MINDERHOUT
Een landschapsbeheersplan voor het Withof MINDERHOUT - Begin mei keurde minister Geert Bourgeois een landschapsbeheersplan goed voor het beschermde Withof, een van de belangrijkste monumenten van de stad. In het beheersplan wordt het herstel en het onderhoud van het park over een termijn van 27 jaar beschreven. Die ingrepen zijn gebaseerd op doorgedreven landschaps- en archiefonderzoek. De geïntegreerde studie komt tot nieuwe inzichten omdat het Withof in zijn ruimere omgeving wordt geplaatst. Het geeft ook een nieuwe kijk op de ontstaans- en ontwikkelingsgeschiedenis van Minderhout. Een unieke studie die meerdere jaren in beslag nam en later dit jaar ook in boekvorm zal verschijnen. Wij mochten het dossier al eens inkijken. De studie is uitgevoerd door het studiebureau Ars Horti uit Rumst. Onze gesprekspartners zijn Jan Bleys landschapsarchitect met een graduaat stedenbouw en een graduaat monumenten- en landschapszorg, en Jasper Bijnen, zoon des huizes, ingenieur bouwkunde. DHM: Wat moeten we ons voorstellen bij een landschapsbeheersplan? Voor zover we weten is dit het eerste door de minister goedgekeurde plan in de regio. Zo’n plan is een integrale visie op het landschap, dat leidt naar uitvoeringsvoorwaarden die vastgelegd worden voor een periode van 27 jaar. Er worden jaarprogramma’s uitgeschreven, waar-
door we in principe binnen die 27 jaar werken kunnen uitvoeren met beperkte administratieve voorwaarden. De eerste jaren moeten er uiteraard herstelwerken uitgevoerd worden, nadien hebben de beschreven werken meer betrekking op onderhoud. Indien werken voor subsidiëring in aanmerking komen ontvangen we een premie van maximaal 70 % op de kostprijs omdat verplichtte professionele restauratie veel duurder is dan gewoon herstel. DHM: Hoe zijn jullie gestart met de opmaak van het beheersplan? Familie Bijnen kocht het Withof in 1996 en hebben eerst het gebouw verder afgewerkt. Nadien,
Jan Bleys en Jasper Bijnen, de auteurs van een unieke historische studie. in 2003, kwam de tuin aan bod. Op advies van Monumenten & Landschappen lieten zij op basis van het toen nieuwe landschapsdecreet een geïntegreerde studie opmaken die het Withof kadert in zijn ruimte en de tijd. DHM: En wat waren jullie bevindingen? Zeer belangrijk is de vaststelling dat het verband of de harmonie tussen de verschillende monumenten zoals het Gelmelslot, de Laerhoeve, de Laermolen, het Withof, de kapel van O.L.Vrouwin-den-akker en de Sint-Clemens en de SintCatharinakerk, die vroeger sterk aanwezig was, nu bijna niet meer bestaat. Daardoor worden die monumenten nu te veel als afzonderlijke eenheden ervaren. Alles begon met de bouw van het Gelmelslot in de 9de eeuw, met de bouw van versterkte woningen als bijkomende verschansing die later de pastorijen van Wortel en Minderhout werden. De hoeves zoals o.a. de Treslonghoeve en de Laerhoeve ontgonnen en cultiveerden er het landschap onder het bewind van de heer van Hoogstraten en de abt van de Sint-Michielsabdij uit Antwerpen. Deze boerderijen liggen niet toevallig op de grens van de beemden in de richting van de Mark en het akkerland in de richting Minderhout waarin de kapel-in-den-akker werd gebouwd. Die monumenten werden met elkaar verbonden en in het landschap vastgelegd met een stelsel van lanen, die nu nog gedeeltelijk herkenbaar zijn als voetweg.
Het Withof, ooit een Norbertijnenabdij en eeuwenlang de woning van de pastoor van de St.-Clemenskerk. 36
DHM: Was er van het Withof dan al sprake? Van de omwalde motte (woonheuvel) wel maar van de naamgeving niet. De Norbertijnen vestigen zich in 1127 in Antwerpen en vanuit de St.Michielsabdij gaan ze in het begin 13de eeuw ook in de Kempen prediken. Zij verwerven er
- JULI 2011 - DE HOOGSTRAATSE MAAND
DHM_juli_315.indd 36
23-6-2011 15:29:04