Dentista Magazine 4 | 2025

magazine voor het tandheelkundig team

nummer 4 | 2025

Stap-voor-stap: De gemodificeerde wigtechniek Hoe is jouw balans tussen werk en privé?

Doe de Dentist Experience Balansquiz

Werken als endodontoloog bij Defensie Jackelien Bartels-Rijks Jackelien

www.dentista-magazine.nl

Thema: Endodontologie

Tandheelkunde.

Heruitgevonden!

Maak kennis met TRIOS 6 & Dx Plus Verbeter uw behandelingen met de beste TRIOS scankwaliteit ooit.

De TRIOS 6 beschikt over 3Shape's meest geavanceerde AI-diagnostiek die u helpt bij het maken van nog betere behandelplannen.

Met DX Plus in combinatie met onze baanbrekende DentalHealth app kunt u patiëntgerichte voorlichting geven en inzichten delen. Zo helpt u patiënten actief mee te werken aan het behandelplan en bij te dragen aan hun langdurige mondgezondheid!

Uitstekende patiëntenzorg begint hier!

VOORWOORD

Zelf oplossen Endodontologie is een vakgebied waarin zelfstan-

nimale openingscaviteiten; less is more, mits slim

digheid en besluitvaardigheid onmisbaar zijn. In

toegepast. Bij EndoGooi leren we hoe het langdurig

het interview met Jackelien Bartels-Rijks lezen we

opvolgen van traumapatiënten cruciaal is voor suc-

hoe zij als tandarts-endodontoloog bij Defensie

ces op de langere termijn, terwijl Victor Schouten de

soms op zichzelf is aangewezen: aan boord van een

rol van digitale hulpmiddelen bij acute traumazorg

marineschip ben je immers de enige tandarts. Geen

belicht.

specialist om naar door te verwijzen, geen twee-

Verder beschouwen we de toekomst van endodonto-

de mening naast de deur. Je móét het zelf doen en

logie met Rafaël Michiels en laat Rob Vermaas zien

dat vraagt vakmanschap, lef en vertrouwen in eigen

hoe bioactieve materialen inmiddels onmisbaar zijn

kunnen.

geworden. En als we het niet scherper kunnen zien,

Die mentaliteit klinkt ook door bij Annemarie Baaij,

herinnert Matthijs Luitjes ons eraan dat vergroting

profieldirecteur aan ACTA, die een nieuwe generatie

niet alleen het beeld, maar ook onze ergonomie

endodontologen opleidt. Haar boodschap: kennis en

verbetert.

techniek zijn essentieel, maar net zo belangrijk is

Daarnaast sluiten we het jaar reflectief af met de

de vraag: durf je deze behandeling zelfstandig aan?

Dentist Experience Balansquiz, artikelen over lei-

Endodontologie is een precisievak waarbij inzicht,

derschap, aandacht, emoties in de praktijk en con-

besluitvaardigheid en consistentie samenkomen.

flicthantering.

In dit nummer duiken we dieper in het technische én menselijke aspect van dit vakgebied. Tijmen Dusseljee laat zien hoe de gemodificeerde wigtech-

Veel leesplezier!

niek complexe restauraties toegankelijker maakt.

Christophe Verbanck beschrijft de kracht van mi-

Colofon

Dentista is een uitgave van Dentista Media en verschijnt 4 keer per jaar

Redactie

Ilko Alink, Lies Ligtvoet, Sifra Hordijk

Lies en Ilko.

Grafisch Design

Degen en Leideritz BNo

Vormgeving

LDB Production, Levin den Boer

Fotografie

Adverteren

Concetta Scibona,

concetta@dentista-magazine.nl +31 6 281 829 62

Druk

Wilco, Amersfoort

Redactie(adres) Dentista Media

Lars van den Brink

Ilko Alink, ilko@dentista-magazine.nl

Abonneren

Niets in deze uitgave mag worden

Digitaal aanwezig

verspreiding toegezonden aan tandarts-

gereproduceerd zonder schriftelijke

Koggeschip 212, 7429 BG Colmschate

www.dentista-magazine.nl

Instagram: @dentistamagazine

Aan dit nummer werkten mee

Aria Nikoozad, Edwin Winkel, Frank Abbas,

Dentista wordt in gecontroleerde

en mondhygiënistenpraktijken in Nederland.

Ben je werkzaam binnen de tandheelkunde en

wil je Dentista ontvangen, stuur dan een e-mail naar: info@dentista-magazine.nl

Jackelien Bartels-Rijks, Tijmen Dusseljee, Celina

Adreswijzigingen

Marilka Elst, Flore Heiligers-Teeuwen, Victor

Vermeld zowel je oude als nieuwe adres.

Klappers, Christophe Verbanck, Marloes Rust, Schouten, Rafaël Michiels, Annemarie Baaij,

Marketing

Matthijs Luitjes, Sjoerd Kuiken, Betti Ortho,

ilko@dentista-magazine.nl

Julia Loupatty, Esther Koonstra, Pauline

overgenomen, vermenigvuldigd of

toestemming van Dentista Media of andere auteursrechthebbenden. Dentista Media

kan geen aansprakelijkheid aanvaarden voor de juistheid en volledigheid van alle in deze uitgave opgenomen teksten en beelden.

Per e-mail: info@dentista-magazine.nl.

Tandheelkundig Centrum Wij, Rob Vermaas,

Marit Verschuuren, Moaad Alami, Casper Bots,

©2013-2025 Dentista Media.

Ilko Alink,

Sterenborg, Anne-Peter van Riet, Caroline Cuppens, Valesca Nederlof.

3

INHOUDSOPGAVE 2025 | 4

6

De gemodificeerde wigtechniek Tijmen Dusseljee

10

18

“Alles draait om inzetgereedheid” Jackelien Bartels-Rijks

De opportune openings­ caviteit Christophe Verbanck

4

24

Opvolging van dentale traumata Flore Heiligers-Teeuwen en Marilka van Elst

28

Digitale tandheelkunde bij traumabehandeling Victor Schouten

34

Endodontologie in 2025: evolutie of revolutie?

Rafaël Michiels

46

Externe cervicale resorptie Moaad Alami

“Je moet echt álles willen weten over endo.”

Annemarie Baaij

en

Bioactieve materialen met een blijvende impact Rob Vermaas

50

38

56

Column Celina 17 Column Marloes 26 Team in beeld 44 Column Marit 48 Ergonomie 58 Leiderschap 64 Design in beeld 68 Interview Julia en Esther 70 Communicatie 76 Praktijkmanagement 78 Patiënten 82 Samenwerking 84

Dentist Experience Balansquiz 2025 Casper Bots

5

ENDODONTOLOGIE

De gemodificeerde wigtechniek Het uitvoeren van een wortelkanaalbehandeling of een revisie daarvan gaat in veel gevallen gepaard met het vervaardigen van een coronale restauratie. De cariëslaesie is vaak groot of de aanwezige restauratie in het element lekt. Het maken van zo’n coronale restauratie is moeilijk en vergt veel inspanning van de tandarts. De gemodificeerde wigtechniek is een eenvoudige manier om bijna alle complexe en diepe composietrestauraties snel en goed te vervaardigen.

Een lekkende vulling? Geen endo! gen een extra inspanning van de algemeen practiDe prognose van een wortelkanaalbehandeling wordt

cus, waarbij de reguliere restauratietechnieken niet

in sterke mate beïnvloed door de kwaliteit van de co-

afdoende zullen zijn.

ronale restauratie. Om die reden is het essentieel om de restauratie goed te controleren op kwaliteit en op

De laatste jaren is er gelukkig steeds meer aandacht

aanwezigheid van cariëslaesies. Ook bij twijfel is het

gekomen voor behoud van moeilijk te restaureren

aan te raden de vulling of kroon te vervangen door een

elementen. Chirurgische kroonverlenging, ortho-

nieuwe composietrestauratie vóórdat er overgegaan

dontische extrusie en ‘Deep Margin Elevation’ zijn

wordt tot een endodontische behandeling.

veelgebruikte methoden om elementen te behoeden voor extractie en hun oorspronkelijke functie terug

Als er wordt overgegaan tot het maken van een

te geven. Deze methoden zijn complex en vergen

(nieuwe) restauratie, zal het vaak gebeuren dat de

chirurgische ervaring. De gemodificeerde wigtech-

preparatiegrens subgingivaal of zelfs ter hoogte van

niek is simpel; de uitvoering lijkt op die van de stan-

het alveolaire bot uitkomt. Dergelijke situaties ver-

daard composietrestauratie en is minimaal invasief.

6

1

2

3

4

5

6

7

Auteur Tijmen Dusseljee legt hieronder stap-voor-

een draadloze warmtespreader, de Superendo Alpha

stap uit hoe de techniek werkt:

(afbeelding 3 en 4).

Stap 1: Isoleren

Stap 3: Kies de matrix

Het isoleren van het werkgebied is belangrijk. Op

Kies de juiste hoogte matrixband van het V3 systeem.

deze manier krijgt de behandelaar meer controle

Ideaal gezien steunt de matrixband op het tandvlees

over het werkgebied en is werken onder microsco-

en eindigt de bovenzijde van de matrix ter hoogte

pisch zicht mogelijk. Eventueel kan er gebruik ge-

van de randlijst van het element (afbeelding 5).

maakt worden van de ‘split dam techniek’, zodat het subgingivale gebied toegankelijker is. Het (opnieuw) plaatsen van het cofferdamvel na preparatie is ook

Stap 4: Plaats de gemodificeerde wig

een mogelijkheid (afbeelding 1 en 2).

Plaats een afgeknipte wig. In bijna alle gevallen ge-

Stap 2: Preparatie van element en gingiva

bruik ik de Wizard Wedge Wide base. Hierbij is het belangrijk dat de wig geplaatst wordt aan de zijde waar het minste tandweefsel verloren is gegaan.

Zorg ervoor dat de wig direct vastloopt. Indien dit

Verwijder carieus tandweefsel en maak bij twijfel

niet het geval is, dan dient de wig ingekort te worden

gebruik van een cariësdetector. In veel gevallen zal

met behulp van een schaartje en opnieuw geplaatst

het voorkomen dat je subgingivaal eindigt. Gingiva

te worden. De wig sluit dus de bodem van de box niet

dat in de preparatie ligt kun je verwijderen met bij-

af, zoals je normaal gesproken met een wig wel doet

voorbeeld een elektrotoom. Ikzelf maak gebruik van

(afbeelding 6 en 7).

De gemodificeerde wigtechniek

7

Start 20 maart 2026

Leergang Endodontologie De Leergang Endodontologie is een onderdeel van Academiae en sluit als postacademische opleiding aan op de tandartsenopleiding van de universiteiten.

Met de basiskennis die je al hebt, gaan we nader in op diagnostiek, veelal aan de hand van casuïstiek, die we op een interactieve manier met je gaan behandelen. Om ervoor te zorgen dat je met veel vertrouwen gaat behandelen in de praktijk, zijn er tijdens deze leergang vele hands-on practica.

Gedurende 6 modules vergroot je je kennis en vaardigheden.

DOCENTEN Rob Vermaas tandarts

Jackelien Bartels-Rijks tandarts - endodontoloog

OVERIGE AANBOD Bekijk ook eens ons overige aanbod van cursussen binnen de endodontologie:

e ati

www.dentalbestpractice.nl

eer inform

Scan d e

rm

Cursus De pulpotomie als volwaardige behandeling binnen de endodontologie en cariologie Cursus Van de standaard tot de perfecte opening -code voo Cursus Endodontologie van vijlen tot vullen QR

8

9

11

11. Beginfoto

10

12

12. Eindfoto

Stap 5: Teflon aanbrengen Pak één centimeter Teflon tape en prop dit aan de tegenoverstaande zijde van waar de wig zich bevindt.

Je doet dit met een bij de punt platgeslepen Sikkelsonde. Gebruik van Teflon tape zorgt voor een perfecte adaptatie en afsluiting van de matrixband, zelfs bij furcaties (afbeelding 8 en 9).

Stap 6: Vullen

De auteur

Zorg ervoor dat je allereerst de bodem en opstaande wanden van de preparatie vult, zodat je met een

Tijmen Dusseljee (Radboud Universiteit Nij-

Ash 49 de matrixband mooi tegen het buurelement

megen, 2009) start na zijn studie als alge-

kan forceren. Als de knobbels genoeg ‘body’ hebben,

meen practicus bij Praktijk Hekerman en

kan de separatiering geplaatst worden voor een mooi

Tandwerk. Zijn passie voor endodontie ont-

contactpunt (afbeelding 10).

stond op de universiteit, maar kreeg bij Tandwerk echt vorm, waar hij zich ontwikkelde

Eerst resto, dan endo!

tot specialist in complexe endodontische behandelingen. Door mee te kijken met collega Patrick Vadasz, die onder de microscoop

Pas als het element een mooie coronale afsluiting,

werkt en zijn behandelingen laat zien op een

contactpunten en functionaliteit heeft, kan er overge-

beeldscherm en toelicht, maakte Tijmen een

gaan worden tot het uitvoeren van een endodontische

snelle groei door. Dit inspirerende concept

behandeling. Zo kan er voorspelbaar gewerkt worden

wordt nu door beiden voortgezet. Tandartsen

en kan het element een geruime tijd na de wortelka-

komen op cursus, waarna al het cursusgeld

naalbehandeling goed worden geëvalueerd.

gedoneerd wordt aan stichting SENT. www.eyesonendo.org

De gemodificeerde wigtechniek

9

INTERVIEW

Tandarts-endodontoloog Jackelien BartelsRijks over haar werk bij Defensie

“Alles draait om inzetgereedheid” Al ruim twintig jaar is Jackelien Bartels-Rijks actief binnen de Defensie Tandheelkundige Dienst, waar ze militairen behandelt aan wal én op zee. In deze periode ging ze drie keer op oefenmissie als tandarts en was ze meerdere keren werkzaam op Curaçao en Aruba. Na enkele jaren als algemeen practicus binnen Defensie besloot ze zich te specialiseren in de endodontologie, een keuze die voortkwam uit een bijzondere ervaring tijdens een missie. We spraken haar over haar indrukwekkende loopbaan als tandarts-endodontoloog bij Defensie en over waarom deze plek een waardevolle leerschool is voor jonge tandartsen.

Van de studiebanken naar Defensie

op peil te houden met onder andere tandheelkundige

Na de afronding van haar studie Tandheelkunde aan

ke Marine, waarvoor ze een aantal fysieke en psy-

ACTA in 1997 werkte Jackelien Bartels-Rijks in uit-

chologische testen moest afleggen. “Toen ik werd

eenlopende omgevingen: bij de jeugdtandzorg in Den

aangenomen, moest ik eerst de specialistenopleiding

Haag, binnen het onderwijs aan ACTA en als waarne-

voor militairen doorlopen”, vertelt ze. “Daar word

mer in verschillende algemene praktijken. “Ik wilde

je echt gedrild in het militaire: je leert schieten, je

ervaring opdoen in meerdere settings, om goed te

moet je redden in een bivak en je fysieke conditie

ontdekken wat ik het leukst vond en waar ik mezelf

wordt voortdurend bijgehouden. In korte tijd leer je

verder in wilde ontwikkelen.”

allerlei basisvaardigheden die je vervolgens elk jaar

Toch bleef één gedachte haar bezighouden: de ver-

bijhoudt.”

halen van haar vader, die zijn militaire dienst bij de

Na haar opleiding werd ze geplaatst op de centrale

marine had doorgebracht. “Hij vertelde thuis vaak

ziekenboeg in Den Helder, met acht behandelkamers.

over het leven op zee. Het leek me avontuurlijk en

Dit aantal is inmiddels uitgegroeid tot elf. “Dat was

ik vond het aantrekkelijk om met veel andere tand-

in het begin wel even wennen, want het was behoor-

artsen en specialismen te kunnen samenwerken. Ik

lijk groot vergeleken met de civiele praktijken die

was nieuwsgierig naar dat wereldje.” Ook het brede

ik gewend was. Maar juist de mogelijkheid om ca-

opleidingsaanbod binnen Defensie sprak haar aan.

suïstiek met collega’s van verschillende disciplines

“Binnen Defensie krijg je veel ruimte om je kennis

te bespreken, maakte het meteen een inspirerende

10

nascholingen en congressen.”

In 2002 meldde Jackelien zich aan bij de Koninklij-

Jackelien Bartels-Rijks

11

Twee borstelvormen voor de verzorging en bescherming van de gingiva.

CYLINDRISCHE VORM zorgt voor optimale precisie in kleine interdentale ruimten.

CONISCHE VORM zorgt voor een betere toegankel�kheid in middelgrote en grote interdentale ruimten.

Er z�n geen significante verschillen tussen conische en cylindrische interdentaal borstels op het gebied van totale plaqueverw�dering1

Scan de QR-code voor meer informatie

1.

Larsen HC, Slot DE, Van Zoelen C, Barendregt DS, Van der We�den GA. The effectiveness of conically shaped compared with cylindrically shaped interdental brushes - a randomized controlled clinical trial. Int J Dent Hyg. 2017 Aug;15(3):211-218. doi: 10.1111/idh.12189. Epub 2016 Jan 11. PMID: 26751602.

plek. Ook vond ik het interessant dat je te maken

Tijdens missies werk je met beperkte middelen. “We

krijgt met wisselende populaties patiënten.”

nemen een scheepskoffer mee met het noodzakelijke instrumentarium, en verbruiksmaterialen wor-

Mee op missie

den apart meegenomen op basis van wat we denken nodig te hebben. Aan boord is sterilisatieapparatuur aanwezig, maar geen operatiemicroscoop, daarom

Binnen Defensie werkt iedereen met hetzelfde doel:

neem je je eigen loepbril mee.

het inzetgereed houden van de militair. Voor tand-

We doen vooral eerstelijnszorg; alles wat nodig is om

artsen betekent dat dat je wordt ingezet waar de zorg

iemand inzetbaar te houden. Tandtechnische werk-

het hardst nodig is. “Soms spring je bij op een ande-

zaamheden kunnen we niet aan boord uitvoeren; dat

re locatie in Nederland waar extra tandheelkundige

gebeurt aan wal in samenwerking met een tand-

hulp nodig is, maar je kunt ook in het buitenland

technisch laboratorium. Zulke behandelingen moe-

werken, bijvoorbeeld op de basis op Curaçao of Ar-

ten dus wachten tot de patiënt weer langere tijd een

uba”, vertelt Jackelien. “Bovendien kun je aan boord

‘walplaatsing’ heeft.

van een schip worden geplaatst. Juist die afwisseling

Kleine kaakchirurgische ingrepen, zoals het ver-

maakt het werk zo interessant.”

wijderen van een lastige derde molaar, doen we wel.

In 2003 ging Jackelien als tandarts voor het eerst

Beginnende tandartsen krijgen daarvoor vooraf trai-

mee op een oefenmissie, aan boord van een marine-

ning van een kaakchirurg. Op zee moet je immers

schip. “Aan boord ben je de enige tandarts. Jij bent

alles zelf kunnen doen.”

degene die het moet oplossen, en dat maakt het werk

Over het leven aan boord vertelt Jackelien: “Het is

uitdagend. In een civiele praktijk kun je een patiënt

een bijzondere ervaring. Het is net een dorp, je komt

doorverwijzen als je de behandeling niet aandurft,

je patiënten de hele dag tegen, dit maakt de sfeer

maar aan boord is dat geen optie.”

heel laagdrempelig. Op een gegeven moment heb je iedereen wel in de stoel gezien. Soms moet je ook wel

“Aan boord ben je de enige tandarts. Jij bent degene die het moet oplossen, en dat maakt het werk uitdagend.”

Jackelien Bartels-Rijks

een list verzinnen om iemand in de stoel te krijgen, haha.” De werkzaamheden aan boord beperken zich niet tot de behandelkamer. “Je neemt ook deel aan de dagelijkse briefing met de commandant. Daar hoor je wat er speelt binnen de missie en geef je zelf door als iemand tijdelijk niet inzetgereed is. Je bent dus nauw

13

INTERVIEW

“Het was ontzettend spannend, we moesten beslissen of we hem van boord zouden halen of niet.”

ses antibiotica toegediend krijgen.”

Ze vervolgt: “Door een slechte satellietverbinding kon ik geen overleg voeren met collega’s aan wal, dus moest ik het doen met de kennis die ik op dat moment had. We hebben het hier wel over ruim twintig jaar geleden, dus inmiddels zijn de communicatiemogelijkheden met de wal enorm verbeterd.” Samen met de arts behandelde ze de patiënt, hield ze de situatie dagelijks nauwlettend in de gaten en wist ze deze uiteindelijk te stabiliseren.

“Het was ontzettend spannend, we moesten beslissen of we hem van boord zouden halen of niet. We voeren toen voor de kust van Lissabon. Uiteindelijk konden we hem aan boord houden, en dat gaf veel voldoening. Die ervaring heeft mij toen aan het denken gezet: ik wilde me verder verdiepen in infecties en wortelkanaalbehandelingen. Zo kwam ik bij de opleiding endodontologie uit.”

betrokken bij wat er aan boord gebeurt.”

De opleiding endodontologie aan ACTA

Ook bij calamiteiten speelt de tandarts een duidelijke

In 2005 begon Jackelien aan de driejarige postacade-

rol binnen het team. “Iedereen aan boord heeft een

mische opleiding endodontologie aan ACTA. “Het is

specifieke taak”, legt Jackelien uit. “Als tandarts val

een intensieve en interessante opleiding”, benadrukt

je onder de medische dienst en neem je bijvoorbeeld

ze. “Je werkt zowel preklinisch als klinisch, doet

deel aan de triage. Dan bepaal je samen met de arts

literatuurstudie, casuïstiekbesprekingen, en krijgt

welke mensen de hoogste prioriteit hebben bij me-

training in CBCT-interpretatie en apicale chirurgie.”

dische zorg.”

Ze vertelt enthousiast wat haar zo aanspreekt aan het vak. “Het is een uitdagend vak op microniveau: je

Een bepalend moment

probeert een kies weer zo gezond mogelijk te krijgen.

Niet elke kies heeft dezelfde uitdaging, en achter elke kies zit een mens. Dat maakt het werk veelzijdig, en

Een ervaring tijdens haar eerste missie bleek bepa-

de beloning is groot als het lukt.” Ook het chirurgi-

lend voor haar latere specialisatie. “Aan boord kreeg

sche aspect van de endodontologie spreekt haar aan.

een patiënt plotseling een opvlamming: cellulitis,

“De kant van de apicale chirurgie vind ik bijzonder

een ernstige complicatie van een odontogene ont-

interessant, om via die route alsnog een kies infec-

steking. Dit is een diffuse uitbreiding van pus in het

tievrij te krijgen.”

losmazige bindweefsel van de weke delen én kan le-

Voor tandartsen die overwegen de opleiding te vol-

vensbedreigend zijn. Civiel zou deze patiënt naar de

gen, heeft ze een duidelijk advies. “Als je net bent

kaakchirurg zijn verwezen en intraveneus hoge do-

afgestudeerd, moet je je vaak eerst nog bekwamen

14

in het restauratieve gedeelte, laat staan in de endo-

“We gaan steeds meer werken met kunstmatige in-

dontologie. Doe daarom zoveel mogelijk endowerk en

telligentie, bijvoorbeeld bij het analyseren van rönt-

zorg dat je een stevige basis hebt. De opleiding is

genbeelden en het bepalen van diagnostiek. Ook de

wetenschappelijk van aard, en het helpt enorm als je

CBCT-techniek ontwikkelt zich snel: doordat we het

al een klinisch referentiekader hebt.”

wortelkanaalstelsel driedimensionaal kunnen bekijken, krijgen we een veel beter beeld van de anatomie

Werken als endodontoloog bij Defensie

en kunnen we de toegang tot het kanaal nauwkeuriger bepalen. Het maakt zowel de diagnostiek als de behandeling een stuk preciezer.”

Over haar eigen toekomst is ze duidelijk. “Ik zie me-

Na afronding van haar opleiding keerde Jackelien te-

zelf doorgaan in de combinatie van klinisch werk en

rug naar Defensie, waar ze sindsdien werkzaam is als

kennisoverdracht. Het klinische vind ik heel leuk,

tandarts-endodontoloog op haar vaste standplaats in

maar het begeleiden van jonge collega’s geeft min-

Den Helder. Ze werkt daar in een multidisciplinair

stens zoveel voldoening. Ik vind het belangrijk om

team van 24 medewerkers, bestaande uit tandart-

hen te enthousiasmeren voor de endodontologie.”

sen, gedifferentieerde tandartsen, mondhygiënisten, preventieassistenten, tandartsassistenten en baliemedewerkers. “Ik krijg verwijzingen van collega-tandartsen uit heel Defensie. Militairen van de landmacht, luchtmacht en marine worden naar onze locatie verwezen voor endodontische behandelingen.”

Haar werkdagen zijn goed gestructureerd. “We beginnen de dag met de teamoverdracht, waarna we

Over Jackelien Bartels-Rijks

jaarcontroles uitvoeren en pijnklachten toetsen.

Daarna behandel ik patiënten met endodontische

Jackelien Bartels-Rijks studeerde in 1997 af

problemen en doe ik apicale chirurgie. Tussendoor

als tandarts aan ACTA en werkt sinds 2002 in

overleg ik met collega’s aan de stoel of via e-mail. De

het tandheelkundig team van de Koninklijke

dag sluit ik af met endoverwijzingen. Eens per week

Marine. In 2016 werd de Defensie Tandheel-

hebben we een casuïstiekbespreking.”

kundige Dienst opgericht, waar zij deel van

Het werken binnen Defensie verschilt op enkele pun-

uitmaakt. Ze voer twee keer mee als tandarts

ten van de civiele praktijk. “Endodontische behan-

aan boord van Zr. Ms. Rotterdam (in 2003) en

delingen worden bij Defensie volledig vergoed”, legt

één keer op Zr. Ms. Karel Doorman (in 2020).

Jackelien uit. “Daardoor kunnen we er alles aan doen

Sinds 2009 is ze als endodontoloog werk-

om een element te behouden. In de civiele praktijk

zaam op haar vaste standplaats in Den Hel-

wordt soms eerder gekozen voor extractie, omdat

der, waar ze militairen van alle krijgsmach-

kosten voor de patiënt meespelen. Hier hebben we

tonderdelen behandelt.

die beperking niet en kunnen we altijd streven naar

Naast haar klinische werkzaamheden is zij

de best mogelijke behandeling.”

actief betrokken bij kennisoverdracht en

Daarnaast ervaart ze de samenwerking met collega’s

kwaliteitsmanagement.

als een groot voordeel. “Bij Defensie is het heel nor-

ginnende tandartsen, actualiseert werkin-

maal dat je bij collega’s naar binnenloopt, meekijkt

structies en voert audits uit op verschillende

en vragen aan elkaar stelt. Dat maakt het werken

defensielocaties. Ook is zij medeauteur van

hier niet alleen leerzaam, maar ook een veilige op-

het binnenkort te verschijnen Tandheelkundig

start voor net afgestudeerde tandartsen.”

Compendium, een praktisch naslagwerk voor

Ze

begeleidt

be-

tandartsen.

Technologische vooruitgang maakt de endodontologie preciezer dan ooit Kijkend naar de toekomst ziet Jackelien hoe techno-

Ook interesse in werken bij defensie?

Kijk op www.defensie.nl of mail naar AenAMP@mindef.nl.

logische ontwikkelingen het vak verder vormgeven.

Jackelien Bartels-Rijks

15

Transform hours into minutes

with a single AI-powered platform for 2D and 3D images Universal Open Cloud-accessible Driven by AI

Stay focused on patient care AI features in DTX Studio™ Clinic save time and simplify case presentations DTX Studio Clinic is the central imaging hub for your entire clinic. Automatically consolidate all your image types and use AI to set up your case in seconds. Make diagnoses, educate patients, plan treatments, generate surgical guides and more all without ever leaving the patient room.

Learn more about DTX Studio™ Clinic

COLUMN CELINA

Celina Klappers, Praktijkhouder-Tandarts bij Wellestate Tandartsen, IJsselstate Tandartsen en Jungle Tandartsen. @drs.celina_klappers

Het olifantje Een nieuwe praktijk, meer en-

Een paar maanden geleden volg-

hoe precies er geaspireerd kon

do’s en een gadget met een ver-

de ik een cursus, de Endo Light

worden, was ik verkocht.

rassend lange slurf. Sommige

in het Mauritshuis in Nijmegen.

gadgets lijken overbodig. Tot je

Patrick Vadasz

gaf uitleg over

Het bleek te gaan om een klein

ze één keer gebruikt. Neem nu

het uitvoeren van een pulpo-

kunststof opzettipje dat je een-

het olifantenspuitje. De naam

tomie bij een vitale pulpa, dus

voudig op een syringe draait.

alleen al roept beelden op van

niet de klassieke endo, maar een

Geen grote investering, maar

safari’s en verdovende pijlen,

meer weefselbesparende vari-

wél een verrassend effectieve.

niet bepaald iets wat je verwacht

ant.

Sindsdien gebruik ik het bij elke

in een behandelkamer.

endo. Het werkt verbazingwekTijdens de opleiding leerden we

kend goed: necrotisch weefsel,

In onze praktijk in Dieren is

het allemaal: nooit blazen in de

pus en hypochloriet worden met

het merendeel van de patiënten

pulpa. Groot gat mét pijn? Endo.

gecontroleerd vacuüm uit het

goed gesaneerd; daar zie ik nog

Groot gat zónder pijn? Pulpoto-

kanaal gezogen. Snel, schoon en

maar weinig endo’s. Maar sinds

mie. Niets nieuws onder de zon,

precies.

de start van Wellestate Tandart-

dacht ik. Tot Patrick een foto

sen in Zevenaar, een nulpraktijk

liet zien van een tipje dat je op

De Endo Light pas ik vooral toe

met veel nieuwe en ongesaneer-

een syringe kunt plaatsen, in de

bij kinderen, maar eerlijk is eer-

de patiënten, komen endodonti-

vorm van een kleine olifanten-

lijk: dat olifantje ligt nu stan-

sche behandelingen ineens weer

slurf.

daard op elke endo-tray. En elke

dagelijks voorbij. Dat vraagt om

keer dat ik het pak, moet ik toch

een frisse blik én praktische

Mijn eerste reactie: Serieus? Je

weer

hulpmiddelen. Met een nieuw

kunt toch ook gewoon aspireren

soms zit vooruitgang gewoon in

even

glimlachen.

Want

op te bouwen patiëntenbestand

met een microzuiger of endo-

een klein stukje kunststof met

leek het mij dus een goed mo-

naald? Maar toen ik even later

een grote naam.

ment om mijn endo-vaardighe-

een filmpje zag, gefilmd door de

den weer wat op te frissen.

microscoop, waarop te zien was

17

ENDODONTOLOGIE

De opportune openingscaviteit In de afgelopen vijftien jaar werd de endodontologie sterk gekenmerkt door een ‘less is more’ benadering in bijna alle fasen van de orthograde behandeling. Denk hierbij aan de combinatie van CBCT en vergroting en verlichting, de ontwikkeling van meer flexibele wortelkanaalinstrumenten, biokeramische sealers en de trend van de minimale openingscaviteiten. Kortom, alles om de structurele integriteit van de tand zoveel mogelijk te respecteren, zowel boven als onder de botgrens.1 Onderstaande korte casus vat de voordelen van een minimale, of eerder opportuun gecreëerde openingscaviteit samen.

Frustratie leidt tot verandering. En ook al is daar het afgelopen decennium al heel wat over gezegd en geschreven, zetten we alles graag nog eens chronologisch op een rij.

Reeds in 1989 staan Reeh et al.2 stil bij de onmid-

of sight op de pulpabodem door een volledige verwij-

dellijke gevolgen van het prepareren van tanden. Ze

dering van het pulpadak.

tonen aan dat zowel restauratieve als endodontische behandelingen leiden tot een reductie in structurele

Indien correct uitgevoerd, leidt het als het ware, zo-

stevigheid. Op eenvoudige wijze laten ze zien dat een

als de titel van het artikel, tot een ‘Aha-erlebnis’.

openingscaviteit zorgt voor een minimaal verlies van

Deze theorie houdt, tegen ieders verwachtingen in,

ongeveer 5%, maar als daar nog een MOD-caviteit

geen rekening met de structurele integriteit van de

bij komt, verliest de tand tot wel 67% van zijn oor-

tand ondanks eerder voorgestelde wetenschappelijke

spronkelijke sterkte.

bewijzen.2 Integendeel, er wordt zelfs op gehamerd om zeker voldoende materiaal weg te nemen om zo

In 1995 zetten Rankow & Krasner3 uiteen hoe een

een beter zicht op de pulpabodem te krijgen waar-

goede endodontische toegangscaviteit geprepareerd

door infectie beter geëlimineerd kan worden. Net zo-

dient te worden. Volgens het concept van een doos

als bij de caviteitsleer van Black.4

met een deksel, die geopend wordt in verschillende stukken, tonen ze aan wat het belang is van het cre-

Op basis van jaren ervaring brengt hetzelfde duo, net

ëren van straight line access en vooral een direct line

geen 10 jaar later, opnieuw een artikel5 uit dat beter

18

1a

1b

1c

bekend staat als: De wetten van Krasner en Rankow.

dan de ander.9 Zo werden speldenkop grote ope-

Hierin wordt uitgelegd waar kanalen zich bevinden,

ningscaviteiten voorgesteld (Ultra Contracted/Ninja

vooral in ondermolaren, en hoe deze zich verhou-

access cavity design) als extreem antwoord op de klas-

den ten opzichte van elkaar en de axiale wanden.

sieke openingscaviteit.

Kortom, een soort van algemene vorm van kaartlezen van de pulpabodem. Hierbij wordt de focus nog steeds op extension for prevention gelegd.

Theorie versus realiteit

Ondertussen

medische/tandheelkundige

Het hoofddoel van een openingscaviteit blijft om een

wereld niet stil en zowel vergroting en CBCT vinden

staat

de

vlotte toegang tot het wortelkanaalsysteem te cre-

langzaam maar zeker hun weg in de dagdagelijkse

ëren. Hierbij moeten alle orificia bereikbaar zijn en

(endodontische) praktijk. Kaartlezen van de pulpa-

moet de opening toelaten om alles chemomecha-

bodem komt nog steeds van pas, maar meer com-

nisch te kunnen reinigen. Wordt er niet voldaan aan

plexe en uitzonderlijke gevallen kunnen nu gerichter

deze eerste belangrijke regel, dan kan het vervolg

behandeld worden door gebruik van CBCT en ver-

van de behandeling leiden tot frustraties en misluk-

groting. Hierdoor is het mogelijk om de exacte lo-

king van de volledige endodontische behandeling.10

catie van de kanalen te gaan bepalen zoals bij een

Tegelijkertijd dient ook alle cariës verwijderd te wor-

GPS-systeem.

den om hierdoor verlies van het betreffende element in de toekomst te voorkomen.

In 2010 vinden Clarck & Khademi6-8 en collegae, op basis van hun ervaring met restauratieve misluk-

Het openen van de pulpakamer, zoals in de mees-

kingen van endodontisch behandelde tanden, dat het

te scholen wordt aangeleerd, gebeurt occlusaal ter

tijd wordt om de slingerbeweging die in 1995 in gang

hoogte van het centrale deel van de kroon. Dit komt

werd gezet, de andere richting te laten uitgaan. Door

meestal overeen met de pulpahoorn die zich bevindt

het klassieke preparatiemodel te verlaten, waar het

boven het breedste kanaal. Dagdagelijkse praktijk

gemak van de tandarts centraal staat, willen ze het

toont echter aan dat op gave tanden zelden of nooit

accent leggen op een behandelconcept waar het lan-

wortelkanaalbehandelingen worden uitgevoerd. Bo-

getermijnbehoud van de tand vooropstaat.

vendien staat niet elke tand mooi gealigneerd in het gebit.

Hierbij doen ze verschillende voorstellen om, indien

Hierdoor is het dus opportuun om gebruik te maken

de situatie het mogelijk maakt, beperkte en mini-

van de reeds aanwezige aantasting (Caries-Driven ac-

malere openingscaviteiten (Contracted/Conservative

cess cavity), de aanwezige restauratie (Restorative-Dri-

endodontic access cavity) te prepareren om zo het pe-

ven access cavity)11, de anatomie van het wortelkanaal

ri-cervicaal dentine - dentine 4 mm boven en onder

en hoe deze zich projecteert op het gemakkelijkst

de botgrens dat dienstdoet als stressverdeler binnen

bereikbare tandoppervlak 12, ofwel een combinatie

de tand - te respecteren en structurele verzwakking

van dit alles. Het doel is dat de caviteit niet groter

te minimaliseren.

dan technisch noodzakelijk en zo klein als praktisch behandelbaar wordt gemaakt.13

Maar zoals bij alle opinies gebaseerd op empirische data en zoals eerder vermeld, zijn er ondertussen al heel wat artikelen en dus ook voor- en tegenstanders

Dagdagelijkse praktijk

van dit ‘moderne’ behandelconcept. Verschillende vormen van beperkte openingscaviteiten werden in

Een 67-jarige patiënt (ASA I) wordt doorverwezen

het leven geroepen waarbij de één uitdagender was

voor een endodontische behandeling op tand 34 om-

De opportune openingscaviteit

19

3a

2a

4a

5a

5c

5b

6a

6b

wille van necrose en de daaruit volgende sympto-

maken van een reeds aanwezige verzwakking en

matische apicale parodontitis. Na klinisch onderzoek

behoud van gaaf tandweefsel. Nadeel: meer geangu-

kan een buccale cervicale klasse V composietrestau-

leerde toegang naar het wortelkanaal).

ratie met randlekkage en secundaire cariës weerhouden worden. De tand is intact op het occlusaal

De keuze om gebruik te maken van de reeds aanwe-

oppervlak (afbeelding 1a, b, c). Pre-operatieve pe-

zige restauratie ligt in dit geval voor de hand (Resto-

ri-apicale radiografie toont een apicaal letsel met

rative and Caries-Driven access cavity) (afbeelding 3a),

een normaal verloop van het wortelkanaal (afbeel-

maar hierbij dient rekening gehouden te worden met

ding 2a). Eén jaar follow-up toont volledige apicale

de locatie van het kanaal ten opzichte van het buc-

genezing aan en klinisch zijn er geen tekenen van

cale oppervlak (afbeelding 4a).

secundaire cariës.

Voor verdere preparatie van het wortelkanaal is het Na verdoven en plaatsen van rubberdam-isolatie, is

belangrijk om een goed referentiepunt te krijgen, wat

de eerste stap het maken van de openingscaviteit,

niet altijd even éénvoudig blijkt te zijn bij dit soort

waarbij er in deze situatie twee mogelijkheden zijn:

openingscaviteiten. Een handig hulpmiddel kan zijn

1.Een klassieke toegang doorheen het gave occlusale

om een bolletje composiet of ander licht uithardend,

vlak samen met het behandelen van de buccale com-

achteraf makkelijk te verwijderen, kunsthars aan te

posiet restauratie en cariës (voordeel: straight line

brengen als referentiepunt tijdens de preparatie en

access. Nadeel: twee verzwakkingen).

obturatie (afbeelding 5a, b, c), ofwel door gebruik te

2.Verwijderen van de buccale restauratie en cariës en

maken van een ingebouwd apex locator in de pre-

behoud van het occlusale vlak. (Voordeel: gebruik-

paratie-motor.14 Na volledige mechanische prepara-

20

7b

7a

8b

7c

8a

8c

9a

tie met dead-soft rotaries – om breuk te voorkomen

kan nu onder vrijwel elke hoek een kanaal bena-

bij de geanguleerde toegang – wordt met gehaakte

derd worden. Dit leidt tot het creëren van opportune

sondes en ultrasone tips het meer coronaal gelegen

openingscaviteiten door gebruik te maken van reeds

deel van de pulpakamer gereinigd. Na activatie van

aanwezige restauraties die, door een minimale ver-

het spoelmiddel (afbeelding 6a, b) kan het element

wijdering van (aangetast) dentine, toegang geven tot

worden gevuld met guttapercha en een sealer naar

het pulpasysteem.

keuze (afbeelding 7a, b, c). Vervolgens wordt de tand hersteld met een composietrestauratie (afbeelding

Hierdoor lijkt de evolutie van (te) grote openingsca-

8a, b, c). Eén jaar follow-up toont volledige apicale

viteiten, waarbij elke hoek van de pulpakamer moest

genezing aan en klinisch zijn er geen tekenen van

worden gevisualiseerd2, naar extreem kleine cavitei-

secundaire cariës (afbeelding 9a).

ten die volledig op de tast worden uitgevoerd, stilaan zijn evenwicht te vinden. Voor een endodontische

Conclusie

behandeling is nog altijd een toegang naar de pulpa nodig, maar het is belangrijk dat hierbij enkel tandweefsel ‘opgeofferd’ wordt waaraan klinisch weinig

Voortschrijdend inzicht en de continue evolutie van

waarde wordt gehecht.

het endodontisch behandelmateriaal laten het vandaag de dag toe om minimalere openingscaviteiten

Restauratief materiaal, cariës, ondermijnd glazuur

te prepareren en meer tandweefsel sparend te werk

en ontstoken pulpaweefsel moeten weg, maar het

te gaan. Waar vroeger een wortelkanaal instrument

peri-cervicaal dentine, de axiale wanden en het wor-

te rigide was of het risico op breuk te groot was,

telkanaal dentine moeten te allen tijde worden ge-

De opportune openingscaviteit

21

SHAPE. SEAL. SUCCEED.

GenENDO en BioRoot™ Flow * Maak endo eenvoudig en efficiënt Een geoptimaliseerde vijlenreeks Een bioactieve sealer met een succespercentage van 91% na 2 jaar** *BioRoot™ Flow: is een medisch hulpmiddel dat bedoeld is voor permanente wortelkanaalvulling in combinatie met gutta-percha-punten. GenENDO maakt deel uit van de endodontische behandeling. Beide kunnen samen of afzonderlijk worden gebruikt bij endodontische ingrepen. **Evaluatie op basis van losse criteria (Clinicaltrials.gov) 24 maanden na de behandeling was het totale effectiviteitspercentage volgens ruime criteria 91,0% in de BrF-groep en 90,4% in de BrRCSgroep (p= 0,0003). De resultaten van het klinische onderzoek zijn beschikbaar op Clinicaltrials.gov/study/NCT04757753.

Septodont NV-SA Société Anonyme Grondwetlaan 87 - 1083 Brussel - België www.septodont.nl

WILT U EEN DEMONSTRATIE? SCAN DE QR-CODE

ENDODONTOLOGIE

respecteerd6. Meer tandweefsel overhouden door het herlokaliseren van de toegang kan op lange termijn

De auteur

alleen maar een meerwaarde zijn voor de prognose van een element.

Christophe Verbanck (Universiteit Gent 2009) is tandarts-endodontoloog en praktijkei-

Een opportune openingscaviteit en de daaropvolgen-

genaar van verwijspraktijk Lovendo in Lie-

de kwalitatief correcte endodontische behandeling

vegem, België. Christophe geeft regelmatig

komt voort uit degelijke kennis van de interne en ex-

lezingen en hands-on cursussen in endo-

terne anatomie van tanden. Deze kennis geeft ons de

dontische technieken voor tandartsen en pu-

kans om bij elke casus opnieuw te beslissen wat be-

bliceert regelmatig artikelen in vakbladen.

houden wordt en wat weggeprepareerd kan worden.

Een correct instrumentarium laat toe om de opening daar te lokaliseren waar het meest weefselsparend

Referenties

gewerkt kan worden, waardoor een beter langetermijnbehoud gegarandeerd kan worden.

De literatuurlijst is op te vragen bij de redactie en in te zien bij het artikel online op www.dentista-magazine.nl

Advertentie

Nieuw!

W&H Thed thermodesinfectoren; compact, snel en makkelijk te bedienen!

• Tafelmodel of onder het werkblad • Voorzien van actieve droging (droge instrumenten!)

• Snelle hoekstukken cyclus • Grote capaciteit • Met één of twee rekken • Vele leverbare accessoires • De chemie zit in de machine (geen extra kast nodig) Zie wh.com of vraag uw dealer!

23

TRAUMA

Opvolging van dentale traumata Onze verwijspraktijk EndoGooi in Bussum bestaat inmiddels 16 jaar. Hierdoor hebben we al veel patiënten voor langere tijd kunnen opvolgen. Zeker bij trauma is dat interessant én belangrijk, omdat het verloop van traumacasuïstiek zich lastiger laat voorspellen. In dit artikel bespreken wij een patiënt met verschillende soorten trauma.

Bij een 15-jarige gezonde jongen werd tijdens een

Diagnose

caféruzie op zondagnacht een stoel tegen zijn gezicht

• Symptomatische parodontitis apicalis met externe

gegooid. Hierbij was sprake van flink dentaal trauma: • De 13 was geavulseerd.

• De 12 en de 11 waren naar palatinaal geluxeerd.

• In het onderfront waren kroonfracturen zichtbaar in de 42, 41 en 31.

resorptie 13 t.g.v. infectie.

• Onduidelijk voor de 12 en de 11, mogelijk nietpijnlijke parodontitis apicalis 11 t.g.v. infectie.

• Symptomatische pulpitis 42, 41 en 31, onduidelijk of reversibel of niet.

Na de avulsie is de 13 bij de afdeling kaakchirurgie in

Therapie

een oplossing van fysiologisch zout bewaard (onbe-

• Zo snel mogelijk spalk verwijderen en

kend hoe lang na het trauma) en na ongeveer zes uur post-trauma onder anesthesie in de alveole teruggeplaatst. Toen zijn ook de 12 en de 11 gereponeerd en is er een staaldraadspalk aangebracht van de 14

endodontische behandeling 13.

• Proefboren 12 en 11 en indien nodig endodontische behandeling.

• Tijdelijke restauraties 42/41/31 verwijderen en

naar de 22. Tevens is de lip gehecht. Er is niets aan

opbouwen

en,

de afgebroken ondertanden gedaan, maar dringend

behandeling.

indien

nodig,

endodontische

geadviseerd deze zo snel mogelijk te laten afdekken door de eigen tandarts.

Behandeling 13, 12, 11 We zijn begonnen met de 13 en hebben een week later

Zes weken na trauma

de 12 en de 11 behandeld. Bij de 13 kon een volledig necrotische pulpa worden geëxtirpeerd (afbeelding 7). Aangezien we aan de vitaliteit van de 12 en 11

Na zes weken zagen wij hem voor het eerst bij ons in

twijfelden, hebben we eerst een proefboring uitge-

de praktijk voor consult. Hij was klachtenvrij en kon

voerd en beide elementen bleken volledig necrotisch.

redelijk kauwen met zijn tanden (afbeelding 1-6).

24

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

De kanalen zijn ultrasoon gespoeld met 2% NaOCl

van de 13 voor de lange termijn dubieus was.

en EDTA onder isolatie van rubberdam. Het kanaal van de 13 is gevuld met MTA (afbeelding 8), omdat

Behandeling 42, 41, 31

er sprake was van een niet-afgevormde radix. Dit

Na het verwijderen van de lekkende glasiono­

is afgedekt met een laagje Vitrebond. In de 12 en 11

meerspalk, lagen alle pulpae bloot. De 42 was

hebben we guttapercha en AH26 aangebracht via een

bovendien verticaal gefractureerd (afbeelding 12 en

hybride vultechniek (afbeelding 9).

13). Het topje van de pulpae van de 31 en 41 kon worden

Er is een plastische opbouw vervaardigd van het

verwijderd, en na spoelen met NaOCl persisteerden

composiet opbouwmateriaal Clearfil core, dat diep

twee vitale pulpae, die zijn afgedekt met een laagje

is verankerd in het kanaal.

Vitrebond (afbeelding 14).

Er is een definitieve composietmateriaal

Daarna zijn de tanden weer opgebouwd met een

Filtek Z250 kleur A3 (afbeelding 10 en 11). De

composietrestauratie van Filtek Z250 kleur A3. De 42

behandeling is technisch goed verlopen. Echter, we

is tijdelijk afgesloten met glasionomeercement, met

hebben hem en zijn moeder uitgelegd dat de prognose

het verzoek aan de tandarts deze tand te extraheren.

restauratie

vervaardigd

van

Opvolging van dentale traumata

25

COLUMN MARLOES

Marloes Rust, MondZorgVuldig Mondhygiënisten Dordrecht.

Deze column komt tot stand in samenwerking met TePe Benelux B.V.

De vloek van de paro Het beroep mondhygiënist is een

De oom en tante vroegen waar ik

de oom en tante uitstekend. In

mooi beroep. Zoals ik al in een

hun nicht van kende en babbel-

Egypte moet je immers goed op-

eerdere column vertelde, is geen

den vrolijk erop los. In gedach-

passen met wat je eet en drinkt,

dag hetzelfde. We zien iedere dag

ten was ik al een behandelplan

maar in het hotel is alles tot in

andere mensen en maken mooie

aan het smeden. De oom lachte

de puntjes verzorgd. Buiten de

casussen

patiënten

steeds hartelijk zijn tanden bloot

muren loert echter de vloek van

komen ook al jaren langs en er

en ik bestudeerde de tanden met

de farao, en daar kun je goed ziek

wordt wederzijds met elkaar ge-

de dikke lagen plaque. Heerlijk!

van worden. Nee, die farao wil je

lachen en meegeleefd.

Daar wil ik mijn airflow wel op-

liever niet tegenkomen op va-

zetten. Wat een prachtig resultaat

kantie.

mee.

Veel

Wanneer ik op feesten en partij-

zou het zijn en dat alleen al door

en vertel wat mijn beroep is, dan

de verwijdering van de supragin-

Na het bespreken van de vakan-

krijg ik ook meestal de heftigste

givale plaque. Mijn visitekaartje

tieplannen vroegen de oom en

verhalen te horen. In de meeste

brandde in mijn tas, maar hoe

tante wat voor werk ik doe. Ik

gevallen hoor ik pittige verha-

pak je dit aan zonder iemand een

antwoordde dat ik mondhygi-

len over een endo die niet goed

naar gevoel te geven?

ënist ben en een vrijgevestigde mondhygiënistenpraktijk in Dor-

te verdoven was, of spannende verslagen van een bezoek aan

Het gesprek kwam uit op het be-

drecht heb.

de kaakchirurg. Een enkele keer

roep van de oom. Hij werkte als

Riepen de oom en tante in koor.

“Mondhygiënist?!”

heeft de mondhygiënist ook een

zzp’er en zijn doel was om sa-

“Dat is toch zo’n nieuw beroep?”

hoofdrol in het verhaal. Soms

men met zijn vrouw zo veel mo-

Verbaasd keek ik ze aan en ant-

gaat het om een bijrol, maar we

gelijk op vakantie te gaan. Hij

woordde dat de mondhygiënist

worden niet vergeten.

kon immers zelf zijn tijd indelen.

toch echt al een kleine 60 jaar in

Het liefst gingen ze naar Egyp-

Nederland bestaat. De tandarts

Een aantal jaren geleden was ik

te op vakantie. Heerlijk bakken

van de oom en tante had hen ook

op de verjaardag van een goede

in de zon en naar een all inclu-

al naar een mondhygiënist willen

vriendin van mij. Ik raakte in

sive hotel. Ze kwamen daar twee

sturen, maar daar zagen ze alle-

gesprek met haar oom en tan-

keer per jaar en ze kenden er ie-

bei niets in. Van dat geld konden

te. Bij de eerste woorden drong

dereen. Het voelde als een soort

ze beter nog een keer op vakantie

een bekende geur langzaam mijn

van thuiskomen, maar dan in

gaan. Tja, welke vloek is erger; de

neus binnen… Iedere tandarts

een zonnig land en een tempera-

vloek van de farao of de vloek van

en mondhygiënist kan deze geur

tuur zo rond de 35 graden. Niet te

de paro…?

vast wel voor zich halen. De alom

vergelijken met ons herfstig Ne-

bekende parogeur.

derland. Dat all inclusive beviel

26

16

17

18

19

20

21

Vier jaar na trauma

Röntgenologisch waren er evenmin bijzonderheden waar te nemen, de implantaten zagen er stabiel uit

In het eerste jaar is hij regelmatig bij ons op controle

(afbeelding 20 en 21, met dank aan Irfan Abas). De

geweest, daarna zagen wij hem pas weer vier jaar na

diagnose was dan ook gezonde pulpae 41, 31 en geen

het trauma (afbeelding 15-18). Hij was toen 19 jaar.

bijzonderheden voor de overige tanden.

Diagnose • Persisterende niet-pijnlijke parodontitis apicalis

Conclusie

met fistel en externe ontstekingsresorptie 13 ten gevolge van infectie.

Bij dit trauma hebben meerdere tanden (forse) schade

• 12 gezonde situatie.

opgelopen aan het PDL, de pulpa en/of mogelijk aan

• Onduidelijk voor de 11, mogelijk niet-pijnlijke

het bot. De 13 en de 42 zijn verloren gegaan, de 12 en

parodontitis apicalis 11 met ontstekingsresorptie

11 zijn na endodontische behandelingen goed hersteld

ten gevolge van infectie.

en de pulpae van de 41 en 31 zijn vitaal gebleven.

• Etsbrug onderfront, in afwachting van een implantaat.

Een avulsie is weliswaar het zwaarste trauma voor een tand, maar de forse luxaties en relatief late reponaties van de 12 en 11 hadden uiteindelijk ook voor

Aangezien de prognose slecht was voor de 13, is hij

meer schade kunnen zorgen en zelfs tot verlies kun-

verwezen naar tandarts-implantoloog Irfan Abas.

nen leiden.

Hij heeft een CBCT-scan gemaakt en na extractie de 13 vervangen door een implantaat. Er was nog wat

Dit voorbeeld maakt duidelijk hoe belangrijk het is

onduidelijkheid over de status van de 11, dus we heb-

om traumacasussen structureel op te volgen. Het is

ben hem expliciet laten kijken naar het vermeende

immers nooit zeker wat er op langere termijn ge-

resorptiedefect. Dit bleek echter een groot foramen

beurt. Voor meer informatie over de opvolging van

incisivum, dus een overprojectie, zelfs in de vorm

dentale traumata, raadpleeg de richtlijnen op de

van een hartje (afbeelding 19, met dank aan Irfan

website van de NvvE (www.nvve.com).

Abas).

Zeven jaar na trauma Uiteindelijk zagen wij hem nog voor controle zeven

De auteurs

jaar na het trauma, inmiddels 22 jaar.

Het klinische beeld oogde rustig, er waren (implan-

Marilka Elst en Flore Heiligers-Teeuwen zijn

taatgedragen) kronen ter plaatse van de 13 en 42,

NvvE-erkende tandarts-endodontologen en

geen reacties op testen (percussie/palpatie/pockets)

voeren in Bussum een verwijspraktijk voor

en de reacties op koude waren bij de 21, 22, 41 en 31

endodontologie, EndoGooi.

normaal.

Opvolging van dentale traumata

27

TRAUMA

Digitale tandheelkunde bij traumabehandeling Een trauma komt altijd onverwacht en juist dan is het van meerwaarde om snel, maar ook zo precies mogelijk te kunnen handelen. De digitale hulpmiddelen in de praktijk spelen hierin een belangrijke rol. Dit heb ik zelf ervaren toen ik aan het eind van de dag onderweg was naar de praktijk om nog wat modellen te printen. Nog voordat ik in de praktijk was, werd ik gebeld door een van mijn collega’s: haar zoon was gevallen en het was duidelijk dat er schade aan het gebit was ontstaan. In dit artikel geef ik antwoord op de vraag: welke rol kan digitale tandheelkunde spelen in het geval van een trauma?

De casus

Onderzoek

Een jongeman van 15 jaar was op school met vrienden

Uitvragen

aan het stoeien. Iets onschuldigs, maar helaas met

In het geval van een trauma is het altijd prettig om

gevolgen. Hij was gestruikeld en voorover op zijn ge-

de oorzaak te weten en tegelijkertijd dit kort en bon-

zicht gevallen. Aangezien hij kort buiten bewustzijn

dig te houden, zodat het trauma snel behandeld kan

was geraakt, volgde eerst een bezoek aan de huis-

worden. Dit kan vaak al aan de telefoon worden uit-

artsenpost ter controle op hersenletsel. Inmiddels

gevraagd en wanneer de patiënt in de stoel zit wor-

was zijn moeder op de hoogte gebracht en zij belde

den geverifieerd. In de algehele gezondheid bleek

vervolgens mij of ik zo snel mogelijk naar de praktijk

niets veranderd, behalve het opgelopen trauma: ASA

wilde komen om de situatie te beoordelen. Nadat de

I klasse. In het korte gesprek probeerde ik te achter-

huisarts vaststelde dat het om een hersenschudding

halen wat de patiënt zelf kon voelen en hij gaf aan

ging, volgde een bezoek aan de tandarts. Die nacht

last te hebben van de voortanden in de boven- en

moest de patiënt vervolgens om de twee uur worden

onderkaak alsmede moeite te hebben met de kiezen

gewekt om te controleren op helderheid en eventuele

op elkaar te krijgen (afbeelding 1-4).

symptomen van sufheid of misselijkheid.

28

1

2

3

4

1-4. Situatie bij binnenkomst.

5

5. OPT.

cale diagnostiek. Voor een betrouwbare uitslag wordt

Element 13 12 11 21 22 23 43 42 41 31 32 33

geadviseerd de elementen meerdere malen en in

(+/- = neutraal/normaal sensibel)

Klinisch onderzoek Niet alle testen zijn kort na trauma goed te onderzoeken, maar probeer toch zo veel mogelijk vast te leggen. Bij de toekomstige controles kan dit een grote rol spelen bij het stellen van een diagnose en het bepalen van eventuele vervolgbehandelingen.

Hierbij gaat het doorgaans om pulpa- en peri-api-

Sensibiliteit +/+/-+/-+/-+/+/+/+/+/+/+/-

Percussie + + + + ++/+ + + + -

Palpatie + + + + + + + + + -

Mobiliteit 0 0 0 0 1 0 0 1 2 2 1 0

willekeurige volgorde te testen. Uitkomsten klinisch onderzoek: niet gerechtvaardigd, omdat pulpa diagnostiek in de • 11, 21 verplaatsing naar binnen.

opvolgende traumacontroles hierin een essentiële rol

• 12 pulpa exponatie met fractuurlijn voorbij gla-

spelen. Daarnaast had een CBCT mijn behandeling

zuur-cementgrens.

• Onderlip 2 laceraties, alleen zwelling palpeerbaar.

niet beïnvloed en vandaar de keuze voor een OPT. Op afbeelding 5 is door mij volgende waargenomen:

• Patiënt komt niet in occlusie en vertoont een klasse 3 beet.

• Statische en dynamische testen hebben negatieve

• 41, 32 licht verbrede parodontaalspleet.

• Onderlip geen radiopaciteiten.

uitslag op pijn.

Tijdens het uitvoeren van het onderzoek leek alsof Röntgenologisch onderzoek

elementen 11 en 21 geen mobiliteit vertoonden en te-

Er is gekozen voor vervaardiging van een OPT-op-

gelijkertijd was het duidelijk dat ze niet in de juiste

name (afbeelding 5) met als rechtvaardiging te con-

positie stonden. In een dergelijk geval, waarbij enige

troleren op fracturen van de kaak. De patiënt kwam

druk nodig is om te reponeren, is het fijn om te we-

immers niet in maximale occlusie. Hoewel een CBCT

ten waar de elementen horen te staan. Het niet in de

aanwezig is in de praktijk, was er naar mijn mening

juiste positie brengen kan zorgen voor een (blijvend)

geen rechtvaardiging voor deze opname op dit mo-

suboptimaal resultaat of een extra lang behandeltra-

ment. Fracturen zijn immers ook zichtbaar op een

ject. Op het moment dat ik bezig was met de vraag

OPT, en bovendien moest er nog worden gereponeerd,

‘Waar horen ze te staan?’, zag ik onze intra-oraal

wat van invloed kan zijn op het peri-apicale gebied.

scanner staan en toeval wilde dat er al snel een scan

Ook na reponeren was naar mijn mening een CBCT

uit 2023 aanwezig was. Deze was gemaakt net na het

Digitale tandheelkunde bij traumabehandeling

29

Academiae.

Een compleet aanbod aan leergangen voor de tandarts en mondhygiënist

Als tandarts of mondhygiënist beschik je over een brede basis aan kennis. Maar wie verder wil groeien, weet: er is altijd meer te leren.

Academiae biedt een compleet aanbod aan opleidingen en leergangen die je helpen je kennis binnen de tandheelkunde te verbreden, te verdiepen én te specialiseren. Alle programma’s zijn met zorg ontwikkeld en worden begeleid door ervaren docenten en specialisten.

Ontdek welke leergang past bij jouw volgende stap en laat je verder versterken in je vak.

Een greep uit ons aanbod Leergang Uitgebreid gebitsherstel Leergang Preventie voor de allerjongsten Leergang Digitale tandheelkunde Leergang Behandelplanning NIEUW! Leergang Upgrade buitenlands opgeleide mondhygiënist QR

-code voo

rm e ati

www.academiae.nl

eer inform

Scan d e

Leergang Esthetische tandheelkunde Leergang Implantologie Leergang Endodontologie Leergang Parodontologie Leergang Kindertandheelkunde

6

7

8

9

10

11

12

13

14

6-7. Voor reponatie.

8-9. Na reponatie.

10-14. Spalken en hechtingen lip.

afronden van orthodontische behandeling en der-

waardoor het laatste deel van de sluitbeweging

halve een ideale vergelijking. Door een tweetal scans

niet mogelijk lijkt.

te vervaardigen en deze te matchen, wat ongeveer 3

Differentiaaldiagnose:

minuten in totaal kost, kon ik in kaart brengen wat

zichtbaar op OPT).

onderkaak

fractuur

(niet

de afwijking was (afbeelding 6-7).

Therapie en behandelplan

Diagnose, therapie en behandelplan

• 11, 21 reponeren.

• 12 directe pulpaoverkapping met MTA en glasionomeer.

Het stellen van de diagnose in een traumageval kan stressvol zijn, omdat er snel en adequaat gehandeld

• 13, 11, 21, 22, 23 – 43, 42, 41, 31, 32 semi rigide spalken.

dient te worden. Tevens kan er druk komen vanuit

• Laceratie hechten.

de patiënt en/of familie. Het advies is: blijf rustig en

• Retour voor traumacontrole.

raadpleeg de richtlijnen. Zelf maak ik gebruik van de

• Verwijzing afdeling MKA in verband met niet kun-

“Dental Trauma Guide” (www.dentaltraumaguide.

nen sluiten van de beet.

org), waar ik toegang tot heb via mijn KNMT-lid-

• Zacht dieet gedurende 1 week, wondgebied voor-

maatschap. Ook bij een voor de hand liggende diag-

zichtig poetsen met zachte borstel, Bluem Oxygen

nose is het verstandig de bevindingen en behande-

Fluid tweemaal daags en wondgebied insmeren

ling aan de richtlijnen te toetsen.

met Bluem Oral Gel.

Diagnose • 11, 21 laterale luxatie.

Uitvoering en behandelresultaat

• 13, 22, 23 – 42, 41, 31, 32 concussie.

• 12 gecompliceerde kroon-radixfractuur.

Na het reponeren en voorafgaand aan fixatie van de

• Onderlip laceraties ten gevolge van val en contact

11 en 21, heb ik de positie getoetst middels een nieu-

met tanden zonder impactie van vreemd lichaam.

we matching (afbeelding 8-9). Hieruit bleek dat 11

• Afwijkende beet lijkt ten gevolge van zwelling

en 21 nog iets geïnclineerd moesten worden. Tijdens

Digitale tandheelkunde bij traumabehandeling

31

15

16

17

18

19

20

15-19. Situatie na 3 weken.

20. CBCT 13-23.

het uitharden is er nog druk uitgeoefend op deze ele-

Consult endodontoloog

menten om de laatste puntjes op de i te zetten. Daar-

Twee maanden na het ongeval heeft het consult bij

na is de lip gehecht (afbeelding 10-14).

de endodontoloog plaatsgevonden. Hier is de indicatie voor een CBCT gesteld ten behoeve van radix- en

Follow-up

peri-apicale diagnostiek. Aangezien de hoogste precisie gewenst is voor dit type diagnostiek, is in overleg verwezen naar de afdeling radiologie op ACTA. Zij

Dag na trauma

hebben de kennis en apparatuur om het peri-apicale

Het trauma vond plaats buiten kantooruren en ik

gebied zo nauwkeurig mogelijk in beeld te brengen.

heb namens de patiënt contact opgenomen met de

Weer twee maanden later, vier maanden na trauma,

dienstdoende MKA-chirurg om de afwijkende beet te

is de CBCT vervaardigd (afbeelding 20). Een ander

bespreken en het niet zichtbaar zijn van een frac-

pluspunt is dat nog een expert de situatie beoordeelt.

tuurlijn op de OPT. Deze was het met mij eens dat

Element 12 heeft gedurende alle controles sensibel

het aannemelijk was dat dit door zwelling kwam en

gereageerd. Op de CBCT zijn apicale radiolucenties

het advies om de volgende dag wel op het spreekuur

zichtbaar bij elementen 11 en 21. Klinisch zijn per-

te komen. Op het spreekuur kwamen geen nieuwe

cussie en palpatie testen negatief en de sensibiliteit

zaken aan het licht.

is door mij en de endotoloog als twijfelachtig beoordeeld. Er is gekozen voor:

Trauma controle na 3 weken Er is gekozen voor een controle, conform de richtlijnen, na 3 weken (afbeelding 15-19). Er werd een goede zacht weefsel genezing waargenomen en de

• 11, 12 maandelijks herbeoordelen door mij op sensibiliteit en verkleuring.

• 12

plastisch

restaureren

met

directe

pul-

pa-overkapping.

semi-rigide spalk is verwijderd. De beet kwam ook weer normaal op elkaar. Element 12 reageerde sensibel en de testen bij elementen 11 en 21 leken nog niet betrouwbaar. Hierop is ervoor gekozen te verwijzen naar de edodontologen waarmee ik langere tijd samenwerk.

Digitale- en restauratieve tandheelkunde Nadat de vergelijking tussen 2023 en 2025 was gemaakt, leek het logisch om de 12 naar originele ana-

Aangezien de wachtlijden lang zijn, de patiënt met

tomie te herstellen. Er is in-house een matching ge-

een afgebroken tand rondliep en moeder zich zorgen

daan van de scans waarbij de 12 uit 2023 is overgezet

maakte of alles wel zou blijven staan, is er gekozen

naar de huidige situatie. Ook nu is duidelijk dat het

voor een essix retainer. Dit geeft zowel retentie als

digitale tijdperk is aangebroken, want met een aan-

een betere esthetiek. Hierdoor was er ruimte om het

tal eenvoudige stappen kan er snel en nauwkeurig

bezoek bij de endodontoloog af te wachten.

gewerkt worden. Met name de behandeling aan de

32

21

22

23

24

25

26

21. Digitale wax-up.

22-26. Restauratieve stappen.

27. Anatomisch eindresultaat.

27

stoel is voorspelbaarder en kan in kortere tijd wor-

Belangrijkste leerpunten

den uitgevoerd. Een digitale voorbereiding heeft dus

• Intra-orale scans kunnen een zeer handige

als extra voordeel dat de schaarse stoeltijd optimaal

en snelle tool zijn bij het behandelen van een

benut kan worden (afbeelding 21-27).

trauma. Overweeg dus een (periodieke) scan bij je patiënten.

• Multidisciplinair samenwerken zorgt voor een

Hoe nu verder?

optimale diagnose en een beter overwogen behandelplan.

Momenteel, 8 maanden na trauma, bestaat er twijfel

• Digitaal voorbereiden van je restauratieve ca-

over de vitaliteit van elementen 11 en 21. Er is ge-

sus zorgt voor een voorspelbaar en vlot te rea-

kozen voor een afwachtende houding, waarbij wordt

liseren resultaat.

gehoopt op herstel van de pulpa’s. Er staat binnen-

• Afwachten is ook een behandeloptie.

kort een controle bij de endodontoloog gepland.

• Snelle toegang tot trauma richtlijnen is een

Wanneer na klinische testen pulpanecrose wordt gediagnosticeerd

zal

endodontische

must.

behandeling

volgen. Omdat verlaagde sensibiliteit ook kan optreden kan de endodontoloog bij enig teken van vitaal

De auteur

weefsel alsnog sluiten. Een behandelaar met veel ervaring voor dit type behandeling is dan wenselijk.

Victor Schouten is afgestudeerd in 2015 aan

Op deze stapsgewijze manier proberen wij te werken

ACTA en werkzaam bij Tandartspraktijk

aan een optimaal en minimaal invasief resultaat.

Houten Zuid. Gespecialiseerd in implantologie (NVOI-erkend), orale (zacht weefsel) chirurgie en digitale tandheelkunde.

Hij is groot voorstander van minimaal invasieve tandheelkunde en geeft hierin een cursus bij Dental Best Practice over minimaal

Digitale tandheelkunde bij traumabehandeling

invasieve

chirurgische

technieken.

33

ENDODONTOLOGIE

Zijn we veel vooruitgegaan de laatste 50 jaar?

Endodontologie in 2025: evolutie of revolutie?

Biokeramische materialen, lasers, ultrasone en sonische activatie, digitale guides enzovoort. Als je dit allemaal leest en hoort, dan denk je toch bij jezelf: “Ja, we zijn er wel een heel stuk op vooruitgegaan de afgelopen decennia!” Maar is dat zo? Zijn onze resultaten binnen de endodontologie zoveel beter dan pakweg 30 jaar geleden?

Ik herinner me nog mijn eerste internationale lezing.

Succes versus Survival

Daar stond ik dan als snotaap nog niet eens 30 jaar en mijn onderwerp was Evolution or Revolution: Endo-

Laten we hier eerst duidelijk definiëren wat succes

dontics from the past, to the present and into the future.

en survival is. Ten onrechte hebben we jarenlang

We zijn inmiddels 15 jaar verder, en het leek mij leuk

gedacht dat implantaten een betere optie waren dan

om een update te geven over dit onderwerp. Zeker

endodontische behandelingen. Eén van de redenen

nu, in een tijd waarin door de opkomst van social

was dat er in implantaatstudies dikwijls gekeken

media bijna dagelijks iets nieuws en revolutionairs

werd naar de survival en in studies over wortelka-

lijkt te worden uitgevonden. Ondertussen werk ik

naalbehandelingen naar succes. Dat is appels met

nog steeds in mijn eigen praktijk. Af en toe zie ik

peren vergelijken.

nog minder geslaagd resultaat van mijn eigen behandelingen, maar gelukkig ook steeds meer succes-

Survival is datgene dat belangrijk is voor de patiënt,

volle behandelingen. Toch merk ik, alles bij elkaar

namelijk de tand is functioneel, doet geen pijn en

genomen, eigenlijk geen groot verschil met de re-

ziet er ook een beetje acceptabel uit. Succes is al het

sultaten van twintig jaar geleden, toen ik net was

voorgaande en er zijn op radiografie geen tekenen

afgestudeerd. Klopt dit, of ben ik gewoon een slechte

van pathologie aanwezig, en dat is hetgeen dat voor

endodontoloog?

ons als tandarts belangrijk is.

34

comparatively few operators are willing to bestow.”

Er is dus nog werk aan de winkel.

Openingscaviteit Reeds in 1892 beschreef HofHeinz (afbeelding 4) het belang van straight line access: “The first essential in getting at any root-canal is to gain direct access, and not try to work around corners, whatever tooth-structure may have to be sacrificed.”6 En tot op heden is straight line access de gouden standaard, ondanks een recentere tendens om de openingscaviteiten kleiner te houden.

Figuur 1

Irrigatie In 1919 introduceerde E.D. Coolidge (afbeelding 5) natriumhypochloriet (NaOCl) als irrigatiemiddel in

Als we dan even kijken naar twee recente meta-ana-

de endodontie.7 En tot op de dag van vandaag ge-

lyses

dan zie je dat zowel endodontisch behandelde

bruiken we dit nog steeds, eventueel aangevuld met

tanden als implantaten ongeveer een survival rate

EDTA of citroenzuur om de smeerlaag te verwijderen.

hebben van om en nabij 80%. Dit percentage is best

En u raadt het al, ook de introductie van die twee

mooi, maar is het nu zo veel verbeterd wanneer we

vloeistoffen dateren uit respectievelijk de jaren 50 en

het vergelijken met de jaren ’70, ’80 of ’90? Nee, he-

de jaren 70.

1, 2

lemaal niet en dat wordt ook bevestigd in een systematische review 3. Vele van de publicaties in de review

Preparatie

stammen zelfs uit de tijd dat er nog met nikkeltitaan

Ondertussen is het reeds duidelijk aan het worden,

vijlen machinaal werd geprepareerd. Destijds werd

vele zaken die we vandaag de dag gebruiken of prin-

er ook nog niet met vergroting gewerkt en werd de

cipes die we volgen, zijn reeds decennia of zelfs meer

rubberdam helaas nauwelijks toegepast. Zeer inte-

dan een eeuw oud. Met het prepareren zal dit toch

ressant is in dit geval de graad van succes van de

anders zijn, niet? Ik citeer: “Should the canal be curve-

verschillende studies die je kunt zien in figuur 1.

d,a large instrument must first be used as far as possible; then substituting a smaller one, the curve of the canal can

Een lesje geschiedenis

be reached for a greater distance”.8 Dit komt uit 1880 en is de eerste beschrijving van het

Het lijkt er dus op dat alle progressie die we lijken

crown-down principe. In de jaren 70 heeft Schilder

te maken eerder een lege doos is. Laten we daarom

de tapse preparatie geïntroduceerd9 en uiteindelijk

eens teruggaan in de tijd en kijken wat er allemaal

zijn in de jaren 90 de eerste nikkeltitaan machi-

veranderd is. Laten we dit chronologisch benaderen

nale vijlsystemen op de markt gekomen waaronder

vanuit de stappen van een wortelkanaalbehandeling.

het alom gekende Profile van toen nog Maillefer. Tot op de dag van vandaag gebruik ik soms nog Profiles

Rubberdam (afbeelding 2)

15.04, vooral bij blokkades van het wortelkanaal.

In 2021 declareerde 24% van de Nederlandse tandartsen steeds een rubberdam bij een wortelkanaal-

Sinds die eerste generatie Ni-Ti vijlen zijn er ver-

behandeling. Dit wil zeggen dat 76% dit niet altijd

schillende evoluties geweest die telkens geleid heb-

of gewoon niet doet 4. Nochtans, de rubberdam is in

ben tot meer flexibele, efficiëntere en veiligere vijlen.

1864 uitgevonden door Dr. Sanford C. Barnum (af-

Deze veranderingen zijn onder andere een verschil

beelding 3) en één van de eerste referenties over het

in de doorsnede, andere tapers, andere hoeken van

belang ervan, dateert uit 18705: “Although the rubber

de snijvlakken en warmte-behandelingen. Eén van

dam has been before the profession for some years, and

de laatste grote veranderingen kwam er in 2008

has, (luring that time, become an indispensable adjunct

met de introductie van de reciprocerende systemen.

to the practice of many operators, a full appreciation of

Ghassan Yared was de eerste die dit voorstelde en

its bounteous and unqualified merits is, as yet, confined

testte met een Protaper F2. Als we echter bekijken

to a very small minority of the profession as a whole-chief

wat de reciprocerende beweging is, dan is dit niet

among the many reasons for which is, that it requires, to

meer of minder dan een geautomatiseerde vorm van

become familiar with its workings, and skillful in its ap-

de balanced force technique die reeds in de jaren 80

plication, an amount of patience and perseverance which

beschreven werd door Roane.10

Endodontologie in 2025: evolutie of revolutie?

35

R S ca n d e Q

Hebben we je interesse gewekt? Wil je meer weten, of een vrijblijvende offerte aanvragen?

Kijk dan snel op onze website!

www.dentalproductpromotions.nl

i

ati e !

Met onze jarenlange ervaring in uitgeven denken we graag met je mee over de bladformule, uitstraling, redactionele invulling, frequentie en drukwerk, om echt het verschil te maken. We bieden talloze mogelijkheden, inclusief de optie om het wat compacter aan te pakken met een folder of een brochure. Je bent bij ons aan het juiste adres.

-

e v o o r m eer

orm nf

Ook zo’n mooi magazine voor jouw product of praktijk?

d co

Afbeelding 2

Afbeelding 3

Afbeelding 4

Afbeelding 5

Obturatie Guttapercha is zo oud als de weg naar Rome en reeds

we even onze kritische bril opzetten, dan zullen we

in 1867 introduceerde Bowman GA het als vulmate-

moeten toegeven dat er aan de basisprincipes binnen

riaal in de endodontie (Thermafil). In 1883 introdu-

de endodontie niet veel veranderd is de afgelopen

ceerde Perry zachte guttapercha op een gouden stok-

decennia. De meeste van deze principes zijn zelfs

je. Voor een kort overzicht van de geschiedenis van

meer dan een eeuw oud. Kortom, van een revolutie is

guttapercha in de endodontie raad ik het artikel van

zeker geen sprake. Wel hebben we de afgelopen jaren

Vishwanath en Rao aan. Het leek er even op dat er

verschillende evoluties gekend. Deze evoluties heb-

met Resilon misschien wel eens wat concurrentie op

ben ons leven gemakkelijker gemaakt. We kunnen

de markt ging komen voor guttapercha, maar ach-

nu sneller een wortelkanaalbehandeling uitvoeren,

teraf bleek Resilon een drama te zijn en is het in alle

maar óók voorspelbaarder en veiliger. Het gebruik

stilte van de markt gehaald.

van nieuwe materialen maakt het mogelijk om ef-

11

ficiënter te werken en steeds minder afhankelijk te Is er dan echt niets dat significant anders is? Mis-

zijn van een vorm van ‘chemische oorlogvoering’ in

schien wel en dan gaan we het inderdaad hebben over

het wortelkanaal. Dit zijn stuk voor stuk kleine stap-

sealers en specifiek over de biokeramische sealers.

pen in de juiste richting. Toch zal de echte revolutie

Tot op de dag van vandaag gebruiken vele collega’s

in de endodontie vermoedelijk niet teweeggebracht

nog kunsthars sealers, zoals AH+ van Dentsply of

worden door een nieuw type vijl, vulmateriaal of ce-

Zinc-Oxide Eugenol sealers, zoals Pulp Canal Sealer

ment, maar eerder door het consequent naleven van

van Kerr. Sealers die reeds decennia op de markt zijn

de basisprincipes door alle tandartsen.

of een evolutie zijn van andere die ook ver in de tijd teruggaan. De eerste biokeramische sealer (IRootSP) verscheen in 2007 op de markt. Ondertussen is ruimschoots aangetoond dat biokeramische sealers vergelijkbare klinische resultaten geven. In verschillende, meestal in-vitro, studies tonen ze zelfs een betere afdichting, verhoogde antibacteriële werking en een verbeterde biocompatibiliteit.

De auteur

Het belangrijkste verschil zit hem echter in de vul-

Rafaël Michiels is tandarts-endodontoloog

techniek. Jarenlang hebben we als endodontoloog

en praktijkeigenaar van Lach Mondzorg, een

gepoogd om de tandartsen te overtuigen om hun

verwijspraktijk voor endodontologie in Has-

wortelkanalen met een warme techniek te vullen.

selt, België.

Sinds de biokeramische sealers zeggen we: “Terug naar af en gebruik maar lekker die single cone.”

Conclusie

Referenties De literatuurlijst is op te vragen bij de redactie en in te zien bij het artikel online op

Als we even verder kijken dan alle flashy marketing

www.dentista-magazine.nl

waar we dagelijks mee worden gebombardeerd, als

Endodontologie in 2025: evolutie of revolutie?

37

INTERVIEW

Profieldirecteur Annemarie Baaij over de masteropleiding Oral Health Sciences – Endodontology

“Je moet echt álles willen weten over endo.”

Wat voor tandarts-endodontoloog Annemarie Baaij begon als interesse in de complexiteit van het wortelkanaalstelsel, groeide uit tot een veel bredere vraag: hoe leren tandartsen het vak van endodontologie, en hoe worden ze daar écht vaardig in? Tijdens haar promotieonderzoek aan ACTA onderzocht ze hoe het onderwijs tandartsen beter kan voorbereiden op dit precisievak. Nu geeft ze zelf vorm aan het einde van het spectrum van dat onderwijs. Als profieldirecteur van de masteropleiding Oral Health Sciences (OHS) Endodontology aan het ACTA, is Annemarie verantwoordelijk voor het opleiden van de nieuwe generatie endodontologen. In dit interview vertelt Annemarie over de opzet van de opleiding en wat er komt kijken bij het begeleiden van tandartsen die zich verdiepen in dit complexe vakgebied.

Een vak waarin je moet puzzelen

je gebruikt je analytisch denkvermogen, werkt met je handen en hebt veel interactie met mensen. Dat

Dat Annemarie tandarts-endodontoloog zou worden,

maakt het vak heel divers.”

was niet vanzelfsprekend. “Ik was op de middelbare

Tijdens de studie ontdekte Annemarie dat ze vooral

school echt een meisje van de exacte vakken”, be-

werd gefascineerd door het restauratieve werk. “Ik

gint ze. “Ik zag mezelf aan de TU Delft een tech-

vond het mooi om iets te maken; om te herstellen

nische studie doen. Door ziekte kon dat toen niet,

wat weg is.” Toch duurde het even voordat ze zich

dus stroomde ik later in het academisch jaar in bij

realiseerde dat haar hart bij de endodontologie lag.

Biomedische Technologie in Enschede. Maar de hele

“Tijdens mijn studie voelde een wortelkanaalbehan-

dag achter een computer zitten bleek niets voor mij

deling als roeren in een zwart gat”, vertelt ze la-

te zijn.”

chend. “Mijn docenten zeiden dat ik er goed in was,

Haar overstap naar Tandheelkunde bleek een schot

maar ik had altijd het idee dat ik maar wat deed.”

in de roos. “In de tandheelkunde komt alles samen:

Na haar afstuderen kwam ze terecht in een praktijk

38

waar veel restauratief werk werd uitgevoerd. “Als er

wezig bij de casusbesprekingen. Daar hoor je wat er

een pijnklacht was, werd vaak geëxtraheerd, omdat

leeft, daar zie je wat studenten nodig hebben en hoe

het element uitbehandeld was. Vervolgens werd een

zij zich ontwikkelen. Dat houdt me dicht bij de prak-

noodbrug geplaatst, omdat deze patiëntenpopulatie

tijk.”

echt geen dag met een gat wilde lopen. Ik kwam er al

Tot tien jaar geleden was endodontologie een van

snel achter dat ik uitdaging miste. Toen ben ik toch

de losse postacademische opleidingen die ACTA ver-

gaan nadenken over de opleiding tot endodontoloog.

zorgde. In 2015 zijn de losse postacademische op-

In de endodontologie moet je driedimensionaal den-

leidingen samengevoegd tot één masteropleiding

ken, omdat je niet kunt zien wat je doet. Dat puzze-

– Oral Health Sciences (OHS) – die geaccrediteerd is

len sprak mij enorm aan. De technische uitdaging

door de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie

waarvoor ik ooit naar Delft wilde, vond ik uiteinde-

(NVAO). “OHS is de gezamenlijke kern voor alle post-

lijk in dit vakgebied.” In 2014 voltooide Annemarie

graduates bij ACTA”, legt Annemarie uit. “Iedereen

de opleiding tot endodontoloog.

heeft dezelfde basisvakken. Daarnaast specialiseert elke student zich in zijn of haar eigen richting. In

Masteropleiding OHS Endodontology

dit geval: endodontologie. En die differentiatie-specifieke kennis en vaardigheden worden weer ingezet in gezamenlijk onderwijs waar interdisciplinair samenwerken wordt gestimuleerd.”

Sinds Annemarie in 2011 startte met de opleiding, is

De opleiding is Europees geaccrediteerd door de Eu-

ze – op een paar maanden na – nooit meer wegge-

ropean Society of Endodontology (ESE). Dat betekent

gaan van de endodontologie afdeling van het ACTA.

dat afgestudeerden in Europa als ‘specialist’ gere-

Na jaren doceren, begeleiden en coördineren is ze

gistreerd staan. Endodontologie is in Nederland geen

nu profieldirecteur van dit masterprogramma.

officieel erkend specialisme, maar je mag wel de titel

“Ik ben verantwoordelijk voor de structuur, inhoud

‘tandarts-endodontoloog’ dragen en krijgt erken-

en kwaliteit van de opleiding, voor toetsing en ac-

ning als zodanig van de Nederlandse Vereniging voor

creditatie, en ik stuur het docententeam aan. Maar

Endodontologie (NVvE).

ik blijf bewust ook in de kliniek staan en ik ben aan-

Annemarie Baaij

39

INTERVIEW

wezen patiënten. Supervisie is aanwezig op de werkvloer, maar niet continu. “We vertrouwen erop dat je zelfstandig kunt werken en om begeleiding vraagt daar waar nodig. Een uitzondering is de chirurgische endodontologie. Dat is voor iedereen nieuw, dus daarbij werken we wél een-op-een.” Gedurende de opleiding volgen seminars over specifieke onderwerpen binnen de endodontologie om nog meer over de wetenschappelijke achtergrond en verschillende visies te leren.

Bovendien volgen studenten het generieke OHS-onderwijs, zoals epidemiologie, statistiek, farmacologie en een CBCT-cursus. Ook worden met studenten van andere richtingen gezamenlijke casusbesprekingen gehouden, zodat ze van elkaar leren en elkaars perspectief beter begrijpen.

Het wetenschappelijke deel vormt het tweede component van het programma. “Het onderzoek waar je aan werkt tijdens de master moet echt op publicatieniveau zijn”, benadrukt Annemarie. “Het onderzoek moet je verdedigen voor drie examinatoren. Daarnaast selecteer je voor je eindexamen tien klinische casussen waarmee je aantoont dat je de volledige breedte van het vak beheerst en ook deze moet je verdedigen tegenover de examinatoren.”

Veel inzet en toewijding De opleiding is intensief, iets wat studenten soms onderschatten. “Je leeft drie jaar lang echt voor de endodontologie. Het is geen cursus waarin je even wat tips en tricks leert. Bovendien word je niet bij de

Afwisseling tussen kliniek en onderzoek

hand genomen: je moet zelf de drive hebben om deze opleiding succesvol af te ronden. In principe zijn studenten vier dagen per week op ACTA en hebben ze één dag voor zelfstudie. Sommigen blijven daar-

De opleiding duurt drie jaar, is voltijd en jaarlijks

naast in een praktijk werken, en kiezen ervoor om de

starten vier tandartsen. Ongeveer de helft van het

zelfstudie in de avonden en weekenden te doen. Dat

programma bestaat uit klinisch werk op ACTA. “Dat

kan, maar het is zwaar. In mijn eerste maanden had

betekent patiënten behandelen, verslagleggen, com-

ik het gevoel dat ik meer had gelezen dan in vijf jaar

municeren met verwijzers en casusbesprekingen in

Tandheelkunde. Maar als dit is waar je hart ligt, is

het team. Dat neemt gemiddeld zo’n twee en een

het ongelooflijk mooi.”

halve dag per week in beslag.”

Waar de uitdagingen liggen in de opleiding, verschilt

Het eerste semester staat in het teken van het creëren

per persoon. “Sommigen vinden het onderzoeksge-

en aantonen van een brede basis door het lezen van

deelte intensief, anderen hebben juist meer vlieguren

gerenommeerde tekstboeken en preklinische trai-

in de (pre)kliniek nodig. Maar voor iedereen geldt dat

ning. “We moeten zeker weten dat iemand voldoende

ongeveer vijftig procent van de opleiding patiënten-

basiskennis en inzicht heeft en veilig en zorgvuldig

zorg is. Je ontwikkelt je door te doen en je bent nooit

werkt, voordat hij of zij de complexe behandelingen

uitgeleerd.”

uitvoert.” Vervolgens behandelen studenten de ver-

Annemarie merkt op dat de groep die zich aanmeldt

40

“Het gaat niet alleen om: kan ik dit technisch? Maar ook om: durf ik dit zelfstandig aan in de setting waarin ik (straks) praktiseer?”

wijs verplaatst naar simulatie: oefenen op natuurlijke elementen gemonteerd in kaakjes in fantoomhoofden in stoelen op de kliniek. “Mijn onderzoeksvraag was: kunnen studenten die alleen in simulatie wortelkanaalbehandelingen hebben getraind en geëxamineerd, net zo goed patiënten behandelen als studenten die op echte patiënten hebben geoefend?” Het antwoord bleek ja, maar met een nuance. “Studenten behandelen patiënten ten minste even goed, zolang ze voldoende ervaring hebben met andere tandheelkundige behandelingen. Je kunt dus prima specifieke

voor deze master divers is. “Je moet minimaal drie

vaardigheden tot het gewenste eindniveau opbouwen

jaar werkervaring hebben voordat je kunt starten,

via simulatie.”

maar sommigen solliciteren al als ze twee jaar bezig

Maar dat verklaarde niet waarom pas afgestudeerde

zijn. Anderen hebben tien jaar of meer ervaring en

tandartsen tóch vaak extra scholing zoeken. Daar-

zoeken een nieuwe uitdaging. We hebben ook tand-

om onderzocht Annemarie ook de rol van self-effi-

artsen die speciaal voor de opleiding naar Nederland

cacy, het vertrouwen dat iemand heeft in zijn eigen

verhuizen.”

kunnen en dat je het in toekomstige situaties goed

Wat hen bindt, is de behoefte aan verdieping. “Veel

zal doen. “Dat bleek een cruciale factor. Makkelij-

tandartsen merken in de praktijk dat ze bij endo-

ke behandelingen uitvoeren bij patiënten vergroten

dontische behandelingen meer vaardigheden en/of

dat vertrouwen; moeilijke hebben juist het tegen-

zekerheid willen. Dit kun je bereiken door het doen

overgestelde effect. Als je met een lage self-efficacy

van cursussen. Mensen die voor de opleiding kie-

afstudeert, is de kans kleiner dat je in de praktijk

zen willen écht begrijpen wat ze doen: niet alleen de

wortelkanaalbehandelingen blijft doen. Het uitvoe-

stappen kennen, maar het onderliggende waarom. Je

ren van de behandelingen bij patiënten is essenti-

moet echt álles willen weten over de endodontologie.

eel voor het laten toenemen van self-efficacy, zowel

Je verdiept je in verschillende visies en de weten-

vóór als na afstuderen. En als de ervaring en self-ef-

schap daarachter, zodat je uiteindelijk je eigen, goed

ficacy toeneemt, heeft het uitvoeren van moeilijkere

onderbouwde visie kunt vormen.” Omdat de oplei-

behandelingen daar op een gegeven moment geen

ding intensief is, blijven de meeste afgestudeerden

negatief effect meer op. In dat stadium kan het zelfs

altijd in de endodontologie werken. “Het is echt een

een positief effect hebben op verdere ontwikkeling.

keuze voor het vak.”

Uit mijn onderzoek kwam dan ook naar voren dat je studenten beter met mínder ervaring kunt laten af-

De rol van self-efficacy bij het uitvoeren van een wortelkanaalbehandeling

studeren, dan ze moeilijkere wortelkanaalbehandelingen uit te laten voeren bij patiënten om toch maar iets van ervaring op te doen. Het beste is beginnen met voldoende eenvoudige behandelingen, zodat hun self-efficacy toeneemt.”

Naast haar werk in de kliniek en het onderwijs pro-

Volgens Annemarie is het daarom belangrijk dat on-

moveerde Annemarie in 2023 op onderzoek naar hoe

derwijs niet alleen gericht is op kennis en technische

tandheelkundestudenten endodontologie aanleren.

vaardigheid, maar óók op het opbouwen van klinisch

“Toen ik docent was, hoorde ik vaak studenten zeg-

zelfvertrouwen en bewustzijn – self-efficacy. “Het

gen: als ik straks ben afgestudeerd, ga ik eerst nog een

gaat niet alleen om: kan ik dit technisch? Maar ook

cursus endo volgen. Dat geeft eigenlijk al aan dat er

om: durf ik dit zelfstandig aan in de setting waar-

iets mist in het curriculum: of ze zijn niet vaardig

in ik (straks) praktiseer? Mijn onderzoek richtte zich

genoeg, of ze voelen zich niet vaardig of zeker ge-

op studenten Tandheelkunde. Maar dat inzicht in

noeg. Dat was voor mij de aanleiding om te onder-

self-efficacy is óók belangrijk in postacademisch

zoeken waar dat aan ligt.”

onderwijs. Self-efficacy is belangrijk voor motivatie

Annemarie zag tijdens haar studie dat het aantal be-

en groei. Self-efficacy in relatie tot postacademisch

schikbare patiëntencasussen voor endodontische be-

onderwijs is een thema dat ik graag verder zou uit-

handeling afnam. Daardoor werd steeds meer onder-

diepen in vervolgonderzoek.”

Annemarie Baaij

41

GOED ZICHT BETERE HOUDING MEER ENERGIE

Kies voor efficiëntie.

Ga voor compact.

Ontdek de gloednieuwe CompactLine – speciaal ontwikkeld voor mondzorgpraktijken met maximaal 3 behandelkamers.

Deze slimme, compacte oplossing met één rek voor de belading van instrumentarium en een efficiënt ingedeelde spoelkamer bespaart zowel water als energie.

Met een kortprogramma van minder dan 30 minuten voor hand- en hoekstukken én flexibele aansluitmogelijkheden op zowel 400V als 230V, biedt de CompactLine maximale efficiëntie en betrouwbaarheid.

Perfect voor moderne mondzorgpraktijken die geen concessies willen doen aan hygiëne, ruimte én gemak.

Leverbaar vanaf januari 2026.

Meer weten? www.miele.nl/pro/compactline-dent

Miele Professional. Immer Besser.

CompactLine

Focus op behoud

Over Annemarie Baaij

Naast haar ideeën over de ontwikkeling van het on-

Na haar afstuderen als tandarts in 2008

derwijs, ziet Annemarie ook andere trends in het

bleef Annemarie Baaij verbonden aan het

vakgebied. “AI komt natuurlijk overal om de hoek

ACTA. Ze startte hier als klinisch docent en

kijken. Ik ben daar niet per se huiverig voor. De vraag

ging als tandarts aan de slag in een prak-

is vooral: hoe kan het ons versterken? Denk aan di-

tijk buiten ACTA. In 2014 ontving ze de titel

agnostiek, of simpelweg bij het efficiënt doornemen

tandarts-endodontoloog met NVvE erken-

van literatuur. Maar het gebruik ervan moet geen

ning. Vervolgens promoveerde ze in 2023 op

gemakzucht worden. De basis blijft wat mij betreft

haar onderzoek “Undergraduate Education

wel dat je altijd zelf voldoende kennis en klinisch

in Endodontology: Steps towards understan-

inzicht hebt.”

ding how to make everyone feel more com-

Tegelijkertijd merkt Annemarie dat de aandacht bin-

fortable with root canal treatment.” Daar-

nen de endodontologie verschuift: niet langer ligt

naast is Annemarie altijd actief gebleven als

de nadruk vooral op technische ontwikkelingen en

docent in zowel het studentenonderwijs als

nieuwe materialen om wortelkanaalbehandelingen

postacademische scholing.

te verbeteren of te vereenvoudigen, maar juist op

Sinds een jaar vervult Annemarie de rol

biologische vooruitgang. “We zijn veel meer bezig

van profieldirecteur van de masteropleiding

met de vraag hoe we weefsel kunnen behouden of

Oral Health Sciences (OHS) - Endodontology

zelfs laten regenereren. Hoe kunnen we zorgen dat

aan het ACTA. Daarnaast coördineert zij de

een tand levend en gezond blijft, of weer wordt, in

Leergang Endodontologie van ACTA Den-

plaats van alleen maar schoon en gevuld? Het gaat

tal Education, werkt ze als tandarts-endo-

steeds minder om vervangen en steeds meer om be-

dontoloog bij Marina Clinic in Volendam en

houden. Dat vind ik een hele mooie ontwikkeling.”

is ze vicevoorzitter van de Education and Scholarship Committee van de European Society of Endodontology.

Annemarie Baaij

43

TEAM IN BEELD

Tandheelkundig Centrum Wij, Waddinxveen Team

Communicatie

Ons team is hecht, enthousiast

Heldere communicatie en goede

zonnebank. Na een grondige ver-

en betrokken. Het motto “Goed

afstemming vinden we essentieel.

bouwing is het pand veranderd in

en Gezellig” vat perfect samen

Meerdere keren per jaar organi-

een moderne, lichte en gastvrije

wie we zijn: professioneel, maar

seren we vergaderingen per dis-

praktijk met een eigen identiteit.

met een ontspannen sfeer waarin

cipline – tandartsen, mondhygi-

Het authentieke karakter is be-

ruimte is voor humor en persoon-

ënisten/preventie en assistenten

houden, gecombineerd met eigen-

lijke aandacht. De samenstelling

– om verbeterpunten te bespreken

tijdse technologie en een warme

is divers. Van jonge starters tot

en kennis te delen. Tussendoor is

uitstraling.

ervaren krachten.

er veel informeel overleg; de lij-

De wachtruimte voelt strak maar

nen zijn kort en iedereen weet el-

huiselijk, met aan de balie ver-

De dagelijkse organisatie ligt bij

kaar snel te vinden.

trouwde gezichten die patiënten

onze praktijkmanager, die zorgt

We communiceren open en eerlijk,

vaak al jaren kennen. Dankzij de

voor structuur en overzicht. Zij

met respect en een gezamenlijk

logische routing – van ontvangst

werkt nauw samen met de tand-

doel. Dat zorgt voor vertrouwen,

tot

arts-eigenaar en houdt korte lij-

een sterk teamgevoel en ruimte

patiënten moeiteloos hun weg.

nen met assistenten en balie.

voor nieuwe ideeën. Problemen

Dat bevordert niet alleen rust en

Dankzij onze balie-assistent, die

blijven daardoor zelden liggen, en

overzicht, maar ook efficiënt wer-

de planning en het rooster ver-

initiatieven krijgen snel vorm.

ken binnen het team.

Pand

Opmerkelijke gebeurtenis

dinxveen, ooit de locatie van een ICI Paris met schoonheidssalon en

behandelkamers

–

vinden

zorgt, loopt alles op rolletjes. Zo kan iedereen doen waar hij of zij goed in is: optimale zorg bieden aan onze patiënten.

Onze praktijk is gevestigd in een karakteristiek dijkpand in Wad-

44

De verhuizing in 2016 naar het

huidige, volledig verbouwde pand

Simone

exper-

en kwaliteit zorgt ervoor dat we

was zonder twijfel ons meest bij-

tise maakt specialistische zorg

complexe behandelingen efficiënt

zondere moment. Daarvoor werk-

direct

en op topniveau uitvoeren.

ten we vanuit een kleinschalige

collega-praktijken in de regio.

praktijk aan huis. De overstap be-

Die combinatie van technologi-

tekende een nieuwe fase: profes-

sche

Cortellini.

Zijn

beschikbaar,

innovatie,

ook

voor

samenwerking

sioneler, moderner en klaar voor de toekomst. Het patiëntenbestand verdubbelde in korte tijd en het voelde alsof we écht een vol-

Team in Beeld

gende stap zetten.

Goed geregeld

•

Praktijk: Tandheelkundig Centrum Wij in Waddinxveen

•

Stoelen: 5 (3 voor tandartsen, 2 voor mondhygiënisten).

In 2026 breidt de praktijk uit naar zeven behandelkamers, met in de toekomst ruimte voor acht. Daarnaast komt er

gere-

een eigen tandtechnische laboratoriumruimte bij, waarmee

geld is, is de snelheid en pre-

de dienstverlening verder wordt versterkt en nog efficiënter

Wat

bij

ons

uitstekend

kan worden gewerkt.

cisie waarmee we zorg kunnen leveren. Dankzij ons interne Ce-

•

Patiënten: 8.300

rec-lab en 3D-technieken – zoals

•

Specialisatie: Cerec, implantologie, parodontologie

de CBCT-scanner en Primescan –

•

Medewerkers: 9 tandartsen, 1 parodontoloog/implantoloog,

kunnen we patiënten direct hel-

3 mondhygiënisten, 3 paro-preventieassistenten, 1 preven-

pen met duurzame, op maat ge-

tieassistent, 8 tandartsassistenten, 3 baliemedewerkers, 1

maakte oplossingen.

praktijkmanager.

Daarnaast werken we samen met parodontoloog

en

implantoloog

Tandheelkundig Centrum Wij Waddinxveen

45

MATERIAAL

Bioactieve materialen met een blijvende impact Calciumsilicaat – ook bekend als biokeramisch, bioactief of bioregeneratief materiaal – is inmiddels niet meer weg te denken uit de moderne tandartspraktijk. Hoewel de generieke naam niet bij iedereen direct een bel doet rinkelen, werken we al jaren met producten op basis van deze technologie. Fabrikanten gebruiken uiteenlopende termen om de biocompatibiliteit en regeneratieve eigenschappen te benadrukken. Hoe je het ook noemt: calciumsilicaat heeft zich ontwikkeld tot een essentieel onderdeel van restauratieve en endodontische behandelingen.

De geschiedenis van calciumsilicaat begint begin ja-

MTA (Dentsply). Aanvankelijk was het bedoeld voor

ren negentig aan de Loma Linda University School

retrograde afsluitingen na apicale chirurgie, maar al

of Dentistry in Californië. Onder leiding van dr.

snel ontdekten onderzoekers en clinici de veelzijdig-

Mahmoud Torabinejad werd daar Mineral Trioxi-

heid van het materiaal.

de Aggregate (MTA) ontwikkeld als alternatief voor destijds gebruikelijke retrograde afsluitmaterialen, zoals amalgaam, Super-EBA en IRM.

De opmars van MTA in de kliniek

Het onderzoeksteam zocht naar een materiaal dat niet alleen goed afsloot, maar ook biocompatibel was

In de jaren 2000 werd MTA steeds breder toegepast

en geen toxische effecten had. Het resultaat was een

binnen de tandheelkunde:

poedervormig materiaal op basis van geraffineerd

• Pulpaoverkapping en pulpotomie: MTA bleek ideaal

Portlandcement, aangevuld met bismutoxide voor de

om de vitale pulpa te beschermen en genezing te

gewenste radiopaciteit. Dit nieuwe materiaal bleek

bevorderen, aanvankelijk vooral bij jonge patiën-

niet alleen uitstekend af te sluiten, maar ook de ge-

ten.

nezing van periapicale weefsels te stimuleren.

• Afdichten van perforaties: zowel iatrogene als pa-

In 1993 werd MTA gepatenteerd, en vanaf 1998

thologische openingen konden betrouwbaar wor-

kwam het commercieel beschikbaar als ProRoot

den afgesloten.

46

Restauratieve toepassingen Indirecte pulpaoverkapping Bij een indirecte pulpaoverkapping wordt het geïnfecteerde dentine verwijderd, terwijl een dunne laag aangedaan maar niet-geïnfecteerd dentine behouden blijft om pulpa-expositie te vermijden. Calciumsilicaat fungeert hier als beschermende tussenlaag op het resterende dentine.

Het materiaal bevordert remineralisatie door calciumionen af te geven, sluit hermetisch af en voorkomt verdere bacteriële contaminatie. De hoge pH-waarde werkt bovendien antimicrobieel, waardoor een gunstig milieu ontstaat voor genezing en behoud van pulpa-vitaliteit.

Directe pulpaoverkapping • Apexificatie: MTA vormde een alternatief voor cal-

Een

directe

pulpaoverkapping

wordt

toegepast

ciumhydroxide bij elementen met een open apex,

bij blootliggende pulpa, bijvoorbeeld door cari-

vooral bij traumatisch beschadigde tanden waar-

ës, trauma of iatrogene oorzaken. Na desinfectie

van de wortelvorming nog niet voltooid was.

wordt calciumsilicaat direct op de pulpa aange-

De klinische prestaties waren indrukwekkend: MTA

bracht. Het materiaal stimuleert de differentiatie

is biocompatibel, onoplosbaar en hardt zelfs in voch-

van fibroblasten tot odontoblasten en de vorming

tige omstandigheden uit — een groot voordeel bij

van reparatief dentine (dentinebrugvorming). Zo

apicale preparaties die zelden volledig droog zijn.

ontstaat een duurzame afsluiting tegen micro-

Toch had het materiaal ook beperkingen. De uithar-

lekkage en een afname van ontstekingsreacties.

dingstijd was lang (meer dan twee uur), de consis-

Klinische studies tonen aan dat calciumsilicaten,

tentie zanderig en het handmatig mengen vereiste

vergeleken met calciumhydroxide, leiden tot een ho-

ervaring. Daarnaast veroorzaakte de originele grijze

gere pulpa-overleving en minder langetermijnont-

versie verkleuring van tandweefsel.

steking.

Deze nadelen leidden tot verbeteringen: white MTA, dat minder verkleurde, en later “biokeramische” al-

Klinische aandachtspunten

ternatieven zoals Biodentine (Septodont) en EndoSe-

Het succes van deze behandelingen hangt nauw sa-

quence BC Sealer. Deze opvolgers behielden de gun-

men met een strikte aseptische werkwijze: gebruik

stige eigenschappen van MTA maar verbeterden de

van cofferdam, steriel instrumentarium en een di-

verwerking en esthetiek.

recte adhesieve afsluiting na plaatsing van het materiaal zijn essentieel. In de beginjaren was men

Van innovatie tot routine

terughoudend om de pulpa te openen, maar inzicht in de antimicrobiële eigenschappen van calciumsilicaten heeft dat veranderd. Wel blijft gelden dat ge-

Zoals vaak in de tandheelkunde werden de nieu-

ïnfecteerd of verdacht weefsel volledig moet worden

we calciumsilicaatmaterialen geleidelijk ingevoerd.

verwijderd — zowel dentine als pulpa — om het ma-

Aanvankelijke terughoudendheid – gevoed door de

teriaal effectief te laten werken.

vertrouwde resultaten van calciumhydroxide en glasionomeercement – maakte plaats voor vertrouwen naarmate klinische data zich opstapelden. Kleine aanpassingen in de samenstelling en handling droegen bij aan betere resultaten. Inmiddels zijn calci-

Calciumsilicaat in de endodontologie

umsilicaten gemeengoed in zowel restauratieve als

Een van de meest recente ontwikkelingen is de in-

endodontische toepassingen.

troductie van biokeramische sealers. Deze materi-

Bioactieve materialen met een blijvende impact

47

COLUMN MARIT

Marit Verschuuren, mondhygiënist en trainer van De Cariësvrije Generatie (cariesvrij.nu).

De evaluatie

Tijdens het derde jaar van mijn

te worden op te geven (of om wel

gezegd wordt. Zijn oordeel liegt

studie werd ik geconfronteerd

af te studeren maar dan na een

er niet om: drie keer per week,

met wat velen met mij - spe-

paar jaar alweer af te moeten

gedurende anderhalf uur moet ik

cifiek in ons vakgebied - heb-

haken). Dus, besloot ik moedig

komen. Hij maakt een parcours

ben meegemaakt. Na de eerste

een abonnement af te sluiten bij

klaar wat ik kan volgen, over

jaren van eindeloos oefenen op

de plaatselijke sportschool.

zes weken evaluatie. Ik stamel nog wat over schouderklachten,

fantoom en het schoorvoetend overnemen van de eerste deel-

Omdat ik mijzelf en mijn moti-

hij brengt me al naar het eer-

behandelingen van ouderejaars

vatie ken heb ik de meest uitge-

ste toestel: daar zouden we het

studenten, mocht ik naast mijn

breide optie genomen, een goed

volgende keer wel over hebben.

studie-uren ervaring op gaan

begin is immers het halve werk;

Even later fiets ik terug door de

doen tijdens stages en mijn bij-

onbeperkt sporten mét personal

regen. Die evaluatie is er nooit

baan

preventieassistent.

trainer. Als je het dan toch doet,

meer van gekomen.

Plotseling was daar een plan-

dan maar goed. En zo’n fijne me-

ning vol met patiënten voor mij.

neer Stok-achter-de-deur leek

Een dag later zat ik op mijn

Onder de vleugel van mijn bege-

mij wel handig. Vol goede moed

werk. Nog beurs van de spier-

leider werkte ik van acht tot vijf

fietste ik op een zonnige sep-

pijn in spieren waarvan ik niet

in de mond. Dus ook ik werd ge-

tembermiddag, met mijn rugzak

eens wist dat ik ze had, schuif

confronteerd met fysieke klach-

vol verhalen over mijn pijnklacht

ik naar de wachtkamer en haal

ten als gevolg van het werken

en mijn sportkleding, naar mijn

mijn eerste patiënt op. Hij strijkt

‘aan de stoel’.

afspraak toe. Niet veel later trad

neer in de stoel, ‘geen klachten,

ik wat onzeker de sportzaal bin-

maar die dingen van jullie doe ik

Als kind was ik niet heel spor-

nen waar mijn nieuwe personal

niet hoor’. Ik meet zijn tandvlees

tief, ik kon me eerder in een mooi

trainer mij al stond op te wach-

op. Oef, werk aan de winkel. Ik

boek verliezen dan dat ik graag

ten. Ik schatte hem zo’n vijf jaar

pak er maar weer een rager bij

over trapveldjes heen hobbelde.

ouder in dan ik, iets gebruind en

en dan hoor ik het mezelf zeg-

Ik had ook nooit een reden gehad

van boven tot onder afgetraind.

gen. ‘Wel doen hoor, en over zes

om flink te gaan sporten, tot dit

Hij stelt zich voor en in dezelfde

weken evalueren we.’

moment. Pijn in mijn rechter-

adem verzoekt hij mij om mijn

schouder van het peuren in die-

sportschoenen uit te doen en

pe pockets. Man, dat was balen.

op de alleswetende weegschaal

Maar goed, ik was niet bereid om

te gaan staan. Met mijn mond

mijn droom om mondhygiënist

vol tanden doe ik braaf wat me

48

als

alen, gebaseerd op calciumsilicaat- en calciumfos-

Van angst naar vertrouwen

faatverbindingen, worden gezien als een belangrijke stap vooruit in wortelkanaalobturatie.

Waar men vroeger terughoudend was om pulpa of apicaal weefsel te benaderen, heeft de komst van

Eigenschappen

calciumsilicaatmaterialen geleid tot een verschui-

Biokeramische sealers bevatten tricalciumsilicaat,

ving in klinische mindset. De biocompatibiliteit,

dicalciumsilicaat en zirconiumoxide (voor radiopaci-

antimicrobiële werking en voorspelbare uitharding

teit). Ze hebben een alkalische pH, geven calciumio-

maken het mogelijk om vitaliteit te behouden waar

nen af en bevorderen de vorming van hydroxyapatiet

vroeger extractie of devitalisatie volgde.

op het grensvlak tussen sealer en dentine. Daardoor

Toch blijft voorzichtigheid geboden: het materiaal

ontstaat een chemische binding én micromechani-

is geen wondermiddel. Succes hangt af van correc-

sche verankering met een uitzonderlijk goede af-

te preparatie, voldoende reductie van pathogenen en

dichting.

strikte asepsis. Alleen dan kan de “bioactieve be-

Door hun hydrofiele karakter harden ze goed uit in

lofte” van calciumsilicaat volledig worden waarge-

de vochtige omstandigheden van het wortelkanaal-

maakt.

systeem. Ze zijn bovendien onoplosbaar, vertonen geen krimp en hebben een uitstekende dimensionele stabiliteit – eigenschappen die conventionele epoxy-

Conclusie

of zinkoxide-eugenolsealers niet kunnen evenaren.

Calciumsilicaat heeft zich in dertig jaar ontwikkeld Toepassing

van experimenteel cement tot een biologisch ge-

Biokeramische sealers zijn geschikt voor zowel kou-

avanceerd bouwmateriaal in de tandheelkunde. Of

de als warme obturatietechnieken, mits de tempera-

het nu gaat om pulpaoverkapping, apexificatie of

tuur binnen de door de fabrikant opgegeven grenzen

kanaalobturatie: deze groep materialen combineert

blijft. Door hun vloei-eigenschappen kunnen ze on-

een hoge biocompatibiliteit met chemische stabili-

regelmatigheden, dentinetubuli en laterale kanalen

teit, hermetische afsluiting en langdurige klinische

goed penetreren.

betrouwbaarheid.

De chemische hechting aan zowel dentine als gutta-

Mits zorgvuldig toegepast, vormt calciumsilicaat

percha zorgt voor een verbeterde microlekkagecon-

vandaag de dag een onmisbare schakel tussen biolo-

trole, wat cruciaal is voor langdurig succes.

gie en techniek — een tastbare revolutie die de tandheelkunde blijvend heeft veranderd.

Nieuwe inzichten in obturatietechniek Traditioneel dient de sealer als medium tussen guttapercha en de kanaalwand. Conventionele materialen vertonen lichte krimp bij afkoeling, waardoor de apicale stop onder druk moet worden vastgehouden

De auteur

tijdens het afkoelen – een moeilijk controleerbare handeling met risico op loskomen van de master-

Rob Vermaas is tandarts en sinds 2000 als

cone.

consultant betrokken bij de ontwikkeling,

Biokeramische sealers lossen dit probleem groten-

implementatie en ondersteuning van diverse

deels op: ze vertonen géén krimp, waardoor koude

tandheelkundige producten. Daarnaast is hij

technieken zoals single cone- of passieve laterale

docent en trainer en mede-initiatiefnemer

condensatie betrouwbaar uitvoerbaar zijn. De gut-

van de Dental Best Practice leergang Endo-

tapercha kan onder direct zicht worden afgebrand en

dontologie.

aangedrukt, met behoud van een stabiele, hermeti-

www.academiae.nl/leergangendodontologie

sche afsluiting.

Bioactieve materialen met een blijvende impact

49

RESORPTIE

Externe cervicale resorptie Externe cervicale resorptie is een relatief zeldzame, maar klinisch relevante aandoening die vaak onopgemerkt begint. De destructie van harde tandweefsels verloopt sluipend en kan ernstige schade veroorzaken voordat klachten optreden. Dankzij beter begrip van de onderliggende processen en verbeterde beeldvorming is vroege herkenning tegenwoordig beter mogelijk. Dit artikel bespreekt de aandoening aan de hand van een klinische casus, met aandacht voor diagnose, achtergrond en behandelstrategieën.

Externe cervicale resorptie is een aandoening waar-

Casusbeschrijving

bij harde tandweefsels worden afgebroken door resorptieve, oftewel clastische, activiteit. De laesie

Een 46-jarige man werd verwezen naar onze prak-

ontstaat meestal ter hoogte van de overgang tussen

tijk (Proclin Utrecht, voorheen ParoPraktijk Utrecht)

glazuur en cement, waar een kleine beschadiging

voor een klinische kroonverlenging ter plaatse van

van het worteloppervlak of het parodontaal ligament

gebitselement 13. De verwijzende tandarts stelde

de toegang vormt voor het proces. Via één of meer-

een subgingivale caviteit vast aan de buccale zijde

dere port d’entrée-zones kunnen cellen het dentine

en verzocht om deze bereikbaar te maken voor res-

bereiken en het weefsel langzaam afbreken. Afhan-

tauratief herstel. Bij klinisch onderzoek was mid-

kelijk van de plaats en de uitbreiding kan de resorp-

vestibulair een caviteit te sonderen ongeveer twee

tie beperkt blijven tot het oppervlak, of zich dieper

millimeter subgingivaal. De patiënt gaf aan dat het

uitbreiden langs het worteloppervlak.

element gevoelig was bij poetsen, maar meldde geen spontane klachten of pijn bij kauwen. Het element

In het begin wordt de aandoening vaak niet opge-

reageerde negatief op de percussietest en positief op

merkt. Naarmate het defect groter wordt, kan het zich

de sensibiliteitstest, waarbij een koude spray met

uiten als een roze verkleuring of een harde caviteit

wattenbol werd gebruikt. Ook de palpatietest was

net onder de glazuur-cementgrens. Zonder behande-

negatief. Buccaal was een licht verdiepte pocket van

ling kan dit leiden tot aanzienlijk tandweefselverlies

4 mm aanwezig, met bloeding na sonderen (afbeel-

of verlies van het element. De oorzaak is meestal niet

ding 1).

eenduidig. Factoren zoals orthodontische belasting, trauma, chirurgische ingrepen of parodontale schade

De periapicale opname liet een prominente radiolu-

kunnen bijdragen aan het ontstaan. Recent onder-

centie zien ter hoogte van het cervicale deel van de

zoek heeft beter inzicht gegeven in hoe deze factoren

kroon en het coronale een derde deel van de radix

samen leiden tot de activering van resorptiecellen en

(afbeelding 2). De vorm en afgrenzing waren niet

de voortgang van het proces. Daardoor kan externe

kenmerkend voor dentinecariës. Het element was

cervicale resorptie tegenwoordig beter worden her-

gaaf en de patiënt was niet bekend met een hoog ca-

kend en behandeld.

riësrisico. Daarnaast is het midvestibulaire vlak van

50

1

2

1. Intra-oraal aanzicht 2. Peri-apicale röntgenopname van gebitselement 13

een cuspidaat geen kenmerkende locatie voor cariës.

Diagnostiek en classificatie van ECR

Het element was ook niet bekend met een historie van trauma. Op basis van het klinische en radiologi-

Het herkennen van externe cervicale resorptie vraagt

sche beeld werd daarom de diagnose externe cervi-

om een zorgvuldige klinische en radiologische be-

cale resorptie (ECR) gesteld.

oordeling. In veel gevallen verloopt het proces zonder duidelijke symptomen en wordt het bij toeval

Pathogenese en etiologie

ontdekt tijdens een controle of een röntgenonderzoek. In een vroeg stadium is ECR zelden zichtbaar aan het tandoppervlak. Naarmate het proces vordert

Externe cervicale resorptie ontstaat door de activering

kan een roze verkleuring doorschemeren door de

van resorptiecellen op een plaats waar het wortelop-

kroon (de zogeheten “pink spot’’), veroorzaakt door

pervlak of het parodontaal ligament is beschadigd.

fibrovasculair weefsel in het resorptiedefect. Soms is

Deze beschadiging kan het gevolg zijn van trauma,

er sprake van een harde, niet-carieuze caviteit ter

orthodontische belasting, chirurgische ingrepen of

hoogte van de glazuur-cementgrens die bloedt bij

langdurige druk op het weefsel. Hierdoor verliezen

sonderen.

bepaalde zones hun normale bescherming, waardoor clastische cellen toegang krijgen tot het dentine.

Röntgenologisch verschijnt ECR als een onregelma-

Binnen de resorptiezone is histologisch sprake van

tige radiolucentie ter hoogte van het cervicale deel

fibrovasculair of granulatieweefsel dat zich via één

van de wortel, buiten de contour van de pulpaka-

of meerdere port d’entrée-openingen uitbreidt naar

mer. Een belangrijk onderscheidend kenmerk is dat

het onderliggende dentine. In deze kanalen vindt de

de pulpakamer en het kanaaltraject intact blijven,

daadwerkelijke afbraak van tandweefsel plaats.

in tegenstelling tot interne resorptie, waarbij de kanaalwanden symmetrisch worden aangetast. De

Een kenmerkend aspect is dat de pulpa meestal vi-

Heithersay-classificatie 1999 (afbeelding 3) is de

taal blijft. Deze wordt beschermd door een dichte laag

bekendste en meest gebruikte indeling bij externe

van predentine en dentine, ook wel de pericanal re-

cervicale resorptie. Deze verdeelt ECR-laesies in vier

sorption resistant sheet (PRRS) genoemd. Hierdoor

klassen op basis van hun röntgenologische diepte:

is er vaak geen directe communicatie tussen de re-

• Klasse I: kleine, oppervlakkige resorptie beperkt

sorptie en de pulpakamer. Het proces is niet infectieus van aard, maar berust op cellulaire activiteit. In

tot het cervicale cementum.

• Klasse II: uitbreiding tot net onder de glazuur-ce-

sommige gevallen komt zelfs reparatief weefsel tot

mentgrens, zonder communicatie met de pulpa.

stand: delen van de laesie kunnen worden gevuld met

• Klasse III: diepere resorptie tot in het middelste

botachtig of cementachtig materiaal. Dit verklaart

wortelgedeelte, mogelijk met contact met het pul-

waarom het beloop tussen patiënten sterk kan vari-

padentine.

ëren; van stilstaand of herstellend tot progressief en destructief.

Externe cervicale resorptie

• Klasse IV: uitgebreide resorptie die meer dan een derde van de wortel inneemt.

51

Inhoud: 1x Instrumentenlaken 67x70cm 1x Boorhoes met invoer 7x170cm 1x Zuigset 2,1M 1x Afdeklaken 75x100cm 1x Splitlaken 75x90cm 2x OK jas, maat L 3x Muts Bouffant 2x Mondmasker

Infuusbestek voor verschillende motoren HY-110001

infuusbestek voor alle type motoren

Basic Implanetic Set Disposable 44001630

Wilt u wel een custom made set?

Neem dan contact op met onze vertegenwoordigers.

€16.95 per stuk

implanetic.com/product/ basic-implanetic-set/

Sodium Chloride 0,9% HY-80111 / HY-80109

250ml en 500ml (steriel water) Niet voor intraveneus gebruik.

€48,00 per 10 stuks

v.a. €2,70 per stuk

Nitril handschoenen

Hemostatische gelatinespons

v.a.

PPS

Blauw, roze en zwart

€3,95

CS-310

10x10x10mm (steriel) van CuraSpon

per doos van 100 stuks

€29,99 per 50 stuks

Mondmasker type IIR

BlueM Oxygen fluid

401102

OFI250

Chirurgisch, IIR, blauw, elastiek

250ml

€3,50 per 50 stuks

€7,49 per stuk

+31 (0) 30 2077024 | info@implanetic.com | implanetic.com

Neutraal mondwater voor wondgenezing

VOOR DENTALE CHI R URGI E , I M P LAN TOLOG I E EN GEAVANCEER DE TANDHEELKUND E

3

3. Heithersay-classificatie voor ECR (1999) 4. Patel-classificatie voor ECR

Omdat het proces zich driedimensionaal uitbreidt,

4

het gebied volledig zichtbaar te maken.

is een tweedimensionale opname vaak onvoldoende

• Pulpale status: in de meeste gevallen blijft de pul-

om de werkelijke omvang en richting van de laesie te

pa vitaal, beschermd door de pericanal resorption

beoordelen. Conebeam-CT biedt hierbij een duidelij-

resistant sheet. Blootstelling moet worden verme-

ke meerwaarde. Op basis van CBCT-beelden kan de

den; enkel bij necrose of pulpale communicatie is

hoogte, diepte en circumferentiële spreiding nauwkeurig worden vastgesteld, evenals de relatie tot het

endodontische behandeling aangewezen.

• Weefselactiviteit:

zacht,

bloedend

granulatie-

bot en de pulpa. De Patel-classificatie 2017 (afbeel-

weefsel duidt op actieve resorptie en moet volledig

ding 4) bouwt hierop voort en beschrijft de laesie

worden verwijderd tot aan gezond dentine. Hard,

volgens drie dimensies:

botachtig weefsel wijst eerder op een stabiliseren-

• De hoogte van de laesie (1–4) – van supracrestaal

de fase, waarbij een minder ingrijpende benade-

tot apicaal; • De circumferentiële spreiding (A–D) – van minder dan 90° tot meer dan 270°; • De pulpale betrokkenheid (d/p) – intacte PRRS of met pulpale communicatie.

ring volstaat.

• Strategische en esthetische waarde: bij functioneel of esthetisch belangrijke elementen wordt vaker gekozen voor een behoudende of chirurgische aanpak.

Beoordelingscriteria voor behandeling

Behandelopties

De behandeling van externe cervicale resorptie is

deling zijn er verschillende behandelopties moge-

gericht op het stoppen van het resorptieve proces en

lijk. De uiteindelijke keuze van behandeling wordt

het duurzaam herstellen van het aangetaste weefsel.

bepaald door de mate waarin het defect bereikt kan

De keuze voor behandeling hangt af van de mate van

worden.

Afhankelijk van de beoordelingscriteria voor behan-

uitbreiding, de toegankelijkheid van het defect, de vitaliteit van de pulpa en de strategische waarde van

Conservatief beleid

het element. In de praktijk wordt bij de besluitvor-

Bij kleine, scherp begrensde of klinisch inactieve

ming rekening gehouden met de volgende factoren:

laesies kan worden gekozen voor een afwachtende aanpak met periodieke controle. Zolang er geen aan-

• Omvang van de laesie: kleine, oppervlakkige de-

wijzingen zijn voor progressie, kan onnodige inter-

fecten kunnen vaak extern worden gereinigd en

ventie worden vermeden. Zodra de laesie tekenen van

direct worden gerestaureerd. Naarmate de resorp-

groei vertoont, is actieve behandeling aangewezen.

tie zich dieper uitbreidt, neemt de complexiteit toe en wordt de prognose minder voorspelbaar.

Interne behandeling

• Toegankelijkheid: de ligging van het defect be-

De interne benadering wordt toegepast wanneer er

paalt of het intern, extern of chirurgisch kan wor-

sprake is van pulpale communicatie of directe toe-

den benaderd. Wanneer het onder het botniveau

gankelijkheid via het wortelkanaal. Na endodonti-

ligt, is een flapoperatie meestal noodzakelijk om

sche behandeling wordt het resorptieweefsel verwij-

Externe cervicale resorptie

53

7

5

6

8

5. Na afschuiven van een

6. Klinische situatie na botcorrectie

7. De laesie is gerestaureerd en na-

full-thickness mucoperiostale flap

en excavatie van de laesie. De om-

dien nog gladder afgewerkt.

is de laesie al deels waar te ne-

vang en uitbreiding van de laesie is

8. De flap is teruggeplaatst en

men, alsmede de uitbreiding naar

nu goed zichtbaar. Er is geen expo-

gehecht. De restauratie is deels

subcrestaal.

natie van de pulpa waarneembaar.

supragingivaal waarneembaar.

9

9. Klinisch beeld twee weken na de ingreep.

10

10. Klinisch beeld na drie maanden. Parodontaal is sprake van een stabiele situatie. De patiënt stoort zich niet aan de zichtbare rand van de restauratie en wenst hier niets aan te laten doen.

derd en de resorptieholte van binnenuit afgesloten

Chirurgische behandeling

met een biocompatibel materiaal, zoals MTA of bio-

Wanneer de laesie zich subgingivaal of onder het

keramisch cement. Deze methode biedt een gunstige

botniveau bevindt, is een chirurgische benadering

prognose bij beperkte defecten met behoud van vol-

vaak noodzakelijk om volledige toegang te verkrij-

doende wortelstructuur.

gen. Met een flapoperatie kan het resorptieweefsel onder direct zicht worden verwijderd en het de-

Externe behandeling

fect adequaat worden gerestaureerd. Deze methode

Bij oppervlakkige, goed bereikbare laesies kan het

maakt het mogelijk om de wortel en het omliggende

resorptieweefsel extern worden verwijderd. Na rei-

bot te beoordelen, maar brengt ook risico’s mee zoals

niging en desinfectie wordt het defect hersteld met

aanhechtingsverlies of recessie. Chirurgie is daarom

een glasionomeer of composiet. Een gladde afwer-

voorbehouden aan strategisch belangrijke, vitale

king is belangrijk om plaquehechting te voorkomen

elementen waarbij behoud realistisch is.

en het parodontium gezond te houden. Deze behandeling is minimaal invasief en biedt een goede prog-

Extractie

nose wanneer de pulpa vitaal is en het defect volledig

Bij zeer uitgebreide of apicaal doorlopende resorp-

toegankelijk blijft.

ties, waarbij de wortel onvoldoende dragend vermogen heeft, resteert extractie als laatste optie. In dat

54

geval kan vervanging door een implantaat of brug-

hangt in grote mate af van tijdige herkenning en een

constructie worden overwogen binnen het bredere

juiste inschatting van de uitbreiding van de laesie.

behandelplan.

Het doel van elke benadering blijft hetzelfde: het

In deze casus werd gekozen voor een chirurgische

volledig verwijderen van het resorptieve weefsel, het

benadering, aangezien de laesie zich subgingivaal

beschermen van de vitale pulpa en het hermetisch

aan de buccale zijde bevond en niet volledig toegan-

afsluiten van het defect met een duurzaam en bio-

kelijk was via een externe of interne weg. Deze keuze

compatibel materiaal.

maakte het mogelijk om het defect direct te visualiseren, het resorptieweefsel te verwijderen en het op-

Terug naar de casus

pervlak gecontroleerd te herstellen. Omwille van het feit dat de laesie zich op een goed bereikbare locatie bevond en de solo-opname voldoende duidelijkheid

In deze casus betreft het een cuspidaat waarbij de

gaf over de diagnose, werd besloten geen CBCT-scan

laesie zich subgingivaal aan de buccale zijde bevond.

uit te voeren. De toegevoegde waarde hiervan zou

Dit element kent een belangrijke functie in de oc-

echter zijn geweest dat een beter inzicht verkregen

clusie, articulatie en esthetiek. Een externe behan-

had kunnen worden in de diepte en richting van het

deling was omwille van de subgingivale locatie geen

proces, hetgeen de benadering mogelijk nog precie-

optie. Daarom werd gekozen voor een chirurgische

zer had gemaakt.

benadering. Onder lokale anesthesie werd buccaal een full-thickness mucoperiostale flap afgescho-

De inzichten uit recente publicaties tonen aan dat

ven. Hierdoor werd de port d’entrée van de resorptie

externe cervicale resorptie niet altijd een progres-

zichtbaar aan de buccale zijde van de radix. De laesie

sieve, destructieve aandoening is, maar eerder een

strekte zich uit tot subcrestaal, net onder het botni-

dynamisch proces waarin resorptie en reparatie el-

veau (afbeelding 5). Om volledige toegang te verkrij-

kaar kunnen afwisselen. Vanuit dat perspectief is

gen werd een botcorrectie uitgevoerd. Het resorptie-

chirurgisch ingrijpen niet vanzelfsprekend en wordt

weefsel werd geëxcaveerd tot aan gezond dentine. Er

een terughoudende, casusafhankelijke aanpak aan-

werd gelet op het behoud van de integriteit van de

bevolen; te ingrijpende behandeling kan immers be-

pulpa. Een exponatie werd niet waargenomen (af-

staande reparatieve activiteit verstoren. Hoewel chi-

beelding 6).

rurgie dus niet als standaardbehandeling geldt, kan

Na spoelen met natriumhypochloriet werd het defect

deze in geselecteerde gevallen, met name bij vitale

gerestaureerd. Het materiaal werd aangepast aan de

en strategische elementen, leiden tot een voorspel-

contour van de wortel en nadien glad afgewerkt. De

baar en stabiel resultaat, hetgeen deze casus aan-

flap werd spanningsvrij teruggeplaatst en gehecht

toont.

met monofilament (afbeeldingen 7 en 8).

De genezing verliep zonder complicaties, en bij controle na drie maanden was een stabiele parodonta-

De auteur

le conditie waarneembaar zonder verdiepte pockets.

De zenuw reageerde normaal sensibel op de sensi-

Moaad Alami is werkzaam bij Proclin Utrecht

biliteitstest en van percussiegevoeligheid was geen

(voorheen Paro Praktijk Utrecht) en de Kli-

sprake (afbeeldingen 9 en 10).

niek voor Parodontologie Amsterdam (KvPA) als parodontoloog-NVvP.

Conclusie

Referenties

De behandeling van externe cervicale resorptie is uitdagend vanwege de variatie in presentatie en het

De literatuurlijst is op te vragen bij de redac-

feit dat de aandoening in het beginstadium vaak niet

tie en in te zien bij het artikel online op

wordt opgemerkt. Het succes van de behandeling

www.dentista-magazine.nl

Externe cervicale resorptie

55

PERSOONLIJKE ONTWIKKELING

Dentist Experience Balansquiz 2025 Het einde van het jaar is hét moment om even stil te staan bij jezelf. Hoe is jouw balans tussen werk en privé? Hoe voel je je fysiek en mentaal na een druk en vol jaar in de praktijk? Met deze korte quiz ontdek je hoe jij ervoor staat – en krijg je praktische tips om met meer energie, plezier en focus het nieuwe jaar in te gaan.

Geef bij elke stelling aan in hoeverre je het ermee eens bent: 1 = helemaal niet mee eens, 2 = enigszins mee eens, 3 = neutraal, 4 = mee eens, 5 = helemaal mee eens.

De stellingen

1 2 3

Ik begin mijn werkdag meestal met energie en een positieve mindset.

Ik ervaar over het algemeen voldoende balans tussen werk en privé.

Ik heb het gevoel dat ik mijn werk goed kan loslaten na werktijd.

6 7 8

Ik heb het gevoel dat ik mijn werkdruk goed kan hanteren.

Ik maak bewust tijd vrij voor ontspanning of herstelmomenten gedurende de week.

Ik heb plezier in mijn werk en voel me trots op mijn vak.

4

Ik voel me fysiek fit en heb weinig last van werk gerelateerde klachten (zoals nek-, schouder- of rugpijn).

9

Ik neem actief stappen om mezelf te blijven ontwikkelen, zowel professioneel als persoonlijk.

5

Ik ervaar regelmatig waardering van mijn team en/of patiënten.

10

Ik kijk met vertrouwen en nieuwsgierigheid naar het komende jaar.

Tel je scores bij elkaar op. Je totaalscore ligt tussen de 10 en 50 punten.

56

Totaalscore:

Uitslag en reflectie Dentist Experience Balansquiz 2025

Ben jij tandarts en wil je in 2026 écht werk maken van jouw persoonlijke en professionele groei op weg naar vernieuwd en ver-

40–50 punten: De Bewuste Balanszoeker

frist perspectief?

Je zit goed in je vel en weet wat je nodig hebt om het

Na een succesvolle Mastercourse in 2025 is

beste uit jezelf te halen. Je bewaakt je grenzen, hebt

het nu mogelijk om je aan te melden voor de

plezier in je werk en weet wat jouw energie geeft.

Dentist Experience Mastercourse 2026. Een

Blijf aandacht besteden aan kleine gewoontes die je

programma waarin je in een periode van 9

helpen deze balans te behouden – bijvoorbeeld korte

maanden, onder leiding van tandarts Casper

pauzes, bewegen tussen behandelingen of regelma-

Bots, op een unieke wijze weer ten diepste

tig reflecteren met collega’s.

ontdekt wat echt bij je past. Zowel als mens

25–39 punten: De Drukke Doorbijter

en als tandarts.

Je draait mee in het ritme van de tandartspraktijk,

Na het volgen van de Mastercourse heb je

maar merkt dat de balans soms doorslaat. Je func-

richting en helder voor ogen wat je wilt doen

tioneert goed, maar ervaart mogelijk steeds meer

zodat je met hernieuwd plezier, veerkracht en

stress of fysieke spanning. Ook vraag je je af of je

voldoening de toekomst tegemoet kan zien!

wel de goede richting op beweegt. Is dit nu echt wat

Kortom: Uitdagend, reflecterend, spranke-

ik wil? Sta even stil bij waar jij energie van krijgt en

lend en ruimtescheppend.

waar die weglekt. Kleine aanpassingen – zoals betere taakverdeling, realistische agenda’s of het delen van

Er is plaats voor

verantwoordelijkheden en bevoegdheden – kunnen

maximaal 12 tand-

een groot verschil maken.

artsen. Reserveer

10–24 punten: De Overbelaste Idealist

daarom nu de laatste

Je bent toegewijd aan je vak, maar loopt op je tenen.

plaatsen via www.

Mogelijk voel je dat je continu ‘aan’ staat of moeite

dentistexperien-

hebt met loslaten. Je bent ooit enthousiast begonnen,

ce.com of scan de

maar hebt het gevoel dat die passie is verdwenen.

QR-code hiernaast

Herstel begint bij bewustwording: zoek momenten om te vertragen, praat met collega’s, dentist counselor of coach, en geef prioriteit aan herstel. Je hoeft het niet alleen te dragen – juist door verbinding vind je weer energie en perspectief.

De auteur

Welke score je ook hebt behaald, zie deze quiz vooral als een uitnodiging tot reflectie. Elke tandarts,

Deze Quiz is samengesteld door dr. Casper

mondhygiënist of (preventie)assistent kent pieken

P. Bots, tandarts en oprichter van de Dentist

en dalen, maar wie bewust blijft leren, herstellen en

Experience. Meer weten of een even sparren

verbinden, groeit duurzaam in werkplezier en vak-

met collega tandarts Casper Bots? Maak een

manschap.

afspraak via: casper@dentistexperience.com

Dentist Experience Balansquiz 2025

57

ERGONOMIE

Waarom vergroting hét ergonomische breekpunt kan zijn voor endodontologen

Zie jij het scherp?

Endodontologen hebben één ding gemeen: ze werken op de vierkante millimeter. Zonder vergroting is een precieze, betrouwbare wortelkanaalbehandeling ondenkbaar. Toch is vergroting een tweesnijdend zwaard: het kan een zegen zijn voor je zicht, maar een valkuil voor je lichaam. De keuze tussen werken zonder vergroting, met loepbril of met microscoop bepaalt niet alleen de kwaliteit van je behandeling, maar ook de duurzaamheid van je loopbaan. Zoals dr. Gary Carr, pionier in endodontische ergonomie en microscopie, het ooit zei: “If you can’t see it, you can’t treat it.” Ik voeg daar graag iets aan toe: “If you can’t sit in a relaxed way, you won’t last in your profession.”

Een juiste vergrotingsmethode is dus niet alleen een

Bij de Galilean-loep staan de lenzen namelijk onder

optische, maar minstens even belangrijk, een ergo-

een vaste, naar beneden gerichte hoek in het mon-

nomische beslissing.

tuur. Daardoor moet de behandelaar het hoofd licht voorover kantelen om in de juiste kijklijn te blijven.

Loepbrillen onder de loep

Tegelijkertijd moeten de ogen schuin naar beneden gericht blijven, wat op den duur leidt tot overbelasting van de nekspieren en vermoeidheid van de

In de tandheelkunde worden grofweg twee soorten

extraoculaire oogspieren.1, 2 Met andere woorden:

loepen gebruikt: de Galilean-loep en de prisma-loep

optisch functioneel, maar ergonomisch een valkuil,

(ook wel refractieve of Keplerian-loep genoemd).

vooral bij langdurig gebruik.

Beide vergroten het zicht, maar hun invloed op de

De prisma-loep daarentegen vormt momenteel het

werkhouding verschilt drastisch.

topsegment onder de loepen. Dankzij het ingebouw-

De Galilean-loep is nog altijd veruit het meest gang-

de prisma worden lichtstralen afgebogen, waardoor

bare model in de tandheelkundige praktijk. Door de

je met een rechte nek, toch naar beneden kunt kij-

combinatie van twee lenzen, een objectief en een

ken. De declinatiehoek, de hoek waaronder je naar

oculair, biedt deze loep een helder en vergroot beeld.

beneden kijkt zonder het hoofd te buigen, wordt

Fabrikanten presenteren haar vaak als “de betere

hierdoor aanzienlijk groter. Het resultaat: een ont-

lens”, maar optische kwaliteit vertelt niet het hele

spannen, rechte zithouding en een drastische ver-

verhaal.

mindering van de belasting van nek- en rugspieren.1

58

1. Tandarts met Galilei loepbril. De Galilei loepbril

2. Tandarts met prisma loepbril. De prisma loepbril

vergroot het zicht, maar zorgt slechts ten dele voor

zorgt naast de vergroting voor een veel betere werkhou-

een betere werkhouding. (NB: Deze tandarts gebruikt

ding. Let op: de bril komt alleen goed tot z’n recht als

geen mondkapje omdat de foto werd gemaakt tijdens

de behandelaar een degelijke ergonomietraining heeft

een gesimuleerde behandeling tijdens een individuele

gevolgd. Dit niet doen is één van de 7 meest gemaakte

ergonomietraining.)

ergonomische fouten (zie het artikel in Dentista 3, 2025, pag. 60-63). (NB: Deze tandarts gebruikt geen mondkapje omdat de foto werd gemaakt tijdens een gesimuleerde behandeling tijdens een individuele ergonomietraining)

Voor tandartsen die (nog) niet met een microscoop

minuten, maar rampzalig voor je nek, schouders en

werken, is de prisma-loep mijns inziens dan ook de

bovenrug na vijf jaar.3. Heb je een grotere vergroting

enige verantwoorde keuze (afbeelding 1-2).

nodig vanuit tandheelkundig (visueel) perspectief?

Daar heb je een microscoop voor.

Waarom maximaal 3x vergroting?

De microscoop: de gouden standaard

Het klinkt verleidelijk: hoe meer vergroting, hoe beter je ziet. Maar juist hier schuilt de grootste ergo-

Voor endodontologen is de microscoop de gouden

nomische valkuil.

standaard. Niet alleen vanwege de optische kwali-

Bij vergrotingen boven de 5x wordt de scherptediep-

teit, maar zeker ook vanwege de ergonomische voor-

te zo klein dat zelfs minieme hoofdbewegingen het

delen. Een goed ingestelde microscoop biedt vier es-

beeld kunnen vervagen. Dit leidt tot een onbewuste

sentiële pluspunten:

neiging om met hoofd of romp te bewegen om scherp

1. Vergroting naar wens – traploos of in zes stap-

te blijven zien. En dat is precies wat je wilt vermij-

pen verstelbaar, zonder dat je je houding hoeft aan

den.

te passen.

Een vergroting van 3-4x biedt een goede balans: vol-

2. Stereoscopische visie – via beide ogen ontvangt

doende detail, terwijl de scherptediepte groot genoeg

het brein twee lichtelijk verschillende beelden, wat

blijft om ontspannen rechtop te werken.

echte dieptewaarneming mogelijk maakt.4

Alles daarboven is fantastisch voor de eerste vijf

3. Werken op afstand – de vergroting maakt een

Zie jij het scherp?

59

3. Behandelaar achter de microscoop waarbij zijn ogen

4. De tandarts achter de microscoop waarbij zijn ogen

aansluiten aan de binoculair (zonder de tubusverlenger).

niet aansluiten aan de binoculair. Hij zit op deze afbeel-

De tandarts heeft het hoofd in antepositie, omdat de

ding ontspannen rechtop en maakt goed gebruik van de

tubus te kort is. Dit leidt tot nekklachten/een pijnlijk

lendesteun. De afstand tussen zijn ogen en de binoculair

vermoeid gevoel tussen de schouderbladen.

laat zien hoever zijn hoofd eerder in antepositie werd gebracht.

ruime werkafstand mogelijk, zodat je rechtop kunt blijven zitten.

4. Geïntegreerde verlichting – optimale belichting

Zes ergonomische factoren bij de aanschaf van een loep

van het werkveld, zonder extra gewicht op de neus-

Bij de aanschaf van een loepbril gaat het niet alleen

brug.

om vergroting, maar om balans tussen optiek en er-

Toch is de microscoop niet automatisch ergono-

gonomie. Zes factoren zijn bepalend:

misch. In de praktijk zie ik vaak dat endodontologen

1. Werkafstand. De afstand tussen ogen en werkveld

het hoofd in antepositie brengen tijdens het werken.

bepaalt je zithouding. Is de afstand te kort, dan hang

Een voorwaartse stand van het hoofd ten opzichte

je voorover; te lang, en je strekt de nek onnatuurlijk.

van de romp. Vaak ligt dat aan een onjuiste instelling

Laat deze afstand daarom altijd professioneel opme-

van het binoculair, of aan een te korte tubus. Het

ten en op maat instellen.

gevolg is een lichte maar langdurige statische spier-

2. Scherptediepte zone. Hoe groter de zone waarin

spanning in de nek, wat op termijn vrijwel altijd tot

het beeld scherp blijft, hoe minder je hoeft te bewe-

klachten leidt.5

gen. Boven de 3–4x vergroting neemt de scherptediepte sterk af.2

Een correcte instelling van de microscoop is dus

3. Declinatiehoek. Hoe ver kun je naar beneden kij-

cruciaal. Deze moet worden aangepast aan de li-

ken zonder je hoofd te kantelen? Prisma-loepen sco-

chaams-lengte en zithouding van de gebruiker. Blijf

ren hier het best; Galilean-loepen buigen het beeld

tijdens het werken met de rug altijd tegen de len-

niet af, waardoor het hoofd sneller voorover kantelt.

desteun zitten en laat de microscoop zich naar jou

4. Convergentiehoek. De hoek waarin de twee opti-

toe bewegen. Niet andersom.

sche assen samenkomen. Bij een correcte instelling

Wanneer de tubus + binoculair combinatie ‘te kort’

kruisen de assen precies in het werkveld, zodat het

is, kan in overleg met de fabrikant een verlengring

beeld ontspannen scherp blijft. Een foutieve conver-

(tubusverlenger) worden geplaatst. Deze vergroot

gentie veroorzaakt dubbelzien en vermoeidheid.

de werkafstand, zodat de behandelaar ontspannen

5. Vergrotingsfactor. Een vergroting van 3-4x is ide-

rechtop kan blijven zitten. (Afbeelding 5: De tubus-

aal. Minder geeft te weinig detail; meer leidt tot on-

verlenger is geplaatst onder de zwarte pijl).

nodige spierspanning.

Dr. Carr beschrijft dat hij “alles” onder de micro-

6. Verlichtingsbehoefte. Loepen met geïntegreerde

scoop doet, zelfs het plaatsen van de cofferdam.

LED-verlichting zijn handig, maar voegen gewicht

Voorwaarde is wel dat de microscoop zes vergro-

toe aan de neusbrug. De microscoop heeft verlichting

tingsniveaus heeft. Of, bij traploze instelling, dat bij

geïntegreerd in de optische as, wat zowel ergono-

de kleinste vergroting het gebied tussen neus en kin

misch als visueel superieur is.

goed zichtbaar blijft.1

60

De stoel: met armleuningen Een veelvoorkomende fout is het werken zonder armsteun. Zonder ondersteuning blijven de armen langdurig in statische elevatie, wat leidt tot verhoogde spierspanning in schouders en nek.6 Onderzoek toont aan dat het gebruik van arm- en rugsteunen de spierbelasting significant vermindert en de precisie van handbewegingen verbetert.7 Dr. Gary Carr en ook Juan Carlos Ortiz Hugues benadrukken dit consequent in hun ergonomische literatuur: een stoel met armleuningen is voor endodontologen geen luxe, maar een noodzakelijkheid.

De juiste inclinatiehoek 5. Behandelaar achter de microscoop met tubusverlen-

Bij de dentale microscoop verwijst de inclinatiehoek

ger. Onder de zwarte pijl zie je de tubusverlenger die

naar de lichte neerwaartse kanteling van de binocu-

we hebben geplaatst. Nu zit de behandelaar helemaal

laire tubus ten opzichte van de horizontale lijn. Deze

ontspannen, ondersteund rechtop terwijl het binoculair

vaste hoek zorgt ervoor dat het beeld uit het werk-

mooi aansluit.

veld optisch naar de ogen van de behandelaar wordt geleid. Het doel is eenvoudig: de microscoop laat jou recht vooruitkijken, terwijl het optische systeem het

Microscoop versus prisma-loep: stereoscopische visie

beeld omhoog buigt.

Wanneer het binoculair correct is ingesteld, bevindt de blik van de behandelaar zich in een neutrale, ontspannen stand. De tubus helt dan slechts licht naar

Een belangrijk verschil tussen de microscoop en de

beneden, ongeveer tien tot vijftien graden, zodat de

prisma-loep is de wijze van dieptewaarneming. De

ogen in hun natuurlijke, licht neerwaartse positie

microscoop biedt echte stereoscopische visie: het

blijven zonder dat de oogspieren continu hoeven te

brein ontvangt twee net verschillende beelden via

corrigeren. Zo kan de endodontoloog scherp en com-

beide ogen, waardoor diepte reëel wordt ervaren.4 De

fortabel werken, met een rechte nek en een stabiele

prisma-loep werkt met convergente visie: de licht-

houding.

stralen worden kunstmatig naar elkaar toe gebracht,

Belangrijk is dat niet de behandelaar zich aanpast

wat de illusie van diepte wekt. Het lijkt alsof er diep-

aan de microscoop, maar de microscoop aan de be-

te is, maar de perceptie is minder natuurgetrouw.

handelaar. Een juiste inclinatiehoek maakt het mo-

Is stereoscopie dan écht een voordeel? Ja, zeker in

gelijk om langdurig geconcentreerd te werken zonder

de endodontologie. Dieptewaarneming is essentieel

visuele of cervicale overbelasting. Recent onderzoek

voor het herkennen van subtiele structuren zoals

bevestigt bovendien dat het gebruik van een micro-

fissuren, foramina en verkalkingen. Een goed in-

scoop de belasting van de nek- en schouderspieren

gestelde microscoop biedt een helder, driedimen-

significant vermindert ten opzichte van werken met

sionaal beeld waardoor deze microstructuren beter

loepen of zonder vergroting. Juist dankzij deze er-

zichtbaar worden en behandelingen nauwkeuriger

gonomische kijkrichting.8 Het is daarmee één van de

kunnen worden uitgevoerd.

Toch geldt: een slecht

meest onderschatte, maar ook meest bepalende in-

afgestelde of zelden gebruikte microscoop is minder

stellingen voor duurzaam microscopisch werkcom-

waard dan een goed ingestelde en correct gebruikte

fort.

9-11

prisma-loep.

Zie jij het scherp

61

WaveOne® Gold

Vertrouwen, van vormgeving tot obturatie

1

• Eén enkele motorinstelling tijdens de behandeling • Eén glijpadvijl en één vormgevingsvijl voor de meeste casussen • Korte leercurve2 • Passende obturatie voor koude en warme technieken

Scan de QR code en vraag uw demo aan!

1. WaveOne® Gold Scientific Manual(p34-42)ref BENW1GOSCM000. 2. Validated via an user evaluation questionnaire (n=20). 3. up to 300 studies listed on Pudmed in October 2024. More than 30 million treated cases: Internal data on file. For more information, contact consumables-datarequest@dentsplysirona.com.

A brand of Dentsply Sirona

INL/ B EN W1GO ADV 000 /05/ 2017 - updated 06/2025

Wij bieden u een eenvoudige, allesomvattende oplossing die elke stap van uw endodontische behandeling ondersteunt. Getest en vertrouwd door uw collega's.

Conclusie

De auteur

Endodontologie is topsport. Net als een atleet heeft

Matthijs Luitjes is fysiotherapeut en er-

een endodontoloog precisie, stabiliteit en uithou-

gonoom, gespecialiseerd in mondzorgpro-

dingsvermogen nodig, en dat begint bij een ergono-

fessionals. Met zijn bedrijf Ergonomic So-

mische werkhouding. Vergroting is daarbij niet al-

lutions (www.ergonomicsolutions.nl) en via

leen een visueel hulpmiddel, maar een voorwaarde

LinkedIn helpt hij professionals in Nederland

voor duurzaam werken.

en daarbuiten met het verlichten en voorko-

De Galilean-loep biedt redelijke optiek, maar is er-

men van werkgerelateerde pijn.

gonomisch af te raden. De prisma-loep is een uit-

info@ergonomicsolutions.nl.

stekende keuze voor wie (nog) geen microscoop gebruikt. De microscoop blijft de gouden standaard,

Referenties

mits goed ingesteld en gecombineerd met een stoel die arm- en rugsteun biedt.

Want goed zien is één ding. Pijnvrij blijven werken,

De literatuurlijst is op te vragen bij de redac-

dát is de echte winst.

tie en in te zien bij het artikel online op www.dentista-magazine.nl

Advertentie

Dentista-magazine.nl

RQ

na de

Sc an d

ar

websit et

e

e

Kijk ook eens op onze website voor praktische artikelen, columns, podcasts en nog veel meer!

Code om

ga

an !

Volg ons ook op onze sociale kanalen!

dentistamagazine

dentista-media

dentistamag

63

LEIDERSCHAP

Duidelijk leiderschap

Hoe te leiden als je geen leider bent Voor tandartsen die een eigen praktijk zijn gestart, geldt dat zij daarmee direct ook ondernemer zijn geworden. Elke onderneming moet geleid worden, wat terugkomt in de rol van ‘leider’. Een tandarts/praktijkhouder zal – waarschijnlijk – altijd meerdere rollen vervullen in de praktijk, denk aan de rollen van tandarts, praktijkmanager, vertrouwenspersoon, praktijkhouder, BHV’er en leider. Gelukkig zijn enkele van deze rollen door de praktijkhouder te delegeren. Helaas voor sommigen is de rol van ‘leider’ echter niet te delegeren door de tandarts/praktijkhouder. Want wie betaalt die bepaalt (of je nu wilt of niet). Hoe kun je duidelijk leidinggeven aan je praktijk als je geen leider bent?

Leiden of lijden

zich niet gemakkelijk voelen in deze rol. Reden hiervoor is eigenlijk altijd, dat hij of zij van nature hele-

Ieder team kent een specifieke dynamiek, waarin elk

maal geen leider is. Je ongemakkelijk voelen in de rol

teamlid een rol vervult. Dit artikel gaat over de rol

van leider kan dan resulteren in lijden.

van ‘leider’. Sommige personen zijn van nature een leider. Dit zijn de personen, die automatisch naar vo-

Praktijkvoorbeeld 1

ren stappen als de groep bij de hand moet worden

Binnen deze praktijk – in het noorden van Neder-

genomen. Direct orders gaan uitdelen tijdens een

land – is er regelmatig irritatie tussen medewerkers

noodsituatie. Of de verantwoordelijkheid voelen om

onderling. Twee medewerkers hebben naast hun ta-

‘voor’ de groep te gaan staan en op de voorgrond te

ken aan de stoel ook enkele ondersteunende taken.

treden.

De onderlinge verdeling is echter niet duidelijk en de irritatie loopt steeds hoger op. De praktijkhouder

Ik ben regelmatig in gesprek met tandartsen die als

treedt niet op. Tussen de regels door is de wens van-

praktijkhouder dus de rol van ‘leider’ hebben, maar

uit beide medewerkers, dat de praktijkhouder zich

64

‘gewoon’ uitspreekt en een keuze maakt over wie

zoon roept: “Als je niet wilt dat ik ga gamen, zeg dan

welke taken dient op te pakken.

gewoon nee!”.

Reden die de praktijkhouder aangeeft voor haar te-

Dit is een roep om duidelijkheid. Zijn boodschap is

rughoudendheid is, dat zij weinig tijd hiervoor heeft.

eigenlijk: je hebt regels en handhaaf deze gewoon. Ik

Tegelijkertijd spreekt de praktijkhouder haar onze-

had echter vooral angst om te handhaven.

kerheid uit over hoe hierin op te treden. Aanvullend is mijn oordeel, dat zij ook niet goed het belang en de noodzaak inziet om op te treden of knopen door

De niet-leidende praktijkhouder

te hakken.

Bij de praktijkhouders die zelf niet graag de rol van

“Wij willen een baas”

leider op zich nemen, herken ik vaak dezelfde houding. Dit komt op het volgende neer: • De niet-leidende praktijkhouder heeft niet altijd

Bij mijn ondersteuning voor praktijken voer ik regel-

en overal een mening over. En anders staat hij of

matig gesprekken met medewerkers om hun erva-

zij niet vooraan om deze te uiten of door te duwen.

ringen en ideeën te horen over hoe de praktijkorga-

• De niet-leidende praktijkhouder staat erg open

nisatie zich kan verbeteren.

voor de mening van anderen.

• De niet-leidende praktijkhouder laat veel keuze-

In die praktijken waar een echte leider ontbreekt, is

vrijheid aan de medewerkers.

een veelgehoorde wens van medewerkers dat zij ‘een

• De niet-leidende praktijkhouder vindt het las-

echte baas’ willen. De medewerkers hebben dus be-

tig om beslissingen te nemen. (Vaak vanwege de

hoefte aan een baas. Mijn veronderstelling hierbij is,

angst voor weerstand of de reactie op deze beslis-

dat medewerkers vooral behoefte hebben aan duide-

sing.)

lijkheid, aan beslissingen, aan knopen doorhakken en aan richting.

• De niet-leidende praktijkhouder schuift het nemen van een beslissing voor zich uit.

Uiteraard heeft niet elke medewerker behoefte aan

Praktijkvoorbeeld 2

een baas. Daarentegen is mijn gevoel, dat het profiel

De irritatie binnen het team van deze praktijk gaat

van de gemiddelde medewerker van een tandartsen-

over de vele verzoeken die zijn gedaan aan de prak-

praktijk – die in feite natuurlijk niet echt bestaat –

tijkhouder, waar vervolgens geen reactie op komt. De

wel behoefte heeft aan een baas. En in mindere mate

praktijkhouder vraagt vaak aan de medewerkers om

behoefte heeft aan autonomie.

hun ervaringen en goede ideeën met hem te delen.

Vervolg is echter, dat de praktijkhouder maar geen

Situatie 1

beslissing neemt over allerhande onderwerpen. Een

Einde middag vraagt mijn zoontje of hij nog extra

beslissing nemen zorgt in deze voor duidelijkheid.

mag gamen. Wanneer ik ‘nee’ zal antwoorden, ben ik bang dat hij chagrijnig en boos wordt. Op dit moment

De medewerkers irriteren zich eraan dat de beslis-

kan ik dat er even niet bij hebben. Daarentegen wil ik

sing uitblijft, waardoor de onduidelijkheid blijft be-

ook geen ‘ja’ antwoorden, omdat hij zijn schermtijd

staan. De wens in deze is vooral om knopen door

al heeft verbruikt. Dit maakt, dat ik loop te dralen

te hakken. Welke keuze wordt gemaakt, lijkt minder

en het antwoord uitstel. Met als resultaat, dat mijn

van belang te zijn.

Leiden als je geen leider bent

65

ONDER NARCOSE BEHANDELEN IN UW EIGEN PRAKTIJK?

Anesthesia & Intensive Care Services B.V.: AIC is gespecialiseerd in het verzorgen van hoogwaardige medische zorg binnen de anesthesiologie en intensive care geneeskunde.

Met ons VOLWAARDIG MOBIEL ANESTHESIETEAM inclusief apparatuur, monitoring, medicatie, gasvoorziening, disposables en al het nodige personeel kunnen wij op een voor u wenselijke locatie op 4 behandelkamers tegelijk algehele anesthesie toedienen aan uw cliënten, zonder dat u ook maar iets hoeft aan te passen aan de inrichting van uw kliniek.

Tandheelkundige klinieken die behandelingen onder algehele anesthesie willen aanbieden: Als u aan uw cliënten behandelingen onder algehele anesthesie wilt aanbieden zonder dat u dure investeringen hoeft te doen in uw kliniek, dan bent u bij ons aan het juiste adres. Wij kunnen met ons MOBIEL ANESTHESIETEAM in elke kliniek op 4 behandelkamers tegelijk volledig de anesthesie verzorgen zonder dat u daar naar hoeft om te kijken. Wij zijn volledig selfsupporting.

Wij kunnen in elke tandartspraktijk de anesthesie verzorgen.

Uw praktijk hoeft dus niet aan speciale voorwaarden te voldoen!!

Bel voor een gratis en vrijblijvende offerte: Schroom niet om te bellen of te emailen voor een gratis en vrijblijvende offerte. Zonder enige verplichting komen wij graag bij u langs om de situatie in uw kliniek te beoordelen en de wensen en mogelijkheden met elkaar te bespreken.

Weena 1197 3013 AL Rotterdam Tel: + 316 247 257 37 www.aicservices.nl info@aicservices.nl

Hoe zorgt de baas voor duidelijkheid?

Praktische adviezen

Mijn veronderstelling is, dat medewerkers vooral

moet geven aan een praktijk. Dit is namelijk erg

behoefte hebben aan duidelijkheid. Maar wat wordt

complex. Wel kan ik je enkele praktische adviezen

hiermee nu eigenlijk bedoeld? Het creëren van dui-

meegeven, die je kunnen helpen om duidelijker lei-

delijkheid komt voor de tandarts/praktijkhouder on-

ding te geven aan je praktijk. Ook als je van nature

der andere neer op het volgende:

geen leider bent.

In dit artikel wordt niet even verteld hoe je leiding

• Beslissingen nemen/knopen doorhakken • Richting geven (Deel met het team hoe je wil dat de praktijk zich gaat ontwikkelen én op welke termijn.)

• Regels stellen • Taken afbakenen en verdelen • Problemen benoemen en willen oplossen

Jouw leiderschap wordt duidelijker door: 1. Neem beslissingen en laat zaken niet ‘zweven’.

(Liever een minder perfecte beslissing, dan geen beslissing.)

2. Maak je eigen mening leidend en laat je minder leiden door de mening van anderen.

3. Stel duidelijke regels en leef deze strikt na. Lie-

De wens ‘wij willen een baas’ komt met bovenstaan-

ver minder regels die strikt worden nageleefd dan

de punten niet eens zozeer neer op een praktijk-

veel regels die niet worden gehandhaafd.

houder met het ware karakter van een leider, maar in eerste instantie vooral op een praktijkhouder die verantwoordelijkheid durft te nemen.

Situatie 2: Tijdens een sportwedstrijd van één van mijn kinderen treed ik op als scheidsrechter. Ik ben niet echt vertrouwd met deze sport en de regels. Desondanks word ik na de wedstrijd gecomplimenteerd om mijn duidelijke leiding. Ik denk zelf, dat ik echter meerde-

De auteur

re foute beslissingen heb genomen. De complimenten hebben dan ook vooral betrekking op mijn snel-

Sjoerd Kuiken is eigenaar van

le en harde fluiten direct gevolgd door een duidelijk

Kuiken Praktijkmanagement

armgebaar welk team de vrije bal krijgt.

(www.kuikenpraktijkmanagement.nl).

Kortom, duidelijke leiding gaat erover beslissingen

Voor objectieve praktijkanalyses, intensieve

te nemen op een adequate manier en je beslissingen

begeleidingsttrajecten en online cursussen

duidelijk over te brengen. Het gaat dus blijkbaar veel

voor praktijkhouders en -managers.

minder over of mijn beslissingen zelf wel juist zijn.

Leiden als je geen leider bent

67

DESIGN IN BEELD

Betti Ortho, Amsterdam Vraag van de opdrachtgever

passen bij een digitale workflow:

twee aparte consultkamers, plus

van ontvangst naar scanruim-

diverse ondersteunende ruimtes.

te,

De opdracht voor de nieuwe or-

bespreking.

en

digitale

Door beperkte ruimte op de be-

Scanzones

kregen

gane grond werd een entresol-

thodontiepraktijk Betti Ortho in

extra privacy en voorzieningen

vloer van 80 m2 toegevoegd. Alle

Amsterdam-Zuid luidde: ontwerp

voor stroom en data. Ook werd

patiëntgerichte functies bevinden

een interieur dat professionaliteit

gevraagd om beeldschermen en

zich beneden, terwijl de perso-

en gastvrijheid combineert. De

eventueel VR- of AR-opstellingen

neelsruimtes op de verdieping zijn

praktijk moest voldoen aan alle

voor patiëntuitleg. De sfeer moest

gesitueerd.

hygiëne- en arbo-eisen, maar ook

innovatief en high-tech aanvoe-

Een grote uitdaging was het ge-

een rustige, comfortabele sfeer

len, maar tegelijk warm en rust-

brek aan daglicht aan de ach-

uitstralen – vooral voor jongeren

gevend blijven. Qua materiaalge-

terzijde. Dit werd opgelost door

en hun ouders. Daarnaast moest

bruik viel de keuze op glas, licht

slimme routing, gebruik van glas

de

werken

hout, LED-verlichting en akoesti-

en het open karakter van de en-

mogelijk maken en aansluiten bij

sche panelen om zowel uitstraling

tresolvloer.

de identiteit van Betty Ortho als

als comfort te versterken.

kreeg bijzondere aandacht: ho-

inrichting

efficiënt

behandelkamer

moderne, toegankelijke zorgverlener.

Specifieke wensen

Ook

de

akoestiek

rizontale vilten plafondpanelen

Invulling architect

met geïntegreerde verlichting en installaties zorgen voor rust en een prettige werkomgeving. De

Het ontwerp omvatte de volledi-

facilitaire ruimtes zonder dag-

ge inrichting van een casco pand

licht, zoals sterilisatie en tech-

De opdrachtgever had een sterke

van circa 220 m

met een vrije

nische voorzieningen, zijn aan

focus op digitalisering en kind-

hoogte van 5,75 meter. De prak-

de achterzijde geplaatst. Voor de

vriendelijkheid. De indeling moest

tijk kreeg vijf behandelkamers en

afwerking is gekozen voor lichte,

68

2

Fotografie: Aiste Rakauskaite natuurlijke materialen, zoals hout en natuursteen in

Zowel patiënten als medewerkers ervaren de ruimte

de ontvangst, en duurzame, onderhoudsvriendelijke

als prettig en professioneel. De opdrachtgever is bij-

oppervlakken in de behandelzones.

zonder tevreden over de balans tussen functionaliteit en sfeer – precies de combinatie die Betti Ortho voor ogen had. De totale doorlooptijd, van eerste contact

Reacties

tot oplevering en nazorg, bedroeg ongeveer vijftien maanden.

Het eindresultaat is een moderne, lichte praktijk waarin rust, efficiëntie en beleving samenkomen.

Design in beeld • Praktijk: Betti Ortho, Amsterdam • Website: www.bettiortho.com

Betti Ortho Amsterdam

• Bureau: Buro/S Architects

69

INTERVIEW

Twee jonge mondhygiënisten over hun ervaringen met de minor Parodontologie

Parodontologie leert je verder kijken dan de pocket In het vierde studiejaar van de opleiding Mondzorgkunde aan de Hanzehogeschool Groningen krijgen studenten de kans om zich te verdiepen in een specifiek onderdeel van hun vak. Een selecte groep kiest daarbij voor de minor Parodontologie – een intensieve vijf maanden durende verdiepingsperiode bij gespecialiseerde verwijspraktijken in NoordoostNederland. De studenten behandelen parodontitispatiënten onder begeleiding van ervaren mondhygiënisten en parodontologen, volgen literatuuronderwijs en presenteren hun eigen casussen.

Wij spraken Julia Loupatty en Esther Koonstra, die

het eerste semester van studiejaar 2024-2025, bij Pa-

beiden de minor volgden bij Parodontologie Epe. In-

rodontologie Epe. Daarna deed ik mijn afstudeer-

middels zijn ze afgestudeerd en aan het werk in het

onderzoek en liep ik de laatste kliniekstages. Naast

veld. Hoe hebben ze de minor ervaren, wat leerden

mijn studie werkte ik ook als studentassistent op het

ze, en hoe kijken ze naar de toekomst van hun vak-

skillslab. Erg leuk om daar tweedejaarsstudenten te

gebied?

begeleiden.”

Esther: “Ik heb de minor afgerond in februari 2024,

Wat doen jullie op dit moment en wanneer hebben jullie de minor gevolgd?

en ben datzelfde jaar afgestudeerd. Inmiddels werk ik ook in twee verwijspraktijken: bij Parodontologie Epe, waar ik mijn minor deed, én bij De Parodontoloog in Groningen. Daarnaast ben ik betrokken bij de stichting Paro Epe Plus, opgezet door Renske Thomas

Julia: “Ik ben in juli afgestudeerd als mondhygiënist

en Marjolein Zijm. Daarmee organiseren we nascho-

en inmiddels fulltime aan het werk bij twee praktij-

lingen – de zogeheten PEP-talks – en bieden we be-

ken: drie dagen per week bij Parodontologie Prak-

handelingen aan voor jonge patiënten met ernstige

tijk Groningen en twee dagen bij Tandartsenpraktijk

parodontitis die de zorg anders niet kunnen betalen.

Loppersum. De minor Parodontologie volgde ik in

Dat maatschappelijke aspect spreekt mij enorm aan.”

70

Fotografie: Jesse Mulder – @Visual_Storiess

Julia Loupatty (l) en Esther Koonstra (r)

Waarom kozen jullie juist voor deze minor?

Tijdens de minor viel alles op zijn plek: ik begreep ineens veel beter wat er precies gebeurt in het parodontium en waarom bepaalde keuzes in behandeling

Julia: “Al tijdens de opleiding merkte ik dat ik ver-

worden gemaakt.”

dieping miste op het gebied van parodontologie. We

Esther: “Bij mij begon de interesse zelfs nog eerder.

kregen wel theoretisch onderwijs, en in de kliniek

Ik heb eerst de opleiding tot tandartsassistent ge-

behandelden we patiënten met parodontale proble-

daan, en tijdens een stage kwam ik toen al in aanra-

men, maar ik vond het moeilijk om die theorie echt

king met een parodontologiepraktijk. Dat heeft echt

te koppelen aan wat ik deed. De minor bood precies

mijn nieuwsgierigheid gewekt. De minor was voor

wat ik zocht: verdieping, begeleiding en inzicht in

mij dé kans om verder te duiken in dat vakgebied. Je

het waarom van wat je doet.

behandelt patiënten met serieuze parodontale aan-

De minor Parodontologie in het kort Duur: 5 maanden (één semester in het vierde studiejaar).

Locatie: Bij parodontologische verwijspraktijken in Noord- en Oost-Nederland.

Voor wie: Studenten Mondzorgkunde van de Hanzehogeschool Groningen met interesse in verdieping binnen de parodontologie.

Begeleiding: Mondhygiënisten en tandarts-parodontologen uit de praktijk.

Wat studenten doen: Behandelen van parodontitispatiënten onder supervisie, assisteren bij parodontale chirurgie en diagnostiek, bestuderen en bespreken van wetenschappelijke literatuur (o.a. bij Parodontologiepraktijk Friesland), presenteren van een patiëntcasus en eigen reflectie, uitvoeren van een vrije praktijkopdracht binnen de verwijspraktijk.

Doel: Het verdiepen van theoretische kennis én klinische vaardigheden, met nadruk op diagnostiek, behandelplanning en evidence-based werken.

Resultaat: Afgestudeerde mondhygiënisten met een sterk ontwikkeld klinisch inzicht en een solide basis om binnen de parodontologie te werken.

Julia en Esther

71

JOUW DROOMPRAKTIJK. ONZE EXPERTISE. Buro/S Architects - Specialist in tandheelkundige praktijken.

Een goed ontworpen praktijk werkt voor jou, je team én je patiënten.

Bij Buro/S Architects ontwerpen en realiseren we efficiënte, duurzame én toekomstbestendige zorgomgevingen, van nieuwbouw tot renovatie. * Volledig ontzorgd: van schets tot oplevering * Functioneel, tijdloos en stijlvol ontwerp * Bouwkundig én interieurontwerp in één hand * Betrouwbare bouwteams & strakke coördinatie * Advies bij aankoop of verbouwing van panden +31 (0)79 889 16 56 info@burosarchitects.com www.burosarchitects.nl

Buro/S Architects Wij bouwen aan zorg die werkt.

ABC-structuur binnen Dental Best Practice Als branche-erkende opleider werkt Dental Best Practice al volledig volgens de ABC-structuur. Onze opleidingen voor de tandartsassistent(A), preventieassistent(B) en paro-preventieassistent(C) zijn dan ook volledig ingericht op basis van de beroepscompetentieprofielen en kwaliteitsprofielen.

Opleiding Tandartsassistent

Krijg als assistent meer zelfvertrouwen aan de stoel

Opleiding Preventieassistent

Locaties door heel Nederland

Een zelfstandige en verantwoordelijke functie vol uitdaging!

Opleiding Paro-preventieassistent

Leer patiënten met pockets 4-5 mm te behandelen Scan d e meer in QR-code vo o format ie en o r aan te m je melden !

www.dentalbestpractice.nl

doeningen, werkt samen met specialisten, en je leert denken in behandelstrategieën in plaats van losse handelingen. Dat sprak mij enorm aan.”

Hoe zag de stage eruit? Wat deden jullie concreet?

Julia: “De minor duurde één semester – vijf maanden – en ik liep drie dagen per week stage. Ik behandelde zelfstandig patiënten met parodontale problematiek, onder begeleiding van een ervaren mondhygiënist.

Daarnaast assisteerde ik één dagdeel per week bij de tandarts-parodontoloog. Dat vond ik ontzettend leerzaam: samen röntgenfoto’s beoordelen, parodontiumstatussen opstellen en meekijken bij parodontale chirurgie.

De begeleiding was heel intensief, maar ook persoonlijk. Het voelde niet als ‘stagelopen’, maar als echt meewerken in het team.”

Esther: “Dat herken ik helemaal. Ook ik voerde initiële en nazorgbehandelingen uit, en assisteerde bij chirurgische ingrepen. Wat ik leuk vond, is dat we ook betrokken werden bij de ontwikkeling van protocollen binnen de praktijk. Je voelt je daardoor seri-

Esther: “Bij mij lag de focus op röntgendiagnostiek,

eus genomen als collega.

initiële therapie en het stellen van diagnoses volgens

Daarnaast deden we mee aan literatuurmiddagen

de internationale classificatie. Daarnaast had ik een

bij Parodontologiepraktijk Friesland met parodon-

persoonlijk leerdoel: beter omgaan met tijdsplan-

toloog Lodewijk Gründemann. Daar bespraken we

ning. Ik wilde leren realistisch plannen, want ik had

wetenschappelijke artikelen over behandelstrategie-

de neiging om te lang door te gaan bij twijfelpun-

ën, vatbaarheid en effectiviteit van therapieën. Die

ten. Dat is trouwens nog steeds een aandachtspunt,

combinatie van theorie en praktijk maakte het heel

haha!”

waardevol.”

Wat waren jullie belangrijkste leerdoelen aan het begin?

Wat vonden jullie het lastigst in het begin?

Julia: “Het helemaal zelfstandig uitvoeren van een

Julia: “Ik had vier duidelijke doelen: leren diagnos-

behandeltraject vond ik spannend. Vooral het in-

tiek toepassen volgens de Nieuwe Paro-classificatie,

schatten van complexiteit en het kiezen van de juiste

scaling en rootplaning technisch verbeteren, zelf-

instrumentatie vroeg ervaring. Ik wilde het meteen

standig röntgenfoto’s maken en beoordelen, en in-

perfect doen, maar dat is natuurlijk niet realistisch

filtratie- en geleidingsanesthesie uitvoeren. Vooral

als je nog aan het leren bent. Later besefte ik dat

dat eerste – het klinisch redeneren aan de hand van

fouten maken juist onderdeel is van het leerproces.

de classificatie – was echt een groeiproces. In het

Timemanagement was ook een uitdaging: ik nam

begin voelde het theoretisch, maar naarmate ik meer

graag uitgebreid de tijd voor voorlichting, maar dat

casussen behandelde, begon het te leven.”

moest ik leren balanceren.”

Julia en Esther

73

Esther: “Voor mij was dat het klinisch redeneren. In het begin kijk je vooral naar losse metingen, maar later zie je de samenhang: waarom die pockets daar zitten, hoe gedrag, anatomie en systemische factoren meespelen. Dat inzicht vond ik echt fascinerend.

En ik ben trots dat ik heb kunnen bijdragen aan het opstellen van werkprotocollen binnen de praktijk.

Het idee dat iets wat ik als student heb gedaan nu nog steeds wordt gebruikt, vind ik heel mooi.”

Wat hebben jullie geleerd op professioneel én persoonlijk vlak?

Julia: “Professioneel heb ik geleerd om zelfstandiger te werken en mijn klinische keuzes te kunnen onderbouwen met literatuur. Ik denk nu veel systematischer na over diagnostiek, instrumentatie en evaluatie.

Persoonlijk heb ik geleerd om feedback te vragen en mezelf niet te streng te beoordelen. Door actief om feedback te vragen, groeide ik sneller dan ik had verwacht. En ik ontdekte hoe waardevol een klein, betrokken team is waarin leren en samenwerken Esther: “Bij mij zat de uitdaging vooral in het aan-

vanzelf gaan.”

houden van mijn planning. Ik wilde heel zorgvuldig

Esther: “Bij mij is het vooral mijn zelfvertrouwen dat

werken en soms duurde dat gewoon te lang. Het ge-

gegroeid is. Tijdens de minor werkte ik onder super-

bruik van curettes ging me goed af, maar de juiste

visie, maar ik voelde me steeds meer een volwaardige

kracht bij activatie blijft iets waar ik op moet oefe-

collega. Professioneel leerde ik om klinische bevin-

nen. En net als Julia: in het begin wil je het te goed

dingen te vertalen naar beslissingen. Niet alleen uit-

doen, terwijl leren ook betekent dat je moet durven

voeren, maar ook begrijpen waarom je iets doet.

proberen.”

Persoonlijk heb ik geleerd om kritisch naar mezelf te kijken, zonder mezelf onderuit te halen. Dat blijft

En wat ging juist heel goed?

Julia: “Het contact met patiënten! Ondanks dat ik nog onzeker was over mijn technische vaardigheden, merkte ik dat patiënten mijn rust en aandacht waar-

een belangrijke balans in dit vak.”

Hoe was de begeleiding tijdens jullie stage?

deerden. Dat gaf me vertrouwen.

Julia: “Ik werd voornamelijk begeleid door mondhy-

Ook zag ik tijdens de evaluaties dat de meeste van

giënist Marjolein Zijm, die enorm ervaren is in de

mijn behandelde patiënten duidelijke verbetering

parodontologie. Zij gaf gerichte feedback op mijn

lieten zien – dat was een geweldige bevestiging. Ik

behandelingen, instrumentatie en communicatie.

mocht een half jaar later terugkomen om de nieuwe

Daarnaast draaide ik wekelijks een dagdeel mee

parodontiumstatussen te bekijken, en bijna alle poc-

met parodontoloog Renske Thomas, die me vooral

kets waren verbeterd. Dat voelde echt als een resul-

begeleidde in diagnostiek en behandelplanning bij

taat van wat ik geleerd had.”

complexere casussen. Die combinatie van twee in-

74

valshoeken was ideaal: praktisch en theoretisch, kli-

gaan.”

nisch en academisch.”

Esther: “Bij mij geldt eigenlijk hetzelfde. Ik heb mijn

Esther: “Dat vond ik ook echt een kracht van deze

casus uitgewerkt tot een uitgebreide eindpresentatie

minor. Tijdens de behandelingen kreeg ik directe

en een portfolio opgebouwd met reflecties en evalu-

feedback van de mondhygiënist, en bij het assisteren

aties. En het mooiste resultaat: ik werk nu nog steeds

van de parodontoloog leerde ik ontzettend veel over

in de praktijk waar ik de minor heb gedaan. Dat zegt

het vak op specialistisch niveau. Er was ook ruimte

alles, denk ik. De minor heeft mijn passie voor paro-

voor reflectiemomenten, waarin we mijn leerdoelen

dontologie alleen maar versterkt.”

bespraken. De sfeer was open, collegiaal en veilig.

Patiënten wisten dat ik stagiair was, maar hadden daar zelden moeite mee — juist omdat ze merkten hoe zorgvuldig alles werd begeleid.”

Theorie en praktijk: hoe kwam dat samen?

Heeft de minor jullie toekomstplannen beïnvloed?

Julia: “Absoluut. Vooraf twijfelde ik of ik meteen in een verwijspraktijk wilde werken, maar dankzij de minor weet ik dat dat bij me past. De intensiteit, de verdieping, het samenwerken met specialisten — dat

Julia: “In de opleiding leer je natuurlijk de basis:

vind ik juist leuk. Ik wil nu vooral ervaring opdoen

anatomie, classificatie, communicatieve vaardighe-

en mijn kennis verder verbreden, voordat ik ga na-

den. Maar pas in de minor begreep ik hoe dat alle-

denken over vervolgopleidingen of specialisaties.”

maal samenkomt in de praktijk. Vooral de Nieuwe

Esther:“Voor mij zeker ook. De minor heeft eigen-

Paro-classificatie kreeg betekenis toen ik het ging

lijk de richting van mijn carrière bepaald. Ik wilde

toepassen op echte patiënten. En door de literatuur-

al graag de parodontologie in, maar nu weet ik het

middagen bij Parodontologiepraktijk Friesland kreeg

zeker. Ik ben blij dat ik op twee plekken kan wer-

ik meer inzicht in de wetenschappelijke onderbou-

ken waar verdieping centraal staat. Wat de toekomst

wing achter wat we doen.”

brengt, zie ik wel — maar ik weet dat ik in dit vak-

Esther: “Precies. De literatuurmiddagen waren voor

gebied mijn plek heb gevonden.”

mij een hoogtepunt. We bespraken artikelen over behandelstrategieën, vatbaarheid, nazorg… Je leert kritisch lezen en die kennis meteen toepassen. Het vierfasenmodel van parodontale behandeling, de scores als BOP en pocketdieptes – het kreeg allemaal context. Ik vond het mooi om te merken dat eviden-

Hebben jullie tips voor studenten of jonge mondhygiënisten die de minor overwegen?

ce-based werken niet iets abstracts is, maar iets wat

Julia: “Zeker: neem de tijd om te leren en durf om

je echt dagelijks kunt toepassen.”

feedback te vragen. Je hoeft het niet meteen perfect te doen. Dit is juist de fase waarin je mag oefenen en

Wat leverde de minor jullie concreet op?

groeien. En geniet er ook van, want het is echt een unieke kans om intensief te leren in een betrokken, specialistische omgeving.”

Esther: “En ik zou toevoegen: wees nieuwsgierig.

Julia: “Heel veel! Ik heb tientallen patiënten behan-

Vraag door, lees mee, kijk mee bij de parodontoloog,

deld, een casuspresentatie gegeven over een van mijn

stel vragen over de waarom achter de behandeling.

behandeltrajecten, en instructievideo’s ontwikkeld

De minor vraagt inzet, maar wat je ervoor terug-

voor patiënten. Die video’s worden nu gebruikt als

krijgt is goud waard. Je leert niet alleen beter be-

naslagmateriaal — dat is superleuk.

handelen, maar ook dieper denken over wat goede

Maar vooral: ik voel me veel zekerder in mijn kli-

mondzorg eigenlijk is.”

nisch handelen. De minor heeft me een stevige basis gegeven om in een verwijspraktijk aan de slag te

Julia en Esther

75

COMMUNICATIE

Aandacht als sleutel tot succes Onze praktijk worden steeds voller, drukker en efficiënter ingericht en gepland. Daarmee kunnen we steeds meer patiënten de gewenste en noodzakelijke zorg verlenen. Maar als we niet uitkijken, dan dreigt, in de drukte van die volle praktijk, het belangrijkste aspect van zorg – aandacht – ondergesneeuwd te raken. Terwijl aandacht hét fundament is van gastvrije zorg, werkplezier én effectiviteit.

Aandacht en gastvrije zorg leveren veel op. Voor de

gen met een grote impact; dat hoeft niet veel tijd te

patiënt, voor de praktijk maar vooral ook voor ons-

kosten. Loop bijvoorbeeld naast de patiënt naar de

zelf. Alle reden dus om eens bij stil te staan bij iets

behandelkamer en maak ondertussen een praatje.

wat misschien wel heel vanzelfsprekend lijkt, maar stiekem vaak best moeilijk is.

‘What’s in it for me’?

Aandacht betaalt zich direct terug in patiënttevre-

Oprechte aandacht voor patiënten

denheid, loyaliteit en werkplezier. Het creëert vertrouwen, vermindert angst en stress en verhoogt therapietrouw. Het zorgt voor meer ontspannen pa-

Concrete afspraken

tiënten en het maakt je werk leuker!

Bespreek met elkaar wat jullie verstaan onder ‘oprechte aandacht’ en hoe je die geeft aan iedere pa-

Concrete tools voor empathische communicatie

tiënt. Denk bijvoorbeeld aan de afspraak ‘eerst

Processen en protocollen zijn belangrijk. Maar

persoonlijk, daarna proces: we beginnen altijd met

houding en gedrag maken het verschil in patiënt-

informeel en persoonlijk contact voordat de behan-

beleving. Communicatie is daarbij je belangrijkste

deling begint’. Niet gescript, maar met ruimte voor

instrument. Denk bijvoorbeeld aan de methode Em-

individuele invulling.

pathie in Taal*: daarmee creëer je een ontspannen sfeer waarin patiënten met meer vertrouwen een be-

Tijd voor persoonlijke interactie

handeling ondergaan.

Drukke agenda’s kunnen ervoor zorgen dat je je gehaast voelt en daardoor minder aandacht hebt voor

Positieve effecten van digitalisering

de patiënt. Maar echte aandacht gaat om kleine din-

Met de juiste digitale systemen creëer je rust en

76

ruimte voor de aandacht die patiënten en collega’s

Conclusie

verdienen. Focus je daarbij op de positieve aspecten van die systemen – zowel voor jou, voor de praktijk,

Oprechte aandacht is dé sleutel tot een succesvolle

als voor de patiënt (best veel mensen vinden de aan-

en gastvrije praktijk. En daarin speelt iedereen een

meldzuil wél prettig).

belangrijke rol. Met aandacht voor de ander en voor elkaar, creëer je een prettige werkomgeving. Waarin

Training en feedback

zowel patiënten als collega’s zich gehoord, gezien en

Aandacht geven aan patiënten is een vaardigheid die

gewaardeerd voelen.

je kunt ontwikkelen. Maak tijd om elkaar te obser-

Welke concrete stap zet jij vandaag, om meer aan-

veren. Geef het goede voorbeeld. En complimenteer!

dacht te geven – aan je collega’s, aan je patiënten en

Positieve feedback is een krachtig instrument om

aan jezelf? Maak het belangrijk!

gewenst gedrag te versterken. *www.dentista-magazine.nl/empathie-in-taal

Oprechte aandacht voor collega’s In een team waarin iedereen zich welkom voelt en gastvrij is voor elkaar, ontstaat ruimte om ook gastvrij te zijn voor patiënten. Begin dus intern met het ontwikkelen en versterken van aandacht en gastvrijheid.

7 tips om aandacht structureel in je praktijk te integreren

Tijd voor individuele gesprekken Tijd is kostbaar. Maar oprechte aandacht voor een

1. Geef het goede voorbeeld – ben de verandering die je van anderen wilt zien

collega hoeft niet veel tijd te kosten. Dat kan tijdens

2. Complimenteer en vier successen – po-

het omkleden, de koffie of de lunch. Vraag hoe het

sitieve aandacht stimuleert, motiveert en

werk gaat én hoe je collega zich voelt. Dit creëert een gevoel van saamhorigheid.

activeert 3. Toon oprechte persoonlijke aandacht – stel vragen ‘die ertoe doen’ en luister, om

Zichtbaar Zoek elkaar actief op: loop een rondje, voordat je naar je eigen werkplek gaat. Zie elkaar écht. En luister!

de ander te begrijpen 4. Ben zichtbaar – zoek actief contact en zet je telefoon uit als je met een collega in gesprek bent

Erkenning en waardering Erkenning voor goed werk is essentieel voor jou én voor je collega’s. Heb daarbij ook oog voor de kleine dingen, die bijdragen aan het succes van de prak-

5. Neem de tijd – jouw investering betaalt zich terug met fijne collega’s en tevreden patiënten 6. Vertraag – ben stil en stel je reactie uit;

tijk. Met een simpel en welgemeend ‘goed gedaan’ of

meer tijd geneert vaak meer impact

‘dankjewel’ geef je de ander vaak al een goed gevoel.

7. Begin bij jezelf – creëer rust; als je hoofd vol zit, kun je geen aandacht geven.

Balans en persoonlijke ontwikkeling Let op de werkdruk en zorg voor een gezonde balans.

Met ruimte voor persoonlijke en professionele groei.

De auteur

Wanneer je elkaar hierin ondersteunt en stimuleert, versterk je het gevoel van waardering en betrokken-

Pauline Sterenborg - PBS Advies - is tand-

heid.

arts, expert gastvrije zorg en docent bij DBP. Als trainer, adviseur en spreker begeleidt zij

Begin bij jezelf!

praktijken bij het ontwikkelen van een gast-

Maak ruimte in je hoofd. En zorg voor een goed even-

vrije(re) werkomgeving.

wicht tussen aandacht geven en aandacht krijgen.

www.pbs-advies.nl

Aandacht als sleutel tot succes

77

PRAKTIJKMANAGEMENT

Emoties bij de verkoop van een tandartspraktijk Een praktijkovername wordt vaak gezien als een rationeel proces. Partijen onderhandelen over de prijs, stellen contracten op, voeren due diligence onderzoeken uit en rekenen financiële modellen door. Toch speelt er achter de schermen een factor die minstens zo bepalend is voor het succes van de overname: emotie. Zowel bij de verkopende als de kopende partij kan emotie een doorslaggevende rol spelen. Wie dit onderschat, loopt het risico dat een ogenschijnlijk sterke deal alsnog mislukt. Dit artikel gaat dieper in op de emotionele kant van praktijkovernames: waar die emoties vandaan komen, hoe ze zich uiten en hoe ondernemers er beter mee om kunnen gaan.

De verkopende tandarts: loslaten van een levenswerk

Dit maakt dat een tandarts-ondernemer soms irrati-

Voor veel tandartsen is hun praktijk meer dan een

of een deal kan worden uitgesteld omdat de eigenaar

bron van inkomsten. Het is een levenswerk, opge-

simpelweg nog niet klaar is om los te laten.

onele beslissingen neemt. Een objectief goed bod kan worden afgewezen omdat de koper ‘niet goed voelt’,

bouwd met jarenlange inzet voor patiënten, offers en persoonlijke betrokkenheid. De onderneming staat vaak symbool voor identiteit, status en trots.

Wanneer de tijd komt om afscheid te nemen, kan dit gepaard gaan met gevoelens van verlies en onzeker-

De koper: spanning tussen ratio en gevoel

heid. De vragen die spelen zijn herkenbaar:

Ook bij de koper speelt emotie een rol. Waar in the-

• Wie neemt mijn praktijk over, en kan die persoon

orie vooral de zakelijke kant belangrijk lijkt – is het

of partij mijn visie voortzetten?

• Hoe gaat mijn personeel, dat vaak voelt als familie, behandeld worden?

• Wat betekent dit voor mijn eigen toekomst en zingeving?

78

een rendabele investering, past het bij de strategie, wat zijn de risico’s – blijkt in de praktijk dat gevoel minstens zo sterk meespeelt.

Een koper kan enthousiast raken over een praktijk, omdat het aansluit bij persoonlijke ambities of omdat

er een klik is met de verkoper. Omgekeerd kan een gebrek aan vertrouwen of een botsing van karakters leiden tot twijfel, zelfs wanneer de cijfers kloppen.

staat of de druk wordt weggenomen.

• Verbinding: het gevoel dat beide partijen dezelfde waarden delen.

Daarnaast is er vaak druk van buitenaf: partners,

Deze emoties kunnen positieve energie geven, maar

aandeelhouders, financiers of medewerkers kijken

ook blokkades veroorzaken. Zo kan een trotse prak-

mee. Dat kan spanning oproepen en leiden tot over-

tijkhouder zich defensief opstellen in onderhande-

haaste keuzes of juist te veel voorzichtigheid.

lingen, of kan een koper door wantrouwen eindeloos details blijven controleren.

Emoties die het proces beïnvloeden

Het effect op onderhandelingen

De emoties die spelen tijdens een praktijkovername

Onderhandelingen zijn zelden puur zakelijk. Emotie

zijn divers. Enkele veelvoorkomende zijn:

beïnvloedt toon, tempo en inhoud. Een verkoper die

• Trots: de verkoper wil erkenning voor wat is op-

zich niet serieus genomen voelt, kan afhaken. Een

gebouwd.

• Angst: onzekerheid over de toekomst of verlies van controle.

• Wantrouwen: twijfel of de ander het beste voorheeft met de patiënten of personeel.

• Opluchting: wanneer eindelijk duidelijkheid ont-

Emoties bij de verkoop van een praktijk

koper die zich gehaast voelt, kan terugkrabbelen.

Het is daarom cruciaal om naast de inhoudelijke argumenten ook aandacht te hebben voor de relatie.

Respect tonen, luisteren en erkenning geven zijn geen zachte factoren, maar vaak doorslaggevende elementen voor een succesvolle deal.

79

SODENTAL

WWW.SODENTAL.NL

MATCHING DENTAL PEOPLE Meer weten?

Wat doen wij?

Benieuwd wat wij voor

Bij SOdental begrijpen we dat elke praktijk en

jouw praktijk of carrière

kandidaat uniek is. Middels werving & selectie

kunnen betekenen?

helpen wij praktijken en dentale bedrijven bij het vinden van de juiste professional. Ook kunnen zij

Neem contact met ons

een advertentie plaatsen op onze website om

op en bekijk ook onze

hun vacature te promoten.

website.

Kandidaten ondersteunen wij bij het vinden van

Samen vinden we de

een werkplek in deze branche waar zij zich thuis

match die écht bij je past

voelen en hun talent kunnen laten groeien.

— voor een stralende

Of het nu gaat om een tijdelijke opdracht of een

toekomst in de

vaste baan: wij zorgen voor de perfecte match!

tandheelkunde.

Waarom SOdental?

Onze aanpak is persoonlijk, puur én discreet.

We kijken verder dan het cv en verdiepen ons in de ambities van kandidaten en de cultuur van praktijken. Zo brengen we de juiste mensen

INFO@SODENTAL.NL

samen en ontstaat er een duurzame match.

06-30117723

JDentalCare is specialist in Full Arch oplossingen Volg de Full Arch Treatment en door Dr. Tommaso Grandi* in Modena, Italië.

cursussen

Het gebruik van Full Arch constructies op 4 tot 6 implantaten vermijdt botregeneratie, minimaliseert patiëntongemak, biedt een snelle verzorging en verlaagt de behandelkosten. Digitale planning met JD-igital Guide (powered by Real-GUIDETM) zorgt voor veilige en voorspelbare uitvoering.

Deze cursussen zijn een uitgelezen kans voor elke implantoloog om diens vaardigheden en behandelopties uit te breiden. + Digitale workflow + Live Surgery + Implanteren op de plaatsen + Theorie waar nog wel bot aanwezig is + Hands-on workshop *Dr. Tommaso Grandi is een internationaal spreker met tal van wetenschappelijke onderzoeken op zijn naam en specialisatie in Full Arch chirurgie.

Meld je aan voor een cursus!

Ga voor meer info en de data in 2025 en 2026 naar www.memodent.nl of scan de QR-code.

MEMODENT B.V. | T +31 (0) 53 430 66 63 | E info@memodent.nl | W www.memodent.nl

Ervaar de deskundigheid van Dr. Tommaso Grandi’s kliniek, die jaarlijksmeerdan 5500 implantaten plaatst en 800 directe Full Arch restauraties uitvoert.

JDentalCare

De marktleider uit Italië

Rol van adviseurs en intermediairs

benoemen en kanaliseren zonder dat het escaleert.

5. Houd focus op het doel. Uiteindelijk gaat het om de continuïteit en potentiële groei van de praktijk.

Juist omdat emotie zo’n grote rol speelt, zijn advi-

Laat emoties niet de deal saboteren, maar gebruik

seurs en intermediairs vaak onmisbaar bij praktijk-

ze als kompas om tot de juiste keuze te komen.

overnames. Zij kunnen de rationele lijn bewaken en emoties in goede banen leiden.

Een ervaren adviseur ziet wanneer spanning dreigt te escaleren en kan een stap terugzetten in het proces. Ook kan hij of zij de juiste woorden vinden om

De menselijke maat als succesfactor

erkenning te geven aan de emotionele kant, zonder

Emotie bij een praktijkovername is geen zwaktebod,

dat dit ten koste gaat van de zakelijke afspraken.

maar een realiteit die serieus genomen moet worden.

Daarnaast helpen adviseurs beide partijen om on-

Praktijken zijn, net als bedrijven, meer dan balansen

derscheid te maken tussen persoonlijke gevoelens en

en contracten; ze zijn verweven met levens, families

zakelijke realiteit. Daarmee houden ze de deal con-

en persoonlijke dromen.

structief en voorkomen ze dat kleine irritaties uit-

Wie dit begrijpt en de menselijke maat centraal stelt,

groeien tot breekpunten.

vergroot de kans dat een overname niet alleen zakelijk slaagt, maar ook duurzaam succesvol is. Uitein-

Voorbeelden uit de praktijk

delijk is een deal pas echt geslaagd als beide partijen met een goed gevoel afscheid nemen of juist samen verder gaan.

Een tandarts wilde zijn praktijk verkopen na veer-

Praktijkovernames draaien niet alleen om cijfers,

tig jaar. Financieel lag er een goed bod, maar de

maar net zo goed om emoties. Voor verkopers is het

gesprekken liepen vast omdat hij bang was dat de

vaak een proces van loslaten en afscheid nemen.

nieuwe eigenaar zijn personeel niet zou koesteren

Voor kopers spelen vertrouwen en toekomstperspec-

zoals hij dat altijd had gedaan. Pas toen de koper liet

tief een rol. Trots, angst, opluchting en wantrouwen:

zien hoe belangrijk medewerkers in zijn eigen orga-

al deze gevoelens beïnvloeden het proces.

nisatie waren, kwam er vertrouwen en kon de deal

Door emoties te erkennen, er professioneel mee om te

doorgaan.

gaan en de menselijke kant niet te negeren, wordt de

Een ander voorbeeld is een jonge tandarts die een in-

kans op een succesvolle overdracht vele malen gro-

novatieve praktijk wilde overnemen. De cijfers waren

ter. Een geslaagde overname is daarom niet alleen

uitstekend, maar de klik met de oprichter ontbrak.

een kwestie van verstand, maar ook van gevoel.

Er was voortdurend wantrouwen. Ondanks maanden onderhandelen strandde de overname uiteindelijk – niet door de cijfers, maar door het gebrek aan vertrouwen. Hoe kun je omgaan met emotie bij overname?

1. Erken de emotie. Doe niet alsof een praktijkovername alleen maar cijfers en contracten zijn. Door emoties te erkennen, voelen partijen zich gehoord.

2. Bereid je mentaal voor. Voor verkopers is het verstandig al vooraf na te denken over het loslaten.

Wat ga je doen na de overname? Hoe behoud je zin-

De auteur

geving?

3. Investeer in de relatie. Bouw vertrouwen op, ook

Anne-Peter van Riet, partner en bedrijfs-

buiten de onderhandelingstafel. Een persoonlijke

overnamespecialist bij Diligence en Ambas-

klik kan doorslaggevend zijn.

sadeur bij Praktijk op Orde.

4. Gebruik neutrale adviseurs. Zij kunnen emoties

Emoties bij de verkoop van een praktijk

81

PATIËNTEN

Niet-nagekomen afspraken Een patiënt die niet komt opdagen is het ergste wat de agendaplanning overkomen kan; het team staat klaar en de receptie heeft geen tijd meer om een andere patiënt op te roepen. Het is tijd die niet meer in te halen is, er zijn kosten die niet betaald worden. ‘De gemiddelde tandarts heeft elke week 3,6 afspraken waarbij mensen niet komen opdagen. De behandeltijd die tandartsen hiermee verliezen is gemiddeld 1 uur en 25 minuten per week’ (KNMT, 2017, p. 3). Hoe ga je hiermee om?

Hoe gaat de praktijk om met niet-nagekomen afspraken?

• Vanaf welke minuut wordt er gebeld? De patiënt kan nog te laat binnenkomen.

• Vanaf wanneer krijgt de patiënt een nota? Vanaf een tweede keer? Wat als het de eerste keer is dat een afspraak niet nagekomen wordt of het om een afspraak van 2,5 uur gaat, verandert dat de situatie? Wat als de patiënt opgenomen wordt in het

• Wie belt de patiënt om de huisregels uit te leggen

ziekenhuis? Wat als het kind onwel thuis zit en er

met als doel dat afspraken in het vervolg wel na-

geen oppas geregeld kan worden? Wie is de rechter

gekomen worden? Als de tandarts belt, maakt dat

die bij iedere reden, bij iedere patiënt (opnieuw)

doorgaans meer indruk dan wanneer de assistent

beslist of er wel of geen nota gestuurd wordt? Be-

of receptioniste belt, zeker als de tandarts zegt:

kijkt deze collega dan ook wat er in het verleden

‘Ik sta op u te wachten’ of ‘Ik wil graag patiënten

is voorgevallen of het gedrag van overige gezins-

helpen, maar dan moet u wel komen.’

leden? Mijn advies is om dit bij één persoon te

• Als er gebeld wordt, wordt er dan ook gevraagd naar de reden dat iemand niet is gekomen en naar wat de patiënt eraan gaat doen om de afspraak niet weer te vergeten? ‘Mag ik u vragen wat u er-

houden die een rechtvaardige, maar consequente uitspraak doet.

• Wat is de hoogte van de nota voor een niet-nagekomen afspraak? Wie bepaalt dat?

aan gaat doen om te voorkomen dat u weer een

• Hoe ver ga je terug in de geschiedenis om te kijken

afspraak mist?’ ‘Is er een reden waarom u er niet

of het de eerste keer is dat iemand een afspraak

bent die ik als uw tandarts moet weten?’ Mis-

niet nakomt? Ik adviseer twee jaar.

schien is er sprake van angst, financiële proble-

• Wat wordt er geregistreerd? De reden, wie de pati-

men of schaamte. Als dat nu bespreekbaar wordt

ënt intern gesproken heeft, of er excuses zijn aan-

gemaakt, ervaart de patiënt bij de volgende af-

geboden, of je er bij de volgende afspraak op terug

spraak wellicht minder weerstand.

bent gekomen?

• Wat als je geen gehoor krijgt of het antwoordapparaat? Welke boodschap spreek je in?

Het gaat hier om het opvoeden van je patiënten met

• Krijgt de patiënt altijd een brief met de huisregels,

als doel zo min mogelijk no-shows in de praktijk te

ongeacht de reden dat hij niet op kwam dagen en

hebben. Zoek de balans tussen enerzijds de patiënt

ongeacht of de patiënt al acht jaar trouw iedere

sturen naar het gewenste gedrag – op tijd komen en/

afspraak nakomt?

of de afspraak liefst 48 uur van tevoren verplaat-

82

sen – en anderzijds het soepel laten verlopen van de

het erom gaat dat patiënten op hun afspraak komen!

agenda. Wees duidelijk en rechtvaardig. Zachte heelmeesters maken stinkende wonden.

Wat is hoogte van de rekening van niet-nagekomen afspraken?

Niet-nagekomen afspraken als Key Performance Index (KPI) Meten is weten. Hoe vaak worden patiëntafspraken niet nagekomen? Haal uit de dentale software de co-

Het verschilt landelijk hoeveel de praktijk als kosten

des van bijvoorbeeld het aantal per week. Wat houdt

in rekening brengt bij de patiënt. Bij de omschrijving

de praktijk bij? Hieronder enkele verschillende situa-

in het tarievenboekje van 2021 van de NZa staat: ‘In-

ties met mijn advies om de software in te richten met

dien de afspraak niet of niet tijdig (uiterlijk 2 werk-

specifieke codes tussen haakjes erbij vermeld. Voer

dagen van tevoren) is afgezegd, kan de vrijgevallen

deze codes bijvoorbeeld in op naam van de behande-

tijd in rekening worden gebracht in redelijkheid van

laar waar de afspraak bij stond.

0-100% van de voorgenomen behandeling. Hierbij

• Afspraken te laat afgezegd (24u)

wordt ervan uitgegaan dat in de gereserveerde tijd

• No-shows zonder rekening (C90_zr)

geen andere patiënten konden worden behandeld of

• No-shows met rekening (C90_mr)

andere werkzaamheden konden worden verricht. De patiënt dient op de hoogte te zijn van deze regeling.’

Dit zou je nog kunnen uitbreiden met het aantal mi-

De NZa heeft tegenwoordig geen officiële code meer

nuten, type behandeling, of reden no-show. De code

voor niet-nagekomen afspraken, maar adviseert de

kan eindigen met _1 voor de eerste keer, met _2 voor

praktijk om hiervoor een eigen beleid te hebben.

de tweede keer bijvoorbeeld binnen 2 jaar.

De meeste praktijken brengen € 1 per minuut in re-

Mijn advies is om de invoer simpel te houden en in

kening. Tien minuten kosten dan € 10. Dit bedrag is

te richten met de vraag ‘Wat wil je met de statis-

meer een aandachtstrekker om te laten weten dat het

tieken, zoals een KPI wekelijks weten?’. Wat is het

consequenties heeft dat de afspraak niet is nageko-

aantal wanneer de praktijk, de receptie, of de behan-

men. Er zijn praktijken die € 2 per minuut in reke-

delaar in actie mag komen? KNMT gaf in 2017 aan

ning brengen. Dit bedrag is vermoedelijk gebaseerd

dat no-shows gemiddeld 3,6 afspraken per week per

op de kamerkosten. Als bedrijfskundige adviseer ik

tandarts zijn.

om € 2 per minuut aan te houden. Als manager adviseer ik om het gesprek met de patiënt aan te gaan: ‘Wat gaat u eraan doen dat dit niet meer voorkomt?’

Slotopmerking

Misschien is een combinatie van beide wel het doeltreffendst.

Het effectief verminderen van niet-nagekomen afspraken is een samenspel van duidelijke communi-

Worden deze kostendekkende inkomsten bij het ho-

catie, consequente toepassing van huisregels én een

norarium voor de zzp-tandarts opgeteld? In de over-

praktijkcultuur waarin wederzijds respect voor el-

eenkomst van opdracht zal staan dat de zzp-tand-

kaars tijd centraal staat. Praktijken die dit professio-

arts een vergoeding krijgt volgens prestatie. Hierin

neel én empathisch aanpakken, merken vaak binnen

zou je expliciet kunnen opnemen dat een niet-na-

zes maanden een duidelijke daling van hun no-show

gekomen afspraak geen prestatie van de tandarts

percentage.

heeft gevraagd en dat deze hier geen vergoeding voor krijgt. Of spreek je af dat de tandarts de patiënt belt, doorvraagt naar de motivatie tot verandering van

De auteur

gedrag, de rekening zelf verstuurt en deze opvolgt in de administratie?

Caroline Cuppens is bedrijfskundige, bachelor in de zorg. Spreker, adviseur, docent.

Wil de praktijk de kamerkosten kunnen betalen én

Mede-eigenaar van T.X. de Jong Tandzorg in

wil de zzp-tandarts zijn vergoeding hiervan hebben,

Amersfoort en auteur van het boek ‘Manage-

dan zal € 2 per minuut te weinig zijn. Maak dui-

ment in de Mondzorg’ waar dit artikel uit

delijke afspraken hierover met de zzp-tandarts om

komt. Het boek is te verkrijgen via

conflicten te voorkomen. Houd hierbij in het oog dat

www.txdejong.nl/Management.

Niet-nagekomen afspraken

83

SAMENWERKING

Waarom tijdig ingrijpen loont

Mediation bij conflicten in de praktijk Een succesvolle mondzorgpraktijk draait om samenwerking tussen tandartsen, mondhygiënisten, assistenten, receptionisten en praktijkmanagement. In de hectiek van de werkdag is die samenwerking essentieel voor continuïteit, kwaliteit en sfeer. Maar wat als het stroef loopt? Als de onderlinge verhoudingen gespannen raken, communicatie verslechtert of er fundamentele onvrede ontstaat?

Vastgelopen samenwerkingen komen vaker voor dan

van het conflict.

je denkt – óók in praktijken waar het jarenlang goed

In een mondzorgpraktijk, waar behandelaars een

ging. Omdat mensen veranderen, verwachtingen

sleutelrol spelen in de productie, kunnen deze kos-

verschuiven, of spanningen te lang onderhuids ble-

ten snel oplopen. TNO en Nibud berekende dat een

ven. En juist in kleinere, hechte teams of in maat-

arbeidsconflict een werkgever gemiddeld in totaal

schappen kunnen conflicten diepe sporen trekken,

€ 27.094 kost.

persoonlijk en professioneel.

Maar er is méér dan het financiële plaatje. Conflicten tasten ook het werkplezier aan, de onderlinge

De impact van conflict

loyaliteit, nachtrust en uiteindelijk soms zelfs het vertrouwen van patiënten in de praktijk. Denk aan geruzie dat in de wachtkamer wordt opgevangen. In-

Arbeidsconflicten hebben gevolgen op meerdere ni-

grijpen is niet alleen verstandig, maar noodzakelijk.

veaus. Ze zorgen voor stress, verminderde inzet, uitval en verloop. En dat is niet zonder consequenties.

Volgens cijfers van TNO is de gemiddelde verzuim-

Mediation als brug

duur bij een arbeidsconflict ruim 30 dagen. De directe kosten voor een werkgever variëren van €250

Mediation biedt in deze situaties een laagdrempeli-

tot €400 per dag aan loondoorbetaling, vervanging

ge, effectieve en toekomstgerichte manier van con-

en productiviteitsverlies – en dat is nog los van de

flicthantering. In plaats van juridisering of lang-

managementtijd die gemoeid is met het begeleiden

durige interne spanningen, brengt een mediator de

84

partijen weer met elkaar in gesprek – vertrouwelijk,

communicatie stroef verloopt en zich alsmaar ziek

begeleid en oplossingsgericht.

meldt, of een behandelaar die structureel anders

De kracht van mediation zit in de neutraliteit van de

functioneert dan de praktijk verlangt. Een neutrale

gespreksleider, het respect voor beide perspectieven

mediator helpt dan bij het formuleren van afspraken

én de focus op gezamenlijke belangen. Waar twee

over de beëindiging.

collega’s in de loop van maanden tegenover elkaar

Dit voorkomt niet alleen juridische kosten, maar

zijn komen te staan, helpt een mediator hen om de

beperkt ook de emotionele schade. De werkne-

blik weer op de toekomst te richten. Niet zelden ko-

mer vertrekt met erkenning, de werkgever behoudt

men er constructieve afspraken uit voort die zonder

zijn reputatie als goed werkgever. Dat is van cru-

tussenkomst niet mogelijk waren geweest.

ciaal belang in een krappe arbeidsmarkt waarin

Vooral voor de mondzorg is dit een passende vorm

mond-tot-mondreclame een grote rol speelt.

van conflictbemiddeling. Teams zijn vaak klein, relaties persoonlijk. Een ‘harde’ juridische aanpak kan de situatie nog meer op scherp zetten en meer stuk-

Einde van een maatschap

maken dan oplossen. Mediation biedt ruimte voor nuance, erkenning én herstel van werkbaarheid.

Ook bij het beëindigen van een maatschap of andere zakelijke samenwerkingsvorm is mediation waarde-

Exit zonder escalatie

vol. Een samenwerking die ooit begon met gedeelde ambities en een goede klik, kan jaren later door verschillen in visie, werkstijl of investeringsbereidheid,

Toch is herstel niet altijd haalbaar of wenselijk. Soms

tot verwijdering leiden.

leidt een conflict tot het inzicht dat de samenwer-

Een formele scheiding van wegen is dan vaak onver-

king moet eindigen. Ook dan biedt mediation uit-

mijdelijk – maar de manier waarop maakt het ver-

komst – juist dan.

schil. In plaats van ieder (alleen) een advocaat in de

In arbeidsrechtelijke exit-trajecten wordt mediati-

arm nemen en maandenlang tegenover elkaar staan,

on steeds vaker ingezet als alternatief voor slepende

kan mediation het gesprek structureren en versnel-

gesprekken met advocaten of lange ontslagproce-

len. De focus ligt dan op: hoe regelen we dit zo dat we

dures. Denk aan een tandartsassistente met wie de

beiden verder kunnen, zowel zakelijk als persoonlijk?

Mediation bij conflicten

85

In zulke trajecten is er vaak sprake van een ge-

Een mediator die de sector begrijpt

deeld verleden, wederzijdse investeringen en emo-

Mediation staat of valt met vertrouwen. Dat

tionele betrokkenheid. Mediation maakt ruimte voor

groeit sneller wanneer de mediator de context

dat verhaal, zonder dat het verzandt in verwijten of

kent: de werkdruk in de behandelkamer, de ver-

langslepende juridische procedures. Juist dat maakt

antwoordelijkheden van een praktijkhouder, de

het zo effectief.

rolverdeling in een maatschap.

Een mediator met kennis van de mondzorg

Voorkomen is beter dan genezen,­ maar niet doorslaggevend

spreekt de taal van de praktijk. Die weet wat er speelt, van personeelsdynamiek tot patiëntgericht werken, en kan daardoor sneller tot de kern komen. Dat scheelt tijd, ruis én frustratie.

Hoewel mediation ook preventief kan worden inge-

Er zijn in Nederland enkele MfN-geregistreerde

zet – bijvoorbeeld bij spanningen in de aanloop naar

mediators met ervaring en een achtergrond in de

een overname of bij rolonduidelijkheid tussen col-

mondzorg. Hun sectorkennis maakt hen bij uit-

lega’s – blijkt in de praktijk dat dit niet altijd een

stek geschikt voor het begeleiden van conflicten

vanzelfsprekende stap is voor praktijkhouders. Veel

binnen praktijken of samenwerkingsverbanden

eigenaren wachten totdat de situatie is geëscaleerd

in de mondzorg.

of verzuim al speelt.

Toch is het goed om te weten dat ook dan mediation nog veel kan betekenen. Zelfs in een laat stadi-

Tot slot

um, wanneer posities verhard lijken, is er vaak nog ruimte voor dialoog. De bereidheid om ‘het nog één

In de mondzorg draait het dagelijks om zorg en sa-

keer te proberen’ blijkt in de meeste gevallen groter

menwerking. Als die samenwerking stokt, is het zaak

dan gedacht, zeker als mensen zich gehoord voelen

snel en zorgvuldig te handelen. Mediation biedt dan

in hun frustraties en zorgen.

een manier om zonder strijd wél in gesprek te komen – of dat nu leidt tot herstel van de relatie, of tot een

Wat levert het op?

De opbrengsten van mediation zijn niet altijd zicht-

zorgvuldige en respectvolle beëindiging.

De auteur

baar op papier, maar wel merkbaar in de praktijk.

Denk aan:

Valesca Nederlof is jurist, mediator en trainer

• Een sneller en betaalbaarder traject dan juridische

binnen de mondzorg en werkzaam bij Dental

procedures.

• Vertrouwelijkheid, waardoor reputaties beschermd blijven.

• Herstel van communicatie, ook als men besluit uit elkaar te gaan.

• Oplossingen op maat, gedragen door beide partijen.

• Minder verzuim en een beter werkklimaat.

Care Professionals. Ze combineert juridische expertise met ervaring in HR, verzuimbegeleiding en praktijkmanagement. Haar specialisatie ligt in arbeidsconflicten en vastgelopen samenwerkingen, met een scherp oog voor de dynamiek in mondzorgpraktijken.

Daarbij beoogt zij werkgevers, werknemers, teams en zakelijke partners op een respectvolle manier weer verder te laten gaan - samen of ieder voor zich.

86

Enabling healthy smiles since 1965 Onze nieuwe droge mond producten Bevat 40 ppm fluoride en xylitol

Extra bescherming tegen cariës dankzij 0,2% fluoride

Voor de erg gevoelige en droge mond

Ideaal voor onderweg

Droge mond komt voor bij alle leeftijden

Bevat enkel zonnebloemolie

Hydrateert en verzacht

Frisse milde smaak

Nieuw

Stimuleert speeksel

Aan te vullen met TePe Pure™ Tandpasta voor de droge en gevoelige mond

Zonder toegevoegde smaakstoffen, zachte formule

Bio-based plastic gemaakt op basis van hernieuwbare materialen

Plastic gecoate draad en afgeronde tip voor veiligheld en comfort

Interdentale reiniging Uit herhaaldelijk onderzoek blijkt dat interdentale ragers de meest effectieve methode zijn om tandplak tussen de tanden te verwijderen. Onze ragers zijn ontwikkeld in nauwe samenwerking met dentale professionals, met als doel maximale effectiviteit, optimaal comfort en de hoogste kwaliteit te garanderen.

Original Extra Soft

Ergonomisch handvat voor stabiele grip Een duurzame keuze www.tepe.com

Angle ISO ragermaat

0

1

2

3

4

5

6

7

8

PHD (mm)

0.6

0.7

0.9

1.1

1.3

1.6

2.0

2.6

3.4

Een cilindrische borstelvorm zou de eerste keuze van ragers moeten zijn om gezond tandvlees rond natuurlijke tanden te verkrijgen en te behouden.

(Larsen HC et al. Int J Dent Hyg 2016).

‘ s Werelds eerste Ergo-loepbril met verstelbare vergroting

Maak nu een afspraak! +31 (0)6 1504 1825 - info@admetec.nl