1 Deze foto komt uit een campagnevideo van het merk ‘Bodyform’. Bekijk de foto aandachtig. Noteer per twee minstens vijf dingen die jullie zien. Tip: Het zit ‘m soms in de details. Beantwoord daarna mondeling de vragen.
Wat zou het merk ‘Bodyform’ verkopen? Waarom denk je dat?
Soms hoor je mensen zeggen: “Het is maar menstruatie!” Wat bedoelen mensen daarmee, denk je?
Maar … dat is niet wat de campagne zegt. Op de foto staat: “Het is nooit zomaar ‘menstruatie’”. Wat zou dát volgens jou betekenen?
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
2 Bekijk nu de volledige campagnevideo. Beantwoord daarna de vragen.
Waarom zou deze campagnevideo gemaakt zijn? Wat is de bedoeling van de makers? Noteer.
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Voor wie is deze video gemaakt? Wie is volgens jou het belangrijkste publiek van deze campagne? Vertel.
Wat viel je op in de video? Noem één moment of beeld dat je is bijgebleven. Waarom? Vertel.
Welk gevoel riep de video bij je op? Gebruik het emotiewiel in het midden van de module. Vertel.
Denkwijs
“Pubers doen vervelend gewoon omdat ze er zin in hebben”
Ben je het eens (of oneens) met deze stelling? Waarom?
Duid jouw mening met een pijltje aan op de fact-o-meter.
Geef twee redenen waarom je die mening hebt. Dat heet ‘argumenteren’.
Lees hieronder eerst nog eens goed hoe je moet argumenteren.
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Argumenteren, hoe doe je dat?
Soms kom je in situaties terecht waarin je de ander wilt of moet overtuigen van jouw standpunt. Dat doe je door goede argumenten te geven.
1
Je neemt een standpunt in:
Ik vind dat …
Ik denk dat … Volgens mij …
2
Je legt uit waarom je iets vindt: want … omdat … aangezien … = argumenteren
argument 1: argument 2:
Bespreek je standpunt met je buur.
Gooi het ten slotte in de groep. Wat denkt de klas hierover?
Handleiding kwijt? Geen probleem!
1.1 Welkom in de puberteit: de basics
Je kent het ongetwijfeld, want je zit er middenin: de puberteit. Plots gebeurt er van alles tegelijk. Je groeit, krijgt puistjes en okselvijvers, en ondertussen gaat je humeur ook nog alle kanten op. Blij om 10u, boos om 10u05. Gezellig.
Geen paniek: dit is normaal. De ‘boosdoeners’ zijn je hormonen. Ze veranderen je lichaam op weg naar het volwassen worden. Alleen verloopt dat niet altijd even vlotjes of op hetzelfde moment bij iedereen. Dus: duik even mee in die puberteit, ontdek wat er precies gebeurt en hoe je omgaat met de ups en downs die erbij horen.
1 Wat verandert in de puberteit? Bekijk de video en beantwoord de vragen.
Vul aan: “Tijdens de puberteit zorgen ervoor dat je lichaam en je gevoelens veranderen.” Het zijn
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Welke lichamelijke veranderingen worden in de video vermeld? Kruis aan.
meer beharing maandstonden groeispurt
borstontwikkeling meer zweten acne bredere heupen zwaardere stem
Het woord puberteit komt van het Latijnse woord ‘pubescere’. Wat betekent dat letterlijk? Kruis aan.
groeien
volwassen worden bedekt zijn met haar
Waarom beginnen pubers vaak (op verschillende vlakken) te experimenteren? Vertel.
Vul aan:
De puberteit begint bij meisjes ongeveer rond jaar en bij jongens rond jaar. Ze duurt ongeveer tot je bent.
Sommige jongeren hebben het moeilijk tijdens de puberteit. Wat kunnen ze voelen en doen? Geef telkens twee voorbeelden. Noteer.
voelen
doen
plotselinge behoefte om iets te doen verstorende gebeurtenis
Nu weet je al dat er tijdens de puberteit heel wat verandert in je lichaam en je hoofd. Maar hoe ziet dat er nu concreet uit? Hoe onvoorspelbaar het soms ook voelt, er zijn een aantal dingen die bijna élke tiener meemaakt.
2 Lees het artikel en ontdek hoe een dag in het leven van een puber eruitziet. Voer daarna de opdrachten uit.
Hormonen, honger en ruzie met de wereld: een dag in het leven van een puber
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
School, chillen, eten, slapen, herhalen. De puberteit mag dan onvoorspelbaar zijn, sommige ingrediënten zijn bij elke tiener aanwezig. Zo ziet een doorsnee dag in het leven van een puber eruit – vanbinnen en vanbuiten.
7.00 uur - Te vroeg
De wekker gaat, maar wakker worden lukt nog niet. Nog een keer snoozen, nog een keer omdraaien. Vermoeidheid is een vast onderdeel van het puberleven. Volgens psycholoog
Toenders komt dat door hormonale veranderingen die de biologische klok verschuiven. Het slaaphormoon melatonine wordt ’s avonds later aangemaakt en het ontwaakhormoon cortisol komt ’s ochtends trager op gang. Pubers zijn daardoor meestal avondmensen, terwijl school wél vroeg begint.
Daar komt bij dat tieners door hun snelle groei ook meer slaap nodig hebben: ongeveer negen uur. Veel jongeren halen dat structureel niet en zijn daardoor chronisch moe.
8.00 uur - Spiegelstress
Tegen wil en dank uit bed. In de spiegel wacht alweer een nieuw puistje. Ook dat is hormonale pech: de verhoogde testosteronproductie zet de talgklieren in de huid op scherp, waardoor poriën sneller verstoppen en acne ontstaat.
8.37 uur - Te laat
Met een paar boterhammen achter de kiezen (want honger) snel op de fiets naar school. Uiteraard net te laat. Dat levert een korte aanvaring met de leerkracht op, maar na wat gemompel en een glimlach is de storm voorlopig gaan liggen.
8.52 uur - Impulscontrole gezocht
Een kwartier later gaat het alsnog mis. Huiswerk vergeten, praten in de klas, een propje richting een klasgenoot: enkele minuten later volgt een enkeltje naar de gang. Volgens Toenders is dit typische puberlogica. Het hersengebied dat verantwoordelijk is voor impulsbeheersing – de prefrontale cortex – is nog volop in ontwikkeling. Tegelijk is het beloningssysteem in de hersenen al erg actief. Die combinatie zorgt ervoor dat pubers sneller risico’s nemen, zeker als er sociale beloning tegenover staat, zoals aandacht of goedkeuring van vrienden.
11.30 uur - Digitale gevolgen
De lessen wiskunde en biologie verlopen zonder incidenten. Ondertussen verschijnen op Smartschool al meldingen over het gemiste huiswerk en het conflict bij Frans. Dat belooft nog een uitleg thuis.
heel belangrijke
noodzakelijk
12.00 uur - Honger, verliefdheid en schaamte
Eindelijk pauze. Net als de eerste hap wordt genomen, verschijnt daar ineens de crush. De eetlust verdwijnt, het gezicht wordt rood en een simpel gesprek voelt als topsport. De verklaring ligt opnieuw in het puberbrein. Het emotiecentrum, de amygdala, is al sterk ontwikkeld, terwijl de prefrontale cortex nog achterloopt. Gevolg: emoties komen hard binnen en zijn lastig te sturen. Bovendien worden pubers zich tijdens deze fase sterk bewust van zichzelf en van hoe anderen hen zien, wat sociale situaties extra ongemakkelijk kan maken.
14.00 uur - Zweet, vuur en conflict
Tijdens de laatste les, LO, hangt in de kleedkamer een zware mix van zweet en deo. Er wordt geëxperimenteerd met vuur, er ontstaat een klein relletje op het veld, maar alles dooft gelukkig snel.
Ook hier speelt testosteron een rol. Het hormoon activeert zweetklieren, met name de apocriene klieren die reageren op stress en emoties, en wordt in verband gebracht met zowel risicogedrag als agressie. In combinatie met een beperkte impulsbeheersing en groepsdruk ontstaat zo een licht ontvlambare cocktail.
15.10 uur - Vrijheid
School uit. Tijd voor vrienden. Samen iets doen dat eigenlijk niet mag, gewoon omdat het stoer lijkt. In de puberteit worden leeftijdsgenoten steeds belangrijker. Waar kinderen zichzelf vooral vergelijken met hun eerdere zelf, richten pubers hun blik op anderen. Dat kan onzeker maken en leidt er soms toe dat grenzen worden opgezocht die ze alleen misschien niet zouden overschrijden. Tegelijk zijn ze volop bezig met identiteitsvorming: wie ben ik, en wie wil ik zijn?
16.30 uur - Grote honger
Thuis wacht eten. Veel eten. Vooral jongens kunnen enorme hoeveelheden naar binnen werken, deels door hun snelle groei. Toch blijkt uit onderzoek dat pubers vaak meer energie binnenkrijgen dan ze echt nodig hebben.
19.00 uur - Botsingen thuis
Aan tafel ontstaat ruzie met de ouders. Ze “begrijpen er niets van”. Conflicten horen bij deze levensfase: pubers ontwikkelen een eigen mening en zoeken autonomie, terwijl ouders grenzen blijven stellen.
Volgens Toenders is het voor ouders belangrijk om te onthouden dat zij, ondanks alles, een cruciale rol blijven spelen. Pubers hebben nog steeds behoefte aan houvast en rolmodellen, ook al laten ze dat niet altijd merken. Praten en proberen je in hen te verplaatsen blijft essentieel.
00.30 uur - Wakker
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
verder gaan dan het deel in de hersenen dat de emoties regelt zelfstandigheid
Na het gamen ligt de puber nog lang wakker. Morgen gaat de wekker weer te vroeg. Daarmee is de cirkel rond: het verschoven dag-nachtritme botst voortdurend met een maatschappij die vroeg begint. Het resultaat is een structureel slaaptekort en een puber die de volgende ochtend opnieuw te moe is om op te staan.
Wat herken je bij jezelf? Kruis aan.
moeilijk opstaan altijd moe zijn plots honger hebben sneller boos worden
Bespreek kort met je buur. Wat is het meest herkenbaar?
ruzie met ouders puistjes meer nadenken over jezelf
andere:
Wat gebeurt er doorheen de dag? Vul de tabel aan.
moment Wat gebeurt er? (buitenkant)Wat gebeurt er in je lichaam?
7.00 u moeilijk wakker worden
8.00 u
11.30 u problemen op school
12.00 uemoties / onzekerheid / crush
biologische klok is door hormonen (melatonine, cortisol) opgeschoven + door veranderingen en groei meer slaap nodig
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
amygdala actief --> sterke emoties + prefrontale cortex nog niet ontwikkeld (emoties beheersen)
14.00 u
16.30 u groei --> meer energie nodig
19.00 u
00.30 u niet kunnen slapen
Lees de uitspraken. Zijn ze juist of fout? Kruis aan.
uitspraak
Pubers hebben minder slaap nodig dan volwassenen.
Hormonen beïnvloeden je gedrag.
Pubers denken altijd goed na voor ze iets doen.
Je hersenen zijn nog in ontwikkeling tijdens de puberteit.
Pubers eten soms meer dan nodig.
Denk even na en beantwoord klassikaal de volgende vragen.
– Waarom is het belangrijk om te weten wat er in je lichaam gebeurt?
– Denk je dat volwassenen pubers altijd goed begrijpen? Waarom wel/niet?
juistfout
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
De puberteit
De puberteit is de periode waarin je lichaam verandert van kind naar volwassene. Dat gebeurt onder invloed van hormonen.
– Start: meisjes rond 10 jaar / jongens rond 12 jaar
– Einde: ongeveer rond 18 jaar
Iedereen ontwikkelt op eigen tempo, maar wat verandert er?
– Lichamelijk: groeispurt, lichaamsbeharing, meer zweten, puistjes, lagere stem, ontwikkeling van geslachtskenmerken (borstontwikkeling, schaamlippen worden dikker, teelballen en penis groeien, eerste ejaculatie, eerste maandstonden …)
– Mentaal: sterke emoties, sneller boos of onzeker, nadenken over jezelf (identiteit), meer belang hechten aan vrienden, moodswings, experimenteren …
Belangrijk om te onthouden:
– Veel van wat je voelt en doet, heeft te maken met hormonen.
– Je lichaam en je hoofd ontwikkelen niet altijd tegelijk.
– Wat je meemaakt is normaal, iedereen gaat hier doorheen.
Hormonen … ja, die krijgen vaak overal de schuld van. Slechte dag? Hormonen. Puistje? Jup … hormonen. Maar eerlijk? We zouden nergens zijn zonder hen. Hormonen zijn kleine stofjes in je lichaam die van alles regelen. Ook dingen waar je misschien niet meteen bij stilstaat:
– insuline helpt om suiker uit je eten te verwerken
– serotonine en dopamine zorgen voor een goed gevoel
– adrenaline en cortisol houden je wakker en scherp
Hormonen zijn dus een beetje de regelaars van je lichaam. Er is een speciale groep die een grote rol speelt bij je puberteit, je lichaam en je ontwikkeling. Namelijk de geslachtshormonen. Tijd om die beter te leren kennen.
3
Scan de QR-code en zoek informatie over het hormoon dat de leerkracht je geeft. Vul de tabel aan. Wissel daarna informatie uit met iemand van een andere groep en vul verder aan.
testosteron oestrogeen
mannelijk hormoon vrouwelijk hormoon
Waar wordt het aangemaakt?
Wat doet het met je lichaam? (3)
mannelijk hormoon vrouwelijk hormoon
Waar wordt het aangemaakt?
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Wat doet het met je lichaam? (3)
Wat verandert er tijdens de puberteit door testosteron?
Wat verandert er tijdens de puberteit door oestrogeen?
De ontstaat door de afname van testosteron in het bloed.
Komt testosteron alleen voor in het mannelijk lichaam? ja nee
Hormonen
Bij de produceren de eierstokken niet langer oestrogeen.
Komt oestrogeen alleen voor in het vrouwelijk lichaam? ja nee
Hormonen zijn chemische stofjes in je lichaam die van alles regelen. Ze worden aangemaakt door verschillende klieren en geslachtsorganen en worden verspreid via het bloed.
– Ze regelen onder andere:
• groei en ontwikkeling (bv. groeihormoon)
• spijsvertering en stofwisseling (bv. insuline)
• emoties en stress (bv. cortisol en serotonine)
• slaap (bv. melatonine)
• en … voortplanting en geslachtskenmerken (bv. testosteron en oestrogeen)
– Tijdens de puberteit spelen de geslachtshormonen een grote rol:
• testosteron --> spiergroei, lagere stem, lichaamsbeharing, groei van penis en balzak …
• oestrogeen --> borstontwikkeling, menstruatiecyclus, groei van baarmoeder en vagina …
Iedereen heeft beide geslachtshormonen, maar in verschillende hoeveelheden. Hormonen beïnvloeden niet alleen je lichaam, maar ook je gedrag.
1.2 Alles voelt zo (on)gewoon
1 Lees de krantenkop en bespreek klassikaal de vragen van je leerkracht.
Vrouwen ontharen zich al ruim 5.000 jaar, maar waarom eigenlijk?
Julius Caesar zich liet epileren? De Romeinse filosoof Seneca schreef in een van zijn brieven aan zijn vriend Lucilius: ‘...moet je ook nog denken aan de epileur met zijn doordringende stemgeluid waarmee hij wil opvallen en nooit zijn mond houdt totdat hij iemands oksels plukt en zo een ander voor zich laat schreeuwen.’ De brief van Seneca is maar een van de aanwijzingen dat Romeinse mannen hun lichaam onthaarden. Hoewel kaalheid belachelijk werd gemaakt, waren haarloze oksels het schoonheidsideaal. Ook van Julius Caesar is bekend dat zijn kapper de haren uit zijn lichaam plukte met een pincet.
2 Okselhaar is een voorbeeld van een secundair geslachtskenmerk, terwijl de penis een primair geslachtskenmerk is. Maar wat betekent dit precies? Voer de opdrachten uit en kom meer te weten.
Wat betekenen deze woorden volgens jou? Noteer. Tip: Denk aan de Engelse woorden ‘primary’ en ‘secondary’ of het Franse ‘primaire’ en ‘secondaire’.
– primair:
– secundair:
In de woordwolken staan enkele primaire en secundaire geslachtskenmerken. Noteer P (primair) of S (secundair) in het vakje bij de juiste woordwolk.
Markeer nu de verschillende geslachtskenmerken in de juiste kleur.
– de mannelijke geslachtskenmerken geel – de vrouwelijke geslachtskenmerken groen – de gemeenschappelijke geslachtskenmerken blauw
Lees de uitspraken. Zijn ze juist of fout? Kruis aan.
uitspraak
Primaire geslachtskenmerken zijn nog niet aanwezig bij de geboorte.
Schaamhaar is een primair geslachtskenmerk.
Een vagina is een primair geslachtskenmerk.
Een kleuter van vijf jaar heeft secundaire geslachtskenmerken.
Secundaire geslachtskenmerken ontwikkelen zich in de puberteit.
3 Bekijk de grafieken en beantwoord de vragen. Noteer.
juistfout
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Wat stellen deze grafieken voor?
Wat betekenen de cijfers bovenaan?
Wat stellen de blauwe balken voor?
Bij wie starten de lichamelijke veranderingen het eerst? Omcirkel. of Vanaf welke leeftijd kunnen meisjes schaamhaar krijgen?
Vanaf welke leeftijd kan een jongen een eerste zaadlozing hebben?
Vanaf welke leeftijd kan een jongen verandering aan zijn stem opmerken?
Rond welke leeftijd krijgen de meeste meisjes hun eerste menstruatie?
Wat valt je op als je het ‘begin van de groeispurt’ vergelijkt bij meisjes en jongens?
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Gebeuren alle veranderingen op hetzelfde moment bij iedereen? Leg uit.
Wat betekent het als jouw ontwikkeling vroeger of later start dan bij anderen?
Waarom kan deze grafiek geruststellend zijn voor jongeren?
4 De veranderingen die je doormaakt tijdens de puberteit laten je soms alles in vraag stellen. Lees de vragen van de jongeren hieronder. Luister daarna naar de adviezen die je leerkracht geeft. Noteer het juiste nummer in de bol bij de vragen.
Beste, ik was me en toch heb ik acne. Hoe kan dat?
Help a girl out! Ik heb een donkerdere snor dan mijn oudere broer!
Oh my god, mijn stem doet de laatste tijd echt raar …
Komt mijn groeispurt nog of is er iets mis met mij? *stresssssy boy*
Hoe weet ik of mijn schaamlippen normaal zijn?
Geslachtskenmerken
De geslachtskenmerken kunnen onderverdeeld worden in primaire en secundaire geslachtskenmerken.
– primaire geslachtskenmerken zijn geslachts- en voortplantingsorganen die bij de geboorte al aanwezig zijn (bv. penis en teelballen bij jongens, vagina en schaamlippen bij meisjes).
– secundaire geslachtskenmerken ontwikkelen zich later tijdens de puberteit, zoals borstvorming, schaamhaar en stemverandering. Deze ontstaan door een toename van hormonen (testosteron bij jongens, oestrogeen bij meisjes).
1.3 Wat een prachtlijf
Hallo, iedereen met een vagina!
Het vrouwelijk lichaam is best complex. Van “Waar zit de clitoris?” tot “Hoe zien ‘normale’ schaamlippen eruit?”... er komt best veel bij kijken. Even voor de duidelijk: er bestaat geen perfect lichaam, want iedereen is anders.
Laten we het even hebben over alles wat je moet weten over de V-zone (alles wat met je vagina en vulva te maken heeft). Met handige schemaatjes maken we duidelijk wat er daar beneden nu eigenlijk allemaal gebeurt.
1 De geslachtsdelen zitten aan de binnenkant en buitenkant van ons lichaam.
Bekijk de tekeningen en noteer het juiste begrip bij elk onderdeel. Kies uit het woordkader.
vulva = uitwendig deel van het vrouwelijke geslachtsorgaan, alles wat je van buitenaf ziet. vagina = inwendig kanaal dat leidt naar de baarmoeder.
2 We herhalen nog even om te zien of je alles goed begrepen hebt. In de woordkaders naast de afbeeldingen staat bij sommige geslachtsdelen een letter tussen haakjes. Noteer die letters bij de juiste beschrijving in de tabellen hieronder.
Buitenkant:
Behaarde huidplooien die lopen van de venusheuvel tot voorbij de vaginaopening. Ze beschermen de binnenste delen tegen vuil, wrijving en uitdroging.
Dunne, vochtige huidplooien aan weerszijden van de vaginale opening. Ze houden ongewenste bacteriën weg uit de vagina, beschermen tegen letsels of kwetsuren en bevatten veel zenuwuiteinden.
Hier komt de urine uit. Tip: Veeg van voor naar achter af om een blaasontsteking te voorkomen.
Het gevoelige topje ligt waar de binnenste schaamlippen samenkomen. Het grootste gedeelte kan je niet zien, omdat het zich in je lichaam bevindt. Het zorgt voor seksueel genot.
Binnenkant:
Een gespierd, peesvormig orgaan. Het is verbonden met de vagina, de eileiders en de eierstokken. Hier groeien baby’s tijdens de zwangerschap.
vervoeren eicellen van de eierstokken naar de baarmoeder
maken hormonen aan en bevatten eicellen
Een buisvormig orgaan van ongeveer 10 centimeter. Het loopt van de vaginaopening naar de baarmoeder. Het laat menstruatiebloed en baby’s passeren en kan worden gepenetreerd tijdens seks.
3 Scan de QR-code en kies één vraag die jij interessant vindt. Lees het antwoord en vat het in je eigen woorden samen. Noteer.
Mijn gekozen vraag:
Samenvatting:
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Deel met de klas. Leg jouw vraag en antwoord uit aan een klasgenoot. Luister ook naar iemand anders. Noteer hieronder nog één nieuw weetje.
Hallo, iedereen met een penis!
Het mannelijk lichaam lijkt misschien eenvoudiger, maar ook hier gebeurt er heel wat. Van “Hoe werkt een erectie?” tot “Waarom zijn mijn ballen niet even groot?” … er komt best wat bij kijken. Ook voor jongens geldt: er bestaat geen perfect lichaam, want iedereen is anders.
1 De geslachtsdelen zitten aan de binnenkant en buitenkant van ons lichaam.
Bekijk de tekeningen en noteer het juiste begrip bij elk onderdeel. Kies uit het woordkader.
2 We herhalen nog even om te zien of je alles goed begrepen hebt. In de woordkaders boven de afbeeldingen staat bij de geslachtsdelen een letter tussen haakjes. Noteer die letters bij de juiste beschrijving in de tabel hieronder en op de volgende pagina.
Buitenkant:
Het deel van de penis tussen de onderbuik en de eikel.
Het ronde gevoelige topje van de penis.
Een huidplooi rond de eikel die heen en weer kan schuiven. Ze beschermt de eikel tegen bacteriën.
De opening van de urinebuis, bovenaan op de eikel. Hierlangs verlaten urine en sperma het lichaam (maar nooit op hetzelfde moment).
De huidplooi waarin de teelballen en bijballen zitten, samen met het begin van de zaadleiders. Een ander woord is scrotum.
Binnenkant:
Een buis van ongeveer 20 cm die van de blaas tot aan de eikel loopt. Via deze buis verlaat urine het lichaam en wordt ook sperma afgevoerd.
Een klier rond de urinebuis die vocht aanmaakt om de zaadcellen te beschermen. Als je klaarkomt, duwt het prostaatvocht het sperma naar buiten.
Kliertjes die voorvocht produceren. Dit vocht maakt de eikel vochtig en helpt de urinebuis schoon te spoelen.
Klieren die een vloeistof produceren die samen met de zaadcellen het sperma vormt.
Hier worden de zaadcellen tijdelijk opgeslagen en krijgen ze de tijd om te rijpen.
Buisjes die zaadcellen vervoeren van de bijballen naar de urinebuis.
Buisvormige delen in de schacht die zich bij opwinding vullen met bloed. Daardoor wordt de penis hard (erectie).
Organen die zaadcellen en hormonen aanmaken. Ze verschillen vaak wat in grootte en hangen meestal niet op exact dezelfde hoogte.
3 Scan de QR-code en kies één vraag die jij interessant vindt. Lees het antwoord en vat het in je eigen woorden samen. Noteer.
Mijn gekozen vraag:
Samenvatting:
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Deel met de klas. Leg jouw vraag en antwoord uit aan een klasgenoot. Luister ook naar iemand anders. Noteer hieronder nog één nieuw weetje.
De cyclus van het lichaam
2.1 Voor alles een eerste keer
1 Lees de getuigenissen van Zayn en Mina. Beantwoord daarna de vragen. Noteer.
Zayn: “Oké, dit was echt raar… Ik werd wakker en mijn onderbroek was nat. ��
Eerst dacht ik: nee hè, heb ik in mijn bed geplast ofzo?! Maar het rook niet echt naar urine, dus ik snapte er niks van.
Na wat opzoekwerk (dank u, TikTok) bleek dat ik een ‘natte droom’ had gehad. (Had echt geen idee dat dat bestond.) Blijkbaar komt er dan sperma vrij terwijl je slaapt, een zaadlozing dus. Uiteindelijk gewoon gedoucht en mijn boxershort en lakens in de was gegooid. Achteraf gezien dus helemaal normaal, maar op dat moment… toch even schrikken, man.”
Mina: “Hey, ik heb een half jaar geleden voor de eerste keer mijn maandstonden gekregen. In het begin had ik echt geen idee wat ik moest doen. Gelukkig kon ik er met mijn mama over praten (thank god). Zij heeft mij uitgelegd hoe maandverband en tampons werken, dus dat hielp wel. Maar toen zei ze ook dat ik nu ‘vruchtbaar’ ben en ik was echt van: euhm … wat?! ��
Wat ik nog altijd niet helemaal snap: wanneer ze gaan komen? Soms zijn ze er ineens, soms duurt het langer… echt geen logica precies. Dus ja, ik heb het intussen wel wat onder controle, maar soms blijft het toch een beetje gokken.”
Markeer in de tekst telkens over welke ‘eerste keer’ het gaat.
Waar vonden Zayn en Mina uitleg of hulp?
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Wat is hetzelfde aan de ervaring van Zayn en Mina?
Wat betekent het volgens jou dat Mina’s mama zegt dat ze nu ‘vruchtbaar’ is?
Vanaf welk moment is iemand dus vruchtbaar volgens deze getuigenissen?
– meisjes: vanaf
– jongens: vanaf
2.2 De wondere wereld van de menstruatie
In het vorige hoofdstuk zei Mina dat haar maandstonden soms onverwachts komen. Het lijkt misschien random, maar er zit wel degelijk een systeem achter. Dat systeem noemen we de menstruatiecyclus. Meer weten? Lees snel verder!
Wist je dat …
meisjes gemiddeld ongeveer twee eetlepels bloed per maand verliezen? het elk jaar op 28 mei World Menstruation Day is?
Walt Disney in 1940 een film maakte over menstruatie? ijsberen zich sterk aangetrokken voelen tot gebruikte tampons? het woord ‘menstruatie’ letterlijk ‘maandelijks’ betekent? er wereldwijd meer dan 5000 verschillende benamingen zijn voor menstruatie?
1 Best gek hoeveel er over menstruatie te vertellen valt … Maar wat weten jullie er eigenlijk al over? Vul de woordspin over menstruatie aan. Werk per twee. Tip: Je mag woorden opschrijven, voorbeelden geven of korte zinnen formuleren. Twijfel je? Geen probleem, dit is een denkoefening.
biologie menstruatieproducten
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
menstruatie
synoniemen andere bedenkingen
gevoelens
lichamelijke klachten
Vergelijk jullie woordspin met die van een ander duo en bespreek de volgende vragen:
Wat wisten jullie al?
Wat verraste jullie?
Waar zijn jullie nog niet zeker over?
2 Jullie weten al heel wat, maar hoe werkt het precies in je lichaam? Dat kom je nu stap voor stap te weten. Bekijk de video en voer daarna de opdrachten uit.
Kruis het juiste antwoord aan: Een menstruatiecyclus is …
… de periode waarin je menstrueert tot de volgende menstruatie.
… de volledige periode waarin een meisje haar maandstonden heeft.
… de periode waarin een vrouw vruchtbaar is en zwanger kan worden.
… de periode waarin het lichaam even ‘pauze neemt’ tussen twee menstruaties.
Vul aan: Een menstruatiecyclus duurt gemiddeld dagen.
Markeer alle juiste uitspraken:
– De baarmoeder is een spier
– De menstruatiecyclus gebeurt maar één keer.
– De baarmoeder bereidt zich elke maand voor op een baby.
– Elke dag komt een eitje vrij uit de eierstokken.
Zet de stappen van de menstruatiecyclus in de juiste volgorde. Nummer van 1 tot 4.
De baarmoeder stoot bloed en slijmvlies af (menstruatie).
Een eicel rijpt in de eierstok.
De eicel komt vrij (eisprong).
Het baarmoederslijmvlies wordt dikker.
Wat gebeurt waar? Verbind wat samen hoort.
eierstok eileider
baarmoeder
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
De eicel rijpt hier.
De eicel kan hier bevrucht worden.
Het slijmvlies wordt dikker.
Waarom wordt het baarmoederslijmvlies dikker tijdens de cyclus? Noteer.
Waarom wordt dat slijmvlies weer afgebroken? Noteer.
De menstruatiecyclus is dus de periode vanaf het moment dat een eicel begint te rijpen tot aan de menstruatie. Deze periode bestaat uit vier fases. Omdat die vier fases zich steeds opnieuw herhalen, spreken we van een cyclus.
3 Bekijk de illustratie van de vier fases van de menstruatiecyclus. Onder de illustratie vind je vier beschrijvingen van wat er op dat moment in het lichaam gebeurt. Koppel elke beschrijving aan de juiste fase door het nummer bij de passende uitleg te noteren.
fase
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
beschrijving
Het baarmoederslijmvlies wordt dikker (luteale fase) - De baarmoeder maakt een zachte, dikkere binnenlaag aan om een eventueel bevruchte eicel te laten innestelen. Dit duurt gemiddeld twaalf tot veertien dagen.
De eicel rijpt (folliculaire fase) - De eicel rijpt in een van de eierstokken. Dit gebeurt onder invloed van het hormoon oestrogeen en duurt ongeveer twee weken.
Menstruatie (maandstonden) - De extra laag in de baarmoeder wordt afgestoten omdat er geen bevruchting is. Dit zorgt voor bloedverlies via de vagina. Deze fase duurt ongeveer vijf dagen, daarna begint een nieuwe cyclus.
De eicel komt los (eisprong of ovulatie) - De rijpe eicel komt los uit de eierstok en wordt opgevangen door de eileider die het naar de baarmoeder brengt. Dit is het moment waarop bevruchting door een zaadcel mogelijk is. Deze fase duurt één tot twee dagen en vindt meestal plaats rond de 14e dag van de cyclus.
Menstruatiecyclus
We noemen dit een cyclus, omdat dit betekent dat iets zich telkens opnieuw herhaalt. De menstruatiecyclus duurt gemiddeld 28 dagen, maar dit kan verschillen van persoon tot persoon. Het lichaam maakt zich elke maand opnieuw klaar voor een mogelijke zwangerschap.
De menstruatiecyclus bestaat uit vier fases:
– de eicel rijpt (folliculaire fase)
--> In de eierstok rijpt een eicel onder invloed van hormonen.
– eisprong (ovulatie)
--> De eicel komt los en kan bevrucht worden (rond dag 14).
– de baarmoeder bereidt zich voor (luteale fase)
--> De baarmoeder maakt een zachte, dikkere laag aan.
– menstruatie (maandstonden)
--> Geen bevruchting? Dan wordt de laag afgestoten --> bloedverlies
Daarna begint de cyclus opnieuw.
It’s never just a period … Herinner je je dit nog uit de Starter? Dit fragment komt uit de campagne van Bodyform:
“We vertellen meisjes vaak een simpel verhaaltje: Je krijgt je regels rond je twaalf. Elke 28 dagen opnieuw. Met wat pijn erbij. Later krijg je kinderen. En dan blijven die regels komen… Tot je lichaam rond je vijftig ‘met pensioen gaat’. Klinkt logisch, toch? Maar in het echt is het helemaal niet zo simpel. En als we doen alsof dat wél zo is, dan lijkt alles wat anders loopt ineens raar of “niet normaal”. Terwijl dat niet klopt. Het gevolg? Meisjes en vrouwen gaan zich onzekerder voelen. Pijn wordt soms niet serieus genomen. Schaamte groeit. Er wordt gewoon te weinig gepraat over wat er écht gebeurt in ons lichaam. Laten we hier verandering in brengen!”
Niet iedereen ervaart haar menstruatie op dezelfde manier. Sommigen hebben klachten of problemen. In deze opdracht leer je hoe je klachten kan herkennen en begrijpen, en hoe je erop kan reageren.
4 Werk in groepen van twee of drie leerlingen. Je krijgt van de leerkracht een kaartje met een probleem en kort wat uitleg. Bespreek samen jullie kaartje en word expert! Beantwoord de volgende vragen.
Wat is het probleem? (in je eigen woorden)
Welke klachten horen hierbij?
Is dit ‘normaal’ of moet je ermee naar de dokter?
Wat kan iemand doen als ze dit heeft?
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
5 Vorm nieuwe groepen (= een mix van experts). Leg jouw probleem uit aan de anderen. Vul zo het onderstaande schema in.
probleem Wat is het? klachtenWat kan je doen?
menstruatiepijn
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
PMS
onregelmatige cyclus
PCOS
endometriose
Menstruatieklachten
Niet iedereen ervaart menstruatie op dezelfde manier. Voor de ene persoon verloopt dit zonder veel last, voor de andere gaat dit gepaard met klachten of problemen.
Dit is normaal, want elk lichaam is anders.
Er kunnen verschillende klachten of problemen ontstaan:
– menstruatiepijn: krampen in de buik of rug tijdens de menstruatie
– PMS (premenstrueel syndroom): lichamelijke en emotionele klachten vóór de menstruatie
– onregelmatige menstruatie: Je cyclus komt niet elke maand op hetzelfde moment.
– PCOS: hormonale aandoening die de werking van de eierstokken beïnvloedt
– endometriose: aandoening waarbij weefsel op de verkeerde plaats groeit en pijn kan veroorzaken
Het is belangrijk om niet met de klachten te blijven zitten. Je kan erover praten met iemand die je vertrouwt of hulp zoeken bij een arts als dat nodig is.
2.3 Level up: je lichaam in actie
We weten nu wat er gebeurt tijdens de menstruatiecyclus, maar wanneer ben je dan eigenlijk vruchtbaar?
1 Bekijk hieronder het lege schema van een menstruatiecyclus (28 dagen). Volg het stappenplan om het stapsgewijs in te vullen.
De ovulatie en vruchtbare dagen bij een gemiddelde cyclus
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Stap 1: menstruatie
Kleur de dagen van de menstruatie. Dit zijn de dagen waarop het lichaam bloed en slijmvlies afstoot.
Welke dagen zal je kleuren?
Gebruik:
• donkerrood voor de eerste, zwaardere dagen
• lichter rood / roze voor de laatste, lichte dagen
Stap 2: ovulatie (eisprong)
Omcirkel de dag van de eisprong.
Welke dag is dit gemiddeld?
Stap 3: de vruchtbare dagen
Lees de tekst op de volgende pagina aandachtig.
Kleur nu de vruchtbare dagen groen.
Welke dagen zal je kleuren?
Waarom is het moeilijk om de vruchtbare periode exact te voorspellen?
Wanneer ben je vruchtbaar?
Je bent het meest vruchtbaar rond de eisprong. Een eicel leeft ongeveer 12 tot 24 uur na de eisprong. De dag van de eisprong ben je dus het meest vruchtbaar. Soms kan je ook nog de dag erna zwanger worden, als de eicel wat langer leeft.
Je bent echter ook enkele dagen vóór de eisprong vruchtbaar. Zaadcellen kunnen namelijk tot vijf dagen overleven in het lichaam van de vrouw. Je kan dus ook zwanger worden door een zaadcel die vijf dagen eerder in je vagina kwam.
In totaal zijn er dus ongeveer zes tot zeven vruchtbare dagen per menstruatiecyclus: de dag van de eisprong de dag erna de vijf dagen ervoor
Let op: Dit is geen exacte wetenschap. In het echte leven kan de eisprong vroeger of later plaatsvinden. De vruchtbare periode kan dus sterk schommelen, zelfs bij vrouwen met een heel regelmatige cyclus.
dag
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Wat gebeurt er? kans op zwangerschap
1-8 menstruatie + opbouw heel klein
9-13 eicel rijpt toenemend
14 eisprong groot
15 net na eisprong nog mogelijk
16-28 afbraakfase zeer klein
Je hebt net gezien wanneer je in je cyclus vruchtbaar bent, maar dat roept misschien een andere vraag op: “Vanaf wanneer ben je eigenlijk vruchtbaar in je leven?” En blijft dat altijd zo? Spoiler: Je lichaam heeft daar wel degelijk een planning voor. Maar (zoals je misschien al doorhebt) loopt ook die planning niet bij iedereen exact hetzelfde.
2 Beantwoord de vragen. Kruis aan wat jij denkt dat klopt. Beluister daarna het artikel en verbeter je antwoorden indien nodig.
Vanaf wanneer kan een meisje zwanger worden?
vanaf 10 jaar vanaf de eerste menstruatie
Vanaf wanneer is een jongen vruchtbaar?
vanaf 12 jaar van zodra hij seks heeft
Zijn vrouwen hun hele leven even vruchtbaar?
vanaf 18 jaar van zodra ze seks heeft
vanaf 18 jaar vanaf de eerste zaadlozing
ja neen
Wanneer is de kans om zwanger te worden het grootst?
rond 25 jaar
rond 40 jaar
Zijn mannen hun hele leven vruchtbaar?
Ja, altijd evenveel.
Nee, ze zijn niet meer vruchtbaar rond 40 jaar.
op elke leeftijd evenveel alleen tijdens de puberteit
Ze blijven vruchtbaar, maar de kwaliteit kan veranderen. Alleen tijdens de puberteit.
Wat denk jij: Kan iedereen zomaar kinderen krijgen? Waarom wel of niet? Noteer.
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
allesoverseks.be is een betrouwbare Vlaamse site van Sensoa (het Vlaams expertisecentrum voor seksuele gezondheid). Je vindt er informatieve en neutrale antwoorden op vragen over seks, relaties, lichaam, soa’s, zwangerschap, anticonceptie, grenzen en gender.
Vruchtbaarheid
Meisjes zijn vruchtbaar vanaf de eerste menstruatie, jongens vanaf de eerste zaadlozing. Vanaf dat moment kan een zwangerschap ontstaan.
Het lichaam maakt zich tijdens de menstruatiecyclus elke maand opnieuw klaar voor een mogelijke zwangerschap. Zoals je al leerde bestaat die cyclus uit vier fases.
Tijdens de cyclus is een meisje/vrouw ongeveer zes à zeven dagen vruchtbaar: de dag van de eisprong, de dag erna en de vijf dagen ervoor. Belangrijk: Dit is geen exacte wetenschap, de eisprong kan vroeger of later plaatsvinden.
De vruchtbaarheid verandert ook doorheen ons leven, zowel bij vrouwen als bij mannen:
– Vrouwen
--> vanaf eerste menstruatie tot menopauze (± 50 jaar)
--> meest vruchtbaar rond 25 jaar
– Mannen
--> vanaf productie van zaadcellen
--> geen duidelijk eindpunt
--> kwaliteit neemt af vanaf ± 40-45 jaar
De periode waarin je vruchtbaar bent, wordt ook wel de ‘reproductieve leeftijd’ genoemd.
Maar: niet iedereen is (even) vruchtbaar, verminderde vruchtbaarheid komt ook voor.
2.4 Nog eventjes wachten met die baby’s
Je hebt gezien dat je lichaam vanaf de puberteit vruchtbaar wordt. Maar dat betekent natuurlijk niet dat je ook meteen een baby wil. Gelukkig bestaan er manieren om een zwangerschap te voorkomen, je lichaam beter te leren kennen én bewuste keuzes te maken voor jezelf en anderen. Dat noemen we anticonceptie.
1 ‘Anticonceptie uitgelegd’. Werk in groepen van twee of drie leerlingen en maak een minipresentatie over een anticonceptiemiddel. Luister naar de uitleg van de leerkracht en volg het stappenplan.
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Stap 1: Surf naar de website van allesoverseks.be en klik op de rubriek ‘anticonceptie’. Zoek informatie op over het anticonceptiemiddel dat jullie groep van de leerkracht kreeg.
Stap 2: Beantwoord de volgende vragen:
Wat is het?
Hoe ziet het eruit? (foto toevoegen)
Hoe betrouwbaar is het?
Hoeveel kost het?
Hoe werkt het?
Hoe gebruik je het?
Wat zijn de voor- en nadelen?
Beschermt het tegen soa’s (= seksueel overdraagbare aandoeningen)?
Stap 3: Bereid jullie presentatie voor aan de hand van deze checklist:
Ik begrijp hoe het middel werkt.
Ik leg het uit in eenvoudige taal.
Ik gebruik mijn eigen woorden.
Ik controleer informatie.
Mijn presentatie is duidelijk en overzichtelijk.
Iedereen in de groep doet mee.
Belangrijk: Anticonceptie gaat dus niet alleen over zwangerschap voorkomen, maar ook over verantwoordelijkheid, respect en gezondheid!
Van theorie naar praktijk. Je hebt net verschillende anticonceptiemiddelen leren kennen. Maar… in het echte leven is kiezen niet altijd zo simpel. Iedere persoon en elke situatie is anders. Tijd om zelf na te denken.
2 ‘Anticonceptieadvies’. Werk in groepen van twee of drie en volg het stappenplan.
Stap 1: Jullie krijgen twee casussen. Lees ze aandachtig en beantwoord de bijbehorende vragen. Maak gebruik van:
de anticonceptie-matrix van Sensoa je eigen kennis (denk aan de presentaties) eventueel extra opzoekwerk
Stap 2: Houd de volgende vragen in je achterhoofd:
Wat is belangrijk voor deze persoon?
Wat wil deze persoon vermijden of net bereiken?
Stap 3: Noteer per casus een antwoord op de volgende vragen:
Welk anticonceptiemiddel raden jullie aan?
Waarom is dit volgens jullie de beste keuze?
Waarom zijn andere middelen minder geschikt?
3 Speel het ‘Anticonceptie, wat is het?’- spel. Luister naar de uitleg van de leerkracht.
Anticonceptie
Anticonceptiemiddelen zijn middelen die gebruikt worden om een zwangerschap te voorkomen. Er bestaan verschillende soorten en elk heeft zijn eigen werking en gebruik:
– met hormonen: pil, pleister, ring, prikpil, implantaat, hormonaal spiraal – zonder hormonen: koperspiraal, mannencondoom, vrouwencondoom
--> Condooms zijn de enige anticonceptiemiddelen die ook beschermen tegen soa’s.
Wat kies je nu best? Er is geen ‘beste’ anticonceptie. De juiste keuze hangt af van: je lichaam, je levensstijl, hoe vaak je eraan wil denken, of je bescherming tegen soa’s nodig hebt.
Laat je vooral goed informeren en kies wat bij jou past.
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Dat was toen … en nu?
Je lichaam werkt vandaag niet anders dan 100 of zelfs 1000 jaar geleden. De puberteit en de menstruatiecyclus zijn altijd hetzelfde gebleven. Maar… hoe mensen daarover denken? Dat veranderde wél. Vroeger werd menstruatie vaak gezien als iets dat geheim moest worden gehouden, dat vies - of zelfs gevaarlijk - was. Vandaag praten we er veel opener over. Maar zijn we er al helemaal?
3.1 1978 versus 2023, een wereld van verschil
1 Bekijk het fragment uit 1978 waarin Roland Verstraelen het heeft over menstruatie. Bekijk daarna ook het fragment uit 2023 waarin de influencer
Elodie Gabias het heeft over haar menstruatie. Wat valt je op aan de fragmenten? Beantwoord de vragen. Noteer in de tabel.
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Hoe praten ze over menstruatie?
Welke woorden gebruiken ze? Wat valt op aan het taalgebruik?
Hoe voelt dit fragment aan? Kies twee woorden. Gebruik het emotiewiel.
2 Vergelijk beide fragmenten en beantwoord de volgende vragen klassikaal.
Wat is het grootste verschil? Wat is hetzelfde gebleven Waarom denk je dat mensen vandaag opener over menstruatie praten? Denk je dat het taboe helemaal verdwenen is? Waarom wel/niet?
Vroeger werd er vaak voorzichtig, afstandelijk of zelfs ongemakkelijk over menstruatie gesproken. Vandaag zie je influencers en bekende mensen die er open over praten op sociale media of in TV-programma’s. Comedian Amy Schumer vertelde trots op de rode loper dat ze een jurk droeg van Vivienne Westwood, schoenen van Tom Ford en een tampon van O.B.
We hebben dus al een lange weg afgelegd. Hoe men door de eeuwen heen keek naar menstruatie, zegt veel over de maatschappij van toen.
vraag Roland Verstraelen
Elodie Gabias
3 Lees de tekstfragmenten en bekijk de foto’s. Koppel ze aan de juiste historische periode. Noteer de nummers op de tijdslijn.
1
3 2
Aan het eind van de 19e eeuw dachten sommige artsen dat ongesteldheid een ziekte was. De Engelse arts Edward Clark beweerde dat naar school gaan tijdens de menstruatie schadelijk zou zijn voor de geslachtsorganen.
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
4
In Centraal-Togo vertelt Inna aan haar kleindochter Denise hoe meisjes vroeger met hun menstruatie omgingen. Op de eerste dag moesten ze zich verstoppen en mochten ze het huis niet binnen. Tijdens hun menstruatie verbleven ze in een aparte kamer aan de rand van het dorp. Iedereen wist het, en vier dagen lang brachten dorpsbewoners eten. ’s Avonds kwamen jongeren langs om te praten, te zingen en samen te zijn. “Aan alle meisjes wereldwijd, ook in afgelegen gemeenschappen: je hoeft je niet te schamen omdat je menstrueert. Dit gaat over onze rechten!” – Denise, Togo
Een Duitse theologe beweerde in de 12e eeuw dat onze maandelijkse bloedingen de schuld waren van de ongehoorzame Eva.
5
Ten tijde van de Grieken werd menstruatie nog gezien als iets gezonds. Bloeden zag men als een natuurlijk en noodzakelijk proces van reiniging. Niks geen zonde, onreinheid, zwakte of hysterische vrouwen. Gewoon een natuurlijk proces. Bij mannen werd trouwens ook gesproken over menstruatie, in de vorm van aambeien.
3.2 De geschiedenis van het maandverband & co
In het fragment uit Bloedserieus zag je dat Elodie Gabias kiest voor tampons: handig en comfortabel. Maar zo vanzelfsprekend is dat niet altijd geweest. Denk maar aan het ‘regelverband’ van begin vorige eeuw. Heb je die foto gezien? Eerlijk … dat zag er toch een pak minder comfortabel uit.
We lopen er vandaag niet mee te pronken - why not, in feite? Tampons en maandverband zitten meestal netjes verstopt in een tasje. Maar eigenlijk mogen we er best blij mee zijn. Want hoe deden vrouwen dat vroeger? Wel, euh … niet zo praktisch als vandaag. Tijd om even terug te gaan in de tijd.
1 Beluister de podcast over de geschiedenis van ‘menstruatieopvangmiddelen’. Beantwoord daarna samen met je buur de vragen.
Hoe vingen vrouwen vroeger hun menstruatie op?
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Pas in de 19e eeuw begonnen vrouwen onderbroeken te dragen. Wat droegen ze daarvoor dan? Of droegen ze niets? Leg uit.
Welke materialen gebruikten ze?
Zet de volgende ‘menstruatieopvangmiddelen’ in de juiste volgorde. Noteer 1 (= oud) tot 4 (= recent)
wegwerpmaandverband
stoffen doeken
maandverband met kleefstrip
gordel met herbruikbaar verband
Bekijk de foto. Weet je wat dit is? Zo ja, vertel de klas er alles over.
2 Dacht je dat dit een trechtertje was om in de keuken te gebruiken? Niet erg hoor, je bent niet alleen. Bekijk het vervolg van de video met Elodie Gabias en beantwoord de vragen.
Hoe heet dit ‘menstruatieopvangmiddeltje’?
Wat zijn de voordelen? Noteer.
Hoe moet je het gebruiken? Bespreek aan de hand van het stappenplan hieronder.
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Er bestaan vandaag heel wat menstruatieproducten. Maar er is geen ‘beste’ keuze. Het hangt af van je lichaam, je activiteit, je voorkeur, je situatie. Tijd om mee te denken.
3 Werk per twee. Lees de situaties op de volgende pagina. Kies per situatie het meest geschikte product en leg uit waarom. Je kan kiezen uit: maandverband tampons menstruatiecup menstruatieondergoed
Noor (14 jaar)
Noor sport veel en heeft training na school. Ze wil zich vrij kunnen bewegen en niet te veel moeten nadenken over haar menstruatie.
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
wil ’s nachts niet wakker moeten worden om haar product te vervangen.
Menstruatieproducten
(13 jaar)
Lotte heeft net haar eerste menstruatie gehad en vind het allemaal nog wat spannend.
wil graag een milieuvriendelijke keuze maken.
Menstruatieproducten zijn middelen die helpen om menstruatiebloed op te vangen. Ze zorgen voor hygiëne, comfort en zekerheid in het dagelijks leven.
Er bestaan verschillende soorten zoals maandverband, tampon, maar ook meer duurzame alternatieven zoals de menstruatiecup of menstruatieondergoed.
Er is geen ‘beste’ product. De keuze hangt af van: wat jij comfortabel vindt, je dagelijkse activiteiten, je ervaring, je voorkeur (wegwerp of herbruikbaar).
Lotte
Emma (15 jaar)
Sarah (16 jaar)
Emma
Sarah
3.3 Menstrueren, een dubbel taboe
1 Lees de uitspraken. Kruis de uitspraken aan die voor jou kloppen of herkenbaar (zullen) zijn. Belangrijk: Je hoeft straks niets persoonlijks te delen.
Vooral voor meisjes:
Als je je maandstonden hebt, wil je misschien niet dat anderen dat weten.
Je schaamt je om menstruatieproducten te kopen in de winkel.
Je durf t niet over menstruatieklachten te praten met iemand die je vertrouwt.
Je vindt menstruatiebloed vies.
Je vindt het vervelend om met een tampon of maandverband naar het toilet te gaan op school.
Voor iedereen:
Je voelt je ongemakkelijk als er over menstruatie wordt gepraat.
Je maakt soms grapjes over menstruatie (of hebt dat al gedaan).
Je weet niet goed wat je moet zeggen of doen als iemand erover begint.
Je denkt dat menstruatie iets is dat je beter privé houdt.
Je vindt dat er op school meer over gepraat mag worden.
Menstruatie is iets waar we nog veel te weinig over praten. En dat terwijl er elke dag zo’n 800 miljoen meisjes en vrouwen menstrueren. Gemiddeld bloedt een vrouw zo’n 3000 dagen in haar leven, dat is meer dan 8 jaar! Best zot als je erbij stilstaat, toch? Je maandstonden hebben is dus super normaal en toch voelt 1 op de 4 vrouwen zich ongemakkelijk om erover te praten met vrienden. Nog opvallender: 1 op de 8 vrouwen heeft zelfs geen geschikte menstruatieproducten. Hoe komt dat eigenlijk?
2 Bekijk de video en beantwoord de vragen. Noteer.
Waar komt menstruatieschaamte vandaan?
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Wat zijn de gevolgen van menstruatieschaamte?
Hoe kan menstruatieschaamte (en menstruatiearmoede) opgelost worden?
Waarom is de titel van de video ‘Menstrueren, een dubbel taboe’?
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Leg in je eigen woorden uit wat menstruatieschaamte en menstruatiearmoede betekenen. Vertel.
3 Bekijk de Instagramposts. Hebben ze te maken met menstruatieschaamte (A), met menstruatiearmoede (B) of met beide (A + B)? Noteer de passende letter(s) in de bol(len) bij elke post.
Menstruatie-armoede in Vlaanderen is geen randfenomeen. Na eerder Engels en Nederlands onderzoek, waaruit bleek dat 10% van de Engelse en Nederlandse meisjes al eens geen menstruatieproducten konden kopen wegens een gebrek aan financiële middelen, deed Caritas Vlaanderen hetzelfde.
Aan de hand van kwantitatief onderzoek bevroegen we 2.608 Vlaamse meisjes.
Daarnaast deden we een diepte-interview bij vier meisjes die aangaven in een situatie van menstruatie-armoede te leven.
situatie waarbij je niet genoeg middelen hebt om in basisverhoeften te voorzien
In 2020 bevroeg Caritas Vlaanderen meer dan 2600 meisjes in Vlaanderen over menstruatiearmoede. De resultaten werden samengebracht in deze infografiek. (Caritas zet zich in Vlaanderen en Brussel in voor armoedebestrijding, christelijke identiteit, pastorale zorg en vrijwillig engagement).
S amenvatting
4 Bekijk de infografiek hieronder en voer de opdracht uit.
Belangrijkste onderzoeksresultaten
In Vlaanderen heeft 12% van de meisjes tussen 12 en 25 jaar al wel eens niet genoeg geld gehad om menstruatieproducten te kunnen kopen.
Bij meisjes die leven in materiële deprivatie loopt dit op tot 45%
Bij jonge meisjes die leven in materiële deprivatie miste 15% al eens school bij gebrek aan menstruatieproducten.
Ongeveer 11% van de Vlaamse meisjes leende al eens menstruatieproducten omdat ze er zelf geen geld voor had.
5% van de Vlaamse meisjes bleef al eens weg van school omdat ze geen geld had om menstruatie-producten te kunnen kopen.
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Ongeveer 4% van de Vlaamse meisjes past vrijetijdsplannen aan omdat ze geen financiële middelen hebben om producten te kunnen kopen.
De helft van de Vlaamse meisjes gebruikte al wel eens een dubbel gevouwen zakdoek of een dubbele onderbroek omdat ze geen menstruatieproducten had.
Meisjes in materiële deprivatie doen dit vaker dan anderen: 65% van de meisjes in materiële deprivatie zoekt een andere oplossing.
De mentale impact van het niet kunnen aankopen van menstruatieproducten is groot. Het zorgt voor stress en angst voor lekken.
Maandverband blijft het populairste menstruatieproduct: 90% van de Vlaamse meisjes gebruikt het, tegenover 64% tampons en 8% menstruatiecups.
Een aantal Vlaamse meisjes neemt de pil door, omdat dit goedkoper is dan dure menstruatieproducten.
Kies één cijfer uit de infografiek dat jou opvalt (bv. 12%, 65%, 4% …)
Noteer het percentage hier:
Kies een van de onderstaande opties, leef je in en schrijf een kort verhaal (3-tal zinnen) over het percentage dat jij uitkoos.
Optie a: inleven – Stel je voor dat jij een van de personen achter dat cijfer bent:
“Vandaag kon ik niet … omdat …”
“Ik voelde mij … omdat …” “Wat anderen niet zien, is dat …”
Optie b: buitenstaander – Stel je voor dat jij een klasgenoot of de vriend, broer … bent van een van de meisjes achter dat cijfer.
“Ik merk dat iemand in mijn omgeving …”
Ik denk dat die persoon zich … voelt, omdat …” “Wat ik zou kunnen doen, is …”
Bedenk één concrete oplossing voor menstruatiearmoede op jullie school. Denk verder dan ‘automaten’ of ‘gratis producten uitdelen’. Noteer jullie idee:
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
hedendaagse reclames vaak blauwe druppels gebruiken voor menstruatieproducten? Pas in 2017 zagen tv-kijkers voor het eerst rode vloeistof in een maandverbandreclame: het merk Libresse kwam er als eerste mee.
Menstruatieschaamte en menstruatiearmoede
Menstruatieschaamte betekent dat je je schaamt voor je menstruatie en er niet over durft te praten. Dit uit zich in het verstoppen van producten, het niet willen dat anderen het weten, ongemakkelijk lachen of zwijgen en denken dat het ‘vies’ is. Vaak komt dit door taboes, opvoeding, opmerkingen van anderen of gebrek aan informatie.
Menstruatiearmoede betekent dat je niet genoeg geld of toegang hebt tot menstruatieproducten. Dit kan leiden tot thuisblijven van school, stress of schaamte, gebruik van onhygiënische oplossingen en minder kansen krijgen.
Menstruatieschaamte en menstruatiearmoede versterken elkaar. Dit wordt ‘het dubbele taboe’ genoemd. Als je je schaamt, praat je er minder over. Als je er niet over praat, blijft het probleem bestaan.
Gelukkig lijkt het taboe rond menstruatie vandaag een stuk minder zwaar dan vroeger. Waar mensen ooit hun wenkbrauwen fronsten bij het minste gesprek over ‘vrouwelijk bloed’, wordt er nu steeds vaker open en eerlijk over gesproken.
En er is nog goed nieuws. Uit onderzoek blijkt dat veel jongeren vandaag anders denken. Bijna 8 op de 10 jongens geven aan dat ze willen opkomen voor meisjes of vrouwen wanneer er kwetsende opmerkingen worden gemaakt over menstruatie. Evenveel jongens vinden het ook geen probleem om menstruatieproducten te kopen voor iemand anders. En bijna 7 op de 10 wil er zelfs méér over leren.
Dat toont iets belangrijks: we zijn op de goede weg! En hoe meer we erover praten, hoe normaler het wordt.
Wist je dat …
Niet enkel de mens verandert
4.1 Overgangen in de wereld
Zoals je al leerde, is de puberteit een overgangsperiode tussen het ‘kind zijn’ en ‘volwassen worden’. Die overgang wordt niet overal op dezelfde manier beleefd. In andere culturen zijn er bijzondere tradities die dit belangrijke moment in je leven in de kijker zetten. Je zal zien dat de eerste menstruatie voor meisjes vaak een belangrijk moment is.
1 Lees de omschrijvingen hieronder en noteer de nummers op de juiste plaats op de wereldkaart op de volgende pagina.
1 Inuit
De Inuit in Groenland hebben geen groot ritueel maar vaak is er wel iets kleins: een cadeautje, samen liederen zingen, … Voor jongens is er een feest als die rond hun 10 jaar hun eerste zeehond vangen, de meisjes krijgen rond hun 5 jaar een anaut (soort bontjas).
3 Kuna
In deze gemeenschap die voor de kust van Panama leeft, duren de ceremonieën soms maanden en worden ze enkel door de meisjes beleefd.
Bij het eerste ritueel gaan ze in afzondering tijdens de eerste menstruatie en worden ze ritueel gewassen. Het tweede ritueel is er als de meisjes 15 zijn. Dan wordt er een groot feest georganiseerd waarbij de familie van het meisje zelf bier brouwt en dit uitdeelt.
5 Last bell
2 Aborigines
De jongens in deze Australische gemeenschap maken een ceremonie door in drie delen: ze worden omhoog geworpen, ze worden besneden en worden nadien in een ceremonie ‘spiritueel volwassen’.
Voor de meisjes is er de ceremonie bij de eerste menstruatie waarbij ze worden geïsoleerd.
4 Menstruatiehutten
In sommige delen van India bestaan menstruatiehutten. Dat zijn aparte hutten waar meisjes of vrouwen moeten verblijven wanneer ze menstrueren. Menstruatie wordt daar soms gezien als onrein. Daarom mogen vrouwen tijdelijk niet in huis slapen of meedoen met het dagelijks leven. Veel mensen vinden deze gewoonte oneerlijk en ongezond. Vandaag zijn daar organisaties die strijden voor meer kennis, respect en betere leefomstandigheden voor vrouwen.
6 Amish
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
In Rusland vieren jongens en meisjes van 17 jaar het einde van het laatste jaar in het middelbaar met een groot feest. Ze vieren het einde van hun ‘lager onderwijs’ en de start van een nieuwe fase in het leven. Dit gebeurt meestal rond 25 mei waarbij de schoolbel voor de laatste keer gaat.
7 Roma
De Amish gemeenschap is erg afgesloten van de rest van de wereld. Als jongens en meisjes de leeftijd van 16 jaar bereiken mogen ze een weekend buiten hun gemeenschap doorbrengen om ‘de buitenwereld te leren kennen’.
In de Roma-cultuur wordt een jongen volwassen vanaf het huwelijk. In deze cultuur is familie heel erg belangrijk. Ook meisjes worden volwassen door het huwelijk maar de échte verantwoordelijkheden krijgen ze pas wanneer ze moeder worden.
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
4.2 De mensen en hun omgeving veranderen samen
Doorheen zijn leven verandert de mens enorm, zowel fysiek als mentaal. Maar ook de omgeving van de mens verandert steeds. Dit is altijd al zo geweest, doorheen de eeuwen veranderden dorpen en steden van uitzicht, omdat de mensen die er wonen ook veranderen.
1 Ga zelf op onderzoek. De omgeving van de school of van waar je woont, is erg veranderd doorheen de tijd. Zoek twee plaatsen die veranderd zijn. Noteer ze hieronder en beantwoord kort de vragen.
Mijn twee plaatsen zijn:
––
Wat was er vroeger?
Wat is er nu?
Waarom werd dit gebouwd?
Om zulke dingen te onderzoeken bestaan beeldbanken, die vormen een schat aan informatie. Je maakt waarschijnlijk ook erg veel foto’s met je smartphone. Wat doe jij allemaal met die foto’s? Zijn er foto’s die je graag langere tijd wil bijhouden? Waarom? Hoe doe je dat dan?
2 Beluister het verhaal en voer de opdrachten uit.
In het verhaal hoorde je een aantal moeilijke woorden. Weet jij wat ze betekenen? Noteer. Zoek op indien nodig.
– botanicus:
– locaties:
– verstedelijking:
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Bekijk de beelden via de QR-code. Staan er plaatsen op die je kent? Zijn er plekken die zich vlakbij je woonplaats of school bevinden? Bespreek klassikaal.
4.3 De mensen in de maatschappij veranderen
1 Hoe kan de bevolking van een stad veranderen? Om te beschrijven hoe de samenstelling van een maatschappij (bevolking) verandert, worden moeilijke woorden gebruikt. Verbind de volgende woorden met hun betekenis. Zoek op indien nodig.
Dit gaat over hoeveel mensen die sterven en waarom.
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
fertiliteit
migratie
bevolkingsgroei
bevolkingsafname
vergrijzing
mortaliteit
Dit woord betekent dat bevolking toeneemt.
Dit woord omschrijft hoeveel baby’s er geboren worden.
Dit woord omschrijft hoe een samenleving meer oudere dan jongere mensen heeft.
Dit omschrijft hoe groepen mensen verhuizen van de ene plaats naar de andere. Binnen België of tussen landen.
Dit woord betekent dat de bevolking afneemt.
De woorden in de eerste kolom zijn allemaal voorbeelden van demografische processen. Dat zijn processen die de samenstelling van de bevolking (demografie) veranderen.
Wist je dat …
fertiliteit ook een ander woord is voor vruchtbaarheid?
2 Lees de onderstaande scenario’s. Welke demografische processen herken je? Er zijn soms meerdere antwoorden mogelijk.
scenario demografische processen
In een dorp worden steeds meer appartementen gebouwd. Er komt een nieuw rusthuis en de school heeft minder leerlingen.
Toen mijn grootvader zo oud was als ik, verhuisden mensen van het platteland naar de stad om daar werk te zoeken.
In België waren er in 2024 meer overlijdens dan geboortes. Toch groeide de bevolking aan omdat er meer mensen naar België verhuisden.
4.4 België groeit, de wereld ook
Ook in België veranderde veel doorheen de eeuwen, het aantal inwoners nam toe. Weet jij hoeveel mensen er nu in België wonen? Zoek het even op.
Op waren er inwoners in België.
Je kan dit vinden op de website van Statbel, een dienst van de overheid die allerlei statistieken over België en de inwoners bijhoudt.
1 Bekijk de grafiek hieronder en vul de zinnen aan. Noteer en schrap wat niet past.
Tussen 2005 en 2010 was er een .
Het verschil is ongeveer mensen.
Tussen 2020 en 2025 was er een
Het verschil is ongeveer mensen.
Besluit: In België is er dus sprake van een , maar dit gaat wel steeds sneller / trager.
2 Bekijk ook de volgende grafiek en beantwoord de vragen.
Vul de legende aan:
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
--> het aantal mensen tussen 17 en 67 jaar
Welke groep is het grootst in onze bevolking?
Wat verwacht men dat er zal gebeuren tussen 2022 en 2032?
Wat kan je hieruit besluiten?
Welk demografisch proces zien we hier? – --> het aantal mensen tussen 0 en 17 jaar
Niet alleen in België, maar overal ter wereld groeit de bevolking. Hoeveel mensen wonen er momenteel over de hele wereld? Zoek het even op.
Op waren er mensen in de wereld.
3 Bekijk de grafiek en beantwoord de vragen. Noteer en schrap wat niet past.
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Tussen 1800 en 1900 was er een .
Het verschil was groter / kleiner dan 2 miljard.
Tussen 1900 en 2000 was er een
Het verschil was groter / kleiner dan 2 miljard.
Besluit: De wereldbevolking groeit dus aan, dat gaat steeds sneller / trager.
Als je het besluit over België vergelijkt met het besluit over ‘de wereld’ zie je een belangrijk verschil: De bevolking groeit / neemt af, maar er is een groot verschil in de snelheid waarmee dat gebeurt.
Wat kan je hieruit besluiten?
4 Bekijk de wereldkaart hieronder. Hierop zie je hoe de bevolking in bepaalde gebieden zou aangroeien tegen 2050. Beantwoord de vragen. Noteer en schrap wat niet past.
Over de hele wereld wordt een groei / afname voorspeld.
Welke werelddelen zullen de sterkste groei kennen?
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Welke werelddelen zullen de minste groei kennen?
Een algemeen besluit is dus dat de bevolking het sterkst zal toenemen op het halfrond. Dat zijn vaak ook de landen met de hoogste / laagste armoedecijfers. Dit zijn ook gebieden waar vandaag nog steeds grote problemen zijn rond anticonceptie en soa’s.
Belangrijk: de cijfers op de kaart houden geen rekening met grote gebeurtenissen zoals natuurrampen, ziektes, epidemieën, …
5 Waar wonen al die mensen? Bekijk de grafiek hieronder en beantwoord de vragen.
Wat betekent ‘rurale bevolking’ en ‘stedelijke bevolking’? Noteer. Zoek de betekenis op als je het niet weet.
– rurale bevolking:
– stedelijke bevolking:
In welke gebieden woonden toen de meeste mensen? Kruis aan. rurale gebieden stedelijke gebieden in 1950 in 1975 in 2000 in 2025
Besluit: Er wonen nu meer mensen in een omgeving dan in een omgeving. Dat heeft invloed op de steden in de wereld, die zullen ook nog verder , dit proces noemen we ook
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Als mensen migreren van het platteland naar de stad, noemen we dit plattelandsvlucht. Het omgekeerde noemen we stadsvlucht.
6 Misschien zag je ooit al eens een ‘bevolkingspiramide’, maar wat is dat? Bekijk de voorbeelden hieronder en beantwoord de vragen.
vrouwen
mannen 15-20
Wat zie je? Vul aan. Een bevolkingspiramide is een grafiek die toont:
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Op de afbeelding hierboven zie je een ‘ideale piramide’. De piramide van België ziet er een beetje anders uit.
Wat kan je besluiten als je naar deze ‘piramide’ kijkt? Verbind de observatie met de betekenis.
een smalle basis
een brede middenlaag
een brede top veel volwassenen veel ouderen weinig jonge kinderen 65-70
4.5 Van situeren kan je leren
1 In de geschiedenis van Europa zijn er al veel ‘sterke vrouwen’ geweest. Lees de onderstaande voorstellingen. In welk domein speelden zij een belangrijke rol? Kies uit: sport, cultuur, wetenschap, literatuur of geneeskunde.
Marie Curie -
Deze vrouw werd geboren in Warschau en legde in Parijs samen met haar man de basis voor onderzoek met gebruik van röntgenstralen. Ze werd begraven in een loden kist omdat ze nog steeds radioactief kan zijn.
Annie M.G. Schmidt -
Deze vrouw schreef tal van bekende kinderboeken en gedichten. Dikkertje Dap en Pluk van de Petteflet ontstonden in haar werkplek in Amsterdam.
Nafi Thiam -
Deze atlete werd Olympisch, Europees en wereldkampioen op de zevenkamp. Ze is lid van de atletiekclub in Luik.
Astrid Lindgren -
Deze dame uit Stockholm werd wereldberoemd met haar boeken over de avonturen van Pipi Langkous.
Katharine Dexter McCormick-
Deze rijke Amerikaanse vrouw steunde wetenschappelijk onderzoek en vrouwenrechten. Ze is vooral bekend omdat ze de ontwikkeling van de eerste anticonceptiepil mee financierde, waardoor vrouwen meer zeggenschap kregen over hun lichaam. Ze overleed in Boston.
2 Lees de voorstelling van de sterke vrouwen nog eens. In elk tekstje wordt minstens één stad vermeld. Zoek de steden en vul de tabel hieronder aan. Gebruik een atlas indien nodig.
stad land
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Is het de hoofdstad? Nee? Welke stad dan wel?
Kan je die landen situeren ten opzichte van België? Hiervoor heb je de hoofd- en tussenwindrichtingen van de windroos nodig. Ken je ze nog? Noteer op de afbeelding.
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Situeer de landen vanuit de teksten over sterke vrouwen. Zoek een kaart van Europa en vul de onderstaande zinnen aan.
– ligt ten van België.
– ligt ten van België.
– ligt ten van België.
– ligt ten van België.
– ligt ten van België.
– ligt ten van België.
Natuurlijk kan je niet altijd vergelijken met België, maar moet je soms ook vergelijken met andere plekken.
Luik ligt ten van Brussel.
De geboorteplaats van Marie Curie ligt ten van de plaats waar ze werkte en stierf.
3 Je merkt dat het niet altijd even nauwkeurig is en je soms hetzelfde antwoord kan geven voor twee verschillende plekken. Dat merk je ook in de volgende oefening. Bekijk de afbeelding en vul de zinnen op de volgende pagina aan met ‘links’ of ‘rechts’.
Het donkerroze huis staat van het oranje huis.
De kerk staat van het lichtroze huis.
Het huis
van het oranje huis heeft een dakterras.
Het huis met de boom voor de deur staat van het blauwe huis.
Het bruine huis staat van het lichtroze huis en van het blauwe huis.
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
4 Als je een bepaalde plaats wil aanduiden of bereiken, zal je ook wat nauwkeuriger moeten zijn. Bekijk de kaart. Je locatie is aangeduid met een rode pin. Volg de instructies van de leerkracht om de weg naar de bibliotheek te vinden.
Noordstraat
Speel een rollenspel waarbij jij (of een medeleerling) de hulpdiensten belt en moet doorgeven waar je je bevindt. Luister naar de uitleg van de leerkracht.
Relatief en absoluut situeren
Als je de windrichtingen gebruikt om een plek te situeren, doe je dat altijd ten opzichte van een andere plek: ‘Nederland ligt ten noorden van België’. Dat is niet altijd nauwkeurig. Deze manier noemen we relatief situeren.
Als je de precieze aanduidingen gebruikt om een plek te situeren, is dat nauwkeuriger en concreet. Deze manier noemen we absoluut situeren.
Een handig hulpmiddel om absoluut te situeren, is coördinaten gebruiken. Het is de meest nauwkeurige manier om een plek aan te duiden en het werkt voor alle plaatsen ter wereld.
Parklaan
Nieuwstraat
Stationsstraat
5 Zoek de volgende coördinaten op en noteer wat de naam van de plaats is en in welk land het ligt. Lees daarna de gebeurtenissen onder de tabel, noteer de passende letter.
coördinaten plaats land letter
25.07447° N, 121.51519° E
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
52.377956° N, 4.897070° E
41.9546°N 87.6618°W
57.6745° N, 15.8435° E
A Dit was de geboorteplaats van Astrid Lindgren.
B Hier was de werkplek van Annie M.G. Schmidt.
C Dit is het eerste vaste museum ter wereld dat over menstruatie gaat.
D Op deze plaats werd Katharine McKormick begraven.
In een eerder hoofdstuk leerde je al over de bevolking en de processen zoals vergrijzing en verstedelijking. Dit soort processen veranderen de wereld voortdurend. Processen kunnen ook op een kaart voorgesteld worden, zoals we dat kunnen doen met de stijgende zeespiegel.
6 Scan de QR-code en beantwoord de vragen.
Wat voor kaart is dit? Welk proces (of de gevolgen ervan) kan je hier zien?
Wat kan je op deze kaart zien?
Zoek je school op deze kaart. Wat stel je vast?
Op andere kaarten kan je de gevolgen zien van bepaalde processen: als door de klimaatopwarming de Noordpool én Zuidpool smelten, dan zou de zeespiegel met 7 meter kunnen stijgen.
Wat zijn de gevolgen dan voor België en Nederland, denk je?
Ligt de omgeving van jouw school in zo een gebied? Vertel.
Denkwijzer
We herbekijken nu even de stelling van ‘Denkwijs’.
“Pubers
doen vervelend gewoon omdat ze er zin in hebben”
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Toen was ik het met de stelling. Nu ben ik het met de stelling.
Staaf je antwoord met twee nieuwe argumenten.
Argumenteren, hoe doe je dat?
Soms kom je in situaties terecht waarin je de ander wilt of moet overtuigen van jouw standpunt. Dat doe je door goede argumenten te geven. 1
Je neemt een standpunt in:
Ik vind dat … Ik denk dat … Volgens mij … 2
Je legt uit waarom je iets vindt: want … omdat … aangezien … = argumenteren
argument 1: argument 2:
In deze module hebben jullie geleerd wat menstruatie is en gezien dat dit heel normaal is. Toch merkten we ook dat er nog schaamte rond bestaat en dat niet iedereen toegang heeft tot menstruatieproducten. Maar wat doe je nu met die kennis? Seffens… kom je iemand tegen die zich schaamt, hoor je een foute opmerking of leer je iemand kennen die geen toegang heeft tot de producten.
Kom in actie. Werk in groep en maak een mini-actie die andere jongeren iets bijleert, laat nadenken of anders laat kijken.
1 Een goede voorbereiding is het halve werk
Stap 1: Oriëntatie – denk na over de volgende vragen
Wat vond jij het meest opvallend in deze module?
Wat moeten jongeren volgens jou écht weten over menstruatie?
Werk in groepen van 2 à 3 en kies een van de volgende opties (of stel zelf iets voor na goedkeuring van je leerkracht):
Straatinterview: Stel enkele vragen aan een aantal leerlingen op school en geef hen achteraf telkens een kort weetje.
Minispel: Maak een kort spel. Gebruik bijvoorbeeld kaartjes met enkele stellingen en laat de spelers raden of het waar of niet waar is. Geef na elk antwoord de uitleg.
Podcast – Maak een kort audiofragment van maximum 2 minuten waarin je een aantal minder bekende weetjes deelt.
Sketch – Speel een herkenbare situatie over menstruatie na die iedereen wel eens kan meemaken. Toon achteraf het probleem en de oplossing.
Noodpakket – Stel een menstruatiekit samen met producten die volgens jou noodzakelijk zijn en leg telkens uit waarom.
Shockvraag – Laat mensen reageren op een sterke vraag die men niet verwacht. Verzamel de antwoorden op post-its en bespreek daarna samen.
Stap 2: Werk jullie idee uit
Titel van ons project:
Ons doel. Wat willen we bereiken met onze actie?
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Onze doelgroep. Voor wie is het bedoeld?
Onze boodschap. Wat moeten de mensen onthouden?
Hoe gaan we het uitvoeren?
Stap 3: Aan de slag
Presenteer of toon jullie actie in 3 minuten aan de klas. Zorg dat:
jullie boodschap duidelijk is, iedereen meewerkt, het creatief en begrijpelijk is.
3 We kaarten na
Bespreek klassikaal de volgende vragen over de opdracht:
Wat heb je geleerd uit deze opdracht?
Wat ging goed?
Wat zou je anders doen?
Denk je dat jullie idee echt impact kan hebben? Waarom?
Vul aan: “Ik ben trots op ons project, omdat …”
Colofon
uitleggen wat de puberteit is en wat het met ons doet. uitleggen wat hormonen zijn en de geslachtshormonen oestrogeen en testosteron van elkaar onderscheiden. de primaire en secundaire geslachtskenmerken herkennen. de inwendige en uitwendige geslachtsdelen van de vrouw benoemen. de inwendige en uitwendige geslachtsdelen van de man benoemen. de menstruatiecyclus met de vier fases uitleggen. de verschillende menstruatieklachten herkennen. uitleggen wanneer iemand vruchtbaar is. de verschillende soorten anticonceptie benoemen en ‘anticonceptieadvies’ geven. verschillende gedachtegangen over menstruatie situeren op de tijdslijn. de evolutie van ‘menstruatieopvangmiddelen’ uitleggen. de verschillende menstruatieproducten en de werking ervan opnoemen. de begrippen menstruatieschaamte en menstruatiearmoede herkennen. verschillende overgangsrituelen linken aan plaatsen op de wereldkaart. uitleggen wat een beeldbank is en er zelf mee aan de slag gaan. de verschillende demografische processen opnoemen en uitleggen. de bevolkingsgroei in België en wereldwijd begrijpen aan de hand van grafieken. het verschil tussen plattelandsvlucht en stadsvlucht uitleggen. de vorm van een bevolkingspiramide verklaren en begrijpen. absoluut en relatief situeren. het taboe rond menstruatie doorbreken.
Woordenlijst
anticonceptie: middelen om zwangerschap en soa’s te voorkomen demografie: wetenschap die de samenstelling van een bevolking bestudeert demografische processen: veranderingen in een bevolking door geboorte, sterfte en migratie.
geslachtshormonen: de hormonen die van belang zijn voor de ontwikkeling van de secundaire geslachtskenmerken menstruatiecyclus: het maandelijkse hormonale proces waarbij het vrouwelijk lichaam zich voorbereidt op een mogelijke zwangerschap puberteit: de overgang van kind naar volwassene waarbij seksuele rijping plaatsvindt
Auteurs Faith Casier, Tina Lava en Stephan Fiers
Eerste editie
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
ISBN 978 90 4865 271 6 - KB D/2026/0417/015
Bestelnummer 90 850 0103 (module 3 van 5) - NUR 127 - Thema YPW 4CL
Verantwoordelijke uitgever die Keure, Kleine Pathoekeweg 3, 8000 Brugge
Bij de totstandkoming van dit lesmateriaal en de cover is gebruikgemaakt van generatieve AI-tools ter ondersteuning van redactie en formulering. Alle inhoud is redactioneel gecontroleerd en gevalideerd.
Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. No parts of this book may be reproduced in any form by print, photoprint, microfilm or any other means without written permission from the publisher. De uitgever heeft naar best vermogen getracht de publicatierechten volgens de wettelijke bepalingen te regelen. Zij die niettemin menen nog aanspraken te kunnen doen gelden, kunnen dat aan de uitgever kenbaar maken.
Die Keure wil het milieu beschermen. Daarom kiezen wij bewust voor papier dat het keurmerk van de Forest Stewardship Council® (FSC®) draagt. Dit product is gemaakt van materiaal afkomstig uit goed beheerde, FSC®-gecertificeerde bossen en andere gecontroleerde bronnen.
