KUNSTVAKKEN
boom voortgezet onderwijs
Voor een beter begrip
De lesmethoden van Boom voortgezet onderwijs ondersteunen docenten en leerlingen optimaal. Leren met pen en papier vormt de basis van onze lesmethoden, terwijl digitale hulpmiddelen het leerproces effectief ondersteunen.
v Duurzaam Geen wegwerpboeken
Onze lesmethoden zijn niet alleen inhoudelijk van topkwaliteit, de boeken zijn ook mooi vormgegeven, worden in Nederland gedrukt en gaan meerdere jaren mee.
Wij hanteren geen LiFo-model, zodat leerlingen niet elk jaar hun lesboeken hoeven weg te gooien.
v Vrijheid Jouw school, jouw keuze
Wij geloven in keuzevrijheid: je kiest zelf of je lesgeeft met boeken, digitaal of een combinatie van beide, zonder koppelverkoop of een langjarig contract.
Onze lesmethoden zijn eerlijk geprijsd en vaak goedkoper dan die van andere uitgevers.
v Service Persoonlijk contact
Wij hechten veel waarde aan persoonlijk contact.
Onze educatief adviseurs en uitgevers denken met je mee en ze komen graag persoonlijk langs voor een gesprek.
bespiegeling, contrast, expo
Uit liefde voor het vak
v Volledige dekking examenprogramma
Met onze methodes zijn leerlingen goed voorbereid op de huidige examenprogramma’s.
Ze werken doelgericht aan alle vereiste kennis en vaardigheden, zodat ze met vertrouwen het examen tegemoet gaan.
v Leerdoel-gestuurd
In de opdrachten wordt doelgericht toegewerkt naar het examen. Door het gebruik van leerdoelen en RTTI-codering van de opdrachten krijgen leerlingen inzicht in hun beheersing van de stof.
v Toegankelijke teksten
De teksten zijn geschreven met oog voor helderheid en begrijpelijkheid. Moeilijke termen worden duidelijk uitgelegd en de opbouw is overzichtelijk, zodat alle leerlingen de inhoud goed kunnen volgen.
v Inspirerende kunst
Onze methodes bevatten een rijke mix van recente en inspirerende kunstwerken én canonieke meesterwerken. Leerlingen maken kennis met nieuwe kunst en actuele makers, terwijl ze ook vertrouwd raken met de belangrijkste werken uit de kunstgeschiedenis. Er is daarbij bewust aandacht voor diversiteit en inclusiviteit, zodat alle leerlingen zich kunnen herkennen in de voorbeelden. Daarnaast leren ze over actuele ontwikkelingen in de kunst. Zo krijgen ze niet alleen een groot en samenhangend overzicht van kunst door de tijd heen, maar ontdekken ze ook hoe kunst aansluit bij hun belevingswereld.
v Uitgebreide leerlinglicenties
Er zijn intuïtief werkende licenties met een schat aan fragmenten, een interactief oefenprogramma en heldere uitlegvideo’s.
v Ondersteuning docent
We bieden jou als docent praktische ondersteuning met een gratis docentlicentie. Hierin vind je onder andere: de docentenhandleiding, antwoorden en variaties op opdrachten, Powerpoints en uitlegvideo’s bij alle theorie, toetsen en toetsvragensets. Voor hulp bij het inzetten van (een van) onze methodes staan we graag voor je klaar.
v Toetsen met toetspers
Met de docentlicentie heb je ook toegang tot het toetsplatform van ToetsPers. Hier kun je met het materiaal van Boom Kunstvakken in een handomdraai je eigen toetsen samenstellen.
Bespiegeling
Derde
editie, volledig herzien !
Bespiegeling
Opdrachten havo
« Bespiegeling is een inhoudelijk sterke en flexibele methode. De basis wordt gevormd door een helder gestructureerd, toegankelijk en zeer goed geschreven tekstboek. Met de (aanvullende) digitale licentie hebben docenten en leerlingen direct toegang tot alle in de tekst besproken video’s over muziek, dans, theater en film, essentieel voor het vak Kunst Algemeen.
Leerlingen kunnen zich de stof stapsgewijs eigen maken aan de hand van vragen in het werkboek. Deze sluiten perfect aan op de pagina’s in het tekstboek en de genoemde video’s. Daarnaast biedt Bespiegeling voor docenten examentraining, uitlegvideo’s over begrippen en verdiepingsopdrachten waar de docent uit kan kiezen. Ik vind Bespiegeling een meesterwerk van didactiek voor het veelomvattende vak Kunst Algemeen.
rogier van der erve VAVO Rijnmond College, Rotterdam
Bespiegeling
Opdrachten vwo
Kunst Algemeen havo /vwo
Bespiegeling havo/ vwo bovenbouw
De meestgebruikte lesmethode Kunst Algemeen!
Bespiegeling, de meestgebruikte methode
Kunst Algemeen, verschijnt in 2026 in een nieuwe, herziene editie. In een opgefriste vormgeving worden veel nieuwe voorbeeldkunstwerken getoond en besproken, waarbij er uiteraard aandacht is besteed aan inclusiviteit. De toegankelijkheid en leerbaarheid van de stof zijn nog verder verbeterd, met samenvattingen per hoofdstuk, en de methode is volledig RTTI-gecertificeerd.
Je kunt werken met de boeken en aanvullende licentie, of je kunt volledig digitaal aan de slag. Voor docenten is er gratis online docentenmateriaal beschikbaar.
v Volledige dekking examenprogramma
De nieuwe editie sluit aan op de huidige uitwerking van het examenprogramma in de syllabi voor havo en vwo.
v Kunst in samenhang
De verschillende kunstdisciplines worden in samenhang met elkaar gepresenteerd. In negen hoofdstukken wordt de geschiedenis van beeldende kunst, dans, theater, muziek en beeldende kunst, dans, theater, muziek, fotografie en film chronologisch besproken.
v Inspirerend
De methode biedt een uitgebalanceerde mix van kennis, interessante anekdotes en prikkelende afbeeldingen. In de thematische opzet worden verrassende verbanden gelegd tussen tijdvakken en disciplines.
v Aandacht voor kunstbeschouwing
De opdrachtenboeken besluiten met een hoofdstuk over kunstbeschouwing, waarin aan de hand van stappenplannen de benodigde vaardigheden en begrippen voor alle disciplines aan de orde komen.
v Bekijk op de volgende bladzijden voorbeeldpagina’s uit de methode.
v Meer informatie? https://www.boom.nl/voortgezet-onderwijs/ kunstvakken/bespiegeling-3e-editie
kunst algemeen havo/vwo tekstboek
8.2 Abstractie
Abstracte kunst toont geen realistische weergave van de werkelijkheid. Voor beeldende kunst betekent dit dat de voorstelling wordt losgelaten. Kleuren, vormen, lijnen en patronen krijgen een zelfstandige rol. In veel niet-westerse of Arabische kunst komt abstractie al veel langer voor, maar in Europa is dit fenomeen begin twintigste eeuw nieuw. Theater en dans worden abstract genoemd als een eenduidig verhaal en een herkenbare werkelijkheid ontbreken. Instrumentale muziek is vrijwel altijd al abstract en dient begin twintigste eeuw als voorbeeld voor andere kunstvormen. Abstracte kunst sluit goed aan bij de behoefte van het modernisme om de bestaande regels te doorbreken. Een aantal kunstenaars ziet in abstracte kunst een manier om de hogere waarheid achter de alledaagse werkelijkheid te laten zien. Daarmee ontwikkelen ze een compleet nieuwe set regels.
Spiritualiteit De Zweedse schilder Hilma af Klint (1862–1944) is een van de eerste westerse kunstenaars die de stap naar volledig abstracte kunst zet. Tussen 1907 en 1910 maakt zij De tien grootsten een reeks van tien monumentale schilderijen die de levensfasen van kindertijd tot ouderdom weergeven. Met kleurrijke organische en geometrische vormen wil ze de energie en schoonheid vangen die bij de verschillende levensfasen horen. Net als veel modernistische kunstenaars is Af Klint geïnspireerd door de theosofie. Begin twintigste eeuw is dit een invloedrijke stroming die alle grote religies en filosofieën wil verenigen in één universele wijsheid. Af Klint probeert in haar spirituele schilderijen een hogere waarheid achter de zichtbare werkelijkheid te tonen. Mede door de ontdekking van radioactiviteit en röntgenstraling is er in deze periode een grote interesse in fenomenen die we niet met onze ogen kunnen waarnemen. Af Klint wil haar werk niet exposeren en ze schrijft geen manifesten. Hierdoor duur het lang voordat erkend
wordt dat zij een van de allereerste abstracte kunstenaars is.
Muziek als bron In 1911 woont de schilder Wassily Kandinsky (1866–1944) een atonaal concert bij van Schönberg. Hij is erg enthousiast over deze atonale muziek en vraagt zich af waarom schilderkunst niet net zo abstract kan zijn als muziek. Schönberg adviseert hem te breken met de schilderregels. Hij zegt tegen Kandinsky dat hij alles moet vergeten wat hem is aangeleerd, want ‘kunst behoort tot het onbewuste! Men moet zich uitdrukken. Zich rechtstreeks uitdrukken!’ Kort na het concertbezoek schildert Kandinsky Impressie III (concert). Op het schilderij is nog wel een voorstelling herkenbaar, maar deze is sterk geabstraheerd. Misschien stelt de grote zwarte vlek een concertvleugel voor en is het publiek links afgebeeld? De gele vlek valt op zonder dat duidelijk is waar de kleur en vorm naar verwijzen. In een latere beschrijving vergelijkt Kandinsky de kleuren met muziek: ‘Geel klinkt als een schelle trompet
Elk hoofdstuk in het opdrachtenboek bevat nu ook een samenvatting van de leerstof.
opdrachtenboek vwo 110 Opdrachten vwo
Cultuur van het moderne Eerste helft twintigste eeuw
Samenvatting
Historische context
Crisis en breuk met het verleden
v Twee wereldoorlogen, economische crises en een grieppandemie.
v Mensen verliezen vertrouwen in vooruitgang, rationaliteit en traditionele waarden.
v Veel mensen ervaren deze periode als een breuk met het verleden.
v Nieuwe ideologieën ontstaan als reactie op sociale ongelijkheid en politieke spanningen.
Politieke ideologieën
v Socialisme Ontstaat uit onvrede van arbeiders en streeft naar gelijkheid en gezamenlijk bezit. Door de Oktoberrevolutie (1917) in Rusland ontstaat de eerste communistische staat: de Sovjet-Unie.
v Nationalisme Legt de nadruk op het eigen volk, cultuur en nationale tradities. Wereldtentoonstellingen tonen nationale trots.
v Nationaalsocialisme (nazisme) Ontstaat in Duitsland na de Eerste Wereldoorlog. Hitler komt in 1933 aan de macht. De rassenleer leidt tot uitsluiting, vervolging en genocide.
Gevolgen van de wereldoorlogen
v Politiek — Landen wantrouwen elkaar en werken minder samen.
v Economie — Oorlogsschulden en herstelbetalingen veroorzaken economische crises.
v Maatschappij — Europese grootmachten verzwakken.
Emancipatie en feminisme
v Tijdens de eerste feministische golf strijden vrouwen voor kiesrecht en gelijke rechten.
v Door de oorlogen nemen vrouwen banen van mannen over.
v Dit leidt tot blijvende veranderingen in de maatschappelijke positie van vrouwen. Nieuwe media en propaganda
v Radio en film worden belangrijke massamedia.
v Ze versterken het nationale gevoel en bereiken een groot publiek.
v In Rusland en nazi-Duitsland gebruikt de overheid kunst en media als propaganda.
Kunsthistorische context
Modernisme en avant-garde
v Het modernisme breekt met oude regels en tradities.
v Avant-garde kunstenaars experimenteren met vormen en technieken en willen de wereld verbeteren.
v Kunst moet helpen de toekomst te vormen.
Kunst en levensbeschouwing
v Sigmund Freud’s ideeën over het onderbewuste beïnvloeden kunstenaars.
v Kunst gaat gevoelens, dromen en innerlijke gedachten uitdrukken.
v Veel kunstenaars zoeken naar een universele, geestelijke betekenis in hun werk.
v Ze gebruiken daarbij vaak abstracte vormen. Rol van de kunstenaar en opdrachtgever
v De kunstenaar is niet langer een eenzaam genie, maar is maatschappelijk betrokken.
v Kunstenaars werken samen en verspreiden hun ideeën via manifesten (bijv. futuristisch manifest).
v Nieuwe kunstopleidingen, zoals het Bauhaus, stimuleren experiment en samenwerking.
v Rijke opdrachtgevers en verzamelaars (bijv. Sergej Diaghilev) helpen bij het organiseren van tentoonstellingen en voorstellingen. Kunst en macht
v Rusland — Constructivisten steunen de revolutie en helpen bij het opbouwen van de nieuwe staat, maar socialistisch realisme vervangt hen later.
v Duitsland — Moderne kunst wordt verboden (Entartete Kunst). Kunst die de nazi-ideologie ondersteunt wordt gebruikt als propaganda.
Kunst intercultureel
v Westerse kunstenaars halen inspiratie uit niet-westerse culturen, omdat zij kritiek hebben op de westerse geïndustrialiseerde samenleving.
v Dit leidt tot exotisme en primitivisme: andere culturen lijken puur en authentiek.
v Het mengen van culturen leidt tot nieuwe kunstvormen, zoals jazz.
v Kunstenaars onderzoeken volksmuziek en tradities (Béla Bartók).
823
H08_Cultuur_van_het_moderne_Proef_01.indd
179 en zwart is de stilte, een pauze tussen de noten’. Op dit schilderij is wat de schilder heeft gezien van minder belang dan wat hij heeft gehoord. Als Kandinsky in 1912 aan Schönberg meldt dat hij werkt aan een theorie om abstracte kunst te beschrijven, is Schönberg niet enthousiast: ‘Wij zijn nog zoekende en zoeken met gevoel. Laten we toch proberen dit gevoel nooit op te geven ter wille van een theorie!’ Een paar jaar later denkt Schönberg hier anders over en begint hij te werken aan de twaalftoonstechniek. In deze compositietechniek, ook wel dodecafonie genoemd, brengt hij de atonale muziek in een systeem onder. In Walzer, een van Fünf Klavierstücke (1923), gebruikt hij geen klassieke toonladder van zeven tonen, maar alle twaalf tonen uit het octaaf. Iedere toon mag pas opnieuw gespeeld worden als de andere elf tonen hebben geklonken. Hierdoor hoor je geen harmonie meer en blijft de muziek abstract.
09-02-2026 10:05
Stijlen & stromingen
Architectuur
Functionalisme / Het Nieuwe Bouwen
v De functie van een gebouw staat centraal: form follows function (bijv. H.P. Berlage)
v Overbodige versiering verdwijnt, omdat dat oneerlijk en onnodig is (Adolf Loos).
v Kenmerken zijn geometrische vormen, platte daken en het gebruik van moderne materialen zoals glas, staal en beton.
v Architectuur krijgt een morele en maatschappelijke betekenis.
Beeldende kunst Expressionisme
v Kunstenaars gebruiken grove penseelstreken, felle kleuren en vervorming.
v Kunst drukt emoties direct uit. Kubisme
v Vormen in de natuur worden teruggebracht tot geometrische basisvormen (cirkels, vierkanten).
v Objecten worden vanuit meerdere standpunten tegelijk weergegeven.
Futurisme
v Verheerlijkt snelheid, techniek en het moderne leven.
v Provoceert bewust en keert zich fel tegen traditie. Dada
v Keert zich tegen oorlog, logica en burgerlijke waarden.
v Toeval, absurditeit en alledaagse voorwerpen spelen een grote rol.
v Readymades (Marcel Duchamp).
De Stijl
v Streeft naar harmonie en orde met abstracte vormen en primaire kleuren.
v Kunstenaars zoeken een universele, geestelijke waarheid achter de werkelijkheid (Piet Mondriaan). Constructivisme
v Ontstaat rond Russische revolutie.
v Kunst krijgt een functioneel en maatschappelijk doel, vooral in toegepaste kunst en architectuur.
v Kenmerken zijn abstractie, geometrie en functionaliteit.
Dans v Les Ballets Russes Breuk met klassiek ballet via samenwerking met avant-garde kunstenaars.
v Expressionistische dans (Isadora Duncan) Gebruikt krachtige bewegingen, en verbreekt traditionele rolpatronen. v Dansers en choreografen onderzoeken vorm en beweging in de ruimte.
v Abstract theater en dans gebruiken kostuums en geometrische vormen om bewegingen te versterken (Oskar Schlemmer).
v Dansrages zoals de Lindy Hop en Charleston zijn populair als sociale dansvormen.
Muziek Klassieke muziek — twaalftoonsmuziek
v Componisten gebruiken een atonale techniek: alle twaalf tonen van het octaaf volgen een vaste volgorde (Arnold Schönberg). Populaire muziek
v Blues, jazz, rhythm & blues, ragtime en swing ontstaan binnen de Afro-Amerikaanse cultuur.
v Jazz combineert Afrikaanse ritmes met westerse muziek en legt de nadruk op improvisatie en swing.
v Jazz wordt vaak gespeeld door big bands.
Film
v Technische vernieuwing Overgang van de stomme film naar de geluidsfilm (talkie). v Politieke film Gebruik van attractiemontage om politieke boodschappen over te brengen. (Sergei Eistenstein).
v Duits expressionisme Vervormde decors en psychologische spanning, bijvoorbeeld in Das Cabinet des Dr. Caligari
v Hollywood en film als massavermaak Film is massavermaak met vaste genres en animatiefilms zoals Disney.
Theater v Psychologisch realisme (Konstantin Stanislavski) Acteurs leven zich volledig in hun personages in; beleving staat centraal.
v Episch theater (Bertolt Brecht) Het publiek denkt kritisch na in plaats van mee te leven, bijvoorbeeld door het vervreemdingseffect.
v Theater van de wreedheid (Antonin Artaud) Raakt onderbewuste van publiek met schokkende middelen, zoals elektrisch licht.
v Theatershows en amusement Populaire vormen zijn revue, cabaret, circus, musical en showdans. Bedoeld voor een groot publiek.
10-02-2026 17:29
Alle relevante begrippen zijn onderstreept en worden ook uitgelegd in de begrippenlijst achterin het boek.
Verwijzingen naar videofragmenten in de leerlinglicenties
824
823 Hilma af Klint De tien grootsten, nr. 3 jeugd (1907).
Wassily Kandinsky Impressie III (concert)(1911).
V818
Volledig herzien!
Contrast
Kunstvakken / CKV vmbo
Contrast
Volledig herzien !
CKV havo / vwo
Contrast
CKV havo / vwo
Ideaal voor tto-scholen !
v vmbo
« Contrast vmbo biedt mij en mijn leerlingen een goede basis voor de theorie in de les. Het is een erg complete methode, die overzichtelijk is. De opbouw van de hoofdstukken is steeds hetzelfde waardoor het ook erg duidelijk is voor mijn leerlingen. Daarnaast is deze methode goed te combineren met mijn eigen praktische opdrachten.»
jeannette teters-slinger
CS De Hoven-Windroos, Gorinchem
«Contrast vmbo heeft een prettige afwisseling van tekst, afbeeldingen en opdrachten. ‘Moeilijke’ begrippen worden duidelijk uitgelegd en de tekst heeft het juiste niveau voor mijn leerlingen. Goed dat er ook aandacht wordt besteed aan de beroepspraktijk in de creatieve sector!»
kuni van ruler
Roelof van Echten College, Hoogeveen
v havo/vwo
«Waar het vak soms nog een onduidelijke functie voor de leerling had, is het door het gebruik van deze methode veel betekenisvoller geworden. Door de hoofdstukken onderzoeken, presenteren en reflecteren zijn de onderzoeksvaardigheden van onze leerlingen naar een veel hoger niveau getild en sluiten onze leerlingen het vak CKV op een juiste manier af ! »
emily breedveld
Scala College, Alphen aan den Rijn
«De uitwerking van de dimensies in Contrast zet de leerlingen aan tot nadenken en, nog beter, het zet aan tot discussiëren met elkaar over kunst.»
hilde zijderveld
CSW Van de Perre, Middelburg
Contrast CKV vmbo/havo/ vwo bovenbouw
De meestgebruikte lesmethode voor CKV in een herziene editie
vmbo — Contrast vmbo is volledig afgestemd op het vmbo-examenprogramma Kunstvakken inclusief CKV (voorheen Kunstvakken 1). Korte, toegankelijke uitleg en opdrachten wisselen elkaar af en er is veel ruimte voor afbeeldingen van aansprekende kunstwerken. De methode geeft een pakkende introductie op de betekenis van kunst en manieren om naar kunst te kijken. In acht hoofdstukken maakt de leerling kennis met de kunstdisciplines. Het leerboek sluit af met praktische hoofdstukken over het organiseren van een eigen kunstproductie, het kunstdossier, presenteren en reflecteren.
Editie 2025 is nog doelgerichter, actueler en toegankelijker. Aan elk hoofdstuk zijn leerdoelen toegevoegd en de methode toont veel nieuwe, recente kunstwerken. De herziene uitlegteksten zijn compacter. Ook zijn de opdrachten vernieuwd en voorzien van RTTI-codes.
havo/vwo inclusief tto — De geheel herziene editie van Contrast havo / vwo is actueler, toegankelijker, activerender, doelgerichter en toch compacter dan de eerste editie. De lesmethode toont veel nieuwe, recente kunstwerken. De herziene uitlegteksten zijn helder en to-the-point en de opdrachten zijn concreet en creatief. Er zijn leerdoelen toegevoegd en de methode is volledig RTTI-gecertificeerd. Ook de licenties kregen een update. De English edition voor tto volgt volledig de Nederlandse editie uit 2017 en biedt ook Engelstalige uitlegvideo’s, drills, toetsen, analysemodellen en rubrics.
Voor docenten is er gratis online docentenmateriaal beschikbaar.
v Flexibiliteit en keuzevrijheid
Je kunt werken met een boek en aanvullende licentie, of je kunt volledig digitaal aan de slag. Je kiest welke hoofdstukken je in jouw lessen behandelt en in welke volgorde, of je laat jouw leerlingen zelf keuzes maken. De methode geeft je alle ruimte om het kunstaanbod uit jouw omgeving in het programma te integreren en eigen materiaal te gebruiken.
v Inspirerend en activerend
Door gebruik van veel beeldmateriaal van aansprekende kunstwerken en een enorme variëteit aan opdrachten wordt het eenvoudig jouw leerlingen te prikkelen en te interesseren voor het vak.
v Aandacht voor vaardigheden
De methode besteedt expliciet aandacht aan vaardigheden, zoals presenteren en reflecteren, maken van een eigen kunstproductie en kunstdossier (vmbo) en onderzoeken (havo/vwo).
Dit geeft de leerlingen houvast bij het uitvoeren van opdrachten.
v Bekijk op de volgende bladzijden voorbeeldpagina’s uit de methode.
v Meer informatie? https://boom.nl/voortgezet-onderwijs/ kunstvakken/contrast-ckv-havo-vwo
Korte en toegankelijke uitleg
Dans 4
Doel v Je kunt je ervaringen met dans beschrijven en hierop reflecteren in je kunstdossier.
Dans is de kunst van het bewegen van je lichaam om daarmee iets te vertellen of te laten zien. Al zolang er mensen zijn, wordt er gedanst. Dans heeft verschillende doelen: iets vieren, gevoelens uiten, iemand versieren of een publiek vermaken.
Niets aan de hand In de dansvoorstelling Clowns van choreograaf Hofesh Shechter zie je een groep mensen golvend dansen op een stuwend ritme. Op onbewaakte momenten wordt er steeds een andere danser aangevallen en afgevoerd. De rest danst door alsof er niets is gebeurd. The show must go on’, lijkt het, maar tegen welke prijs?
Tweede
editie, volledig herzien !
Zes kenmerken
Verhaalstructuur
Een speelfilm vertelt een verhaal over hoofdpersonen die zich in bepaalde situaties bevinden. Ze hebben vaak bijzondere ervaringen of maken conflicten mee. Soms zie je de gebeurtenissen in de volgorde waarin de personages ze meemaken. Maar regelmatig springen films ook met een flashback (terugblik) of een flashforward (vooruitblik) door de tijd.
Cameravoering De camera brengt een verhaal in beeld. De kadrering is het deel van het totale beeld dat je als kijker op het scherm te zien krijgt. Het camerastandpunt bepaalt op welke manier je de personages ziet. Soms lijkt het alsof je door de ogen van een personage kijkt, een andere keer zie je de personages vanuit een neutraal standpunt. Er zijn verschillende soorten shots in een film: een close-up (dichtbij), een distantshot (van een afstand) en een totaalshot (overzicht van de hele omgeving).
Montage De scènes in een film worden bijna nooit in de uiteindelijke volgorde opgenomen. De losse shots worden tijdens de montage in de goede volgorde gezet. Vroeger werd de filmrol echt geknipt en geplakt, tegenwoordig gebeurt dit met computerprogramma’s. Tijdens de montage worden ook het geluid en de special effects toegevoegd.
1917 is een oorlogsfilm die zich afspeelt in de Eerste Wereldoorlog. Twee jonge Britse soldaten worden op missie gestuurd om een boodschap door te geven aan een ander bataljon. Het is een gevecht tegen de Duitsers, maar ook tegen de tijd: als ze de andere soldaten op tijd bereiken, kunnen ze hen redden.
v Verhaalstructuur en regie — In deze film zijn er helemaal geen sprongen in de tijd. Dit geeft het gevoel dat je in een game zit.
v Cameravoering en kadrering — In de trailer zijn veel distantshots te zien, waarbij je over de ruggen of hoofden van de soldaten naar het landschap kijkt. Af en toe zie je ook een totaalshot, waardoor je zicht krijgt op het oorlogsgebied.
v Montage — De film is zo gemonteerd dat het lijkt alsof er niet in geknipt is. De camera gaat in één beweging door de film heen. In werkelijkheid is er wel veel gemonteerd en is de film op verschillende plaatsen opgenomen.
Hofesh Shechter Clowns (2018)
Sam Mendes 1917 (2019) Film
Opdrachten
1 a Bedenk wanneer je zelf voor de laatste keer hebt gedanst. Waar was dat? Met wie danste je en op welke muziek? Met welk doel was je aan het dansen? T 1
b Wanneer en waar zag je voor het laatst andere mensen dansen? Wat voor doel had dat dansen toen? T 1
c Kies een dansfoto uit dit boek waardoor je zelf ook zin krijgt om te bewegen. Beschrijf waarom dit beeld je aanspreekt en welke gevoelens het in je oproept. T 1
2 a Lees de tekst over Clowns van Hofesh Shechter en bekijk V401 In deze trailer zie je nog niets van de misdaden die later in de voorstelling gepleegd worden. Toch voel je wel al spanning. Leg uit waardoor dit komt. T 2
b Clowns is mooi om naar te kijken, maar heeft ook een maatschappelijk thema. Wat is volgens jou het thema waar de voorstelling je over wil laten nadenken? T 2
3 a Lees hiernaast de tekst over Ryan Djojokarso. Ryan was vroeger danser, maar is nu choreograaf. Welk van deze twee beroepen spreekt jou het meest aan? Leg je antwoord uit. T 2
b Bekijk V402 over het beroep van danser. Aan het einde van het filmpje worden skills (vaardigheden) genoemd die goed van pas komen bij dit beroep. Zou dit werk
ook iets voor jou kunnen zijn? Leg dit uit aan de hand van de genoemde skills T 2
Ryan is choreograaf en artistiek directeur van Danstheater AYA, een gezelschap voor jeugddanstheater in Amsterdam.
Hoe ben jij choreograaf geworden?
« Ik wist altijd al dat ik zelf voorstellingen wilde maken, maar wilde eerst ervaring opdoen als danser. Op een gegeven moment voelde ik tijdens het dansen dat het spannende gevoel er niet meer was. Op dat moment besloot ik om choreograaf te worden. En sindsdien ben ik niet meer gestopt met maken. »
Waarom maak je vaak jeugdvoorstellingen?
« Met mijn werk wil ik mensen uit hun bubbel halen. Ik merk dat volwassenen verandering soms liever uit de weg gaan. Jongeren staan veel meer open voor verandering. De wereld verandert continu, dus waarom zouden wij dat niet doen? »
Wat vind jij het leukste aan jouw werk?
« Ik ben echt dankbaar dat ik als maker de vrijheid heb om te maken wat ik wil. En het mooiste is dat ik dit met mensen kan doen. Samen werken aan een verhaal, iets dat raakt, verwondert of een spiegel voorhoudt. Dat is toch mooi? »
Veel aandacht voor beroepsmogelijkheden in de culturele sector
Verwijzingen naar videofragmenten in de leerlinglicenties
4 a Bekijk V602 een making-ofvideo van de film 1917. De filmmakers omschrijven de opnames als een dans tussen de acteurs en de cameraploeg. Beschrijf welk effect ze hiermee willen bereiken. T 1 b Maak met een groepje zelf een film van één shot waarin jullie een kort verhaal vertellen. Maak een storyboard en zorg ervoor dat dat je zo goed mogelijk bent voorbereid voordat je begint met filmen. I
5 a Bekijk V603 Pantserkruiser Potjomkin gaat over een opstand op een Russisch marineschip. Sergej Eisenstein brengt het gevoel van revolutie over door zijn camerastandpunten en montage. Noem twee manieren waarop de cameravoering wordt gebruikt zodat de film inspeelt op je gevoel. T 1 b Vorm een groep van vier personen. Maak met de groep een video van ongeveer 1 minuut waarin jullie de kijker proberen te overtuigen van iets dat jullie willen veranderen voor een betere toekomst. Probeer de video zo te monteren dat jullie inspelen op het gevoel van de kijker. I
6 a Bekijk V604. De film Slumdog Millionaire is een bijzonder verhaal over een straatjongen in India die meedoet aan een tvquiz waar hij miljonair mee kan worden. Terwijl hij in de finale zit, zie je verschillende flashbacks. Wat kom je te weten door de flashbacks? Noem twee dingen. T 1 b Slumdog Millionaire is een feel-goodfilm een film waar je vrolijk en optimistisch van wordt. Noem zoveel mogelijk kenmerken waaruit blijkt dat dit een feelgoodfilm is. Als je dat lastig vindt, vergelijk dan de trailer met die van 1917 of Pantserkruiser Potjomkin, zodat je de verschillen kunt zien. T 1
01-02-2026 12:03
Ryan Djojokarso — choreograaf
Sergej Eisenstein Pantserkruiser Potjomkin (1925)
Danny Boyle Slumdog Millionaire (2008)
contrast ckv havo/vwo
Leerdoelgestuurd
Ambachtelijk & industrieel
Doel v Je kunt de inhoud, vorm en betekenis van kunstuitingen beschrijven en analyseren vanuit de dimensie ambachtelijk en industrieel.
Lange tijd is kunst maken een ambachtelijk proces. Kunstenaars worden gewaardeerd om hun vakmanschap, net als anderen die handmatig producten maken. Vanaf de negentiende eeuw wordt er steeds meer op een industriële manier gewerkt: met behulp van machines in fabrieken. Hierdoor zijn er minder mensen nodig en kan er in grotere oplagen worden geproduceerd. Aanvankelijk worden industriële producten nog niet als kunst gezien, omdat men vakmanschap meer waardeert. In de twintigste eeuw verandert dat. Tegenwoordig laten veel kunstenaars zich inspireren door de mogelijkheden die industriële processen hun bieden. Anderen grijpen in hun werk juist terug op traditionele ambachten die waren vergeten of werden ondergewaardeerd. Iris van Herpen, Architectonics (2023)
Hitechfashion Grote modehuizen als Chanel en Dior staan bekend om het vakmanschap van hun ontwerpers. Zij maken haute couture: met de hand en op maat gemaakte kleding. Goedkopere kleding wordt meestal industrieel vervaardigd. De Nederlandse ontwerper Iris van Herpen werkt op het snijvlak van mode, technologie en beeldende kunst. Haar atelier is een soort laboratorium waarin ze experimenteert met nieuwe technologieën en materialen. Je vindt er naast naaimachines ook lasersnijders en gietvormen. Van Herpen is de eerste modeontwerper die met een 3D-printer werkt. Voor veel van haar werk haalt Van Herpen inspiratie uit vormen en processen uit de natuur. Haar collectie Architectonics (2023) verbeeldt een toekomst waarin de mens in drijvende steden leeft en één is met het water. Elke outfit werd eerst digitaal vormgegeven voordat deze met de hand werd gemaakt. Zo combineert Van Herpen een ambachtelijk ontwerp met de nieuwste technologieën en industriële materialen.
Alle dimensies en disciplines komen in afzonderlijke hoofdstukken aan de orde. Bij elke dimensie tal van voorbeelden uit verschillende kunstdisciplines.
Disciplines Film 17
Montage Los geschoten filmshots krijgen pas betekenis als ze na het filmen achter elkaar worden gemonteerd. Al rond 1918 ontdekte de Rus Lev Kuleshov dat montage de betekenis van beelden verandert. Hij combineerde hetzelfde shot van een man met een bord soep en met een doodskist. Het publiek dacht dat de man eerst verlekkerd keek en vervolgens geschrokken. Dit wordt het Kuleshoveffect genoemd en komt in veel films terug. Tot het eind van de twintigste eeuw worden tijdens de montage nog letterlijk filmrollen geknipt en geplakt; tegenwoordig gebruiken we computerprogramma’s. De fase na de opnames heet de postproductie: de beeldmontage, geluidsmontage en special effects worden samengevoegd. Daarna worden nog de kleuren aangepast.
1 In Eternal Sunshine of the Spotless Mind (2004) van Michel Gondry springt de montage expres heen en weer in de tijd. Dit versterkt het verhaal, waarin twee exgeliefden hun herinneringen aan elkaar proberen te wissen. Als kijker spring je mee tussen de verschillende momenten uit hun relatie.
H17_Contrast_Proef_01.indd 106-107
Geluidsontwerp Je hebt het vaak niet door, maar het geluid is een onmisbaar ingrediënt voor filmbeleving. Geluidsontwerp ( of sounddesign ) is een combinatie van geluidsopname, geluidsmontage (plaatsing van geluid onder het beeld) en geluidsmix (balans tussen verschillende geluiden). De muziek en het geluid beïnvloeden hoe je het bewegende beeld waarneemt. Opnemen van geluid in de natuurlijke omgeving noem je fonografie. Geluid dat pas later in de montage wordt toegevoegd, heet foleygeluid. De achtergrondmuziek en titelsong vormen de soundtrack 1 In House of Flying Daggers (2004) van Zhang Yimou speelt geluid een belangrijke rol. Dat wordt duidelijk in een bijzonder duel tussen de blinde danseres Mei en een legerkapitein. Hij gooit bonen tegen drums die om haar heen staan, waarna zij met haar mouwen het ritme moet herhalen door tegen precies dezelfde drums te slaan. Dat levert spectaculair beeld én geluid op.
Michel Gondry, Eternal Sunshine of the Spotless Mind (2004)
Yimou, House of Flying Daggers (2004)
Verhalende dekens Een quilt is een doorgestikte deken, gemaakt met kleurrijke lapjes stof. Quilten is een traditioneel ambacht dat populair werd in de negentiende eeuw in de VS, onder andere doordat mensen steeds meer goedkope, industrieel vervaardigde stoffen konden kopen. Meisjes leerden al op jonge leeftijd quilten. Bij speciale gelegenheden, zoals een geboorte of huwelijk, werden rijkversierde quilts cadeau gedaan. Door allerlei symbolen te gaan gebruiken, werd het maken van quilts voor vrouwen ook een manier om commentaar te geven op persoonlijke of maatschappelijke gebeurtenissen. De Afro-Amerikaanse beeldend kunstenaar Faith Ringgold maakt vanaf de jaren tachtig — naast
Faith Ringgold, Tar Beach 2 (1990) 5.2
schilderijen en sculpturen — ook quilts. Ringgold kiest bewust voor deze techniek, vanwege de ambachtelijkheid. Volgens haar is het onterecht dat quilts vooral worden geassocieerd met huiselijk werk voor vrouwen en niet als serieuze kunstvorm worden gewaardeerd. Zij noemt haar werken ‘story quilts’. Als in een stripboek plaatst ze afbeeldingen, teksten en patronen in een compositie. Zo beeldt Ringgold alledaagse verhalen uit het leven van Afro-Amerikanen uit. Tar Beach 2 (1990) vertelt het verhaal van het fictieve achtjarige meisje Cassie Louise Lightfoot. Zij droomt van de vrijheid om te vliegen. In haar fantasie vliegt ze boven het appartement van haar ouders in Harlem, New York uit, de wijde wereld in.
Tweede editie
Vormgeving De vormgeving van films noem je artdirection. Voor het vormgeven van een filmscène zijn net als bij theater meestal decors kostuums, belichting en acteurs nodig. Alles wat door de camera in beeld wordt gebracht, noem je de miseenscène. Het kost vaak veel geld en tijd om de set zo kloppend mogelijk te maken. Ook moet er op de continuïteit worden gelet: is een bord eten bij een volgend camerastandpunt precies even vol en zien de acteurs er nog hetzelfde uit qua kleding, kapsel en makeup?
1 Voor kostuumdrama Marie Antoinette (2006) van Sofia Coppola wordt in paleis Versailles en de Opera van Parijs gefilmd. Er worden honderden jurken, pakken, schoenen, hoeden en pruiken ontworpen door kostuum en modeontwerpers. Toch draagt een acteur opeens een paar sneakers. Coppola wil met dit soort grapjes de overeenkomsten tussen het leven aan het Franse hof en dat van hedendaagse celebrities benadrukken.
Special effects Visuele effecten werden lange tijd gewoon tijdens de filmopnames toegevoegd: denk aan een nepvuurtje of nepsneeuw. Dankzij computertechnieken gebeurt dit tegenwoordig vooral tijdens de montage. De scène wordt bijvoorbeeld gespeeld voor een greenscreen, zodat achteraf de groene achterwand digitaal ingevuld kan worden met andere beelden. Als (vrijwel) de hele omgeving digitaal wordt toegevoegd en de acteurs in een greenscreenstudio acteren, noem je dat live action 1 In de experimentele documentaire Buurman Abdi (2022) spelen special effects een belangrijke rol. Filmmaker Douwe Dijkstra helpt zijn buurman Abdi om zijn levensverhaal te vertellen. In de studio maken ze samen schaalmodellen van de straat in Somalië waarin Abdi is opgegroeid. Acteurs spelen met een greenscreen op de achtergrond situaties uit zijn leven na. Ondertussen, al spelend met film en special effects, voeren ze een gesprek over het door oorlog en geweld gekleurde verleden van Abdi.
12-02-2024 14:30
Alle relevante begrippen zijn onderstreept en zijn ook terug te vinden in de begrippenlijst achterin het boek.
Sofia Coppola, Marie Antoinette (2006) Douwe Dijkstra, Buurman Abdi (2022)
Beeldende vakken vmbo bovenbouw
« In korte lestijd moet je je leerlingen voorbereiden op hun examen. In Expo staat alles bij elkaar: er is een tekstboek en een opdrachtenboek waarin alle begrippen aan de orde komen in overzichtelijke hoofdstukken met veel foto’s. Digitaal hebben jij en je leerlingen toegang tot uitlegvideo’s en precies de juiste, korte, fragmenten over kunst die je nodig hebt in de les. Alles staat overzichtelijk bij elkaar en in het opdrachtenboek wordt duidelijk verwezen naar dit beeldmateriaal. Fijn om alles bij elkaar te hebben! Uitdagend, inspirerend en heel erg up-to-date.»
ton van der weerden Varendonck College VMBO, Someren
Opdrachten vmbo bovenbouw
« De taal is heel begrijpelijk, de afbeeldingen zijn mooi en up-to-date. De kern (hoofdstuk 3) is ontzettend bruikbaar en waardevol! De drills zorgen voor differentiatie in de les. Zij zijn een mooie en snelle manier om te peilen in hoeverre de informatie is blijven hangen.»
anne-marie schurink-de groot Meander College, Zwolle
EXPO Beeldende vakken vmbo bovenbouw
De beste voorbereiding op het CSE en CPE
Met Expo bereid je jouw leerlingen voor op het CSE en CPE voor de beeldende vakken: tekenen, handvaardigheid, textiele vormgeving en audiovisuele vormgeving. In het tekstboek komen alle begrippen die de leerling moet kennen aan de orde. De opdrachten staan in een apart opdrachtenboek en werken systematisch toe naar het examenniveau. De methode is volledig RTTI-gecertificeerd. Je kunt werken met de boeken en de aanvullende licentie, of je kunt volledig digitaal aan de slag. Voor docenten is er gratis online docentenmateriaal beschikbaar. Jaarlijks plaatsen we in de docentenomgeving een uitgebreid examenkatern met opdrachten en tips die passen bij het examenthema.
v Volledige dekking examenprogramma
Expo volgt het examenprogramma op de voet. Alle benodigde begrippen voor kunstbeschouwing (denk aan voorstelling, vormgeving, materialen en technieken, zeggingskracht) komen aan de orde. Daarnaast wordt er een compact overzicht van de kunstgeschiedenis gegeven.
v Aansprekend
Alle stof wordt geïllustreerd met een mix van hedendaagse en canonieke kunst, met veel grote afbeeldingen. De zeer diverse en aansprekende kunstwerken maken de methode een lust voor het oog.
v Aandacht voor examenstrategie
De uitgekiende opdrachten zorgen zowel voor het rechttoe-rechtaan toepassing van begrippen als voor oefening op examenniveau. Er is in het opdrachtenboek expliciete aandacht voor examenstrategie voor het CSE en CPE.
v Voor iedere urentabel
De methode is compact: de hoeveelheid stof is behapbaar, ook bij een krappe urentabel.
v Bekijk op de volgende bladzijden voorbeeldpagina’s uit de methode.
v Meer informatie? https://www.boom.nl/voortgezet-onderwijs/ kunstvakken/expo-vmbo
expo beeldende vakken vmbo
tekstboek vmbo
opdrachtenboek vmbo
Leerdoelgestuurd RTTI-aanduidingen bij de opdrachten
Verwijzingen
Hoofdstuk 3 Kunst kijken
Voorstelling
Als je naar een kunstwerk kijkt, vraag je je een aantal dingen af. Wat stelt het kunstwerk voor? Wat is er afgebeeld of wat gebeurt er? Is het herkenbaar of niet? Kunstenaar Jean-Michel Basquiat hield erg van graffiti. In Notary is zijn innerlijke wereld letterlijk te zien doordat hij de binnenkant van zijn lichaam heeft geschilderd. Zijn zenuwen maken als draden verbindingen met allerlei woorden. De voorstelling bestaat uit tekens en symbolen waarmee je als kijker dichter bij de gedachten en gevoelens van de kunstenaar kunt komen.
34
02_EXPO_Tekstboek_Tweede_Druk_2020_Binnenwerk_152pp.indd 34-35
Hoofdstuk 3 Kunst kijken
3.7 Vormgeving — Materialen
Doel v Je leert welke materialen een kunstenaar kan gebruiken en welke effecten ze kunnen hebben.
v Lees bladzijde 58 en 59 in je tekstboek 1 a Bekijk afbeelding 338 The Long Awaited Op de schoot van een jongetje ligt een oud wezen te slapen. Noem drie kenmerken waaraan je kunt zien dat het wezen oud is. T 1 b Het wezen lijkt een combinatie van menselijke en niet-menselijke kenmerken te hebben. Noem twee menselijke en twee niet-menselijke kenmerken. T 1 c Bekijk 13 . Folkert de Jong maakt sculpturen met styrofoam en purschuim. Dit zijn goedkope kunststof materialen die vooral in de bouw worden gebruikt. Het materiaal dat De Jong gebruikt is ruwer dan het materiaal dat Piccinini gebruikt. Noem nog twee verschillen tussen tussen de kenmerken van het gebruikte materiaal in beide werken T 1 d Bekijk V325 Folkert de Jong vertelt dat purschuim, het materiaal dat hij voor zijn kunst gebruikt, schadelijk is voor het milieu omdat het nooit zal vergaan. Ook wordt het gemaakt door bedrijven die ook giftige stoffen produceren die in oorlogen worden gebruikt. Wat vind je ervan dat deze kunstenaar met dit soort ‘slechte’ materialen werkt? Leg je antwoord uit. T 2
2 a Bekijk 339 Beyond Time. Dit werk van Chiharu Shiota wordt een installatie genoemd. Wat is een installatie? R b Het kunstwerk hangt in een oude kapel uit 1744. De kunstenares wilde graag iets doen met de geschiedenis van de ruimte. Zo werd de kapel vroeger gebruikt voor huwelijksceremonies en orgelconcerten. Om het verleden met het heden te verbinden heeft de kunstenares kopietjes van bladmuziek voor orgels in haar installatie verwerkt. Noem nog twee andere dingen die naar het muzikale verleden van de ruimte verwijzen. T 1 c Bekijk V326 . Je ziet onderdelen van een installatie die is gemaakt door het kunstenaarsduo Tjin A Ton en
3.1
Jean-Michel Basquiat Notary (1983) 302
Soorten voorstellingen
v Figuratief Het kunstwerk heeft een herkenbare voorstelling: je ziet meteen wat het voorstelt. Het hoeft geen kopie van de werkelijkheid te zijn. De werkelijkheid kan ook vereenvoudigd zijn weergegeven.
v Abstract In het kunstwerk zijn geen verwijzingen naar de werkelijkheid te vinden. Je kunt niet zien wat het voorstelt.
v Naar de waarneming De kunstenaar heeft het voorwerp, het landschap of de persoon precies nagemaakt door er voortdurend naar te kijken.
v Naar de fantasie Het kunstwerk is uit het hoofd gemaakt met de verbeelding en de fantasie van de kunstenaar.
Portret Dit schilderij is een zelfportret. Charley Toorop heeft zichzelf en face geschilderd. Het schilderspalet maakt duidelijk dat deze persoon de kunstenaar zelf is. Haar drie kinderen zijn meer van opzij afgebeeld. Dit heet à trois quarts (driekwart). De personen dragen vrij donkere kleding en geen opvallende accessoires zoals sieraden. Toorop heeft meerdere zelfportretten gemaakt die naar de waarneming zijn geschilderd.
Charley Toorop Zelfportret met drie kinderen (1929)
v Genre Een soort kunstwerken met een bepaald onderwerp, bijvoorbeeld portretten, landschappen of stillevens.
v Portret Een voorstelling van een persoon, vaak alleen van het gezicht. Als je het gezicht recht van voren ziet, noem je dat en face Als je het gezicht recht van de zijkant ziet, noem je dat en profil
v Landschap Een kunstwerk met een landschap als onderwerp.
v Stilleven Een geënsceneerde voorstelling met verschillende levenloze voorwerpen, zoals een gedekte tafel met eten en servies.
Stilleven Deze foto van de Duitse fotograaf
Wolfgang Tillmans is een stilleven. In de zeventiende eeuw waren stillevens van Nederlandse schilders beroemd. Tillmans maakt moderne versies van deze stillevens. Op de foto zie je alledaagse voorwerpen: een deel van een waterflesje, een stuk fruit en brood. De fotograaf heeft de objecten bewust op een bepaalde manier neergezet of -gelegd. De foto geeft een verstilde indruk.
Wolfgang Tillmans Schneckenstilleben (Slakkenstilleven) (2004)
35
08-02-2022 20:33
Alle begrippen die de leerlingen moeten kennen, komen aan de orde
Beeldende vakken
bovenbouw havo /vwo
« Een gestructureerde lesmethode met duidelijk en gevarieerd beeld- en docentenmateriaal en een goede, snelle helpdesk. Vragenbundels sluiten goed aan bij het niveau van het Schriftelijk Eindexamen (CSE). »
joop duijs Raayland College, Venray
Opdrachten
bovenbouw havo
Opdrachten
bovenbouw vwo
EXPO Beeldende vakken havo/vwo
De
beste voorbereiding op het examen Beeldende
Met Expo havo/ vwo bereid je jouw leerlingen voor op het examen voor de beeldende vakken: tekenen, handvaardigheid en textiele vormgeving. In het tekstboek behandelen we alle periodes van de kunstgeschiedenis van de klassieke oudheid tot nu.
De opdrachten staan in aparte opdrachtenboeken voor havo en vwo en werken systematisch toe naar het examenniveau. De methode is volledig leerdoelgestuurd en RTTIgecertificeerd.
v Volledige dekking examenprogramma Expo volgt het examenprogramma op de voet. In het tekstboek komen alle begrippen die de leerling moet kennen aan de orde. Daarnaast behandelen we de kunstgeschiedenis van alle periodes volgens de meest recente uitwerking van het examenprogramma in de syllabi voor havo en vwo.
Vakken (TeHaTex)
v Inspirerende voorbeeldkunstwerken
De stof wordt geïllustreerd met een mix van hedendaagse en canonieke kunst, met veel grote afbeeldingen. De zeer diverse, aansprekende en verrassende kunstwerken maken de methode een lust voor het oog.
v Aparte opdrachtenboeken voor havo en vwo Alle leerlingen werken met hetzelfde tekstboek, maar er zijn wel aparte opdrachtenboeken voor havo en vwo. Zo blijft de methode overzichtelijk en maken havo- en vwo-leerlingen opdrachten op hun eigen niveau.
v Makkelijk inzetbaar
Je kunt werken met het boek en aanvullende licentie, of je kunt volledig digitaal aan de slag. Er is gratis online docentenmateriaal beschikbaar.
v Bekijk op de volgende bladzijden voorbeeldpagina’s uit de methode.
v Meer informatie?
https://www.boom.nl/voortgezet-onderwijs/ kunstvakken/expo-bovenbouw
expo beeldende vakken havo/ vwo
12.1 Reacties op het postmodernisme
In veel westerse landen is er in de jaren negentig sprake van hoogconjunctuur. De economie groeit en mensen kunnen zich steeds meer veroorloven. Dat is ook terug te zien in de kunstwereld. Kunst wordt steeds aantrekkelijker als investeringsobject en galerieën verkopen kunstwerken voor astronomische bedragen.
Kunstenaars gaan hier verschillend mee om. Sommige gebruiken commerciële principes in hun werk, andere uiten in hun werk juist kritiek op de oppervlakkigheid van de consumptiemaatschappij. Barbara Kruger beweegt zich tussen deze twee uitersten. Ze gebruikt afbeeldingen uit de massamedia. Deze blaast ze op tot billboardformaat en combineert ze met prikkelende teksten, waardoor je op een andere manier naar het beeld gaat kijken. De beelden kunnen hierdoor op verschillende manieren worden geïnterpreteerd. Bedoelt ze dat geld en spullen (schoenen) niet belangrijk zijn omdat je er niets aan hebt als je dood bent? Of dat je je geld juist om diezelfde reden aan spullen moet uitgeven?
178
tekstboek havo/vwo
opdrachtenboek vwo
Elk hoofdstuk in het opdrachtenboek begint met leerdoelen, uitgesplitst naar Geschiedenis, Kunstgeschiedenis en Kenmerken
10 Periode 1900–1945
Leerdoelen
Geschiedenis
v Je kunt uitleggen wat de invloed van industrialisering en oorlogen is op de Westerse samenleving in de eerste helft van de twintigste eeuw. v Je kunt uitleggen welke ontwikkelingen leiden tot de opkomst van politieke ideologieën.
Kunstgeschiedenis
v Je kunt uitleggen waarom avant-garde kunstenaars in de eerste helft van de twintigste eeuw zich verenigen en manifesten opstellen.
v Je kunt uitleggen welke visie kunstenaars, kunstacademies en politieke ideologieën in de eerste helft van de twintigste eeuw hebben op kunst en welke rol kunstenaarstheorieën en het zoeken naar de grondslagen van kunstdisciplines spelen in de kunst.
v Je kunt uitleggen welke invloed maatschappelijke ontwikkelingen, wetenschappelijke theorieën en nieuwe materialen en technieken hebben op de kunsten in de eerste helft van de twintigste eeuw.
v Je kunt uitleggen welke maatschappelijke en economische positie kunstenaars hebben in de eerste helft van de twintigste eeuw.
Kenmerken
v Je kunt de stijlkenmerken van belangrijke stromingen uit de eerste helft van de twintigste eeuw ( expressionisme, fauvisme, primitivisme, kubisme, futurisme, dadaïsme, surrealisme, constructivisme, socialistisch realisme, nazikunst, Amerikaans sociaal realisme, De Stijl en Bauhaus) herkennen en benoemen in een gegeven kunstwerk of designobject.
v Je kunt de stijlkenmerken van de Amsterdamse school en in bredere zin expressionistische architectuur en van het functionalisme (Het Nieuwe Bouwen) herkennen en benoemen in een gegeven gebouw.
Opdrachten vwo 98
Barbara Kruger Untitled (You can’t drag your money into the grave with you) (1990)
H12_EXPO_hv.indd 178-179
Geschiedenis
Na het einde van de Koude Oorlog en de val van de muur in 1989 heerst er een optimistische stemming in het Westen. Sommigen denken dat grote ideologische conflicten tot het verleden behoren. Mensen voelen zich vrij om te feesten, financieel te investeren en zich persoonlijk te ontwikkelen. Er is ruimte voor emancipatie van vrouwen en homoseksuelen. Door economische voorspoed en technologische ontwikkelingen schaffen steeds meer mensen een computer aan, het internet wordt toegankelijker en de mobiele telefoon breekt door. Communicatie wordt daardoor steeds sneller en mondialer.
Handelsmerk Grayson Perry is een beetje anders dan normaal en heeft daarvan zijn handelsmerk gemaakt. Als zijn alter ego Clair draagt hij bijvoorbeeld regelmatig opvallende jurken en schoenen. Zijn kinderknuffel Alan Measles is zijn muze. Achterop deze motor heeft hij zelfs een speciale reliekschrijn gemaakt voor zijn knuffelbeer. Een motor wordt doorgaans gezien als stoer en mannelijk. Door zijn motor te versieren en roze te schilderen laat Perry zijn zoektocht zien naar wat mannelijkheid en vrouwelijkheid definieert.
Grayson Perry — Kunstenaar als alter ego Clair met op de achtergrond motor Kenilworth AM1 (2010)
Kunstgeschiedenis
Het postmodernisme werkt in de jaren negentig nog door. Het toe-eigenen van andermans beelden of ideeën vindt nog steeds veel plaats, maar over het algemeen wordt de kunst iets minder ironisch. Ook het conceptualisme dat eerder in de eeuw is ontstaan, heeft nog invloed. Het idee, of soms een vrij directe boodschap aan de toeschouwer, is belangrijk en soms ook bedoeld om te shockeren.
Sommige kunstenaars ontwikkelen zich tot ondernemers: ze maken gebruik van de principes van branding, werken samen met commerciële partijen of gebruiken de media om aandacht voor hun werk te genereren. Omdat de prijzen van kunst steeds verder worden opgedreven, hebben musea financiële steun van overheden of sponsoren nodig om topstukken aan te kunnen schaffen.
Superdutch De economische voorspoed is ook in de architectuur terug te zien. Geïnspireerd door technologische vernieuwingen ontwerpen architecten bijzondere gebouwen met opvallende gevelbekleding. Zoals dit theater in Lelystad dat door de hoekige vormgeving en verschillende tonen oranje direct in het oog springt. Het gebouw maakt een statement en vormt een markeringspunt in de omgeving.
Ben van Berkel — Agora Theater in Lelystad (2002)
179
Hoofdstuk 10 Periode 1900–1945
Introductie hoofdstuk
v Lees bladzijde 140 en 141 in je tekstboek
1 a Beschrijf wat het modernisme inhoudt. R b Bekijk 1001 een podiumontwerp van Alexandra Ekster. Dit podiumontwerp straalt dynamiek uit. Noem twee aspecten van de vormgeving die hieraan bijdragen. T 1 c Bekijk V1001. Leg uit hoe de dynamiek in het podiumontwerp van Ekster aansluit bij de ontwikkelingen aan het begin van de twintigste eeuw. T 2 d De familie Stein in Parijs koopt veel kunstwerken aan van de avant-garde kunstenaars. Bekijk V1002 Nadat Ekster kennis heeft gemaakt met kunstenaars Picasso en Braque, wordt zij ook geïntroduceerd bij Gertrude Stein. Beargumenteer waarom het belangrijk was voor avant-garde kunstenaars om voorgesteld te worden bij verzamelaars zoals de familie Stein.
10.1 Expressie
v Lees bladzijde 142–145 in je tekstboek
2 Schrijf op wat de volgende begrippen betekenen: lijnperspectief, ruimtewerking, abstraheren, vereenvoudigd, organische vormen. R
3 a Bekijk 1002 Potsdamer Platz van Ernst Ludwig Kirchner. Die Brücke was een van de eerste kunstenaarsgroepen die zichzelf expressionistisch noemde. Het werk van Die Brücke werd door het publiek vaak als schokkend ervaren. In deze voorstelling zie je ‘Kokotten’ (sekswerkers) die van alle kanten worden bekeken door langslopende mannen. Ook de vormgeving draagt bij aan het choqueren van het publiek. Geef aan waarom de vormgeving van dit schilderij in die tijd als schokkend wordt ervaren en noem drie vormgevingsaspecten die hieraan bijdragen. T 1
b Veel expressionisten hebben het idee dat de industrialisatie mensen heeft vervreemd van hun gevoelens. Potsdamer Platz is onderdeel van een serie schilderijen over de stad Berlijn waarin Kirchner wil laten zien wat de verstedelijking doet met zijn gevoel. De felle kleurcontrasten werken expressief. Leg uit hoe ook de vormen, de penseelstreek en de compositie in dit schilderij het gevoel van de kunstenaar uitdrukken. T 2 c Bekijk V1004 Die Brücke betekent ‘de brug’. De kunstenaars wilden een brug slaan tussen het oude en het nieuwe. Leg uit waarom zij afstand wilden nemen van de geïndustrialiseerde maatschappij en beschrijf hoe de nieuwe wereld er uit moest zien volgens de kunstenaars van Die Brücke T 2
4 a Bekijk 1003 Mutter mit Totem Sohn van Käthe Kollwitz. Niet alleen de voorstelling laat een emotioneel beeld zien, ook in de vormgeving zie je de emotie terug. Dit beeld is gegoten in brons. In expressionistische werken zie je vaker dat er gebruik wordt gemaakt van de specifieke mogelijkheden en beperkingen van het gekozen materiaal. Leg aan de hand van twee voorbeelden uit hoe de hantering van het materiaal dit werk expressief maakt. T 2 b Bekijk 1 , een affiche gemaakt door Oskar Kokoschka voor de voorstelling Mörder, Hoffnung der Frauen (Moord, de hoop van vrouwen). Dit affiche van Kokoschka is een moderne variant van een piëta (een Christelijk beeld van Maria met de overleden Jezus in haar armen), net als het beeldhouwwerk van Kollwitz. Dit soort voorstellingen zie je overal terug in de westerse kunstgeschiedenis. In welk kunstwerk (Kollwitz of Kokoschka) komt volgens jou de emotie het beste tot uitdrukking? Beargumenteer je antwoord met ten minste een aspect van de voorstelling en een aspect van de vormgeving. T 2
Compacte en toegankelijke uitleg
Verwijzingen naar videofragmenten in de leerlinglicenties
RTTI-aanduidingen bij de opdrachten
Beide titels zijn ook leverbaar als boek!
Praktische opdrachten beeldende vakken
Begrippen beeldende vakken
Voorstelling
Blikrichting
De blikrichting is de richting waarin iemand kijkt. Door personen in een voorstelling naar één punt te laten kijken, leid je de aandacht naar een belangrijk onderwerp in de voorstelling.
v Video
Giotto di Bondone Lamentazione (Bewening van Christus) (1303–1305) 41
« Wij werken al een paar jaar met de methode Expo en dit bevalt uitstekend. De methode biedt een duidelijke en overzichtelijke uitleg voor de leerling. Daarnaast biedt de methode veel ondersteunend materiaal voor de docent dat je naar eigen bevinden kunt aanvullen en bewerken! »
petra braam-vinke Willem van Oranje College, Waalwijk
EXPO Begrippen beeldende vakken
vmbo/havo/vwo
onderbouw
Nu ook met praktijkopdrachten
Expo — Begrippen beeldende vakken geeft een theoretische achtergrond bij de beeldende vakken in de onderbouw van vmbo, havo en vwo. Deze flexibele methode past in ieder leerplan en bespreekt 170 kunstbeschouwelijke basisbegrippen. De begrippen hebben te maken met de verschijningsvormen, voorstelling, vormgeving (compositie, kleur, vorm, licht, lijn, ruimte) en materialen en technieken van beeldende kunst. Bij elk begrip wordt een heldere beschrijving gegeven, met een afbeelding erbij ter illustratie. Vaak is er ook een korte toelichtende video. In een interactief oefenprogramma kunnen leerlingen meerkeuzevragen maken om te testen of ze de begrippen kennen en kunnen toepassen op nieuwe kunstwerken.
In de licentie zijn praktijkopdrachten opgenomen die zijn gekoppeld aan de begrippen. Er zijn zowel korte opdrachten, waarin de leerling bijvoorbeeld oefent met een bepaald materiaal of een techniek, als uitgebreidere opdrachten die wat meer lessen in beslag nemen. Tweedimensionale en driedimensionale werkstukken worden afgewisseld. De opdrachten zijn helder beschreven, inclusief voorbereiding, benodigde materialen, tips en beoordelingscriteria.
De methode is volledig digitaal en is geschikt voor praktisch alle devices. Voor docenten is er gratis online docentenmateriaal beschikbaar.
v Meer informatie? https://www.boom.nl/voortgezet-onderwijs/ kunstvakken/expo-begrippen
v Spaart kostbare lestijd
Leerlingen kunnen thuis aan de slag, waardoor het werken met Expo — Begrippen beeldende vakken geen kostbare lestijd in beslag neemt. Zo houd je alle tijd voor de praktijkles.
v Flexibel inzetbaar
Je selecteert welke modules jouw leerlingen in elk leerjaar moeten kennen, waardoor de methode bruikbaar is voor vmbo, havo en vwo.
v Aantrekkelijk
De methode is mooi vormgegeven en heel visueel omdat alle begrippen worden geïllustreerd met een voorbeeldkunstwerk.
v Overzichtelijk
De begrippen zijn op een logische manier geordend en worden helder gepresenteerd: één begrip per pagina, zonder afleiding.
v Praktisch
Leerlingen kunnen zelf controleren of ze de begrippen beheersen, in voorbereiding op de lessen en eventueel op een SO of toets.
v Goede basis
Expo — Begrippen beeldende vakken is een handige opstap naar de bovenbouw (examens beeldende vakken, Kunst Algemeen, CKV).
Er zijn ruim voldoende opdrachten voor een volledig onderbouwprogramma beeldende vakken of tekenen/handvaardigheid.
Kunstvakken, alle titels
Kunstvakken demolicentie
Kunstvakken demolicentie isbn 310 90 1000 788 1
Bespiegeling Kunst algemeen havo/ vwo bovenbouw
Derde editie (2026)
Bespiegeling ed 3 (2026) tekstboek havo/vwo bovenbouw isbn 978 94 6442 305 1
Bespiegeling ed 3 (2026) opdrachtenboek havo bovenbouw isbn 978 94 6442 306 8
Bespiegeling ed 3 (2026) opdrachtenboek vwo bovenbouw isbn 978 94 6442 307 5
Bespiegeling ed 3 (2026) leerlinglicentie aanvullend havo/vwo bovenbouw isbn 978 94 6442 308 2
Bespiegeling ed 3 (2026) leerlinglicentie volledig digitaal havo/vwo bovenbouw isbn 978 94 6442 309 9
Bespiegeling ed 3 (2026) docentenhandleiding havo isbn 978 94 6442 310 5
Bespiegeling ed 3 (2026) docentenhandleiding vwo isbn 978 94 6442 311 2
Tweede editie (2021)
Bespiegeling ed 2 (2021) tekstboek havo/vwo bovenbouw
Bespiegeling ed 2 (2021) opdrachtenboek havo bovenbouw
Bespiegeling ed 2 (2021) opdrachtenboek vwo bovenbouw
Bespiegeling ed 2 (2021) leerlinglicentie aanvullend havo/vwo bovenbouw
Bespiegeling ed 2 (2021) leerlinglicentie volledig digitaal havo/vwo bovenbouw
isbn 978 90 8302 967 2
isbn 978 90 8302 968 9
isbn 978 90 8302 969 6
isbn 978 94 6442 216 0
isbn 978 94 6442 217 7
Bespiegeling ed 2 (2021) docentenhandleiding havo isbn 978 90 8317 740 3
Bespiegeling ed 2 (2021) docentenhandleiding vwo isbn 978 90 8317 741 0
Contrast CKV havo / vwo bovenbouw
Tweede editie (2024)
Contrast CKV ed 2 (2024) leerboek havo/vwo
isbn 978 90 8325 749 5
Contrast CKV ed 2 (2024) leerlinglicentie aanvullend havo/vwo isbn 978 94 6442 222 1
Contrast CKV ed 2 (2024) leerlinglicentie volledig digitaal havo/vwo isbn 978 94 6442 223 8
Eerste editie (2017) (voorlopig nog leverbaar)
Contrast CKV ed 1 (2017) leerboek havo/vwo
Contrast CKV ed 1 (2017) leerlinglicentie aanvullend havo/vwo
Contrast CKV ed 1 (2017) leerlinglicentie volledig digitaal havo/vwo
isbn 978 94 9200 059 0
isbn 978 94 6442 218 4
isbn 978 94 6442 219 1
Scan de QR-code voor beschikbaarheid en actuele prijzen.
Contrast CKV vmbo bovenbouw
Tweede editie (2025)
Contrast CKV ed 2 (2025) leerboek vmbo isbn 978 94 6442 184 2
Contrast CKV ed 2 (2025) leerlinglicentie aanvullend vmbo isbn 978 94 6442 185 9
Contrast CKV ed 2 (2025) leerlinglicentie volledig digitaal vmbo isbn 978 94 6442 186 6
Eerste editie (2018) (voorlopig nog leverbaar)
Contrast CKV ed 1 (2018) leerboek vmbo isbn 978 94 9200 068 2
Contrast CKV ed 1 (2018) leerlinglicentie aanvullend vmbo isbn 978 94 6442 220 7
Contrast CKV ed 1 (2018) leerlinglicentie volledig digitaal vmbo isbn 978 94 6442 221 4
Contrast CKV havo / vwo bovenbouw — English edition
Contrast CKV leerboek havo/vwo — English edition isbn 978 94 9200 072 9
Contrast CKV leerlinglicentie aanvullend havo/vwo — English edition isbn 978 94 6442 224 5
Contrast CKV leerlinglicentie volledig digitaal havo/vwo — English edition
EXPO Beeldende vakken havo/vwo bovenbouw
978 94 6442 225 2
EXPO Beeldende vakken tekstboek havo/ vwo bovenbouw isbn 978 90 8325 742 6
EXPO Beeldende vakken opdrachtenboek havo bovenbouw isbn 978 90 8325 743 3
EXPO Beeldende vakken opdrachtenboek vwo bovenbouw
EXPO Beeldende vakken leerlinglicentie aanvullend havo/vwo bovenbouw
978 90 8325 744 0
978 94 6442 227 6
EXPO Beeldende vakken leerlinglicentie volledig digitaal havo/vwo bovenbouw isbn 978 94 6442 230 6
EXPO Examen beeldende vakken vmbo bovenbouw
EXPO Beeldende vakken tekstboek vmbo bovenbouw isbn 978 94 9200 077 4
EXPO Beeldende vakken opdrachtenboek vmbo bovenbouw isbn 978 94 9200 078 1
EXPO Beeldende vakken leerlinglicentie aanvullend vmbo bovenbouw isbn 978 94 6442 226 9
EXPO Beeldende vakken leerlinglicentie volledig digitaal vmbo bovenbouw isbn 978 94 6442 229 0
EXPO Begrippen beeldende vakken vmbo / havo / vwo onderbouw
EXPO Begrippen beeldende vakken vmbo /havo / vwo — leerlinglicentie volledig digitaal isbn 978 94 6442 228 3
EXPO Begrippen beeldende vakken vmbo /havo / vwo — boek isbn 978 90 8325 748 8
EXPO Praktische opdrachten beeldende vakken vmbo /havo / vwo — boek isbn 978 94 6442 342 6
Docenten ontvangen 50% korting * op de verkoopprijs van tekstboeken, opdrachtenboeken, leerwerkboeken of leeropdrachtenboeken.
Bestel jouw docentexemplaren op: https://www.boom.nl/voortgezet-onderwijs
* Korting geldt niet voor EXPO Begrippen beeldende vakken (tekstboek en opdrachtenboek).
Zó leer je! — Mentorlessen
Onderbouw vmbo / havo / vwo
Zó leer je! is gericht op studievaardigheden en sociaal-emotionele vaardigheden. Er is veel aandacht voor executieve vaardigheden.
Zó leer je! is er voor de brugklas en de tweede klas. De leerwerkboeken bevatten 32 kant-en-klare lessen. Elke les begint met een paar opdrachten die aanleiding zijn tot zelfreflectie en/of een klassengesprek. Vervolgens staat er in het boek compacte uitleg met concrete tips over hoe je een bepaalde situatie het beste aan kunt pakken. Omdat de tips bij elkaar staan, is de uitleg zeer overzichtelijk en zijn alle tips gemakkelijk terug te vinden. De les sluit af met een aantal opdrachten om de uitleg te verwerken en een plan voor de toekomst.
Zo leer je! is geheel gebaseerd op RTTI en OMZA.
v flexibel — Je bepaalt zelf in welke volgorde je de lessen behandelt.
v compact — Er blijft voldoende tijd over voor andere mentorzaken.
v aantrekkelijk — Vrolijke uitstraling en een luchtige toon.
Zó leer je! — Mentorlessen brugklas havo/vwo isbn 978 94 9200 075 0
Zó leer je! — Mentorlessen tweede klas havo/vwo isbn 978 90 8302 960 3
Zó leer je! — Mentorlessen brugklas vmbo isbn 978 94 9200 076 7
Zó leer je! — Mentorlessen tweede klas vmbo isbn
90 8302 961 0
Succesvol de brugklas door
Mentorlessen havo/ v wo
Succesvol de brugklas door Mentorlessen v mb o
aanrader
Het perfecte cadeau voor aanstaande brugklassers en hun ouders: Thuis op school met 170 direct toepasbare tips.
€ 15,— isbn 978 90 9032 284 1 1 thuis op school Help je puber succesvol de brugklas door
Zo maak je je huiswerk
Als je je huiswerk in een handige volgorde maakt, doe je meer én onthoud je meer in minder tijd Zo ben je efficiënt bezig !
Hoeveel tijd besteed jij per dag ongeveer aan je huiswerk? x
Op welk type leerling lijk jij het meest?
Je mag meerdere kruisjes zetten.
y Ik werk razendsnel en probeer steeds mijn persoonlijk record te verbreken.
y Ik verbaas me er steeds over hoe langzaam het gaat en klaag over hoeveel ik nog moet doen.
y Ik maak me steeds kwaad over hoe stom het huiswerk is en waarom we dit allemaal moeten weten.
y Ik ben altijd veel tijd kwijt en raak vaak in paniek doordat ik mijn agenda, boeken of schriften niet kan vinden.
y Ik ben veel tijd kwijt en raak vaak in paniek doordat ik opdrachten niet begrijp.
y Ik doe mijn huiswerk samen met vriend(inn)en. Dat is gezellig en je kunt lekker van elkaar overschrijven.
y Ik maak mijn huiswerk als ik weet dat het wordt gecontroleerd.
y Ik raak veel tijd kwijt doordat dat ik me steeds laat afleiden door berichtjes op mijn telefoon.
y Ik vind mijn huiswerk een makkie en blijf altijd relaxed. y Anders, namelijk x
Bespreek vraag 1 en 2 in de klas. Welke leerlingen maken hun huiswerk efficiënt? Schrijf hun tips op.
Zo plan je de voorbereiding
] Voor een toetsweek moet je veel leren. Wil je genoeg tijd hebben en op tijd klaar zijn, plan dan alle leerstof van tevoren in.
Heb je dit schooljaar weleens iets leuks moeten afzeggen omdat je nog moest leren voor een toets? x
y nooit y ja, één keer y ja, een paar keer
Ben je weleens in tijdnood gekomen bij het leren van een toets? x y nee, nog nooit y ja ( kruis aan waarom, je mag meerdere antwoorden geven ) y Ik stelde het leren steeds uit. y Het leren kostte veel meer tijd dan ik van tevoren dacht. y Ik kon me niet goed concentreren. y Er gebeurde iets onverwachts, waardoor ik niet kon leren. y Anders, namelijk x
Bespreek de antwoorden op vraag 1 en 2 met de klas. Wat zijn de belangrijkste oorzaken van tijdnood? Maak een top 3.
Zit je op de havo of het vwo, dan is de vuistregel dat je iedere dag ongeveer anderhalf uur aan je huiswerk besteedt. Oók in het weekend !
] 1
Voorkom thuis werken
Meestal krijg je aan het eind van de les gelegenheid om alvast aan je huiswerk te beginnen Maak daar gebruik van! Reken even mee: je hebt 6 uur les, maal 10 minuten huiswerk = 1 uur huiswerk dat je dan op school al af hebt !
] 2
Begin gewoon
Begin met een vak dat je gemakkelijk vindt of met iets wat je in de les al bijna hebt afgemaakt. Makkelijke dingen zorgen voor succesbeleving (Hoera! Ik snap het!) en gaan snel. Hoe fijn is het als je lekker snel iets kunt afstrepen?
] 3
Doe het belangrijkste zo snel mogelijk Kies als tweede het vak waarvoor je de volgende dag een toets of overhoring hebt of een presentatie moet houden of het vak dat je het moeilijkst vindt. Zo voorkom je dat je uiteindelijk te weinig tijd hebt voor deze belangrijkste dingen.
] 4 Zorg voor afwisseling Met voldoende afwisseling houd je het leuk voor jezelf én onthoud je de leerstof beter. x Wissel leer en maakwerk af. x Wissel huiswerk voor talen af met huiswerk voor andere vakken. x Herhaal als laatste nog even de leerstof waarvoor je een toets overhoring of presentatie hebt
] 5 Pauzeer en stop op tijd Deze tip zal je als muziek in de oren klinken: werk niet te lang achter elkaar door. x Verdeel je huiswerktijd in blokken van ongeveer 20 minuten ( gebruik eventueel een timer). Houd na elk blok een korte pauze van maximaal 5 minuten. Sta dan ook even op en beweeg, dan blijf je fris. x Houd na drie blokken een langere pauze van 10 tot 15 minuten en doe dan even iets leuks. Zo kun je jezelf tussendoor belonen en kun je je daarna weer beter concentreren.
] Plan het leren voor een toetsweek zó dat je op tijd klaar bent. Daarvoor moet je overzicht hebben over wat je moet doen, hoeveel tijd het kost en hoeveel tijd je elke dag hebt.
Weet wat je moet kennen en kunnen Sommige dingen moet je kennen (zoals woorden of rijtjes). Die leer je uit je hoofd. Andere dingen moet je kunnen (vaardigheden zoals sommen maken). Die moet je dan voldoende oefenen.
Begin op tijd
Begin minstens een week van tevoren met leren. Op tijd beginnen is belangrijk omdat je dan kunt herhalen. Wat je herhaalt, onthoud je beter. Vijf keer vijf minuten leren is slimmer dan één keer 25 minuten.
Markeer in je schema wat je af hebt. Zo zie je meteen wat er nog moet gebeuren. 1 4 2 5 3 6
Plan per vak Voor een toets in het begin van de toetsweek begin je eerder dan voor een toets op de laatste dag. En voor een vak dat je moeilijk vindt, begin je eerder dan voor een vak waar je goed in bent.
Zoek uit hoeveel tijd je hebt Kijk per dag (ook in het weekend) hoeveel uur je hebt om te leren. Houd rekening met ander huiswerk en activiteiten buiten school.
1 3 2 1 x 2 x 3 x 37
Maak een schema Deel de leerstof per vak in stukjes van een aantal bladzijden en verdeel die over de dagen en tijden waarop je kunt leren. Plan ook herhaling en pauzes in!
Markeer wat je al gedaan hebt
Persoonlijk contact
Onze educatief adviseur komt graag langs voor een methodepresentatie.
Rudolf van Bekkum
06 21 60 31 85 r.vanbekkum@boom.nl
Nieuwsbrief kunstvakken
Wil je op de hoogte blijven van de kunstvakken? Schrijf je in voor onze nieuwsflits.
https://www.boom.nl/voortgezetonderwijs/kunstvakken#nieuwsbrief-132
boom.nl / voortgezet-onderwijs
Maart 2026
Klantenservice
Voor vragen over bestellingen of licenties, neem contact op met onze klantenservice. De klantenservice is bereikbaar op werkdagen tussen 08.00 en 17.00 uur.
Telefoon 088 – 030 1000
E-mail klantenservice @ boom.nl
Boom voortgezet onderwijs
Stationsweg 66, 7941 hg Meppel
linkedin.com/company / boom-voortgezet-onderwijs
De methoden voor de kunstvakken kwamen tot stand in samenwerking met DocentPlus
DocentPlus is toonaangevend in het meten en verbeteren van leerprocessen in het primaire proces en is de grondlegger en ontwikkelaar van het RTTI-systeem.