kze.

10.…xu÷ ¼økðk™Ëk‚, hkì{-‚eŒ{k™e ðkhŒk.

11.…xu÷ ¼„ðk™Ëk‚, hkXkuhðkhŒk.

12.…xu÷ ¼„ðk™Ëk‚, ¾uzƒúñk Œk÷wfk™k zwt„he ¼e÷ ykrËðk‚eyku.

13.©ehk{ þ{ko, «k[e™ ¼khŒ fk ykÄwr™f RrŒnk‚÷u¾™.

14.

15.÷kuf„wsohe, ytf-16.

16.…xu÷ ¼„ðk™Ëk‚, ¼e÷ ¼s™ðkhŒk : Í„Ëu …h{kh.

17.hkuƒxo ƒkuÞz, „wshkŒ™e r¾úMŒe {tz¤e™ku RrŒnk‚.

18.Ãkxu÷ ¼økðkLkËkMk, yhðÕ÷e ÃknkzLke ykMÚkk.

22.

¼e÷e ÷kufMkkrníÞLkwt MktÃkkËLk : fk¤-«ðknLkk Mkk{k Ãkqhu íkhðkLkku Ãkzfkh

zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷

ykMðkË{q÷f f]ríkrLkc rððu[LkLkk ½zíkhLkk økwhwsLkku

MLkkíkf fûkkyu nwt ík÷kuË ykxTMko fku÷usLkku rðãkÚkeo. {khku rð»kÞ ®nËe Ãkhtíkw, {kík]¼k»kkLkku hMk Mktíkku»kðk yíÞkhLkk ÏÞkík frð-Lkkxffkh r[Lkw {kuËeLkk ðøko{kt çkuMkíkku. yk heíku r[Lkw {kuËeMkknuçk {khk økwshkíke MkkrníÞ-rððu[LkLkk yrðrÄMkhLkk «Úk{ Mk{Úko økwhw.

®nËe MkkrníÞ{kt {Lku AkÞkðkËe frð Mkwr{ºkkLktËLk ÃktíkLkkt «f]rík fkÔÞkuLke ¼khu {kÞk ! hòLkk rËðMku ðíkLk ò{¤kLkk zwtøkhLke ðå[u ykðu÷k fÕÞkýMkkøkh MkhkuðhLke Ãkk¤u ÃktíkLkku fkÔÞMktøkún ‘ÃkÕ÷ð’ ÷ELku ÃknkU[e síkku. «f]rík{Þ çkLku÷k {LkÓËÞ{kt ò{¤kLkk Ãknkzku rn{k÷Þ yLku frðLkwt ðíkLk yÕ{kuzk çkLke síkkt. yk{, MLkkíkf ÚkðkLkk ykht¼u ®nËeMkkÂníÞLke f]ríkykuLkku ykMðkË fhíkkt {Lk Mkns heíku f]ríkrLkc rððu[Lk íkhV Z¤u÷wt.

MLkkíkf ÚkÞk ÃkAe Ezh, ©uÞMk rðãk{trËh {kæÞr{f þk¤k{kt MkŠðMk {¤e økÞu÷e. ð¤e, ÃkkAe yLkwMLkkíkfLke ÃkËðe {u¤ððk þrLk-hrð EzhÚke

¼e÷e ÷kufMkkrníÞLkwt MktÃkkËLk : fk¤-«ðknLkk Mkk{k Ãkqhu...295

BÞwrLkrMkÃk÷ ykxTMko fku÷us, {nuMkkýkLke rðãkÞkºkk þY ÚkÞu÷e.

®nËe MkkrníÞLkk íkkMk{kt nrhnh þwf÷Mkknuçk nkÚk{kt ‘MkqhMkkøkh’ ÷E

LktË-ÞþkuËkLkwt Mkk{xwt ðkíMkÕÞ ðhMkkðíkk ðøko{kt ykðíkk. MkqhMkkøkh Q½zíkkt s rfþkuh f]»ýLkk ykÿo Mðhku{kt {k¾ýLke Ãkqík¤e «økÕ¼k hkÄk ykuøk¤ðk ÷køkíke. çktLku «u{{kt yufkfkh çkLke yîiík MkkÄíkkt. íku{Lkku þçË, çkúñ çkLke síkku. y{khwt ‘MkkÄkhýefhý’ Úkíkwt. ½tx ðkøkíkkt s y{u MktMf]ík yk[kÞkuoyu Ëþkoðu÷e ¼kð-hMk Mk{krÄ{ktÚke òøkúík Úkíkk.

{nkðeh®Mkn [kinkýMkknuçk òÞMkeLkwt ‘ÃkÈkðík’ ¼ýkðíkk. þ]tøkkh, fhwý yLku þkLíkhMk MkkûkkíkT Úkíkk. {kLkMkMkhLke ÷nuhku{ktÚke f{¤Ëune MkkitËÞoþkr÷Lke ÃkÈkðíke «økxíke. y{u yk[kÞkuoyu Lk¬e fhu÷k LkkrÞfk-¼uË-÷ûkýku-Lk¾rþ¾ MkkIËÞo Ãkk{íkk.

AuÕ÷k íkkMk{kt ¼ku¤k¼kE Ãkxu÷Mkknuçk MktMf]ík MkkrníÞ MkkÚku rðï MkkrníÞ ÷ELku ykðíkk. ‘{]åAfrxf’ W½kzíkkt s ðøkoLkk htøk{t[ Ãkh {kxeLke økkze Vhðk ÷køkíke. YÃkYÃkLkku ytçkkh WssrÞLkeLke økrýfk ðMktíkMkuLkk Ÿ[e yxkheyuÚke ðøko¾tz{kt Qíkhíke. Mkk{uÚke «u{{kt ykník WåATðkMk ¼híkku çkúkñý [khwË¥k «ðuþíkku.

yux÷k{kt íkku ¼h WLkk¤u ðøko{kt [ku{kMkw çkuMkíkwt. ‘{u½’ rðhne ÞûkLkku ‘Ëqík’ çkLke MkktíðLkk ykÃkðk ¼khíkÞkºkk fhíkku Þrûkýe ¼ýe QÃkzíkku.

òuíkòuíkk{kt íkku hðeLÿLkkÚk nkÚk{kt ‘Mkufk÷’ ÷ELku «økxíkk. rLkÃkwrýfkLkk {w¾Lke {rËhkÚke çkfw÷ «VwÂÕ÷ík Úkíkwt. {k÷rðfkLkk [hý «nkhÚke yþkufð]ûkLke MkkÚku ðøko Ãký ¾e÷e QXíkku.

yk{, þwÿfLke {kxeLke økkze{kt ‘{u½Ëqík’ ÷E fkr÷ËkMk rðhksíkk. ‘Mkufk÷’ ÷E, økE fk÷Lkk hðeLÿLkkÚk Ãký çkuMkíkk. fkuE fkuE ðkh ËkLíku MkkÚku ‘ÃkuhuzkRÍ ÷kìMx’ ÷ELku «¿kk[ûkw rðËuþe r{ÕxLk Ãký çkuMkíkk. ðøko{kt Vhíke {kxeLke økkze çknkh Lkef¤e Ëuþ{kt ykðíke. ËuþLkku htøk{t[ ð¤kuxe ÃkhËuþ ÃknkU[íke.

yk{, {khk yk rð»kÞLkk Mk{Úko rðãkøkwhwsLkkuyu Ëuþ-ÃkhËuþLke Mkíðþe÷ MkkrníÞ f]ríkykuLkku fhkðu÷ku ykMðkË yLku ÃkheûkkLke íkiÞkheLkk ¼køkYÃku rððu[LkLkkt ÃkwMíkfkuLkk ðk[Lk Úkfe {khe ykMðkË{q÷f f]ríkrLkc rððu[LkLke Mk{s rðfMke ðÄw Mk{]Ø çkLkðk ÷køku÷e.

¼e÷e ÷kufMkkrníÞ MktÃkkËLk - yÇÞkMkLke Lkðe rËþk

y{ËkðkË, çke.yuzT.Lke íkk÷e{ ÷ELku 1970Úke ¾uzçkúñk, þux fu.xe. nkRMfq÷{kt òuzkÞku. ð»kkofk¤u ¾uzçkúñkLke nhýkð LkËeLkk Ãkw÷ Ãkh ¼e÷ ÞwðfÞwðíkeykuLkk ftXu økðkÞu÷e Ãku÷e «ýÞ ÷kuføkeík ÃktÂõíkyu - ‘ͤqfku {u÷e ËuÍu’÷k, yuýu ͤqfu Lkt ͤqfu ÃkkMke ykðwt’÷k ! yÚkkoíkT ‘nu r«Þík{, íkwt ËÃkoý {qfe Ëusu, íkuLkk ÃkhkðŠíkík rfhýu nwt íkkhe ÃkkMku ÃkkAe ykðeþ !’ {khku frð nkuðkLkku ¼ú{ ¼ktøÞku yLku r[¥k ÷kufMkkrníÞ íkhV ðéÞwt. ÷øLkøkeíkku æðrLk{wrÿík fhðk ykðíkk Ãkqhu {kxeLkk økku¤kLkk Mknkhu Mkk{k rfLkkhu síkkt {kuíku ¼hzku ÷eÄku íÞkhu ykrËðkMkeyku s {Lku çk[kðeLku nu{¾u{ rfLkkhu ÷kÔÞk yLku þu»k SðLk ¼e÷ Mk{ks yLku ¼e÷e ÷kufMkkrníÞLku Mk{ŠÃkík ÚkÞwt. yk{, {Lku ¼e÷e ÷kufMkkrníÞLkk MktþkuÄLk - MktÃkkËLk - yÇÞkMkLke Lkðe rËþk {¤e. {U W¥kh økwshkíkLkk Ëktíkk-¾uzçkúñk íkk÷wfkLkk yhðÕ÷e Ãknkze «Ëuþ{kt ðMkíkk ¼e÷ Mk{ksLkk ÷kufMkkrníÞLkk MktþkuÄLk-MktÃkkËLkyÇÞkMk Ãkqhíkwt s SðLk÷ûÞ çkLkkÔÞwt. yk Ãknu÷kt yk rðMíkkh{ktÚke 1980{kt Þw.S.Mke.Lkk økúkLx - «fÕÃku þkÂLík¼kE yk[kÞuo ‘¼k»kkrð{þo’{kt ‘økwshktLkku yhu÷ku’ ÷kuf{nkfkÔÞLke rËðk¤eLkk Ãkðuo Mk{qn{kt økðkíke yuf Ãkkt¾ze («Mktøk) yuf {krníkeËkíkk ÃkkMku ÷kuffÚkkLke su{ økã{kt fnuðzkðe, æðrLk{wrÿík fhe «rMkØ fhe níke. yk rMkðkÞ yk ¼e÷rðMíkkh ÷kufMkkrníÞLkk MktþkuÄLk-MktÃkkËLkLke heík yçkkux níkku. yk rðMíkkh{ktÚke økkurXÞkrð»kÞf 102 «ýÞøkeíkku æðrLk{wrÿík-MktÃkkrËík fhe, rþü«rþü MkkrníÞLkk f]ríkrLkc rððu[Lk «{kýu {q÷ðe - ykMðkË fhkðe 1983{kt økqshkík rðãkÃkeX fLkw¼kE òLkeMkknuçk ÃkkMku ‘ykðfkh’ ÷¾kððk økÞku. yu{Lke MkkÚku [[koLku ytíku {Lku Mk{òÞwt fu rþü-«rþü ÔÞÂõík MkkrníÞ yLku ÷kufMkkrníÞLku LkSfLkku MktçktÄ nkuðk Aíkkt çktLku rMkØktíku - rLkÞ{u-MðYÃku Lkku¾k Lkku¾k ÃkËkÚkkuo Au. rþü MkkrníÞLkk rððu[LkLkk rMkØktíkku ÷kufMkkrníÞLku {q÷ððk ÷køkw Ãkkze Lk þfkÞ. yu ÃkAe íkku òLkeMkknuçku {Lku økqshkík rðãkÃkeX{kt yu{.rV÷. fhðk yk{tºký ykÃÞwt. økq.rð.{kt íkku ¾kMk Lknª Ãkhtíkw ‘½ku»kk’ yu{Lkk ½hu nª[fu Íq÷íkkt yLku {kuh MkkÚku øku÷ fhkðíkkt òLkeMkknuçku {Lku ÷kufrðãkrð¿kkLk - ÷kufMkkrníÞrð¿kkLkLkk rMkØktíkkuLkwt ¿kkLk ykÃku÷wt. fLkw¼kE MkuðkrLkð]¥k Úkíkkt økqshkík rðãkÃkeX{kt Ãkeyu[.ze.Lkk yÇÞkMk Ëhr{ÞkLk ËuþLkk ÏÞkík ÃkwhkðMíkwrðËT h{ý÷k÷ {nuíkkMkknuçku SðLk{kt Mkki «Úk{ fuMkh fuheLkku MðkË [¾kzíkkt ÷kufMkkrníÞLkku Lk]ðtþþk†, Mk{ksþk†, ÃkwhkðMíkw-rð¿kkLk ðøkuhu rðãkþk¾kyku MkkÚku MktçktÄ

¼e÷e ÷kufMkkrníÞLkwt MktÃkkËLk : fk¤-«ðknLkk Mkk{k

MÚkkÃke ykÃku÷ku.

yk Mk{Þ Ëhr{ÞkLk økwshkík MkkrníÞ yfkË{e, økktÄeLkøkh{kt {nk{kºk nMkw Þkr¿kf MkknuçkLkku Ëhçkkh ¼hkíkku. n»ko˼kE rºkðuËeLke «§ku¥kheÚke Ëhçkkh ðÄw Ws{k¤ku çkLkíkku. yk Ëhçkkh{kt {khwt ÷kufMkkrníÞLkwt ¿kkLk ðÄw Mk¥ðþe÷ çkLkíkwt.

nMkw¼kE Úkfe økwshkíkLkk yktíkhhk»xÙeÞ fûkkLkk rðîkLk nrhðÕ÷¼ ¼kÞkýeMkknuçk MkkÚku MktçktÄ MÚkÃkkÞu÷ku, {khk îkhk MktÃkkrËík ‘¼e÷ ÷kuf{nkfkÔÞ: hkXkuhðkhíkk’Lkk Ãkhk{þof ¼kÞkýeMkknuçk níkk. yu{ýu {khku hksMÚkkLke ÷kuf{nkfkÔÞ ‘Ä yurÃkf ykìð ÃkkçkqS’Lkk MktÃkkËf yLku fìÂBçkús ÞwrLkðŠMkxe, Þw.fu.Lkk yk rð»kÞLkk rðîkLk su.ze.ÂM{Úk MkkÚku MkçktÄ MÚkkÃke ykÃku÷ku. yu{.rV÷.Lkk yÇÞkMk ËhBÞkLk þkÂLík¼kE yk[kÞo MkkÚku økq.rð.{kt çkku÷eLku r÷rÃk{kt WíkkhðkLke [[ko [k÷íke. ¼e÷e çkku÷eLkwt r÷ÃÞtíkh fhíkkt Ëe½o ‘Q’Lkk MÚkkLku nÙMð ‘W’ yLku nÙMð ‘E’Lkk MÚkkLku Ëe½o ‘E’Lkku yu{Lkku ykøkún yLku «Þkuøk ¼e÷ku hku®sËk ÔÞðnkh{kt çktLkuLkku WÃkÞkuøk fhíkk nkuðkÚke {Lku ¾kMk s[u÷ku Lknª. {khk îkhk MktÃkkrËík ¼e÷ ÷kuf{nkfkÔÞ ‘hkì{-Mkeík{kLke ðkhkík’Lkk «fkþf nMkw Þkr¿kf yLku Ãkhk{þof þkÂLík¼kE yk[kÞoMkknuçk níkk. {khkt Ëe½o ÷kufMkkrníÞLkkt MktÃkkËLkkuLkk «fkþLkku{kt íÞkhLkk yLku yíÞkhLkk {nk{kºk n»ko˼kE rºkðuËe ®n{ík ¼k÷kurzÞk, ysÞ®Mkn [kinký, sÞuLÿ®Mkn òËð, yæÞûk rð»ýw Ãktzâk, ¼køÞuþ ßnk yLku økwshkík MkkrníÞ yfkË{eLkku ®MknVk¤ku Au.

ynª yk çkÄk MkÓËÞ MkkhMðíkkuLku ÞkË fhðkLkku WÆuþ yux÷ku s Au fu {khe Úkfðe Ëuíke ¼e÷e ÷kufMkkrníÞLke ¿kkLkÞkºkkLkkt íkuyku rðhk{ MÚk¤ku Au.

÷kufMkkrníÞ-rð¿kkLk

÷kufMkkrníÞLkku Mkh¤ yÚko-‘÷kuf’Lke {w¾ ÃkhtÃkhk{ktÚke Qíkhe ykðu÷wt MkkrníÞ íku ÷kufMkkrníÞ yLku íkuLkwt rð»kÞðMíkw, ytøkku, ½xfku ðøkuhuLke su{kt [[ko fhðk{kt ykðu Au yLku íku îkhk íkuLke MkkÚku òuzkÞu÷e ÃkØríkykuÚke yÇÞkMk fhe íkuLkk rMkØktíkku-rLkÞ{ku çkktÄu Au íku þk† yux÷u ÷kufMkkrníÞ-rð¿kkLk yÚkðk ÷kufMkkrníÞþk†.

Ãkrù{{kt íkku ykuøkýeMk{e MkËeÚke ÷kufrðãk-÷kufMkkrníÞLku yuf swËeMðíktºk rðãkþk¾k økýe íkuLkku yÇÞkMk fhðkLkku ykht¼ ÚkÞku níkku. ¼khík{kt

298¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

1962{kt zkì. MkíÞuLÿLkwt ÷kufMkkrníÞLkk y÷øk rMkØktíkkuLku hsw fhíkwt ÃkwMíkf ‘÷kufMkkrníÞ-rð¿kkLk’ «rMkØ ÚkÞwt íÞkhÚke ÷kufMkkrníÞLku y÷øk rðãkþk¾k íkhefu yÇÞkMk fhðkLkwt ð÷ý þY ÚkÞwt. yk{ Aíkkt nS Ãký ÷kufMkkrníÞLku rþü-«rþü MkkrníÞLkk rMkØktíkkuLkk {kÃkËtzkuÚke {q÷ððkLke ÃkhtÃkhk [k÷w Au. økwshkík{kt fLkw¼kE òLkeLkwt ÷kufðkÊT{Þ (1992) yLku zkì. nMkwÞkr¿kfLkkt ‘÷kufrðãkrð¿kkLk (2001) yLku ÷kufMkkrníÞ-rð¿kkLk (2012) íkÚkk ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷Lkwt ykrËðkMke ÷kufrðãkþk†, ÷kufrðãk-÷kufMkkrníÞLkk rMkØktíkkuLke [[ko fhíkkt {níðLkkt ÃkwMíkfku Au.

ÔÞÂõíkf]ík r÷r¾ík MkkrníÞ fu suLkwt rþü fu «rþü MkkrníÞ yuðwt Lkk{kr¼ÄkLk fheyu Aeyu. íkuLkwt {qÕÞktfLk yk[kÞkuoyu Ëþkoðu÷e hMk{e{ktMkkÚke fheyu Aeyu; f÷kLkk WÃkfhýkuÚke fheyu Aeyu. ykðk MkkrníÞLkwt rððu[Lk ÚkE þfu Au. ßÞkhu ÷kufMkkrníÞ su íku ÷kufLkkt MktMf]rík-Mk{ksLkkt SðLk{qÕÞku{ktÚke ykrð¼koð Ãkk{u Au. ykÚke ykðwt MkkrníÞ Mk{fk÷eLk f÷k fu rððu[LkLkk WÃkfhýkuÚke {q÷ðe þfkíkwt LkÚke. Ãkhtíkw, yk ÷kufLkkt MktMf]rík - Mk{ksLkk Mkt˼o{kt yíÞkh MkwÄe rðfMku÷k ÷kufMkkrníÞ-rð¿kkLkLkk rLkÞ{ku-rMkØktíkkuLkk ykÄkhu íkuLkku yÇÞkMk-yæÞÞLk ÚkE þfu Au. Ãkzfkhku

÷kufMkkrníÞLkku yÇÞkMk çku heíku ÚkE þfu. yuf, MktþkurÄík-MktÃkkrËík ÚkÞu÷k ÷kufMkkrníÞLkku yÇÞkMk fhðku. çku, MktþkurÄík-MktÃkkrËík fheLku ÷kufMkkrníÞLkku yÇÞkMk fhðku. yk yÇÞkMk-yæÞÞLk {kxu «Úk{ MktþkuÄf-MktÃkkËf çkLkðwt Ãkzu. «Úk{ {køko íkku Mkh¤ Au. økútÚkk÷Þ ÃkØríkÚke, xuçk÷ ðfo fhe ÷kufMkkrníÞLkwt yæÞÞLk ÚkE þfu. çkeò {køko{kt ÃkkuíkkLkk Mk{ks{ktÚke Úkkuzef xqtfe ÷kuffÚkkyku÷kuføkeíkku MktÃkkrËík fhðkt nkuÞ íkku çku-ºký Ãkðo-«Mktøkku{kt Mkn¼køke ÚkE, çkuºký {krníkeËkíkkLkk MknÞkuøkÚke «{ký{kt Mkh¤íkkÚke fhe þfkÞ. Ãkhtíkw, yòý yLku yu{ktÞu Ãknkze «Ëuþ{kt ðMkíkk ykrËðkMke Mk{ks{ktÚke ÷kufMkkrníÞ MktÃkkrËík fhðwt yu íkku ‘fÚkkMkrhíMkkøkh’Lkk økwýkZâLke {kVf ÃkkuíkkLkk ÷kuneÚke ÷ÏÞk Mk{kLk ËkuÌk÷wt Au. ð»koLkk Éíkw[¢ yLku SðLk[¢ «{kýu yLkuf {rnLkk økðkíkkt MkwËe½o ÷kuf{nkfkÔÞku MktÃkkrËík fhðkt nkuÞ íkku MkeÄkt [ZkýLke su{ yLkuf Ãkzfkhku ÷ELku ykðu Au.

(1) çkË÷kíkku Þwøk Mkt˼o : {khk Mk{ksLkk SðLkherík, {kLÞíkkyku, ÏÞk÷ku, ð÷ýku Akuze yLkuf

¼e÷e ÷kufMkkrníÞLkwt MktÃkkËLk : fk¤-«ðknLkk Mkk{k Ãkqhu...299

rËðMkkuLke ÷kufÞkºkk fhe ¼e÷ «ËuþLkwt rð»k{ ¼kiøkkur÷f ÃkÞkoðhý, MktMf]ríkMk{ks, ¼k»kk-çkku÷e ðøkuhu ÃkkBÞk ÃkAe {khe Mkk{u MkkiÚke {kuxku Ãkzfkh çkË÷kíkku Þwøk Mkt˼o yLku MðÞtLku ûkeý fhíkku Mk{Þ ykÔÞku. 1983{kt «Úk{ ¼e÷ {nkfkÔÞ ‘økwshktLkku yhu÷ku’ æðrLk{wrÿík fhðkLkku ykht¼ fÞkuo níkku. íÞkhu ¼e÷ Ãknkze ûkuºkku Ãkh ‘ÞtºkÞwøk’, ‘rþûký’ yLku ‘fnuðkíkk ‘MkwÄkhk’Lkku «¼kð ÔÞkÃke økÞku níkku. Ãkrhýk{u Lkðe ykrËðkMke ÃkuZe ÍzÃkÚke ÃkkuíkkLke ÃkhtÃkrhík SðLkherík

Akuze hne níke. çkeS çkksw ftXMÚk Sðíke ÷kufMktÃkr¥k su{Lke S¼ WÃkh níke, íkuyku ð]ØíðLkk fkhýu {kuíkLkk ykhu ykðeLku Q¼k níkk. yLku nwt [k÷eMke ðxkððkLke íkiÞkhe fhe hÌkku níkku.

yk Mk{Þu nwt økqshkík rðãkÃkeX{kt yu{.rV÷.Lkku yÇÞkMk fhíkku níkku. yuÚke yu Ãký òýíkku níkku fu ÷kufMkkrníÞ{kt íkw÷Lkk fhe ÞkuøÞ ÃkkX Lk¬e fhðk ÃkkXktíkhku {u¤ððkLke ykð~Þfíkk nkuÞ Au. Ãkhtíkw çku xqtfkt ÷kufkÏÞkLkku yLku Ëe½o økwshktLkku yhu÷ku {nkfkÔÞLkwt æðrLk{wÿý Ãkqhwt Úkíkkt{kt íkku 70 ð»ko Ãkkh fhe [qfu÷k yhu÷kLkk Mk{Úko økkÞf Sðk¼kE øk{kh rËðtøkík ÚkÞk níkk yLku íku{Lkk ftX{kt hnu÷kt çkeòt 9 ÷kuf{nkfkÔÞku fk¤Ä{o ÃkkBÞkt níkkt. yk½kík Ãkk{u÷k {khu {Lk íkku yuf {kuxe MkktMf]ríkf nkuLkkhík níke. Lku {khu çkºkeMk fkuXu Ëeðk ÚkÞk fu fìrBçkús ÞwrLkðŠMkxeLkk ßnkìLk ÂM{ÚkLke ÃkrhÃkkxeyu fu ~Þk{{Lkkunh ÃkkÛzuÞLke su{ yuf s {nkfkÔÞLkkt ðÄw Lku ðÄw ÃkkXktíkh {u¤ððk hneþ íkku yuf-çku s ÷kuf{nkfkÔÞku Mk{fk÷eLk Mk{ÞLke ò¤{kt VMkkþu. çkkfeLkkt çkÄkt ò¤ Mk{uík Qze sþu. yk Mk{Þu ~Þk{{Lkkunh ÃkkÛzuÞ hk»xÙeÞ-yktíkhhk»xÙeÞ MktMÚkkLke ykŠÚkf Vu÷kurþÃkLke MknkÞÚke ÷kurhfeLkkt 8 ÃkkXktíkh æðrLk{wrÿík íkku fhe þõÞk Ãkhtíkw, ‘[LkiLke’ ÃkkXktíkh MkkÚku yíÞkh MkwÄe yuf s ÷kuf{nkfkÔÞ «rMkØ fhe þõÞk. çknw{qÕÞðkLk ÷kufMktÃkËkLkkt çkkfeLkkt MðYÃk fk¤Lkk «ðkn{kt ðne [kÕÞkt.

ykðk çkË÷kíkk ÞwøkLkk «ríkfw¤ Mktòuøkku{kt Lkkþ Ãkk{íkk çknwMðYÃkeçknw{w¾e ÷kufMkkrníÞLku çk[kððk {khk {Lku {¬{ rLkýoÞ fhe ytøkË Ãkøk {qõÞku fu {¤íkk {krníke ËkíkkykuLkk {kLkMk{kt hnu÷e ÷kufMktÃkËk íkÃkkMke-[fkMke ÞkuøÞ {krníkeËkíkk þkuÄe æðrLk{wÿý fhe, çkeò Mk{Úko {krníkeËkíkk økkÞf-fÚkfLku þkuÄðk ÷kufÞkºkk ykht¼ðe. íkku s ¼e÷ MktMf]rík-Mk{ksLkk Mkt˼o{kt ÷kufrðãk - ÷kufMkkrníÞLkwt yuf {kLkr[ºk MÃkü Úkþu. yk {kLkr[ºk ¼rð»ÞLke ÃkuZe {kxu yÇÞkMkLkku rð»kÞ çkLke þfþu.

(2) ðknf økkÞf-fÚkf

yk rLkýoÞ ÃkAe ÷kufMkkrníÞLkk swËk swËk «fkh «{kýku ÞkuøÞ økkÞffÚkf ¼kuÃkk-MkkÄwLku þkuÄðku, íkuLkk r{òs-¾w{khLku Shðe íkuLkk {kLkMk{kt fux÷wt

MkkrníÞ Au íku òýðwt, ftX{ktÚke {kir¾f YÃk Ähðk MknkÞf ÷kufMktøkeíkLkkt ðkãku

MkkÚku íkuLkku yLkwçktÄ, ðkhíkk-fÚkk{kt ykðíkkt [rhºkku MkkÚkuLkku íkuLkku MktçktÄ-yk çkÄwt òýðk {kxu íkuLkku rðïkMk MktÃkkrËík fhe fi÷kMk-{kLkMkhkuðhÚke Ãký y½he íkuLkk

yktíkh{LkLke Þkºkk fhðe yLku yk çkÄwt {u¤ððk íkuLku MknkÞf hkrøkÞkLke {tz¤e

MkkÚku ð»kkuo MkwÄe økkíkku hk¾e ÷kuf{nkfkÔÞku æðrLk{wrÿík fhðkt – yk çkÄe [iíkrMkf çkkçkíkku {khe Mkk{u {kuxk Ãkzfkh çkLkeLku ykðe.

{kir¾f ÃkhtÃkhk{ktÚke «kÃík fhe, {kLkMk{kt ðnLk fhe, ÷kufMk{wËkÞ ðå[u su økkÞ Au íku ÔÞÂõík ¼e÷ Mk{ks{kt MkkÄw fu ¼kuÃkk íkhefu yku¤¾kÞ Au. ynªÚke «rþü Mksof yLku ÷kuf{nkfkÔÞkuLkku ðknf-økkÞf y÷øk Ãkzu Au. «rþü MkkrníÞLkku Mksof ÃkkuíkkLke ÔÞÂõíkøkík yLkw¼qrík{ktÚke f÷kf]rík Mksuo Au. ßÞkhu ðknf MkkÄw {kir¾f f]rík ÃkhtÃkhk{ktÚke «kÃík fhe {kLkMk{kt rLkÞík fhu Au. Ä{ko©Þe f]ríkLkku ÃkkX rþü f]ríkLke su{ ÂMÚkh nkuÞ Au. ykÚke Éíkw[¢ «{kýu ykðíkk ÄkŠ{f Ãkðo-«Mktøku ðknfLkk r[¥k{kt økeíkkuLkkt Íhýkt Vqxe Lkef¤u Au, ÷kufkÏÞkLkkuLke LkËeyku ðnuðk ÷køku Au yLku {nkfkÔÞkuLkk {nuhk{ý QA¤ðk ÷køku Au. ykðk xkýu ðknfLkk r[¥k{kt «Mktøk «{kýu su íku Ëuðe-Ëuðíkk Mkt÷øLk Ãkkt¾zeyku-½xLkk«Mktøkku W¼hkðk ÷køku Au. yk ÄkŠ{f ykMÚkkLku ÷eÄu ÷kufkÏÞkLk ÷kuf{nkfkÔÞ

ÃkwhkfÚkkLkwt YÃk ÷u Au. íku{kt ykðíkkt [rhºkku Ëuðíð Ãkk{u Au. rþü ðiÞÂõíkf Mksof f]ríkLkk MksoLk ÃkAe f]rík yLku íku{kt ykðíkkt Ãkkºkku-[rhºkkuLku ¼q÷e síkku nkuÞ Au. rsðkíkk SðLk MkkÚku íkuLkku yLkwçktÄ hnuíkku LkÚke. ßÞkhu ¼e÷e ÷kufMkkrníÞLkku

MkkÄw-ðknf-fÚkf-økkÞf Ãkqhe Mkk{krsf-ÄkŠ{f {kir¾f-ÃkhtÃkhk {kLkMk{kt ÷ELku Sðu Au. íku{kt ykðíkkt [rhºkku-Ãkkºkku MkkÚku íkuLkku Lkkíkku-MktçktÄ SðLkÃkÞOík hnu Au. {kxu ykðkt Ëiðe [rhºkku MkSð {kLkðku suðkt nkuÞ Au. ðknf ykðk ÄkŠ{f [rhºkkuLkk Ëw:¾uËw:¾e yLku Mkw¾uMkw¾e Úkíkku nkuÞ Au. yk çkkçkík Mk{sðk økwshkík MkkrníÞ yfkË{eLkk {nk{kºk nMkw Þkr¿kfLkk ðzÃký Lke[u 1994{kt MkðkuoËÞ yk©{, Mkýk÷e(Ëktíkk) {wfk{u ÞkuòÞu÷ ÷kuf{nkfkÔÞ rLkËþoLk ÃkrhMktðkË{kt çkLku÷ku «Mktøk ¾kMk LkkUÄLkeÞ Au. ÷kufMkkrníÞrþüMkkrníÞLkk rðîkLkkuLkk MkktrLkæÞ{kt hkíku ÃktÚkk÷ økk{Lkkt ¼e÷ økkrÞfk nh{ktykEyu ‘Ëuðku÷ økwÍhý’Lkwt çkuXkuhøkeík ykhtÇÞwt. økeík{kt ykðíkk «Mktøk 300¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ

¼e÷e ÷kufMkkrníÞLkwt MktÃkkËLk : fk¤-«ðknLkk Mkk{k

«{kýu $ÿ çkkh {u½ yLku íkuh ðes¤e ÷ELku Ãk]ÚðeLkk {kÚku [zâku. øktøkk{kíkk ‘WhLku Ãkqh’ Q{xâkt. økkuðk¤ çkLk÷ku ¾qíkktLkku hkò økkÞku MkkÚku LkËeLkk Mkk{k rfLkkhu hkufkE Ãkzâku. yk s økkuðk¤Lkk «u{{kt ykftX zqçku÷e Ëuðku÷ {nu÷uÚke økkÞku rðLkk ¼qÏÞkt ðkAhzkt yLku {kÚku ¼kík ÷E øktøkkLkk {æÞs¤{kt ykðe íÞkt íkku økkrÞfkLku WÄhMk [ze. yæÞûk ¼ku¤k¼kE Ãkxu÷Lku ÷køÞw fu ô{hLkk ÷eÄu nh{ktykELku økkðk{kt fü Ãkzu Au. çkkuÕÞk, ‘çknuLk, økkðkLkwt çktÄ fhku.’ íÞkt íkku

nh{ktykELkku ¢kuÄ ÃkøkLke ÃkkLkeÚke [zeLku ðªAeLkk ÍuhLke su{ Í{Í{ fhíkku

[kux÷u ÃknkUåÞku yLku Mkkík{k ykMk{kLku ¼zkfku ÚkÞku, ‘nwt’÷k, Ëuðku÷ fwtðhe yLku ¼q¾u ð¾ð¾kx fhíkkt ðkMkhkt ÃkqhLke ðMk{k {u÷wt ? nkì{k Zkufu (íkehu) økuE fk÷Lkk

¼q¾k økkuðkr¤ÞkLkwt nwt ? ðUíke øktøkk{k Ëuðku÷ yLku ðkMkhkt íkýkE ÍknU íkku ?

ðkMkhkt yLkt Ëuðku÷Lk {khðkLkwt yLkt økkÞkune ðkMkhkt y¤økkt fhðkLkwt ÃkkÃk íkkhu {kÚku ykðnU ÃkkE !’ Mk¼k rLkSoð r[ºk çkLke økE níke. yk «MktøkLkku WÕ÷u¾

¼qr{fk{kt Ãký fÞkuo Au. f]ríkLkkt [rhºkku MkkÚku ykðku SðLk¼hLkku Sðtík MktçktÄ «rþü

MkkrníÞMksofLku LkÚke nkuíkku.

ðknfLkwt ÃkhtÃkhk MkkÚkuLkwt yk MkkÞwßÞ íkuLkkt ÃkhtÃkrhík MktøkeíkLkkt ðkãku

MkkÚku Ãký nkuÞ Au. ¼e÷ Mk{ks{kt íktçkqhLkwt MÚkkLk «íÞûk Ëuð suðwt s Au. íktçkqhLkk

Mðhku s r[¥k MkkÚku ykuík«kuík ÚkE MkkÄw hkrøkÞk yLku ©kuíkkykuLku {nkfkÔÞ{kt ykðíkkt Ëiðe [rhºkkuLkkt ËþoLk fhkðu Au. ykÚke MkkÄw MÚkkLkfu sE íktçkqhLku Lk{Lk fhe íkuLku {LkkððkLkku {tºk çkku÷u Au. «Mktøk Ãkqhku ÚkÞu íkuLku ÃkwLk: MÚkkÃkíke ðu¤kyu ÃkqßÞ¼kð Ëk¾ððk Lkkr¤Þuh [zkðu Au.

MktÃkkËf ðknfLkk {kLkMksøkík{kt «ðuþíkku LkÚke íÞkt MkwÄe yk çkÄe Mkqû{ ÄkŠ{f {kLkðeÞ çkkçkíkku íkuLke Mk{s{kt ykðíke LkÚke. íkuÚke [iíkrMkf ÷kuff]rík íkuLke Ãkfz{kt ykðíke LkÚke suÚke íkuLkku yÇÞkMk ÚkE þfíkku LkÚke. MktÃkkËf ðknfLkk r[¥k{kt íÞkhu s «ðuþe þfu Au ßÞkhu ðknf yLku íkuLkku Mk{ks MktÃkkËfLku Mkk{krsf MktçktÄkuÚke Mðefkhu. íkku s {krníkeËkíkk ðknf yLku íkuLke {tz¤e {Lk {qfeLku ðhMku. íkku s {kir¾f f]rík su íku Mk{ksLku yr¼«uík yÚko{kt MktÃkkËfLke fuMkux WÃkh f÷kí{f YÃk Ähu. yk {wÆkLku Mk{sðk ‘Ëuðku÷ økwÍhý’ çkuXkuhøkeíkLke Mk{kró ÃkAe økkrÞfk nh{ktykEyu Wå[khu÷kt fux÷ktf rðÄkLkku ynª ytrfík fhwt Awt :

‘{kh ÃkkìMk MkiÞk nU Ãkkìý çk¥kk ÃkkÃke÷k nU. {khk ÃkkÃk{kne ÃkUËk Úkk nU.

302¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

yuf Úkwt (íkwt) nU Íku {kh Äh{Lkku Ëefhku nU yLkt {kh {Lkt MkíkTLkku MkiÞku nU. ¾uhnku (¾uzçkúñkÚke) ykðU Lkt ykE ! ykE ! fhíkku {kh fLku (ÃkkMku) çkUnu. Úkwt ykðU yuíký ðiEhku (ÃkðLk) ðkÍU (ðkÞ) yLkt ðhnkhk{kt (ðhMkkË){kt ÷e÷wt ¾kìh (½kMk) ¾Õ÷kxk (ÃkðLkÚke zku÷u) {khu yut{ {khku nhËku (ÓËÞ) Ãkkìý ¾qMMke nku

¾Õ÷kxk {khu ! ÚkU fô yuíký (yux÷u) {U Ãkhwt (Ãkqhwt) økeík økkÄwt (økkÞwt) Lkfh Ãkhwt økeík økkíkeÍ Lknª Lku !’

ðknf MkkÚkuLkk yk rðh÷ MktçktÄLkk Ãkðo-«Mktøku {Lku {khe Äh{Lke {nk{Lkk {kLkkt ËþoLk ÚkÞkt níkkt yLku nwt ftXMÚk ykLktËÚke ¼kðrð¼kuh çkLke økÞku níkku. yk «MktøkLkku WÕ÷u¾ Ãký yk Ãknu÷kt fÞkuo Au.

(3) r÷ÃÞLíkhøkík ÃkkX

¼e÷e {nkfkÔÞku ½xLkkLkk yLkw¢{{kt Lknet Ãkhtíkw, ÃkðoLkk «Mktøk «{kýu økðkÞ Au. ykÚke yufMkqºkíkk s¤ðkíke LkÚke. ð¤e æðrLk{wÿý{kt ykrËðkMke ½hLkwt ðkíkkðhý Mkq[ðíkk fqíkhk-fqfzk-çkfhkt-økkÞ-¼utþLkk çkku÷ðk-ht¼kðkLkk yðks Ãký ¼¤íkk nkuÞ Au. ÃkkXLku MðåA fhe yufMkqºkíkk{kt çkktÄðk {kxu yk çkÄe {kLkrMkf-þkherhf «rfÞk{ktíke ÃkMkkh Úkðk yLku ðÄw ÃkkXku íkiÞkh fhðk nkuÞ íkku MktÃkkËfu xwfzu xwfzu yuf ykMkLku çkuMke 12 ð»koLkwt yuf íkÃk fu Mkºk ykËhðwt Ãkzíkwt nkuÞ Au. (4) yLkwðkË su íku çkku÷e{kt r÷ÃÞLíkhøkík ÃkkX íkiÞkh ÚkÞk ÃkAe MktÃkkËf Mkk{u íkuLkku yLkwðkË Ãkzfkh çkLkeLku ykðu Au. f]ríkLku su íku Mk{ksLkk Mkt˼o{kt Mk{sðk MktÃkkËf Mkk{u MkkiÚke Ãknu÷kt çkku÷eøkík yÚkkuo ykðu Au. su íku Mk{ksLkk ‘÷kuf’Lke çkku÷eLkwt YÃk Ãký ykøkðwt nkuÞ Au. rððu[f-MktÃkkËfLke ÃkkuíkkLke çkku÷eLkku ð¤økkz ½ýe ð¾íku çkkÄf çkLke síkku nkuÞ Au. ¼e÷e çkku÷eLkk Mkt˼o{kt ‘zkune’Lkku yÚko ÃkíLke, ‘çkkðk’Lkku yÚko MkMkhku, ‘ËkËk’ yux÷u rËÞh, ‘MkeMkku’ þçË †eLkk sLkLkytøk yLku ‘neíkheykt f{kh’ yux÷u r¼íkrhÞkt Lknª Ãkhtíkw fkçkh[eíkhkt su sLkLkytøk WÃkhLke hku{kðr÷Lkk yÚko{kt «ÞkuòÞ Au yLku ‘f{kh’Lkku yÚko ÞkurLk ÚkkÞ Au. yLkwðkËLke çkkçkík{kt ÷ûÞ{kt ÷uðk suðe çkeS çkkçkík yu Au fu íku rþü MkkrníÞLke f]ríkLke Lknª Ãký ÷kuff]ríkLke ðÄw LkSf nkuðku òuEyu. íku{kt su íku MktMf]rík-Mk{ks-«ËuþLke {kxeLke MkwøktÄ nkuðe òuEyu. su{ fu ‘Qze Qze økwòuh ½kuzu Mkðkh ÚkkÞ Au’ yLkwðkË{kt yríkþÞkuÂõík¼Þkuo ÷kuffÕÃkLkkLkku su {wõíkði¼ð Au (su ykrËðkMke rðMíkkh{kt Ãkûkeyku MkkÚkuLkk Mkkn[Þo{ktÚke ykÔÞku Au.) yu

¼e÷e ÷kufMkkrníÞLkwt MktÃkkËLk : fk¤-«ðknLkk Mkk{k

‘økwòuh A÷tøke ½kuzu Mkðkh ÚkkÞ Au’ yLkwðkË{kt LkÚke. ykLkku WÕ÷u¾ yk Ãknu÷kt

Ãký fÞkuo Au.

(5) «fkþLk

ð¤íkh rðLkkLke ¼e÷ef]rík «fkþf nkÚk{kt Lk ÷u yu Mkns Au. SðLkLkk ytrík{ íkçk¬u ÃknkU[u÷k ðknfLku Ãký ÃkkuíkkLkwt ÃkwMíkf òuðkLke {nuåAk nkuÞ Au. ykðk ¾kMk Mktòuøkku{kt MktÃkkËf Ãký ÃkwMíkf «rMkØ fhe økkÞfLkk nkÚk{kt {qfðkLkwt

Lkiríkfð[Lk ykÃke çkuXku nkuÞ Au. su{fu ‘økwshktLkku yhu÷ku’Lkk økkÞf Sðk¼kELku yk ÷¾Lkkhu ð[Lk ykÃku÷wt. suÚke ‘økwshktLkku yhu÷ku’ Mð¾[uo «rMkØ fÞwO níkwt. (6) yÇÞkMke - rððu[f ykrËðkMke Äkhk yLÞ økúk{-LkøkhLke ÷kufrðãk - ÷kufMkkrníÞÚke y÷øk nkuðkÚke ¼e÷e ÷kufMkkrníÞLke f]rík {q÷ðíkk yÇÞkMke rððu[f su íku Mk{ks, Mk{ksLkk ÷kufLkwt SðLkËþoLk-Ä{oËþoLk, yk ËþoLk{ktÚke ykrð¼koð Ãkk{u÷e f]rík yLku Mk{ks MkkÚku ykuík«kuík ÚkE MktÃkkËfu Mk{ks yLku f]rík rðþu íkkhðu÷e çkkçkíkkuLku «kÚkr{fíkk ykÃkeLku ykøk¤ ðÄðwt òuEyu. ykht¼{kt su{ MktÃkkËfLku íku{ rððu[fLku Ãký ÃkkuíkkLkk rÃkík]Mk¥kkf Mk{ksLke {kLÞíkkyku, ÏÞk÷ku, árü®çkËw ðøkuhu çkkÄf Lkeðzíkkt nkuÞ Au. suÚke yuf fk¤u {kík]Mk¥kkf Mk{ks Ähkðíkk yLku yksu Ãký

¼e÷ Mk{ks{kt «ðíko{kLk fux÷ef SðLkheríkyku : suðe fu ÷øLkÃkqðuo økkurXÞkøkkuXý («u{e-«ur{fk) çkLke òíkeÞ MktçktÄku MÚkkÃkðk yLku yLÞLkwt çkk¤f nkuÞ íkku Ãký ¼krð Ãkríkyu fkuE Ãký Mkk{krsf AkuA rðLkk íkuLkku Mðefkh fhðku, rðÄðk ÚkÞu÷e †eyu yu s ½uh çkeòu Ãkrík ÷kððku yLku Mkk{krsf økkihð yLku ykŠÚkf yrÄfkh «kÃík fhðku, {nk{køkeo ÄkŠ{f Ãkkx Mk{Þu †eLku økwhwLkk MÚkkLku MÚkkÃkðe yLku íkuLkku ykËuþ Mk¼kyu {kLkðku ðøkuhu suðe ½ýe-çkÄe çkkçkíkku MktÃkkËfu yk Mk{ks MkkÚku hneðMkeLku íkkhðe nkuÞ Au yLku ykLkk Mkt˼o{kt f]rík rðþuLkkt yÚkoËþoLkku fÞkO nkuÞ Au. rÃkík]Mk¥kkf Mk{ks{ktÚke ykðu÷k rððu[fLku MktÃkkËfu íkkhðu÷e {kík]Mk¥kkf Mkk{krsf çkkçkíkku yLku f]rík rðþuLkkt yÚkoËþoLk f]rºk{ yLku íkxMÚkíkk rðLkkLkkt ÷køku Au. ykÚke yÇÞkMke rððu[f Mk{ks fu f]ríkLkk nkËo MkwÄe Ãknkut[e þfíkku LkÚke yLku f]ríkLku yLÞkÞ fhu Au. (7) su íku Mk{ksLkwt Ërü®çkËw

ð¤e, rððu[fu yLku MktÃkkËfu Ãký f]rík rðþuLkwt su íku Mk{ksLkwt árü®çkËw yLku yÚkoËþoLk rðMktøkrík ÷køku íkku Ãký økúkÌk hk¾ðwt òuEyu. su{ fu hkì{Mkeík{kLke ðkhíkkLkk ytíkLkku «Mktøk; hkì{-÷û{ý ÍøkVuheyu :

÷tfkÚke yÞkuæÞk ykÔÞk ÃkAe ͽzkLku fkhýu MkeíkkLku fkiþÕÞkyu ðLk{kt

{qfe. 12-15 ð»ko ÃkAe Mkeíkkyu ÃkwLk: øk]n«ðuþ fÞkuo. íÞkh ÃkAe hk{-÷û{ý ¼híkLku {¤ðk økÞk. Mkeíkk ÃkwLk:ðLk{kt økE yu Mk{Þ Ëhr{ÞkLk hk{u þwt fÞwO ?

økkËeyu fu{ çkuXk Lknª ? ykðk «&Lkku Mknusu ÚkkÞ. ykLkk yLkwMktÄkLku ÃkkXLke

ÃkwLkíkoÃkkMk fhíkkt ¼e÷ MkkÄwykuLkwt fnuðwt níkwt, ‘hk{ íkku Ãknu÷uÚke s rðíkhkøke Ér»k (Y¾e) suðk Au. yuÚke íkku hkðýLkku ðÄ ÷û{ý fhu Au. Ãkqhe ô{h{kt hksøkkËe Mkk{u òuÞwt Ãký LkÚke. MkeíkkLkk ðLk{kt økÞk ÃkAe Äq¤kLkk ({nk{køkeo)

ÃkkxLkk MkkÄwLke su{ çkkh ðhMk hkßÞLkkt økk{ku{kt Ëw:¾e ÷kufkuLkkt Ëw:¾ Ëqh fhðk Vhíkk hÌkk. ½kuzk íkku hk{u {kuxk hkò çkLkðk Lknkuíkk {kuõ÷Þk. Ãkhtíkw, Ëw:¾esLkkuLkkt Ëw:¾ Ëqh fhðk søkVuheyu Lkef¤ðkLkwt nkuðkÚke MkeíkkLku þkuÄðk yLku MkkÚku ÷uðk {kufÕÞk níkk. ¼hík-þºkwÎLkLku {¤eLku fkÞ{ {kxu søkVuheyu Lkef¤e þfkÞ yuÚke y{khk ðze÷ku yk Ãkkt¾ze AuÕ÷u økkíkk ykÔÞk Au ! hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk’ Ãkh {nk{køkeo Ä{oËþoLkLkku «¼kð nkuðkÚke MkkÄwsLkkuLkku yk íkfo Lkfkhe Lk þfkÞ. ¼ík]onrh Ãký fnu Au fu ‘÷kuf{kt Mkðo heíku «ríkrcík Au, íkuLku íkfoLke íkw÷k Ãkh íkku÷ðkLke sYh LkÚke.’ ykÚke ½{ko©Þe f]ríkLkkt ÃkkXktíkhku {¤ðkt {w~fu÷ nkuÞ Au. V÷©wrík

ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞ ûkuuºku {khku SðLkWÆuþ fk¤«ðknLkk Mkk{k Ãkqhu íkhe ðÄw Lku ðÄw ¼e÷e {kir¾f MktÃkËk økkÞfku-fÚkfkuLkk {w¾uÚke æðrLk{wrÿíkr÷ÃÞLíkh-MktÃkrËík fhe «rMkØ fhðkLkku, htøkçknkh MktMÚkkLkk MknÞkuøkÚke ¼e÷ f÷kfkhku îkhk yk ÷kufMktÃkr¥kLkku ËuþrðËuþ{kt rLkËþoLkku ÞkuS yLku yLkuf hk»xÙeÞyktíkhhk»xÙeÞ ÃkrhMktðkËku{kt yÇÞkMk hsq fhe «[kh-«Mkkh fhðkLkku, ÃkwLk{woÿýku fhe yk rð»kÞLkk ðÄw Lku ðÄw rMkØktíkkuLku ðt[kðe- yÇÞkMkkðe økwshkíke ÷kufMkkrníÞ ûkuºku Lkðe Äkhk íkhefu ¼e÷e ÷kufMkkrníÞLku MÚkkÃkðkLkku íkÚkk íkuLku ykrËðkMke yfkË{e, íkusøkZ suðe hk»xÙeÞ MktMÚkk{kt hûkðkLkku hÌkku Au. suÚke ‘ftXðuË’ suðe ykrËðkMke ÷kuføktøkkLkkt ÷kufkLkwYÃk rðrðÄ yLkuf MðYÃkku suðkt fu 4 ¼e÷e {nkfkÔÞku, 21 ÷kufkÏÞkLkku, 680 ÷kuføkeíkku-fÚkkøkeíkku, yLkuf økwó÷kuf{tºkku, ÃkwhkfÚkkyku - ÷kuffÚkkyku ðøkuhu økwshkíke ÷kufMkkrníÞ ûkuºku Ãknu÷eðkh «ðu~Þkt Au. Ãkrhýk{u ‘Ï¢x¢Ç¢±¼ Îï±Ý¢Ú¢²‡¢’ ¥¢ñÚ ‘x¢éÁ¢Ú¢æÝ¢ï ¥ÚïH¢ï’ ÜU¢ ¼éHÝ¢y}¢ÜU ¥Š²²Ý, Ç¢õ. çÁ¢¿¢¢S¢¢ ÐÅïH (2002), ðLkMðh (2004), Mkt., zkì. çk¤ðtík òLke; ¼e÷e MkkrníÞ : yuf yæÞÞLk (2009) Mkt. zkì. nMkw Þkr¿kf; Study in The Tribal Literature of Gujarat, Ed. By Bhagvandas Patel, by Hasu Yagnik (2004); ¼e÷e {nkfkÔÞku : yuf {qÕÞktfLk (2011), 304¼e÷e {kur¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

¼e÷e ÷kufMkkrníÞLkwt MktÃkkËLk : fk¤-«ðknLkk Mkk{k Ãkqhu...305

Mkt., zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷; ¼e÷e MkkrníÞ : f]rík yLku MktMf]rík (2009), zkì. ËeÃkf Ãkxu÷; Painted Words (2012), by G. N. Devy suðkt ÃkwMíkfku{kt yk ¼e÷e MkkrníÞ Ãkwhkuøkk{eyku, Mk{fk÷eLkku yLku yLkwøkk{eyku îkhk rððu[kE - yÇÞkMkkE, ðÄw Qs{k¤wt çkLke, ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLke Mðíktºk Äkhk íkhefu Mðefkh Ãkk{e økwshkíke ÷kufMkkrníÞ ûkuºku MÚkÃkkÞwt Au. zkì. Lke÷k þknLkk ytøkúuS yLkwðkË Bhil Lokakhyno (2009), Bharath (2012), RathorVarta (2012), yLku zkì. {]Ëw÷k ÃkkhefLkku ®nËe yLkwðkË |¢èH¢ï´ ÜU¢ |¢¢Ú‰¢ (2002), Úkfe yk MkkrníÞ hk»xÙeÞ yLku yktíkhhk»xÙeÞ ûkuºku ÃknkU[e ÃkkU¾kÞwt Au. yLku yÇÞkMkLkku rð»kÞ çkLÞwt Au. yk çkÄkLkwt rLkr{¥k çkLkðkLkwt {éÞwt íkuLkk íkku»k MkkÚku rðh{wt Awt.

þçËMk]rü, ykìõxkuçkh : 2014, Ãðk]. 103-111

23.

¼økðkLkËkMk Ãkxu÷

(MktÃkkËf-MktþkuÄf-Mksof)

SðLk yLku fkÞo : xqtfku yk÷u¾ zkì. nMkw Þkr¿kf

* ykrËðkMke ftXÃkhtÃkhkLkk MkkrníÞLke W¥k{ h[LkkykuLkk MktþkuÄf-MktÃkkËfMksof zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷Lkku sL{ rÃkíkk fwçkuhËkMk yLku {kíkk {uLkkçknuLkLke fq¾u MkkçkhfktXk rsÕ÷kLkk ®n{íkLkøkh íkk÷wfkLkk ò{¤k økk{{kt íkk. 19-11-1943{kt ÚkÞku. E.Mk. 1967{kt ®nËe-økwshkíke MkkÚku çke.yu., 1970{kt ®nËe yLku ¼qøkku¤ MkkÚku çke.yuzT., E.Mk. 1972{kt ®nËe-MktMf]ík MkkÚku yu{.yu. ÚkÞk. E.Mk. 1984{kt ‘¼e÷ku{kt økðkíkk yhu÷k’ Ãkh yu{.rV÷. fhe, E.Mk. 1990{kt ‘¾uzçkúñk íkk÷wfkLke «køkiríknkrMkf MktMf]ríkyku’ Ãkh Ãkeyu[.ze. ÚkÞk.

* E.Mk. 1970 Úke 1994 MkwÄe ©e fu. xe. nkEMfq÷, ¾uzçkúñk{kt rþûkf íkhefu fkÞo fÞwO. íkk. 5-5-1963{kt íkkhkçknuLk MkkÚku ÷øLkøkúÂLÚkÚke òuzkÞk yLku zkì. rs¿kkMkk, zkì. òøk]rík yu{ çku Ãkwºkeyku íkÚkk Ãkwºk yr{ík (yu{.yuMk.ykE.xe.) yu{ ºký MktíkkLk ÚkÞkt. f]r»kfkh ÃkrhðkhLkk Ãkxu÷ {xeLku òíku s ykrËðkMke çkLke [qfu÷k yk ÷kufrðãk-÷kufMkkrníÞrðËT îkhk E.Mk. 1984 Úke 2002 MkwÄe ykrËðkMkeûkuºk{kt ¼ú{ý fhe, y¾qx Äehs yLku ©{Úke, þe÷ yLku

¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ (MktÃkkËf-MktþkuÄf-Mksof) SðLk yLku fkÞo...307

rLkckÚke ûkuºkfkÞo fheLku ykrËðkMke ftX ÃkhtÃkhkLke yíÞtík {qÕÞðkLk MkktMf]ríkf

MktÃkËkLkwt 1500 sux÷e ykurzyku fìMkuxTMk{kt æðrLk{wÿý fÞwO, 50 rðrzyku fìMkuxTMk{kt ¼e÷ MktMf]rík-Mk{ks ytrfík fÞkO íkÚkk íku{Lkkt 50 sux÷kt ÃkwMíkfku

þk†eÞ YÃk{kt yÇÞkMk Mk{uík MktþkurÄík fhe, MktÃkkrËík fÞkO. WÃkhktík ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkkt MðYÃkku rLkÞík fhe, MkiØktríkf MÚkkÃkLkkyku fhe. * zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷Lkkt ykrËðkMke ftXÃkhtÃkhkLkkt ‘hkì{ Mkeík{k’ yLku ‘¼e÷kuLkwt ¼khÚk’ yu ÃkwhkfÚkkYÃk {nkfkÔÞku yLku ‘økwshktLkku yhu÷ku’ yLku ‘hkXkuhðkhíkk’ suðkt ÷kuf{nkfkÔÞkuLkwt MktÃkkËLk fheLku rMkØ fÞwO fu ¼khík{kt «rþü {nkfkÔÞkuLkkt r÷r¾íkYÃk{kt MktMf]ík ¼k»kk{kt YÃk çktÄkÞkt yu ÃkAe Ãký Auf ðeMk{e MkËeLkk ytík MkwÄe Ãký ¼khíkLkk ykrËðkMke ÷kuf{nkfkÔÞkuLke ftXÃkhtÃkhk y¾tzYÃk{kt Äçkfíke hne. økúk{eý ftXÃkhtÃkhkLkk

Mkúkuík{kt ûkeý fu ÷wÃík ÚkÞu÷e økkuÃke[tË-¼hÚkhe, YÃkktËu-{k÷Ëu fu Zku÷k-{khw suðe yLkuf LkkÚkfÚkkyku, ÷kuffÚkkykuLkkt MkktøkkuÃkktøk YÃkku ykrËðkMkeykuLke ftXÃkhtÃkhk{kt s¤ðkÞu÷kt níkkt íku ËþkoÔÞwt.

* hkßÞ, hk»xÙ yLku yktíkhhk»xÙeÞ ûkuºku ykÞkursík 300 ÃkrhMktðkËku{kt Mkn¼køke ÚkELku ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLku yktíkhhk»xÙeÞ ûkuºku Mk¥ðþe÷ Mðíktºk Äkhk íkhefu MÚkkrÃkík fhe.

* «køkiríknkrMkf fk¤Lke 110 ykrË {kLkð ðMkkníkku yu{ýu þkuÄe yLku 1500 Ãkk»kký ykuòhku, 16 Ãkk»kký Mk{krÄyku yLku 5 r[ºkøkwVkyku þkuæÞkt. rMk¥kuh nòh ð»ko ÃkqðuoLkk {kLkðSðLk yLku «k[eLk MktMf]ríkyku ÃkhLkwt MktþkuÄLk ‘¾uzçkúñk íkk÷wfkLke «køkiríknkrMkf MktMf]ríkyku’ (E.Mk. 1992) þe»kofu økútÚkYÃk ÃkkBÞwt.

* 1984-87{kt RÍhkÞ÷, £kLMk, MÃkuLk, çkuÂÕsÞ{, $ø÷ìLz suðk ÞwhkuÃkLkk Ëuþku{kt rðï÷kufLk]íÞ {nkuíMkðku yLku ÃkrhMktðkËku{kt Mkn¼køke ÚkE ¼e÷e MkkrníÞ-MktMf]ríkLkku «[kh-«Mkkh fÞkuo. yu{Lkkt yk fkÞkuo ®nËe, ytøkúuS yLku £U[ ¼k»kkLkk {kæÞ{u Ëuþ{kt yLku rðËuþ{kt Ãký W¥k{ ¼khíkeÞ yhÛÞMktMf]ríkLku ÃknkU[kze þõÞkt Au yLku økútÚkku rðï rðãk÷Þku{kt yÇÞkMkLkku rð»kÞ çkLÞk.

* f{oþe÷ çkLke Ëktíkk-¾uzçkúñk íkk÷wfk{ktÚke y{kLkðeÞ zkfý«Úkk LkkçkqË fhe.

¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ (MktÃkkËf-MktþkuÄf-Mksof) SðLk yLku fkÞo...309308¼e÷e MðkæÞkÞ

¾tz-2

* MkuðkrLkð]r¥k ÃkAe Ãkkt[ ð»ko yu{ýu ykrËðkMke yfkË{e, íkusøkZ{kt {kLkË rLkÞk{f íkhefu Mkuðk ykÃke 800 ykrËðkMke økk{ku{kt rðfkMkLkkt fkÞkuo fhkÔÞkt.

÷kuff÷k-÷kufMkkrníÞ-÷kufrðãk-÷kufMktMf]ríkMktþkuÄLk-MktÃkkËLkøkútÚkkuyLku{kir÷føkútÚkku

(1)¾uzçkúñk íkk÷wfkLke «køkikríknkrMkf MktMf]ríkyku (RríknkMk-MktMf]rík), 1992 (2){khe ÷kufÞkºkk, (ykí{ð]¥kktík), 2006, ÃkwhMf]ík

(3)÷e÷k {kurhÞk, (¼e÷ «ýÞ-÷kuføkeíkku), 1983

(4)Vq÷hktLke ÷kze, (÷øLkøkeíkku), 1983

(5)yhðÕ÷e ÃknkzLke ykMÚkk (÷kuf{tºkku yLku ¼e÷kuLke ÃkwhkfÚkkyku), 1984 (6)zwtøkhe ¼e÷kuLkk ËurðÞkðk¤kLkk yhu÷k : Lkð÷k¾ Ëuðeyku yLku fh{ehku (ÃkwhkfÚkkyku), 1987, ÃkwhMf]ík

(7)yhðÕ÷e÷kufLke ðneðkíkku (ÃkwhkfÚkkyku yLku ÷kuffÚkkyku), 1992 (8)zwtøkhe ¼e÷ ykrËðkMkeyku (Mk{ksrðãk), 1992 (9)¼e÷ ÷kuf{nkfkÔÞ : hkXkuhðkhíkk ({kir¾f {nkfkÔÞ), 1992, ÃkwhMf]ík, LkðMktMfhý, 2020 (10)íkku¤ehkìýeLke ðkhíkk (÷kufkÏÞkLk), 1992, ÃkwhMf]ík (11) zwtøkhe ¼e÷kuLkku økwshktLkku yhu÷ku ({kir¾f {nkfkÔÞ), 1993, LkðMktMfhý, 2020 (12)¼e÷ ÷kufkuíMkð : økkuh (ÄkŠ{f økeíkku yLku ÃkwhkfÚkk), 1994 (13)¼e÷kuLkk nøk yLku ðíkkt{ýkt (ÄkŠ{f økeíkku yLku Mkk{krsf økeíkku), 1995 (14)hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk ({kir¾f {nkfkÔÞ), 1995, LkðMktMfhý, 2020 (15) ¼e÷kuLkwt ¼khÚk ({kir¾f {nkfkÔÞ), 1997, ÃkwhMf]ík, LkðMktMfhý, 2020 (16) ¼e÷ ÷kufkÏÞkLk : MkríkÞku ¾kíkw yLku nk÷ku-nqhku (÷kufkÏÞkLkku), 1999 (17) ¼e÷kuLkkt nku¤eøkeíkku (ÄkŠ{f økeíkku), 1999 (18) ykrËðkMke yku¤¾ (Mk{ksrðãk), 1999 (19) ¼e÷ økeíkfÚkk : ¾qíkktLkku hksðe yLku Ëuðku÷ økwÍhý, 2000 (20) ¼e÷ økeíkðkhíkk : Zku÷k-{khwýe, 2001 (21) ¼e÷ fÚkkøkeík : nrÃkÞk Ëu nkì¾÷e, 2002 (22) ¼e÷ fÚkkøkeík : nkuLkku÷ nkuxe, ¼e÷ ¼sLkðkhíkk : nk÷Ëu nku¤tøke yLku LkkøkÍe Ë÷Íe, 2002

(23) YÃkkthkìýeLke ðkhíkk (÷kufkÏÞkLk), 2002

(24) |¢èH¢ï´ ÜU¢ |¢¢Ú‰¢, 2000 (çã‹Îè S¢æSÜUÚ‡¢) (25) ¼e÷ ¼sLkðkhíkk : ÷k÷w yrhËk, 2003

(26) ¼e÷ ¼sLkðkhíkk : hkì{Ëu, 2003

(27) ¼e÷ ¼sLkðkhíkk : ÍøkËu Ãkh{kh, 2005 (28) økkuÃke[tË ¼hÚkheLke ðkhíkk (÷kufkÏÞkLk), 2005 (29) økkuh¾ðkýe (MktíkMkkrníÞ, økkuÃke[tË ¼hÚkhe ytíkøkíko), 2005

(30) fkìçkrhÞk XkfkuhLke ðkhíkk (ÃkwhkfÚkk), 2005 (31) ËuðhktLke ðkhíkk (ÃkwhkfÚkk), 2005 (32) ntMkËuðLke ðkhíkk (ÃkwhkfÚkk, økkuÃke[tË ¼hÚkheLke ðkhíkk ytíkøkoík), 2005 (33) fçkehðkýe (MktíkMkkrníÞ, økkuÃke[tË ¼hÚkheLke ðkhíkk ytíkøkoík), 2005 (34) {kuíkeMkhkLke ðkhíkk (ÃkwhkfÚkk), 2007 (35) ykrËðkMke, òLkÃkË yLku rþü {nkfkÔÞku{kt Lkkhe (rððu[Lk) 2005 (36) þkuÄMktÃkËk (rððu[Lk), 2008 (37) Aadivashi Lokakhayano, 2008 (ytøkúuS) (38) ¼e÷ økeíkMktÃkËk, 2008 (39) Ãkkihkrýf ¼e÷-{nkfkÔÞku, 2009 (40) ykrËðkMke ÷kufkÏÞkLkku, 2009, LkðMktMfhý, 2020 (41) ykrËðkMke {nkfkÔÞku, 2009-10 (42) ¼e÷kuLkkt ÄkŠ{føkeíkku, 2009 (43) ¼e÷kuLkkt Mkk{krsf økeíkku, (2012) (44) {khe ykLktËÞkºkk (ykí{fÚkk), 2014 (45) ¼e÷kuLke ðne-ðkíkku-ðkhíkkyku, 2017 (46) ¼e÷e {nkfkÔÞku : yuf {qÕÞktfLk (rððu[Lk-yÇÞkMk), 2011 (47) Bhartha, 2012 (ytøkúuS) (48) Rathor-Varta, 2012 (ytøkúuS) (49) Ram-Sitma (rnLËe-ytøkúuS), 2020 (50) ¼khÚk, 2018 (çktøkk¤e) (51) ¼khÚk (hksMÚkkLke), 2021, ¼khÚk (LkuÃkk¤e, Ãktòçke, {hkXe) (52) ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞþk†, 2020 (53) ¼e÷ økeíkfÚkk-fÚkkøkeíkku (2021) (54) ykrËðkMke ÷kufrðãkþk† (2021)

¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ (MktÃkkËf-MktþkuÄf-Mksof) SðLk yLku fkÞo...311310¼e÷e MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

(55) {khe MktþkuÄLk Þkºkk, 2024

(56) W¥kh økwshkíkLkk ¼e÷ ykrËðkMkeykuLkwt MðkíktºÞ yktËku÷Lk (57) ¼e÷e {kir¾f MkkrníÞ : MðkæÞkÞ, ¾tz-1-2 (58) ‘¼khÚk’Lkku 23 ¼khíkeÞ ¼k»kkyku{kt yLkwðkË fhðkLkku rLkýoÞ MkkrníÞ yfkË{e, rËÕneyu ÷eÄku (2019)

MÚkkLk

(1)ykìLkhhe zkÞhuõxh, hk»xÙeÞ ykrËðkMke yfkË{e, íkusøkZ (2002Úke 2006)

(2)yuzðkRÍhe çkkìzoLkk MkÇÞ, fuLÿeÞ MkkrníÞ yfkË{e, rËÕne (2003Úke)

(3)¼k»kk MkB{kLk Mkr{ríkLkk MkÇÞ, fuLÿeÞ MkkrníÞ yfkË{e, rËÕne (2018)

(4)ûkuºkeÞ rLkÞk{f, {uf ykÚkoh VkWLzuþLk, rþfkøkku-y{urhfk, òøk]rík «kusuõx, (1995 Úke 2002)

(5)Vkuf÷kuh çkkìzoLkk MkÇÞ, fuLÿeÞ MkkrníÞ yfkË{e, rËÕne (2018)

(6)rð¼køkeÞ yæÞûk, rððu[Lk-MktþkuÄLk, økwshkíke MkkrníÞ Ãkrh»kË, 39{wt yrÄðuþLk (ðzkuËhk), íkk. 27-28 rzMku., 1997

(7)rð¼køkeÞ yæÞûk, rððu[Lk-MktþkuÄLk,økwshkíke MkkrníÞ Ãkrh»kË, ¿kkLkMkºk, rzMku., 1998 (hkÄLkÃkwh); rð¼køkeÞ yæÞûk, ÷kufMkkrníÞ, 2010 ({kuzkMkk)

(8)rð¼køkeÞ yæÞûk, rððu[Lk-MktþkuÄLk, økwshkíke MkkrníÞ Ãkrh»kË, rzMku., 2012 (Mkwhík); rð¼køkeÞ yæÞûk, 2016 ({økhðkzk - W¥kh økwshkík)

yìðkìzoTÍ : hkßÞ - hk»xÙ - yktíkhhk»xÙeÞ ûkuºku

(1) ¼k»kk MkB{kLk-1998, fuLÿeÞ MkkrníÞ yfkË{e, rËÕne

(2)hk{ð]ûk çkuLkeÃkwhe sL{ þíkkçËe MkB{kLk - 2002, ÃkkLkeÃkík

(3) Bharat Excellence Award-2002, £uLzrþÃk Vkìh{ ykìV RÂLzÞk, ÂËÕne (4)ðLkðkMke f÷k-MkkrníÞ - 2002, yr¾÷ ¼khíkeÞ MkkrníÞ Ãkrh»kË (økwshkík «kLík)

(5)Íðuh[tË {u½kýe yìðkìzo - 2011, Mkkihk»xÙ ÞwrLk., hksfkux

(6)xkøkkuh r÷xhu[h yìðkìzo - 2009, fkurhÞk yLku MkkrníÞ yfkË{e, rËÕne, 2009

(7)ykøk{«¼kfh [tÿf - 2019, y{ËkðkË

(8)©e Ãkw»fh [tËhðkfh yìðkìzo - 2019, fw{kh ykxTMko VkWLzuþLk, økkuÄhk

Vu÷kurþÃk

(1){kLkð MktMkkÄLk rðfkMk {tºkk÷Þ, MktMf]rík rð¼køk (Flok Song and Dance), 1999

(2)fu. fu. rçkh÷k, ¼khíkeÞ íkw÷Lkkí{f MkkrníÞ Vu÷kurþÃk, rËÕne, 20032004

(3)LkÞLk MkqÞkoLktË ÷kuf«ríkckLk, {wtçkE

(4)yuMk.Mke. òu»ke [urhxuçk÷ xÙMx, {wtçkE, 2002

(5)©e xkøkkuh LkuþLk÷ Mfkì÷hrþÃk, rËÕne, 2013-2014

¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ yLku íku{Lkk îkhk MktÃkkrËík ¼e÷e ÷kufMkkrníÞ Ãkh ÷¾kÞu÷k økútÚkku :

(1)zwtøkhe ¼e÷e ‘MkkÄw’ yLku ‘MktþkuÄf’ : zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷, nhuLÿ «.¼è, 2008

(2)MLkune ¼økðkLkËkMk, nhuLÿ «. ¼è, 2009

(3)ðLkMðh, Mkt. zkì. çk¤ðtík òLke, 2004

(4) The Tribal Literature... Hasu Yajnik, 2004

(5)¼e÷e MkkrníÞ : yuf yæÞÞLk, Mkt. nMkw Þkr¿kf, 2009

(6)¼e÷e MkkrníÞ : f]rík yLku MktMf]rík, zkì. ËeÃkf Ãkxu÷, 2009

(7)‘{nk¼khík’ yLku ‘¼e÷kuLkwt ¼khÚk’ : Lkkhe Ãkkºkku - íkw÷Lkkí{f yÇÞkMk, zkì. n»koËk þkn, 2015

(8){khe ÷kufÞkºkk : rð{þo, zkì. «u{S Ãkxu÷, 2016 zkì. çk¤ðtík òLke ‘ðLkMðh’{kt ÞkuøÞ s fnu Au; ¼økðkLkËkMkLkk fk{ suðwt yLku sux÷wt fk{ ¼khíkLkk yLÞ «ktík{kt fkuEyu fÞwO nþu fu fu{ yu ytøku {Lku þtfk Au. rðî¥kkLkku, Lk¾þe¾ òýfkheLkku fkuE {ku¼ku {kÚku hkÏÞk ðøkh yuf rþûkf ¿kkLkkuÃkkMkLkk, MktrLkc yLku rLk¼uo¤ rðãk«eríkÚke MkkrníÞ-MktþkuÄLkûkuºku r¢Þkþe÷ hneLku fuðkt MÚkkLk-{kLk «kÃík fhe þfu yuLkwt rðï Mk{ûk {qfðk {kxuLkwt WËknhý Au, ¼økðkLkËkMk. yu heíku ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ yu økwshkíkLkwt, ¼khíkLkurðïLku «ËkLk Au.’ (ðLkMðh, 2004)

¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ (MktÃkkËf-MktþkuÄf-Mksof) SðLk yLku fkÞo...313312¼e÷e MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku) ¾tz-2

swËk swËk MkkrníÞfkhku yLku rððu[fkuyu ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ îkhk MktÃkkrËík

ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkku yÇÞkMk fhe ÔÞõík fhu÷kt rðÄkLkku

zkì. rþhe»k Ãkt[k÷ ÷¾u Au, ‘‘hkXkuhðkhíkk’ ykÃkýLku MkËeykuÚke [k÷e ykðu÷e hk{kÞý-{nk¼khík-fÚkkMkrhíMkkøkhLke ÃkhtÃkhk ÞkË yÃkkðu Au. [xkfuËkh, {LkkuhtsLkkí{f, ‘ÃkAe þwt ÚkÞwt’ ÃkqAðkLkwt nt{uþkt {Lk ÚkÞk fhu, yuðe yk hkXkuhðkhíkk søk«rMkØ hku{kLMkLke nhku¤{kt ykðe þfu yuðe Au.’’ ðLkMðh(2005), Ãk]. 158

¼ku¤k¼kE Ãkxu÷ fnu Au, ‘‘¼e÷kuLkwt {nkfkÔÞ ? nk, ¼e÷kuLkwt – yLku íkuÞ yk¾uyk¾wt {kuZu. nku{hLku fu fkr÷ËkMkLku Ãký yËu¾kE ykðu yuðe WÃk{k yk ¼e÷e {nkfkÔÞ{kt [{fe òÞ yLku Ãku÷k ‘ntzÙuz ÞMko ykìV Mkkìr÷xâqz’ Lkk{u Lkð÷fÚkkLkk Lkkìçk÷ «kRÍ {u¤ðLkkh ÷ìrxLk y{urhfLk ÷u¾f økúurçkÞ÷ økkŠMkÞk {kfðuoÍLke rðÏÞkík VuLxMkeykuLku Ãký yktxe ¾ðzkðu íkuðe VuLxMke ykrËðkMke {nkfkÔÞ{kt {¤e òÞ.

yk ‘¼e÷ ÷kuf{nkfkÔÞ : ‘hkXkuhðkhíkk’, yLku hk{kÞý-{nk¼khík ðkhíkkykuLke ¼e÷e ÃkhtÃkhk yLku ½ýwt çkÄwt ‘ftXMÚk MkkrníÞ’ ÷wÃík ÚkE økÞwt nkuík, òu zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ suðk yuf ¼u¾Äkhe rþûkfu yk ðLkðkMkeykuLkk SðLk{kt ykuík«kuík ÚkE sELku, íku{Lkk{ktLkk yuf çkLke sELku zwtøkhu-zwtøkhu, økk{zu-økk{zu, ðkhíknuðkhu h¾ze h¾zeLku çkÄwt æðrLk{wrÿík fhe ÷ELku Mkk[ððkLkku ¼økehÚk Ãkwhw»kkÚko Lk fÞkuo nkuík.’’ (Ãkhçk, rzMkuBçkh, 1993)

÷k¼þtfh Xkfh LkkUÄu Au, ‘‘yhðÕ÷e÷kufLke ðne-ðkíkku’ (1992){kt zwtøkhe ¼e÷ ykrËðkMkeykuLke ykMkku yLku fkhíkf {kMk{kt fnuðkíke ðneyku (ðE) yLku ðkíkkuLkku Mktøkún yLku yÇÞkMk Au... nwt íkku yk ðne-ðkíkkuLkk økã÷Þ Ãkh yLku íku{kt ¾e÷u÷k fÕÃkLkkði¼ð Ãkh ÷wçÄ ÚkE økÞku Atw. rðï MkkrníÞ{kt íku {wfkÞ íkku yLkufkuLku hMk{wøÄ fhu íkuðe yk þçËMktÃkËk Au.’’ (ðLkMðh, Ãk]. 568) {fhtËËðu fnu Au, ‘‘¼økðkLkËkMku ¼e÷e r{ºkku MkkÚku yux÷e ykí{eÞíkk MkkÄe Au fu yu ÷kufku íku{Lku ÃkkuíkkLkk s fwxwtçke økýíkk ÚkE økÞk Au. ykðe Ëw÷o¼ Mkk{økúe {u¤ððe yu s yuf Ëw»fh fkÞo Au yLku íkuLku ÔÞðÂMÚkík heíku «{kýçkØ ykÃkðe yu fwþ¤ MktþkuÄfLke árü {køke ÷u Au. ykÃkýk MkËT¼køÞu ¼økðkLkËkMk{kt ykÃkýLku MkkÄw Lku MktþkuÄf çktLku Mk{kLkÃkýu {¤e økÞk Au.’’ íkku¤ehkìýeLke ðkhíkk (1992), ykðfkh

¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ îkhk MktÃkkrËík økwshktLkku yhu÷ku (1993)Lke «Úk{ ykð]r¥kLkk ‘yk{w¾’{kt ÏÞkík ÷kufrðãkrðË yLku rððu[f sþðtík þu¾zeðk¤k fnu Au, ‘‘økwshktLkku yhu÷ku{kt íkuLkk MktÃkkËf rððu[f îkhk, yhu÷kLkk økkLk-MðYÃk rðþu íku{s íkuLke hsqykík rðþu yLku ‘økwshktLkku yhu÷ku’ rðþu ykðe ½ýe çkÄe Mkk{økúeLkwt rðøkíkðkh, ík÷MÃkþeo, rðïMkLkeÞ rLkYÃký ÚkÞwt Au. ‘yhu÷ku’ Mkt¿kkLkwt, íkuLkk økkLk MðYÃkLkwt, íku{Lkk WËTøk{-rðfkMk, ðirðæÞ-ðirþüâLkwt Mk{Úkof Ë÷e÷áüktík Mkrník, rðþË rLkYÃký ÚkÞwt Au. {q¤ ÃkhtÃkhk «kÃík ftXMÚk økuÞ yhu÷kLkk ÃkkXLku íkuLkk yMk÷ økkLkMðYÃk{kt r÷rÃkçkØ fhðkLkku MkrLkc «ÞkMk ÚkÞku Au. zwtøkhe ¼e÷e çkku÷e{kt rLkYrÃkík yhu÷kLkk «k{krýf MktÃkkËLkLke Ãkqðuo íkuLkku MkeÄe Mkh÷ yÚkoðkne rþü økwshkíke{kt yLkwðkË yÃkkÞku Au. yhu÷kLkk {q¤ÃkkXLku ytíku ‘þçËkÚkoMkqr[’ {wfkE Au. yLku íku{kt yÃkrhr[ík, frXLk ¼e÷e çkku÷eLkk þçËkuLkk økwshkíke yÚko¼kð yÃkkÞk Au. MktÃkkrËík-rððuåÞ yhu÷ku õÞktÚke; fÞk ‘økkðkðk¤k’

ÃkkMkuÚke, õÞkhu {éÞku níkku, íkuLkk ‘hkrøkÞk’ fkuý níkk, íkuLkwt æðrLk{wÿý fÞkt ÚkÞu÷wt ðøkuhuLke Ãký íku{kt [kufMkkEÃkqðof LkkUÄ ÷uðkE Au yLku f]ík¿kíkkÃkqðof íkuLkku ÉýMðefkh ÚkÞku Au. Ãkrhýk{u ‘økwshktLkku yhu÷ku’Lkwt yk MktÃkkËLk ÷kufMkkrníÞLkk Mkk{kLÞ ðk[f WÃkhktík ÷kufrðãkLkk yÇÞkMkeyku {kxu Ãký WÃkÞkuøke çkLÞwt Au.’’ (ðÄw rðøkík {kxu swyku, økwshktLkku yhu÷ku, 2020, Ãk]c 49Úke 50 yLku økwshktLkku yhu÷ku, 1993Lkwt yk{w¾)

íkk. 1-4-1985Lkk hkus þuX fu. xe. nkEMfq÷, ¾uzçkúñk (rsÕ÷ku : MkkçkhfktXk) {wfk{u ÞkuòÞu÷k rî-rËðMkeÞ ÷kufMkkrníÞ-Mkºk{kt ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷Lkk ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkk ûkuºkfkÞo rð»ku sþðtík þu¾zeðk¤k fnu Au, ‘‘Mkkçkh{íkeLkk Mkk{u Ãkqhu {kxeLkk økku¤kLkk ykÄkhu ÷kuføkeíkkuLkwt MktþkuÄLk-MktÃkkËLk yu rðïLkk ÷kufMkkrníÞLkk RríknkMkLke rðh÷ ½xLkk Au.’’ zkì. nMkw Þkr¿kf ¼e÷e {nkfkÔÞku : yuf {qÕÞktfLk (2011) ÃkwMíkf{kt ¼økðkLkËkMkLkk ûkuºkfkÞo yLku ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkk MktÃkkËLkLkwt {qÕÞktfLk fhíkkt LkkUÄu Au, ‘‘økwshkík{kt ÷kufMkkrníÞ MktþkuÄLk-MktÃkkËLkLkwt yk rðãkfeÞ fkÞo çku MkËe Ãkqhe fhðk{kt Au. yk Mk{Þ¾tz{kt ÷kufrðãkfeÞ MktþkuÄLk-MktÃkkËLkLkk rðfkMkLkk yk÷u¾Lkkt çku rþ¾hku rMkØ ÚkÞu÷kt òuE þfkÞ Au. Ãknu÷wt rþ¾h ðeMk{e MkËeLkk ºkeò ËkÞfkÚke, yÚkkoíkT {u½kýeLkk økúk{eý ûkuºkLkk MktþkuÄLkLkk «kht¼Úke yLku çkeswt rþ¾h Lkð{k ËkÞfkÚke, yÚkkoíkT ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷Lkk ykrËðkMke ftX-ÃkhtÃkhkLkk ËMíkkðuSfhý, yÇÞkMk yLku rMkØktík MÚkkÃkLkkÚke rMkØ ÚkkÞ Au. zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u, yk ûkuºkLkk ¼u¾Äkhe MktrLkc MktþkuÄfu íkku SðLkLkk ºký

ËMkfk ¾[eo ËkuZuf nòh ©ÔÞ fìMkuxku yLku Ãk[kMk á~Þ©ÔÞ fìMkuxku{kt ¾uzçkúñkLkk zwtøkhe ¼e÷kuLkk SðLk[¢ yLku Éíkw[¢ MkkÚku Mktf¤kÞu÷e ÷øk¼øk çkÄe s ftXMÚk ÃkhtÃkhkyku æðrLk{wrÿík fhe yuLkwt [k÷eMk sux÷k økútÚkku{kt yÇÞkMk Mk{uík þk†eÞ «fkþLk fÞwO. fkuE MktMÚkk yLku yuLkwt MkðuíkrLkf yuðwt ÞwrLkx Ãký suðwt-sux÷wt fkÞo Lk fhe þfu íkuðwt-íkux÷wt ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u fÞOw. hkXkuhðkhíkk, økwshktLkku yhu÷ku, ¼e÷kuLkwt ¼khÚk yLku hkì{Mkeík{kLke ðkhíkk – yk [kh ykrËðkMke ftX-ÃkhtÃkhkLke MkwËe½o fÚkkf]ríkyku íkku, rðïûkuºkLkk ÷kufrðãkfeÞ ûkuºkLkwt rVLkeþfw¤Lkk ‘f÷uðk÷’({nkfkÔÞ) ÃkAeLkwt MktrMkØ WLLkíkþ]tøk Au. {kºk økwshkík fu ¼khíkLkk s ÷kufrðãkfeÞ yÇÞkMkLkwt s Lknª, Ãkhtíkw ðirïfûkuºkLke yk rðãkþk¾kLkwt Ãký ykùÞo yLku ynku¼kð sL{kðu yuðwt yk fkÞo Au, MkðkuoLLkík yÇÞkMkþ]tøk Au.’’ (¼e÷e {nkfkÔÞku yuf {qÕÞktfLk, MktÃkkËf : ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷, «Úk{ ykð]rík 2011, MkkrníÞ yfkË{e, rËÕne)

2020{kt yÇÞkMk fhe, ykrËðkMke MktMf]rík-Mk{ksSðLkLkk Mkt˼o{kt ykrËðkMke {kir¾f {nkfkÔÞkuLkkt ÷ûký-MðYÃkLke MkiØkÂLíkf [[ko fhe ÃkwLk: þk†eÞ heíku MktÃkkrËík fhu÷kt ¼økðkLkËkMkLkkt [kh {nkfkÔÞkuLkku yÇÞkMk fhe, økwshkík MkkrníÞ yfkË{eLkk yÇÞkMke Ãkqðo {nk{kºk, zkì.ysÞ®Mkn[kinký «fkþfeÞ{kt LkkUÄu Au, ‘‘økwshkíkLkk ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkk MktþkuÄLk-MktÃkkËLkûkuºku ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷Lkwt fkÞo Mke{kMíkt¼YÃk Au. ykrËðkMke ÷kuf{nkfkÔÞku : ykÃkýe s Lknª, Mk{økúrðïLke Ähkunh Au.’’ (MktðŠÄík ÃkkX yLku yÇÞkMk, 2020)