VIJFTIG JAAR GREVELINGENDAM
DINSDAG 31 MAART 2015
Vijf centimeter... Voor de aanleg van de Grevelingendam is 650.000 ton mijnsteen, 250.000 kuub klei, 160.000 ton grind, 350.000 ton stortsteen, 120.000 vierkante meter betonblokken en 200.00 ton asfalt gebruikt. Als al dit materiaal keurig over Schouwen-Duiveland zou zijn uitgesmeerd, zou het hele eiland 5 centimeter zijn opgehoogd. kig en kantig van korrel zijn’ en dus wordt het per schip aangevoerd naar de werkhaven, Daar ‘staan “vlammenbrakende machines” die het zand drogen, mengen met een fijne steenslag, waarvoor als bindmiddel gloeiend heet asfalt wordt gebruikt, aangevuld met een z.g. vulstof, een product dat als cement in zakken wordt aangevoerd.” De journalist van het EilandenNieuws neemt ook een ‘onooglijk vierwielig wagentje’ waar dat over de verse glooiing rijdt en inspecteert of de glooiing wel overal de juiste samenstelling heeft. De boormonsters die het wagentje maakt, worden afgeleverd bij een laboratorium op de Krammerplaat die de structuur nauwkeurig onderzoekt en vergelijkt met wat er uit de asfaltmolen komt. “Is er iets mis, dan wordt er meteen gestopt en worden verbeteringen aangebracht.” Over de boorkop weet de krant nog te melden dat deze bestaat uit industriediamant die na 20 boringen al moet worden vervangen. “De belastingbetaler merkt dat wel in zijn portemonnaie, maar achter de dam moet het veilig zijn, risico kan men na de ramp van 1953 niet meer lopen.” Ook bij het werk aan dit tussenstuk van de dam gaan dingen fout. Op 1 september 1962 meldt de PZC dat de Dorus Heijmans, de drijvende asfaltfabriek van de firma NV Bitumarin, zaterdag op 400 meter uit de Goereese wal is gezonken. Gelukkig in het weekend, zodat bijna niemand van de dertig bemanningsleden aan boord was. De twee man die de wacht hielden, konden het schip tijdig verlaten. Wrang was dat het werk van het gevaarte de maandag erna klaar zou zijn. Het schip was bezig het laatste stukje van de asfaltloper uit te rollen op de drempel voor de dam. “Het schip is zijn eigen product achterna gegaan”, grapte de krant. Ernstiger is het ongeluk waarover de PZC op 28 december dat jaar bericht. “Man verdronken. M. Koolaard uit Bruinisse is uitgegleden tijdens het overstappen van een drijvende kraan op een roeiboot.” Nauwelijks twee maanden later, op 4 februari 1963 meldt De Stem dat er drie mannen gewond zijn geraakt, van wie één zwaar, bij een brand in het bemanningshuis op de Grevelingendam.
Strenge winter
Die ongelukken vinden plaats tijdens de barre winter van 1962/’63, waarin het werk nagenoeg stil komt te liggen. Het wordt zo koud dat het Eilanden-Nieuws op 29 januari 1963 een artikel wijdt aan een groep van twaalf mannen die lopende het Haringvliet oversteekt. Ernaast staat een al even opmerkelijk bericht over ijsvorming op de Grevelingen. “Zelfs oude mensen kunnen zich niet heugen ooit zo’n ijsdam van enkele meters hoog en tientallen meters lang op de
De (groenkleurige) draaischijf op de kust van Flakkee, op de foto nog in werking, is bewaard gebleven als monument. Foto Collectie Beeldbank Gemeentearchief Schouwen-Duiveland
De kabelbaan was indrukwekkend, zoals deze foto laat zien. Hier wordt de kabelbaan nog opgebouwd, met pylonen en gondels. Foto Collectie Beeldbank Gemeentearchief Schouwen-Duiveland
Krammerplaat te hebben gezien.” Pas begin maart wil de winter wijken. Vandaar dat de PZC op 6 maart kan berichten dat er “sinds gisteren weer rookslierten glijden boven de kop van de Grevelingendam. Grote kranen zwenken hun armen weer heen en weer. Uit grijpers ruist de stortsteen weer op grote hopen op de wal en in het water van de Oostkophaven”. De winter van 1962/’63 was de laatste, waarin de zeegaten ijsvrij gehouden moesten worden voor de diverse autoveren. Op 25 januari 1963 meldt de Zierikzeesche Nieuwsbode dat alleen al het ijsvrij houden van de veerverbindingen van Goeree met Numansdorp en Hellevoetsluis de provincie ZuidHolland 5000 gulden per dag kostte.
Nog een imposant beeld van de kabelbaan, gondels hangen hier boven de nog geenszins afgedichte Grevelingen.Foto Beeldbank Rijkswaterstaat
De inwoners van SchouwenDuiveland hebben die winter nog maar één levenslijntje met de buitenwereld: het veer Anna Jacobapolder-Zijpe. De veerdienst tussen De Val (Zierikzee) en Kats is tot ongenoegen van velen al op 11 januari gestaakt, doordat de oostenwind voor een opeenhoping van drijfijs voor de haven van Kats zorgde. De relatief korte overtocht naar Sint Philipsland is daarom koste wat kost opengehouden. Rijkswaterstaat, de provincie Zeeland en alle gemeentes op Schouwen-Duiveland droegen de kosten voor de inzet van een sleepboot die de veerboot op zijn tocht begeleidde. En dan nog liep het ss Zijpe wel eens vast. Zoals op 29 januari, toen de motor stilviel en de sleepboot Anton tegelijk als ijsbreker en bergingsvaartuig moest fungeren. In afwachting van het vaarklaar zijn van de tweede veerboot, de Krammer, nam de Anton de rol van veerboot over, wat betekende dat alleen personen overgezet konden worden. Auto’s bleven op de veerstoep achter. Begin februari werd de toestand precair. De Stem van 5 februari rept van een angstig avontuur dat passagiers die zaterdag daarvoor beleefden. De sleepboot die mensen overzette, raakte verstikt in de onafzienbare ijsvlakte en geraakte pas na drie uur aan de overkant. De veerboot zelf kon door de extreem lage waterstanden maar een enkele overtocht maken, reden waarom ziekenauto’s, vrachtwagens geladen met kolen en auto’s van bodediensten voorrang kregen. Het bericht eindigt met de vaststelling dat er nog geen gevaar bestaat voor de kolenvoorziening, maar dat het niet ondenkbaar is dat
er een schaarste aan levensmiddelen ontstaat.
Einde van de veerdiensten
Het veer Anna Jacobapolder-Zijpe heeft niet alleen die strenge winter doorstaan, maar heeft ook nog lang de Deltawerken kunnen weerstaan. Pas in 1988 is het opgeheven. En als de Philipsdam niet alsnog op de tekentafel was verschenen, had het misschien nog in de vaart geweest. De Philipsdam, die halverwege de Grevelingen begint en eindigt op het oostelijke puntje van St. Philipsland, maakte oorspronkelijk geen deel uit van het Deltaplan. Pas toen in 1976 werd besloten de Oosterschelde niet af te dammen, maar te voorzien van een open kering, was er een dam nodig die het Krammer van het Volkerak zou scheiden. Met de aanleg van de Philipsdam is eind 1976 begonnen en op 2 februari 1987 werd hij geopend. Weinig mensen zullen rouwig zijn geweest om de opheffing van het veer, want het was berucht om zijn lange wachttijden. Op zomerse dagen klonk op de radio regelmatig het bericht: “De wachttijd voor het veer Anna Jacobapolder-Zijpe bedraagt vier uur.” Dat is nu verleden tijd, net als de mogelijkheid om in Bruinisse de pont naar Rotterdam te nemen. Want al op 20 april 1965 stond in de Zierikzeesche Nieuwsbode te lezen dat “twee veerponten, de Grevelingen en de Stad Zierikzee, waarvan de laatste jarenlang de veerdienst tussen Bruinisse en Rotterdam onderhield, naar de sloper zijn gegaan”. Een paar weken eerder kondigde dezelfde krant de opheffing van een andere veerdienst aan. “De veerdienst op Flakkee, begonnen in 1915 door de gebroeders Maas, die dit jaar zijn gouden jubileum zou hebben gevierd, wordt met ingang van 1 april opgeheven.” En dat was geen grap. SchouwenDuiveland kreeg diezelfde datum zijn lang gekoesterde – eerste – vaste oeververbinding. Er zouden er nog drie volgen: de Zeelandbrug (1965), de Brouwersdam (1971) en als laatste de Oosterscheldekering (1986). Schouwen-Dammeland had een nieuwe naam voor het eiland kunnen worden.
Deze foto uit 1972 toont de Grevelingendam in voltooide en nog prille staat. De schutsluis (links) is zichtbaar, rechts ligt de zogeheten Rijkswerkhaven en bovenin is duidelijk te zien dat het recreatiegebied nog helemaal aangelegd moet worden. Foto Collectie Beeldbank Gemeentearchief Schouwen-Duiveland
Deze foto uit 1972 toont de Grevelingendam in voltooide en nog prille staat. De schutsluis (links) is zichtbaar, rechts ligt de zogeheten Rijkswerkhaven en bovenin is duidelijk te zien dat het recreatiegebied nog helemaal aangelegd moet worden.Foto Collectie Beeldbank Gemeentearchief Schouwen-Duiveland