HOOGSTRA TEN
HOK organiseert watermolendag op 14 september Zaterdag 14 september is iedere geïnteresseerde uitgenodigd op een informatienamiddag over de Hoogstraatse watermolen. Deze 'watermolen' is eigenlijk een vervallen restant van een dubbele watermolen waarin tot in 1913 nog graan gemalen en olie geslagen werd. Hoewel deze ruïne nog steeds een romantisch, pittoresk beeld oplevert is het verre van zeker hoe zijn toekomst eruit zal zien. De onlangs heropgerichte HOK (Hoogstratens Oudheidkundige Kring) organiseert deze namiddag om u het verhaal van het verleden van de watermolen te vertellen. Bovendien zijn er ook sprekers uitgenodigd van molen- en monumentenverenigingen. Zij spiegelen u de mogelijke toekomstbeelden voor.
Geschiedenis Omtrent de geschiedenis van de Hoogstraatse watennolen kon u vorig jaar reeds een uitgebreid artikel lezen in dit maandblad (dec. '95). Daarom beperken we ons hier tot een beknopt historisch overzicht. Op de plaats waar nu het watermolenrestant staat heeft eeuwenlang een watermolen gestaan. Men sprak daarbij steeds van de 'Molen op het Laren' of de 'Laarmolen'. De oudste vermelding van deze watermolen dateert van 1381. De molen is in de loop der eeuwen regelmatig vernield en hersteld, afgebrand en heropgebouwd. De oudste gedeelten van het huidige gebouw dateren wellicht nog van voor de zeventiende eeuw. De Laarmolen was oorspronkelijk (zeker tot in 1405) een slagmolen. In een slagmolen werd er geen graan gemalen, maar de molenstenen werden gebruikt om oliehoudende zaden te pletten. Deze geplette zaden werden dan boven een vuurtje verwarmd en vervolgens werd met een vernuftig systeem van heipalen uit de warme, geplette koek olie geslagen. Men sprak dus van een slagmolen of een oliemolen. Er zijn echter ook tijden geweest waarin de watermolen voorzien was van een inrichting om graan te malen. Men sprak dan van een graanmolen. In een graanmolen werd soms ook schors gemalen. Zo produceerde men gemalen eikenschors, hetgeen veel gebruikt werd in de leerlooierijen. Vanaf 1747 is er sprake van een dubbele watermolen. Op de rechteroever stond dan een oliemolen en op de linkeroever een graan- en schorsmolen. Er waren dan ook twee waterraderen en de twee gebouwen werden overspannen door één groot strodak. Dit prachtige gebouw heeft bestaan tot in het begin van deze eeuw. Gelukkig zijn er nog vele prentkaarten en schilderijen bewaard van deze tijd.
De teloorgang van de watermolen In 1913 verkocht de molenaar van de Laarmolen zijn Sluisrecht. Vanaf dan werd er dus niet meer gemalen. Kort na de eerste wereldoorlog werd het linkse molengebouw volledig afgebroken. Het strodak op het rechtse gedeelte werd vervangen door een pannendak. In diezelfde periode is ook de volledige maalinrichting verkocht. In 1947 werden de bijgebouwen afgebroken (molenaarswoning, schuur, stallingen). Sindsdien is het overgebleven, lege molengebouw op de rechteroever eigendom van de
22
familie Vermeiren.. De huidige eigenaar, Jef Vermeiren, gebruikt het gebouwtje tegenwoordig als bergruimte. De toekomst van dit molengebouw is bedreigd. Door de erosie van het stromende water brokkelen er steeds meer stenen uit de keermuren. De pannen van het dak beginnen eraf te schuiven en daardoor is de eiken dakconstructie nu onderhevig aan het tergende, binnensijpelende regenwater. Het metselwerk van de muren vertoont angstwekkende scheuren en barsten. Het is overduidelijk: het is nog maar een kwestie van jaren en dit prachtige maar vergeten monumentje zal ineenstorten tot een troosteloze puinhoop op de waterkant. En dan zal elke redding te laat komen...
Een oplossing voor het overblijfsel van de Laarmolen? Er zijn verschillende mogelijkheden om de herstelling van de watermolen aan te pakken en het is de bedoeling van de informatienamiddag op 14 september dat alle geïnteresseerden en belanghebbenden op de hoogte gebracht worden van deze mogelijke toekomstperspectieven. Zo is bijvoorbeeld geweten dat de watermolen een goede kans maakt op een klassering als Beschermd Monument. De heer Jozef Spruyt (Provincieverantwoordelijke van v.z.w. Levende Molens) licht toe hoe zo'n klasseringsprocedure in zijn werk gaat en wat de consequenties kunnen zijn voor het monument en de eigenaar ervan. De heer Dirk Vansintjan (Oprichter van het Vlaams Syndicaat voor Moleneigenaars en voorzitter van TSAP) legt uit hoe men economische rendabiliteit kan koppelen aan de restauratie van een watermolen. De heer Walter Vanden Brande (Conservator van het Provinciaal Molenmuseum te Wachtebeke) zal aan de hand van dia-beelden illustreren hoe de restauratie van een watermolen verloopt. Bovendien komt de heer Schepen M. Van Ammel de visie van het Stadsbestuur toelichten. De heer Walter Vanden Brande zal ook een toelichting geven bij een bouwfysisch rapport van de waterrnolen dat de molenarchitect Paul Gevers deze zomer heeft opgesteld. Verder worden er ook nog dia-beelden getoond van de huidige en de oude watermolen. Er zal ook een kleine tentoonstelling plaatsvinden van tekeningen en schilderijen. Wanneer we dit alles samenvatten bekomen we het volgende
Programma 14.00 uur: Verwelkoming en korte historische uiteenzetting 14.40 uur: bij goed weer: Fietstocht naar de watermolen met bezichtiging ter plaatse bij slecht weer: Dia-beelden van de oude en de huidige watermolen. Vanaf 15.00 uur: Koffie in de cafetaria van het stadhuis 15.40 uur: Sprekers: J. Spruyt, Schepen M. Van Ammel, W. Vanden Brande, D. Vansintjan. 17.10 uur: Discussieronde 17.30 uur: Slottoespraak door L. Van Den Bossche, voorzitter van HOK.
Plaats en tijdstip De Informatienamiddag over de Hoogstraatse watermolen zal plaatsvinden in het Stadhuis van Hoogstraten op zaterdag 14 september, vanaf 14.00 uur tot 17.30 á 18.00 uur. Vooraf inschrijven (door middel van de bijgevoegde strook) is wenselijk.
Voor ,neer inlichtingen. te!. 314.76.81 (Jan
Verheven).
Inschrijvingsstrook De volgende perso(o)n(en) zalI zullen aanwezig zijn op de Informatienamiddag over de Hoogstraatse Watermolen:
Verzend deze strook naar: Molendag HOK p.a. Jan Verheyen Gelmeistraat 111 2320 Hoogstraten